Skip to main content

Full text of "Acta Aragonensia; Quellen zur deutschen, italienischen, französischen, spanischen, zur Kirchen- und Kulturgeschichte aus der diplomatischen Korrespondenz Jaymes II. (1291 1327)"

See other formats


Acta  Aragonensia 


Quellen 

zur  deutschen,  italienischen,  franzosischen,  spanischen, 
zur  Kirchen-  und  Kulturgeschichte 

aus   der   diplomatischen  Korrespondenz 
Jaymes  11.   (1291-1327) 


Herausgegeben 

von 

Dr.  Heinrich  Finke 

0.  Professor  der  Gescliichte  in  Freiburg  i.  B. 


Band  U 


Berlin  imd  Leipzig 

Dr.  Walther  Rothschild 

1908 


A  f 


IX.  Bericlite  aus  Toscana. 

Verliandluiigeii  wegen  Sardinien. 

1305    1316. 


340.  Herzog  Robert  voii  Calabrien  aii  Jayiiie  II:  Belagerimg 
Pistojas.    Hungersiiot  daselbst.    Erfolg  dureli  Eingreifen  des 

Papstes  Yerbindert.     Yor  Pistoja  (1305)  SeptenO^er  14. 

Civitas  Pistorii,  quani  diu  tenuimus  et  adhuc  tenemus 
obsessam,  ad  tantam  famis  molem  deducta  est,  quod  homiues 
ibi  morantes  necessitate  cohacti  cum  familiis  eorundem  in- 
differenter  exeunt  terram  ipsam  et  penis,  quas  eis  infligere 
volumus,  tamquam  ad  extremam  necessitatem  deducti,  volun- 
tarie  se  supponunt.  Ad  quani  terram  habendam  aut  per 
modum  insultus  vel  per  quemcumque  alium,  qui  ad  hoc 
habiliter  se  obtulerit,  nisi  iiiipediatur  hoc  nobis  per  dominum 
summum  pontificem,  quem  super  hoc,  qua  forma  nescimus, 
nobis  audivimus  fore  scripturum,  intendimus  toto  posse  .  .  . 
Dat.  in  campis  in  obsidione  Pistorii  die  XIIII.  Septembris  IIII. 
indiccionis. 

CRD  9862.  Or.  Pap.  Ssp.  Die  Indiktion  ist  also  hier  wie  so  oft  die 
griechische.  Dass  kein  Verschreiben  vorUegt,  zeigt  CRD  9863  vom  11.  Septeinber, 
wo  ebenfalls  .IIII.  indicc.  sich  findet  in  obsidione  Pistorii.  Dariu  heisst  es:  de 
partibns  Tuscie  undique  nobis  prospera  succedunt.     Vgl.  Eitel  S.  17. 

341.  Dinus  Silvestri  an  Jayme  II:  Interesse  fiir  die  Sardinien- 
fahrt  in  Toscana,  besonders  bei  den  Guelfen.  Kardinals- 
ernennung  durch  Cleniens  V.  Reiseplane  Cleniens  V.  Ge- 
sandtschaft  aus  Roni  und  Toscana,  die  Clemens  V.  zur  Riick- 
kelir  nacii  Roni  auffordern  soll.  Sonst  werden  die  Ronier 
einen  Kaiser    ernennen.  ~  Verbot    des  Kanipfes    vor  Pistoja 

durcli  den  Papst.    Barcelona  (1305)  Deceniber  29. 

Er  hat  einige  Male  geschrieben  a  un  cusi  germa  de  mon  senyor  pare, 
qui  es  dels  .1111.,  qui  son  pus  poderoses  en  la  ciutat  de  Luccha.  In  Lucca  und 
ganz  Toskana  erziihlt  man  sich,  dass  der  Papst  dem  Konig  Sardinien  und  den 


—     512     — 

Zehnten  des  Kleriis  auf  zwei  Jahre  gegeben.^)  De  la  qual  comferraacio  tota 
la  part  Guelfa  es  molt  pagada  e  alegra  ...  Si  vos  \-uliets  a  enprar  de  servuiy 
la  part  Guelfa,  queus  servirien  lionorablement.  Xach  einem  Briefe  seines 
Bruders  aus  MontpelJier  hat  der  Papst  12  KardiniUe  ernannt.^j 

Encara  ma  fet  saber  lo  dit  frare  iiien,  ques  comtava  en 
Muutpesler,  quel  sant  pare  deu  estar  en  Auiuyo  e  eu  les  en- 
contrades  Dauinyo  entro  en  guaresma  e  puys,  que  deu  veuir 
a  Montpesler  e  teiiir  guaresma  e  puys  deu  sen  anar  a  Tolosa 
e  aqui  tenir  cort,  e  quel  rey  de  Franca  ses  partit  del  papa-'). 

Item  ma  fet  saber  lo  dit  frare  meu,  que  de  Eoma  e  de 
Toscana  venen  enbaxadors  al  sant  pare,  per  dir  a  el,  que  deia 
anar  a  Roma  a  la  sua  sedia,  et  que  teugra  aqui  cort.  E 
si  nou  vol  fer,  quels  Romans  faran  emperador.'^)  Item  ma 
fet  saber,  senyor,  lo  dit  frare  meu,  que  lo  sant  pare  ha  Aedat 
et  tolt'"')  .  .  .  a  totes  los  osts,  qui  eren  sobre  Pistoya'^).  E 
per  asso  son  sen  levades  la  ost  de  Sena  e  de  sent  Menat, 
mas  los  Lucheses  ne  los  Florentins  no  sen  son  volguts  levar, 
ans  han  reffor(jades  lurs  osts  .  .  .  Dat.  Barchinona  IIII.  ka- 
lendas  Jauuarii  anno  domini  MCCC[V].'') 

CRD  2539.  Dinus  Silvestri  ist  Biirger  in  Barcelona  wie  so  manche 
Italiener.  Ygl.  CRD  10871,  wo  ilim  schlimm  mitgespielt  wird  in  seinem  alberch. 
Seine  Familie  kommt  uach  freundheher  Mitteilung  erst  Ende  des  14.  Jahrh.  in 
Lueca  auf.  Danach  muss  der  .cusi  germa'  eineu  andern  Namen  gefiihrt  liaben. 
Er  torrespondiert  ofter  mit  dem  Kouige.  So  findet  sicli  CRD  10324  ein  Bericht 
des  Homodeo  Fiadone  aus  Lucca  an  ihn. 

342.  Toscana  usid  die  sardiiiische  Frage  iii  deii  Jalireii  1305-1307. 

Schou  im  Jahre  1297,  als  Jayme  von  Bonifaz  VIU.  Sardinien  und  Corsica 
erhalteu,  sandten  die  Pisaner  Botschaft  nach  Aragonieu,  um  mit  J.  sich  zu  ver- 
biinden  und  so  den  Yerlust  Sardiniens  abzuwenden.  Am  3.  Dezember  1297 
schrieb  er  nach  Pisa,  indem  er  die  zwei  ersten  Kapitel  Liebe  und  Freumlschaft 
usw.  annahm,  zum  dritten:  Quod  ecclesia  Romana  regimm  Sardinee,  (^uod  ad 
ius  et  proprietatem  ipsius  spectabat,  contulit  absque  aiicuius  preiudicio  ipsi  regi, 
de  quo  comuue  .  .  .  non  admirari  set  gaudere  debe[ret]  magis,  quam  si  reguum 
341  a)  Ein  Wort.     Ich  lese:  .  .  .  obtisme.     Belageraug?      ^)  Loch  im  Oj-. 

341  1)  Bezieht  sich  auf  die  Huldigung  fiir  Sardinien  bei  Clemens  V. 

2)  Kardinalskreierung  vom  15.  Dezember.  Die  hier  weggelassene  Auf- 
zahlung  ist  richtig. 

3j  Unrichtig.  Allerdings  w'ollte  Phiiipp  d.  Sch.  friiher  abreisen.  Ygl. 
Fiuke,  Papsttimi  und  Uutergang  des  Templerordens  II,   10. 

*j  Vgl.  Eitel,  D.  Kirchenstaat  imtor  Klemens  V.  S.  37.  ( )b  die  Gesaudt- 
schaft  aber  tatsachlich  abgegangen  ist? 

5)  Vgl.  Eitel  S.  18  ff. 


—     513     — 

ipsum  alicui  alteri  Romana  ecclesia  contulisset,  qai  non  tantum  comune  predictum 
diligeret,  quantum  diligit  rex  predictus. 

Mit  der  "Wahl  des  neuen  Papstes  und  der  Huldigung  Jaymes  11.  fiir 
Sardinien  setzen  auch  die  Bestrebungen  des  Konigs,  seiner  sardinischen  An- 
hanger  .und  der  Gegner  Pisas  'wieder  eiu. 

Prokurator  Johannes  Burgundi  berichtet  am  28.  Januar  1306  (dat.  Lugduni). 
dass  der  Kardinalbischof  Petrus  von  Sabina  ihm  gesagt,  dass  bei  seiner  Durch- 
reise  durch  Tuscien  (zur  Kronung  Clemens'  V.  in  Lyon)  ihm  ein  Erzbischof 
gesagt :  quod  ipse  archiepiscopus  vexLIluui  vestrum  regium  ibidem  erigeret  [in 
Sardinia];  jetzt  habe  dieser  geschrieben,  dass  er  auch  fernerhin  bereit  sei:  Est 
autem  predictus  archiepi.scopus  Torretanus  et  Tedicius  nominatur,  oriundus  est 
de  civitate  Pisana.     CRD  10629. 

Im  Jahre  1306  schrieb  Vannes  Gattarello  miles  exul  civitatis  Pisarum 
an  Jayme  II.  und  suchte  ihn  zur  Eroberung  Sardiniens  anzuspornen.  Auch 
Kardinal  P.  von  Sabma  arbeitet  dafiir,  anscheinend  im  Interesse  eines  amicus. 
(Keg.  236  f.  204.)  Vannes  iibermittelte  u.  a.  einen  Brief  des  nobilis  et  prudens 
vir  Jacobus  Gathani  de  Pisis.  Ihm  daukt  J.  am  31.  August  (Reg.  341  f.  48), 
ebenso  am  15.  September  der  Stadt  Florenz.  deren  Gesinnung  und  Eifer  fiir 
seine  sardinische  Sache  er  durch  Vannes  erfahren  (Iveg.  341  f.  48). 

Nach  CRD  9906  (Dezember)  ist  Vannes  bei  ihm  gcwesen. 

Es  folgen  Briefe  an  die  Malaspini,  Vannes,  Bologna  (1306)7  Januar  10 
(Reg.  341  f.  48 V  f.).  Zu  Anfang  des  Jahres  1307  schreibt  auch  Rogerius 
Tallaferre  terre  de  Plonbine  an  den  Konig  einen  Brief,  der  auf  die  sittlichen 
Zustiinde  der  Insel  ein  grelles  Licht  wirft  (s.  f.): 

In  terra  Sardinie  est  magna  discordia  .  .  .  Yenire  non 
tardetis,  quia  barones,  milites,  rustici,  mulieres,  iuv[en]es  cum 
senioribus  vestram  dominacioneni  habere  desiderant  et  cupiunt 
dicente  de  die  in  diem:  Quando  veniet  rex  noster  Aragonie? 
.  .  .  Isti  Pisani  ita  nos  destruunt,  quod  nos  non  habemus  ali- 
quid,  quod  commedamus.  Iteni  notum  vobis  facio,  quod,  si 
velletis  per  procuratorem  vestrum  manentem  in  curia  domini 
pape,  quod  ipse  inpetraret  pro  dicta  insula  Sardinie  litteram ' 
unam  ex  parte  doniini  pape,  quod  omnes  homines  dicte  in- 
sule  legitimarentur,  magnum  es.set  vobis  commodum  et  eciam 
lionor  maxiirius.  Ad  minus,  si  non  potestis  inpetrare  pro  om- 
nibus,  ad  minus  inpetraret  pro  tribus  hominibus,  qui  multiim 
vos  diligunt,  scilicet  canonicum  deMamilla,  dominuniRobertum 
de  Kerge  et  arcliipresbiterum  de  Torre:  scientes,  quod  isti 
.sunt  maiores  tocius  insule,  et  nullum  filium  liabent,  nisi  sint 
bastardi  .  .  . 

Schreiber  iiat  absichtlich  kein  Siegel  angehiingt.  Sigillum  vestmm  non 
apponatis  an  der  Antwort. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  33 


—     514     — 

J.  dankt  fur  das  Schreiben  am  20.  April  (Reg.  341  f.  49  ^). 

Pisa  schickte  wiederholt  Gesaudte  nach  Barceluna,  um  auszuhorchen  und 
Vor.schlage  zu  macheu.  So  im  Juni  1307  (Reg.  341  f.  .51)  und  wohl  zu  Eude 
des  Jahres.  Auf  die  Yorschliige,  die  ich  nicht  gefimden,  antwoiiet  Jayme  am 
31.  Dezember  (Reg.  341  f.  52):  Die  Gesandten  Raynerius  Samperatis  (?)  iuris 
peritus,  Johannes  Rossus  de  Gualandis  miles  und  I[l]debrandinus  Guascappa  notarius 
hatten  ihm  dio  AViinsclie  der  Pisauer  vorgetragen:  Quia  exposita  et  petita  per 
eos  uon  videbantur  cedere  honori  ecclesie  Romane  sacrosancte  neque  nostro  seu 
corone  regni,  .  .  .  non  expedivit  nec  decuit  ad  ea  coudescendere. 

343.  Ziir  Oeschichte  Johaimes  yoii  Gallura,  Gemahliii  Ricardos 
de  Cainiiio  (1305?)— 1310. 

Beider  gedenkt  Dante.: 

Quando  sarai  di  la  dalle  larghe  onde 
Di  a  Giovanna  mia,  che  per  me  chiami 
La  dove  agl'  innocenti  si  risponde.    (Purgatorio  VIII.  70  ff.) 
Und:  E  dove  Sile  e  Cagnan  saccompagna 
Tal  signoreggia  e  va  con  la  testa  alta, 
Che  giii  per  lui  carpir  si  fa  la  ragna.    (Paradiso  IX,  49  ff.) 

Ricardo  wurde  1312  ermordet. 

Johanna  hatte  ti-otz  ihrer  Jugend  politische  Bedeutung  wegen  ihres  grosseu 
sardinischen  Erbes.  Die  aragonesischen  Staatsmanner  interessierten  sich  fiir 
Dir  Geschick;  sie  konnte  je  nach  der  "Wahl  ihres  Gatten  die  sardinischen  Plane 
Jaymes  fordern  oder  liinderu.  Ich  gebe  die  Notizen  in  moglichst  chrono- 
logischer  Reihenfolge. 

1.  Guillelinus  de  Recuperantia  de  Vicecomitibus  de  Pisis  regis  Karoli 
consiliarius  an  Jayme  IT. ;  Sunt  vera,  que  per  nobilem  virum  dominum  Guili- 
bertum  de  Scintellis  vobis  sunt  dicta.  Sum  enim  paratus  super  dicto  facto  parentele 
vobis  dicte  per  eum  et  omnibus  aHis  placitis  vobis  facere  posse  meum.  Verum 
quia  Jouai-na.  comitissa  Gallurie,  est  filia  suroris  illustris  et  magnifici  viri  domini 
Acf-onis  inarchionis  Estcnsis  et  Ferrarie,  Mutine  ac  Regii  domini,  et  est  penes 
eum  et  eias  terram  tenet  magnificus  vir  dominus  Gaddeus  comes  de  Monteor- 
gialia),  sine  quorum  voluntate  ipsa  puella  maritari  non  posset,  nisi  sciretur  persona, 
cui  puellam  illara  in  uxorem  dari  velletis,  factam  ipsum  tractare  nequirem. 
Dignetur  itaiiue  vestra  maiestas  ipsam  michi  significare  personam  et  ego  dictam 
parentelam  tractabo  et  iuxta  posse  curabo  effectni  demandare.  Super  facto 
tractatus  per  me  facti  cum  communitatibus  Elorentie  et  Luce  aliisque  GueLfis  de 
Tuscia  aliud  vobis  uon  scribo,  nisi  quod  vestre  maiestati,  ut  possum,  suppUco 
reverenter,  quatenus,  quamcitius  esset  comoditas,  dignetur  vestra  sacra  maiestas 
dehberare  et  procedere  ad  negocium  Sardinie  prelibatum.  Ego  autem  credo.  quod 
capitula  corrigerentur  predicta,  secundum  quod  viam  et  facta  maiestas  crederet 
convenire.  .  .  .  St-ript.  Xeapoli  die  III.  mensis  Julii.  (AVegen  der  Envahnung 
des  von  dera  Schreiber  veranlassten  Veilrages  vom  Sommer  1304,  iiber  den  er 
343  a)  Su  Or. 


—     515     — 

anscheinend  dem  Konig  noch.  sonst  nicht  gesclirieben,  ist  die  Zeit  dieses  Briefes 
wohl  nicht  allzuweit  davon  zu  riicken.  Ich  mochte  1305  annehmen.)  CRD 
Juli  1139G. 

2.  Vannes  Gattareilus  an  den  Kouig:  In  questo  poghi  di  passati  il  com- 
mune  di  Luccha  et  di  Fiorensa  per  loro  anbasciadors  ano  fatto  pregare  il  detto 
marche^e  [d'  Este]  per  una  promessione,  che  gia  si  fe  di  dare  la  detta  figliuola 
.  .  .  a  Curradino  dei  sopradetti  marche^e  Malaspina  per  moglie;  che  quel  paren- 
tado  piaccia  al  detto  maiche^e.     Lucca  5.  December.     (1306?)     CRD  13224. 

3.  Comune  civitatis  Lucane  an  Jayme  II.:  Illustris  domiua,  domina  Jo- 
hanna  filia  quondam  bone  memorie  domini  Ugohni  iudicis  Gallure  et  tercie 
paitis  regui  Callaritani  domini  matrimonio  coUocatiu-  cuidam  magnati  Januensi, 
quod  seusimus  alias  ad  vestram  serenitatis  notitiam  peiTenisse,  quodque  suspi- 
camur  fore  preiudiciale  intencioni  celsitudinis  vestre,  nam  cum  hoc  tractata 
.  .  .  Pisanorum  contra  vos  nodus  fortior  alligatur  .  .  .  Dat.  Luce  die  vigesima 
sexta  Apiihs  quinie  indictionis.  CRD  9S96.  (1307  AprU  6.)  —  Ebenso  betont 
Vaimes  GattareUus  die  Schwierigkeiten  bei  einer  Ehe  der  Johanna  mit  dem 
Sohne  Bernabo  d'Aurias;  der  Marchese  von  Este  will  sie  ihni  geben.  Lucca 
27.  April  (1307).     CRD  11329. 

4.  Jayme  dankt  den  beiden  Warnern  (1307  IX.  kaloudas  Junii),  will  sich 
vorsehen  und  sendet  an  Karl  11.  Guilelmus  de  Scintillis  mit  folgender  "Weisung: 
Es  sei  ihm  gescbildert  worden,  vne  die  Ehe  mit  dieser  en  poder  del  march. 
Deste  befindlichen  Johanna  sehr  ■wichtig  sei;  andere  wieder  meinten:  Nein!  Zwei 
ihrerOheune  seien  Ghibellinen  und  herrschten  im  Land.  (Sardinieu.)  Darum 
habe  er  an  den  Markgrafen  von  Este  gesandt,  er  solle  das  Madcben  nicht  weg- 
geben,  bis  er  Botschaft  geschickt.  Jetzt  sei  ihm  mitgeteilt,  dass  sie  den  Sohu 
Bernabo  Donas  von  Genua  heiraten  solle.  Karl  II.  moge  an  den  Este  eine 
sekrete  uud  diskrete  Gesandtschaft  senden,  das  nicht  zu  tuu  und  empfehleud 
auf  einen  Mann  aus  dem  Reiche  Karls  oder  der  Lombardei,  dessen  man  sicher 
sei,  hinzuweisen.  Der  Konig  nennt:  barons,  qui  son  de  la  terra  e  del  sanch 
sua:  uii  dels  germans  del  marches  de  Saluzo  oder  den  noble  en  Jaome  Dayerbe, 
Sohn  Peters,  emes  natiirlichen  Sohnes  Jaymes  T.     (Reg.  341  f.  50  f.) 

5.  1308  im  Sommer  sendet  dagegen  der  Konig  seine  Eloreutiner  Ge- 
sandten  (vgl.  unten)  nach  Genua  an  Brancha  und  Bernabo  Doria.  Er  will  einem 
ihier  nebots  oder  amichs  die  Johanua  verschaffen.     (Reg.  341  f.  52v.j 

6.  Guillabert  de  Sen(ellys  an  den  Konig:  La  filya  dol  juti!;e  de  Galyor 
ere  en  poder  del  niarques  Dest,  con  mori,  et  con  lo  marques  moii,  romas  en 
poder  duu  seu  fyl  bort.  Ara,  seynor,  fem  vos  a  saber,  quel  coinuna  de  Florenza 
et  de  liUcha  an  ieit  tant,  que  es  vengnda  en  lur  ])oder  et  aus,  seyor,  quen 
P.  Boil  partis  .  .  .  jo  [pregjava  ab  lo  seynor  rey  Karles  et  ab  lo  seynor  duch, 
queis  enviassen  als  cumuns  damuut  dits  et  feessen  (?)  e  maiiau,  que  la  douzella 
viugues  en  vo&tre  ]ioder  Et  axi  seyuor  fo  ordenat,  que  aquels  n-ie.ssatges  del 
saynor  rey  Kaiies  et  del  s.  duch,  qui  vaii  a  vos  ab  en  P.  Boil  onseir.s,  passen 
per  Florenza  et  per  Lucha  et  aquels  [manjassen,  que  la  donzella  vinges  en 
vostre  poder  .  .  .  Serie  gran  adrezament  .  . .  al  feit  de  Serdeuya  .  .  .  Segons  que 
hom  diu  deza,  amor  ni  pau  no  sera  enfre  eis  seyors  rey  Karles  el  rey  Frederich, 
.si  doncs,  seyor,  per  vos  noi  es,  que  totes  desamors  et  males  volentats  sc  ciexen 

33* 


—     516     — 

enfre  els  tots  dies  .  .  .  Napols  .  .  .  dia  de  sent  Michel.  Or.  Pap.  (bescliadigt). 
CRD  s.  f.  531.  Da  Azo  von  Este  als  gestorben  bezeichnet  wird  (gestorben  1808 
Jamiar)  i;nd  audererseits  1309  Jobanna  verbeiratet  und  Karl  gestorben  ist,  so 
kann  nur  Ende  September  1308  in  Betracht  kommen. 

7.  Jayme  II.  an  Rieardus  de  Camino:  hat  seine  Vermahlung  mit  Johauna 
gehort.  Da  er  weiss,  dass  er  in  der  sardinischen  Angelegenheit  fiir  ilui  sei,  so 
freut  er  sich  sehr  dariiber.  Beglaubigt  Yannes  Gattarellus  bei  ihm.  Bei  der 
Belagerang  Almerias  (1309)  idus  Nov.     Reg.  341  f.  62. 

8.  Sereiiissimo  .  .  .  domino  J.  Dei  gracia  regi  Aragonum  .  .  .  R.  de 
Camino  civitatum  Taruis^ie,  Feltri  et  Belkmi  capitaneus  gcnerahs  excelsse  mag- 
nitudinis  vestre  tota  cum  reverencia.  Tante  benigne  dominacionis  vestre  aniorem 
et  vere  condigne,  quem  ad  ilhistrem  dominam  ^uanam,  conjugem  meam  et  me 
geritis,  suscepi  litteras  inter  cetera  continentes,  b)  quibus  auditis  per  singulla  di- 
hgenter  altipotencie  vestre  presenti  paaina  sic  duxi  breviter  respondendum,  quod 
in  brevi  actore  concedente  ad  exeleuciam  vestram  meum  secretum  nuncium 
proposui  destinare  etc.  iutcntu  meo  plenius  informatum  .  .  .  Dat.  Taruisii  die 
X.  men^is  Jiilii  octavo  indiceionis.     (1310  Juli  10.) 

Aus  der  Zeit  nach  dor  Ermordung  Ricardos  stammt  dann  ein  Memoi-iale 
zweier  ilonche  an  einen  Ordeusgenossen,  worin  -wieder  ein  Gatte  fiir  die  jmige 
Witwe  gesucht  wird,  diesmal  unter  den  Sohnen  oder  Yerwandten  Jaymes.  Dieses 
hiibsche  Stiick  wird  von  befreuudeter  Seite  veroffenthcht  werden.  Uber  die 
spatere  Geschichte  Johannas  finde  ich  noch  folgende  Notiz:  Johanna,  comitissa 
Galkire  et  tercie  partis  regni  Kalleritani,  an  den  Konig:  da  sie  von  seinemr  Zuge 
nach  Sardinien  gehort,  bittet  sie  um  Riickgabe  des  ihr  vou  den  Pisanern  Ge- 
nomnienen.  Bon.  X.  Januarii.  [Leider  ist  mir  die  Nr.  des  CRD  verloren  ge- 
gangen.]  Hier  kann  es  sich  doch  wohl  nur  um  den  wirklich  ausgefiihrteu  Zug 
des  Jahres  1323  handeln. 

344.  Vaiiiies  tlattarellus  aii  Jayme  II:  Kaiiipfe  im  G!ell)iete 
von   Arezzo.     Erwartiiiig-   einer   Solilaclit.     (^iargonza   (1:^07) 

Jimi  23. 

Fatta  nell  oste  dei  Fiorentiui  uel  campo  a  Gargosai) 
veuardi  a  di  XXIII  di  Giuguo. 

Le   uovita-)    di   (|ua  sou  queste:    II  comuue  di  Fioreusa 

et   di  Lucclia   cliou   de  le  loro  auiista  souo  ad  oste  sopra  gli 

Aretiui  chou  MM  D  houiiui  a  cliavaUo  et  cou  XII ""  pedoni  de 

la   buoua   gieute,  che,   gia   e   grau  tenpo,*  si  raunase  iu  Tos- 

.S43b)  Der  Inhalt  folgt  aber  nicht! 


:j44  ))  Gargonza,  eiije  Burg  der  Ubertini  bei  Monte  San  Savino. 

■^)  Yorher  driickt  Yannrs  seine  Yerwuuderung  aus,  dass  ihm  der  Konig 
auf  seine  vielcn  Schreiben  nicht  geantwortet  habe.  Nur  den  Bericht  iiber  die 
Erbin  von  Gallura  habe  er  einer  Antwort  gewiirdigt.  Yannes  Berichte  sind 
allerdings  vollstimdig  unbedeutend. 


—     517     — 

clmna  et  hanno  fatto  nel  contado  Daresso  gran  danno  dar- 
dere  et  di  diffare  molte  chastella  et  ville.  In  xVresso  e  messer 
Napoleone  cliardinale-'^)  et  da  raunate,  ([uanta  potnte,  de  le 
sue  amista  e  dei  Ghibellini  de  la  provincia  et  da  intorno  a 
MDC  homini  a  chavallo  et  DCCC™^)  pedoni.  Chrediamo  certa- 
mente,  che  battaglia  sara,  de  la  quale  non*)  sarenio  vincitori. 
Clion  questa  nostra  giente  sie  messer  Diego  de  hi  Ratta 
mariscalco  del  duga  con  CCC  homini  a  chavallo  Ragonesi  et 
Chatalani  et  chon  D.  mugavari,  li  quali  si  portano  gagiiar- 
damente. 

CED  11908.  Or.  Pap.  Ssp.  Aucli  dem  Dinus  Silvestii  hat  A^annes  ge- 
sctirieben,  wie  dieser  au  den  Konig  am  28.  Juli  berichtet:  Misser  Yanno  .  . 
ma  fet  saber,  que  Lucha  e  Florensa  e  la  part  Guelfa  son  sobre  Aren  e  ]ian  11 
talats  e  cremats  entre  viles  e  casteyls  be  XY,  e  pensas  hom,  que  entrels  haura 
batayla.  CED  Juli.  Zum  Ganzen  Del  Lungo,  Dino  Compagni  11,  322  uiid 
Eitel  S.  27. 

345.  liistruktion  fiir  die  Luccheser  Gesaiidteii  Yainies  Gatta- 

reilus  micl  Ser  Bernardus  Ronchinus  notarius  civitatis  Lucane 

an  Jaynie  II.    Lucca  1308  April  2. 

Commune  Lucanum  et  universitas  Guelforum  Tuscie  valde 
miratur,  quod  ipse  dominus  rex  iuxta  seriem  litterarum 
suarum  communibus  Florentie  et  Luce  directarum  et  secun- 
dum  compositionem  habitam  cum  eodem  per  ipsum  dominum 
Vannem  ambaxatorem  et  nuntium  suum^)  ad  partes  Tiiscie 
non  transmisit^)  .  .  . 

Exponant  diligenter  immenses  introytus,  redditus  et 
]»roventus,  qui  percipiunter  de  insula  Sardinee  et  Corsice  per 
Pisanos  ...  et  (lualiter  ipsam  insulam  .  .  .  fortiticant  ad 
ipsorum  Pisanorum  securitatem.  Dicant,  .  .  .  quod  ad  reha- 
bendam  .  .  .  insulam  de  manibus  Pisanorum  omnis  dilacio 
.  .  .  est  noxia.  Exponaut  Pisanorum  machinaciones  .  .  .  et 
quod  placeat  ei  non  confidere  in  eoruni  verbis.  .  .  .  Accessum 
suum  non  retardet. 
SU  n)  go  unsinnig  Or. 


344  3)  isfapoleon  Orsini  auf  seiner  italienischen  Legation. 

*)  Wohl  verschrieben  fiir  noi,  denn  Yannes  hofft  doch  auf  den  Sieg? 
34-j  1)  Diese  Abmachungen.  wohl  Ende  1307,  habe  ich  nicht. 

2)  Es  folgt  dann  die  Erklanmg,    dass  sie  aus  Liebc  zu  Karl  II.,    seiner 
Familie  und  Jaymes  fiir  ihn  wirken  wollen. 


—     518     — 

Dat.  Liice  secnndo  Aprilis  sexte  indiccionis,  anno  nacti- 
vitatis"*)  dominiee  millesimo  trescentesimo *)  octavo. 

CRD  3233.     itr.  Pap.  Ssp. 

346.  Fortiniins  Uartiiii  miles,  Petrus  de  Tilla  rasa  leq^um 
(loctor  et  iudex  curie  uud  Dinus  Silvestri,  Oesandte  Jaymes 
nach  Toscana,  an  diesen:  Yerhandlungen  in  (xenua  und  Lucca. 
Besonders  freundliclie  Aufnahnie  in  dieser  Stadt.  Scliilderun.^ 
einer  Abstisjimuni?  iiber  die  Vertreter,  die  mit  den  Oesaudten 
verliandeln  sollen.  In  Florenz  vorsicliti^e  Erlvlarun^.  Tiitis^- 
keit  des  Kardinals  von  Ostia.    Florenz  (1308)  Septemher  18. 

Dimecres  28.  Augiist  waren  .sie  in  Genua  und  am  folgenden  Tage  sprachen 
sie  mit  Branca  Doria  und  seinem  Sohne  Bernabo;  beide  sind  willig.  Dann  in 
Lucca  am  3.  September.  Sie  wurden  so  gut  wie  kaum  ein  Mensch  wegen  der 
Anhanglichkeit  Luccas  an  Jayme  IL  aufgenommen.  Am  dimecres  (4.  September) 
sprachen  sie  mit  Yaimes  und  dann  mit  dem  Podesta,  Capitan  und  Sindich  iind 
baten  um  eine  Versamrahing  zur  Mitteilmig  ihrer  Auftrage,  was  jene  gern  zu- 
sagten.  Yannes  riet,  um  die  Lucchesen  nicht  zu  sehr  abzuschrecken,  statt  der 
100000  geforderten  Gulden  Unter.stiitzung,  nur  20  —  30  000  zu  nennen.  Sie 
sprachen  dann  auch  ganz  aligemein  von  Hiilfe.  Der  Podesta  lobte  vorher  den 
Konig  sehr.  Am  Freitag  wurden  im  gran  couseyll  die  Manner  gewahlt,  die  mit 
ihneu  wegen  der  Hohe  der  Beihiilfe  reden  sollten. 

E  lendema,  que  fon  divendres,  agren  gran  conseyll  sobre 
(^o,  que  elegissen  certs  persones,  qui  tractassen  ab  nos  en- 
semps  la  qnantitat  del  servi,  e  que  fos  ferm  per  tots,  (;o  que 
aquels  farien  ni  ordinarien.  E  de  ben  CCCC,  qui  hi  foren,  no 
desviaren  si  no  II,  los  quals  nos  pogreu  trobar,  quals  foreu. 
E  dixeren  la  potestat  e  capitani  e  sindich  e  priors,  que,  si 
els  podien  saber,  qui  eren  estats  aquels  .II.,  que  hir  farien 
toh'e  lo  cap.  Car  en  manera  o  fan  els,  que  nos  pot  saber, 
qual  diu  oc,  ni  qual  diu  [no],  que  els  han  .11.  borces  de  di- 
verses  colors.  E  la  una  es  de  no  e  la  altra  es  doc.  E  donen 
a  cascu  de  conceyll  .1.  diner  ja  seynalat  per  els  e  puys 
cascu  met  cascuna  de  les  mans  en  la  borssa  e  met  lo  diner, 
en  qual  se  vol. 

Zuniichst  wurden  13  gewahlt,  dann  noch  12.  Sodann  lange  Yerhandlungen 
wegen  der  Beisteuer.  Yorschlag  bis  zu  50000  Gulden.  Endlich  Beschluss:  die 
Gesandten  sollen  zuerst  nach  Plorenz  gehen,  wo  auch  die  Luccheser  Gesandten 
sich  einfinden  wiirden.  Auch  in  Florenz  bitten  die  Prioren,  nicht  gleich  die 
Hohe  sagen  zu  wollen.  Sie  bekommen  zalilreiche  Briefe.  Kardinal  von  Ostia 
345  a)  So  Or. 


—     519     — 

hat  den  Pisanern  mitgeteilt,  dass  sie  als  Gesandto  kamen,  aber  ohne  Vollmacliten 
znm  Abschliessen.  Die  Luccliesen  wundem  sich,  woher  der  Kardinal  das  weiss. 
Hitze  und  schlechtes  Wetter  setzten  ilinen  an  der  Eiviera  sehr  zu.  Verwandte 
des  Dinus  in  Lucca  waren  ihnen  sehr  gefallig.  Dat.  Fiorentie  die  mercurii 
XVIII.  die  mensis  Septembris. 

CRD  12636.  Or.  Pap.  Stark  durchlochert.  Degus  de  la  Ratta,  der  be- 
kanuto  FekUierr  Karls  11.  in  Toscana,  fiihrte  nacli  eigener  Mitteilung  die  Ge- 
sandten,  die  am  Freitag  13.  September  in  Florenz  ankamen,  zu  den  Prioren 
und  zur  Commune,  und  dort  haben  sie  ibre  Aiiftrage  erzahlt.  Die  Stadt  nahm 
sie  freundlich  auf ;  asserentes  dominacioni  vestre  in  omnibus  complacere.  19.  Sep- 
tember.  CRD  12631.  —  Auch  Vannes  Gattarellus  schildert  die  Aufnahjne  in 
Lacca  und  Florenz.  Die  Malaspini  stehen  ganz  auf  des  Konigs  Seite.  Brancha 
und  Bernabo  Doria  berichten  ilirn  iiber  die  LTnterhaltung  mit  den  Gesandten. 
Die  Pisaner  machen  grosste  Anstrengungen,  sie  kaufen  in  Sicilien  Getreide  auf. 
El  chardinale  Dostia  scrisse  al  chomun  di  Pisa  ansi  lavenuta  dei  vostri  anbas- 
ciadori  in  Toschana,  chome  li  anbasciadori  veniano  sansa  mandato  da  poter 
fermare  alchuna  chosa.  Di  che  i  Pisani  .  .  .  preseno  gran  chonforio.  Chome 
el  chardinale  Dostia  sappia  li  vostri  segreti,  non  so.  Facta  in  Fiorensa  .  .  .  adi 
XMII.  Settenbre.     CRD  12644. 

347.  Die  drei  (jesandten  an  Jayme  II.:  Bericlit  iiber  die  Ver- 
li.indlungen  in  Siena;  Zogern  der  neun  Prioren.  Aucli  von 
Florenz  bekomnien  sie  erst  spjiter  in  Yerbinduni;'  mit  Lucca 
und  Siena  Antwort.  Riiclvkelir  nacli  Lucca,  Yerhandlungen 
mit  den  Malaspina  und  den  Doria.  Ausfiilirliclie  Darstellung 
des  von  Corso  Donati  erregten  Aufstandes.  Loslassung  eines 
Lowen,  um  besser  den  Aufrulir  zu  fordern,  Misslingen  des 
Planes,  Versclianzung  im  Hause  Corsos,  Kampf,  Flucht  Corsos, 
sein  Tod.  Teilnahme  der  Katalanen.  Nutzen  fiir  das  arago- 
nesische  Unternehmen.     Bemiiliungen   Pisas.     Lucca  (1308) 

October  9. 

Entrami)  tots  ensems  en  Sena,  digoiis  derrer^)  del  mes  de 
Setembre.  E  fo  deliberacio  de  tots,  qiie  dixessem  la  nostra 
missatgeria  devant  los  IX  priors  tan  solament,  e  qne  nola 
volgnessem  dir  davaut  lo  gran  conseyll,  per  (,'0  que  no  seu  tor- 
bas  lo  nostre  feit,  cor  la  major  part  del  poble  es  Gebili.  Ea^o 
metex  nos  conseylaven  los  IX  priors,  qui  regen  la  terra.  E 
fom   diveures  segueu  devaut  los  dits  IX  priors  .  .  .     Respo- 


•^?  1)  In  Lucca  und  Florenz  war  bestimmt,  dass  mit  den  aragonesischen  die 
beiderseitigen  Gesandten  nach  Sinna  gingen. 

^)  Der  letzte  Donnerstag  im  September  ist  26, 


-     520     — 

seren  nos  ben  e  covinentment  en  aixi,  que  els  hanrien  Inr 
acort  e  quens  farien  tal  resposta,  que  vos  ne  seriets  pagat. 
E  sobraquest  acort  tengren  molts  conseyls  e  a  la  perfi,  com 
nos  los  congexassem,  quens  retessen  resposta,  com  hij  agu- 
essem  estat  tro  al  diluns  ^)  seguents,  feeren  nos  resposta,  clien, 
que,  com  la  dita  cosa  fos  aels  molt  novela  e  non  aguessen 
oyt  parlar  e  fos  hir  ordenament,  que  molts  conseylls  savien 
a  tener,  can  tractaven  de  moneda  a  donar  o  a  despendre,  en 
axi  qne  entre  cascun  conseyl  enti-eposaveu  II.  o  III.  dies  e 
puis  elegien  certs  prohomens,  qui  deguessen  examinar  h')  feit: 
e  puis  daquels  meteis  elegien  ne  alscuus,  qui  havien  plen 
poder  de  tots  e  en  aco  afer  eren  ben  mester  de  XII  a  XY 
jorns.  E  puis  elegirien  hirs  ambaxadors,  Cjuis  veurien  ab  los 
ambaxadors  de  Lucha  e  de  FloreuQa,  e  cpie  no  era  lur  enteni- 
ment  de  partir  se  de  la  volentat  del  comun  de  Florenga  e  de 
Lucha.  E  nos  dixem  lurs,  cjuens  donassen  la  resposta  per 
escrit  e  els  dixeren,  cpie  per  tal  cor  iio  ha\ien  plener  acort 
ni  cert,  C|ue  no  o  podien  fer,  mas  ans  Cjue  nos  partissem  de 
Toscana,  que  lans  farien  e  lans  trametrien  .  .  .  Partim  uos 
de  Seua  dimarts  seguen  e  fom  en  Floren(,ta  dimecres  a  vespre. 
E  lo  digous^)  seguen  los  lurs  ambaxadors  e  de  Lucha  dixeren 
lur  co,  que  aviem  feit  e  qo  cjue  ha\den  respost  los  de  Sena. 
E  sobre  ago  tengren  conseyll,  que  tramesessen  letres  a  Sena, 
que  els  los  pregaven,  cpie,  com  abans  poguessen,  tenguessen 
lurs  eonseyls  e  que  ordenassen  lurs  ambaxadors,  c|ui  ab  els 
ensems  e  ab  aquels  de  Lucha  parlassen  e  ordenassen  la 
resposta,  quens  Iiavien  a  fer.  E  nos  pregam  los  priors  de 
FIoren(,'a,  cjuens  feessen  resposta,  (pie  molt  hij  haviem  estat. 
E  apres  moltes  requestes  resposeren  nos  (jue  nons=')  .  .  . 
lestar  de  Toscana  e  cjuels  ambaxadors  de  tots  III.  les  lochs 
savien  hi  ajustar  e  parlar  ensems  del  dit  feit.  E  axi  nos 
aguem  nostre  acort  ab  micer  Yann[o],  quens  entornassem  en 
Lucha,  e  mentre  els  haurien  lur  acort,  parlariem  ab  los 
nuirqueses  de  Malespina  e  ab  lo  procurador  de  micer  Brancha 
Doria  e  de  son  fijU  e  encontinent  tramesem  .1.  missatge  als 
a)  Durchlochert;  ob  enugs  oder  almHch :  laugTveile. 

3)  Am  30.  September. 
*)  Am  3.  Oktober. 


—     521     — 

marqiieses,  qi  3  iiOR  seriem  en  Lncha  climenge  segnen.  E  axi 
qnels  pregavem,  f[ue  la  fosseii.  E  axi  metex  tramesem  micer 
Vanno  a  micer  Brancha  e  a  son  fijll. 

Sie  sollten  Boten  mit  der  solange  erwarteteii  Antwort  sendon.  Montag 
sprachen  sie  mit  micer  Rotlando  Malapresa  und  micer  Nicbolau  Machijj  .  .  .  i 
imd  micer  Enrigo  Beruaducxo:  qui  son  ordenats  per  a  parlar  e  tractar  ab  no.s 
lo  dit  feyt.  E  aquests  son  daquels,  aqui  vos,  seynor,  escrivis  per  vostres  cartes  .  .  . 
Els  resposeren  nos,  quel  nostre  feyt  era  axi  kir  coni  nostra  e  que  trametrien 
liu-s  cartes  ab  comun  de  Fiorenca  e  ab  comun  de  Sena.  JDie  Luccheser  zeigen 
einen  soichen  Eifer,  dass  sie,  wenn  sie  Eure  Untertanen  waren,  einen  grosseren 
nicht  betunden  konnten.  Wahrscheinlich  werden  sie  (die  Gesandien)  sich  in 
Fixich  0  a  Empuli,  que  son  a  XVI  e  a  XX  mylles  de  Floreiira,  aufhalten  und 
etwas  warten. 

Sapiats,  seynor,  qnel  dijons  matin,  qui  fon  .III.  dies  del 
mes  Doctubre  la  .1.  dels  leons  del  comun  de  FlorenQa  sexi 
del  locli,  on  estava:  co  es  que  de  nits  arrencha  hom  la  cla- 
vadura  de  hi  porta,  hon  esta  [el]  e  lo  leon  vench  sen  tot  dret 
ala  placa  de  sent  Johau,  assats  prop  de  la  nostra  posada. 
E  no  feu  mal  a  nuyll  hom  mes  a  .1.  roci,  que  troba  en  la 
carrera,  que  afohi,  e')  .  .  .  quaix  tota  Florenca,  que  ne[gun'^) .  .  . 
pjendre  e  puis  donaven  II.  florins  a  .1.  ril^alt,  quis  aventura, 
(piel  liga,  e  noli  feu  negun  dan.  E  diu  hom,  que  a(;o  feu  fer 
e  tracta  mi(;er  Corso  Donati,  .1.  cavaler  bou  e  prous  de 
Floren(;a,  e  es  estat  lo  major  cap  de  la  part  Gelfa  de  Tos- 
chana,  ab  la  sus  part,  qui  vulia  anar,  mentre  tota  hi  gent 
corria  al  leon,  ales  cases  de  sos  enemichs  e  enderrotar  e 
afogar  aqueles,  c^o  es  a  saber  contre  micer  Rosso  de  la  Tosa 
e  micer  Geri  Spina  e  sos  frares  e  micer  Passino  e  micer 
Beto  cavalers  e  sos  valedors  e  encara  contra  micer 
Diego  dala  Rat  menescal  e  la  sua  compayua.  Cor  lo  dit 
micer  Corso  ach  feit  venir  alscuns  homens  a  caval  e  a 
peu  e  encara,  (jue  devien  venir  CCCC  Iiomens  a  caval  e 
ben  .IIII.  milia  homens  a  peu.  E  devien  entrar  en 
Floren(,'a  per  fer  (,;o  que  lo  dit  mi(;er  Corso  manas.  E  puis 
los  feits  no  vengren,  axi  con  el  se  cuidava.  E  la  part  de 
micer  Rosso  de  la  Tosa  sabe  tot  lo  tractament  e  dix,  que 
nos  vulia  venir  per  si,  si  no  ab  la  cort  e  sobre  aqo  tengren 
conseyll,  que  citassen  micer  Corso  cavaler  e  micer  Gerardo  Bordo 
popolar  e  los  altres  do  la  lur  part.    Los  quals  citats  no  volgren 

h)Drci(?)  Buchstaben  fehlen.  cjOb  amusc;asi:  vergntigte  sich?  '1)2  W.fehlen. 


—     522     - 

comparer.  E  encontinent  lo  dit  Gerardi  Bordoni  be  ab  XL  homens 
anassen  a  casa  de  micer  Corso  e  cridaren:  Yiva  la  parte 
Giielfa  e  lo  poble  de  Florencja !  E  entraren  sen  ben  cc.  homens 
en  la  dita  casa  en  ajnda  dels.  E  aQO  fo  lo  dissapte  a  vespre 
seguen  e  en  lo  dicmenge  niatin  els  agren  embarrerada  tota 
la  lur  carrera  e  lalberch  de  micer  Corso  ben  establit.  E  los 
priors  e  la  part  contraria  sabe  aco  e  van  tocar  la  campana 
del  poble.  E  volta  vohit  van  sen  al  alberch  de  micer  Corso 
e  combateren  la  molt  fortment  e  dura  hi  bataylla  de  dimenge 
hora  de  tercia  tro  al  vespre.  E  micer  Corso  veen,  qne  nos 
podia  tenir,  per  .1.  portela,  que  havie  derrere  lo  seu  alberch 
exissen  ab  XVI  homens  a  cavals  e  fogia;  e  seguiren  lo  .1.,  qui 
ha  nom  Talano  del  Enbassoli,  a  consegui  micer  Gerardo  Bor- 
doni  e  degolalo  e  tolt  li  lo  puyn,  per  tal  cor  aquel  lavia  feit 
tolre  a  I  seu  ])arent.  Puis  lo  comun  feu  cridar,  que,  si  alcun 
podia  o[ci]ure  micer  Corso,  que  hauria  mil  florins  dor  e  quil 
amenave  pres,  quen  haurie  D.  E  dien,  quen  CarroQ,^)  ab  la 
sua  compayna,  qui  era  eutrat  lo  dissapte  ab  L  homens  a 
caval  e  ab  .C.  homens  a  peu,  qui  era  exit  de  Uolterra,  <)n 
havia  servit  son  temps,  segui  raicer  Corso  e  a  conceguil  e 
pesseiaren  lo  ab  .L  seu  fijll  o  germa.^)  E  puis  aportaren  lo 
soterrar  ab  molt  gran  honor^)  e  fo  molt  plant,  cor  era  lo 
myllor  hom  de  tota  FloreuQa  e  de  Toscana  e  pus  apoderato 
damichs.  E  son  hij,  seynor,  molts  daltres  morts.  E  lo  feit, 
seynor,  vostre  no  sen  peiore,  per  tal  cor  alscuns  daquels,  qui 
son  morts,  eren  contraris  al  vostre  feyt,  jatsie  a(,'0  que  eis 
fossen  ben  Guelfs,  nias  fayen  ho  per  mala  volentat  de  micer 
Rosso,  lo  qual  vehyen,  que  venie  volenteros  ab  la  sua  part 
ab  vostre  feit.  E,  seynor,  dien,  que  aQO  fayen  els  per  torbar 
lo  vostre  feit  per  diners,  quen  ha\den  preses  del  comun  de 
Pisa.  E  aqo  semblarie  assats  ver,  segons  traslat  duna  cart^), 
lo  qual  nos  vos  tramesem  per  en  P.  Bohil^).    En  la  bataylla, 

c)  So  Or. 


^)  Vgl.  oben  Abschnitt  iiber  Heinrieh  YII. 

6)  Dante,  Purgatorio  XXIV,  82  ff.     Quei   che   piu  nha  colpa  Veggio  a 
coda  d"una  bestia  tratto  Verso  la  valle  .  .  . 
^)  Dagegen  ViUani:  picciolo  honor. 
^)  Leider  nicht  aufgefunden. 


—     523     — 

qne  agneren  en  Florenva,  foren  alscuns  Catalans  e  Aragoneses 
nafrats,  mas  non  lian  negun  peryll.  E  fo  mester,  que  mi(jer 
Dego  hi  fos  ab  la  sua  compayna  e  en  Carros  ab  la  sua,  sino 
laltra  part  agre  apoderat.  E  per  aquest  contrast  creen  tots, 
quel  nostre  feyt  venra  a  myllor  acabamen.  E  can  la  dita 
bataylla  fo  estada,  tota  FioreuQa  estech  en  aixi,  com  si  res 
no  fos  estat  feyt.  E  quescu  pensa  de  fer  ses  faenes.  E 
creem,  seynor,  qne  serem  desembargats  de  Toscana  per  tot 
lo  mes  Doctubre  o  YIII  jorns  dins  Nouembre,  empero  encara 
dago  no  podem  esser  certs.  Lo  comun  de  Pisa  dien,  que  ha 
trameses  sos  ambaxadors  en  Genoua,  per  acompaynar  se  ab 
els,  e  alscuns  dien,  que  han  trames  per  lo  fyl  del  comte  de 
Montifeltri  per  cap  e  per  .CC.  homens  a  caval  Todeschs.  La 
pahor  es  tan  gran,  que  dien,  que  han,  que  no  saben,  cj[ues 
facen.  Altres  noves,  seynor,  no  hic  ha  .  .  ,  Dat.  en  Lucha 
YU.  idus  Octobris. 

CRD  12823.  Or.  Pap.  Ssp.  von  drei  Siegeln.  Zur  Donati-Geschichte  vgl. 
Dirio  Compagui  1.  UI  c.  20  f.  (ed.  del  Lungo  II,  333  ff.);  Villani  1.  VIII  c.  96 
(Mui-atori  Rer.  Ital.  SS.  XIII,  432  ff.).  Nun  ist  in  ohiger  gleichzeitiger  Dar- 
steUuug  die  Lowengeschichte.  Merkwiirdig  auchj,  dass  Talano  del  Enbassoli 
deni  Gerardo  Bordoni  die  Gurgel  durchsticht  und  dann  die  Hand  ahhackt;  uach 
Dino  Compagni  war  es  Bocaccio  degli  Adimari,  Talano  de  E.  ist  R,  Davidsohn 
nicht  bloss  unbekannt,  der  Name  klingt  auch  ganz  unflorentinisch.  Sonst  ist 
die  Vendetta  so  genau  iibereinstimmend  bei  beiden.  Uberhaupt  (neben  einigen 
nicht  so  M'ichtigen  Abweichungen)  stimmt  in  allen  wesentlichen  Punkten  Dinu 
Conipagni  mit  unserm  Bericht.  Christian  Spiuula  schreibt  am  14.  Oktober 
(CRD  12861),  dass  eiue  Pisaner  Gesandtschaft,  die  mit  Genua  wegen  Sardinien 
aTikniipfeu  wollfe,  zurlickhaltend  aufgeuommen  sei,  imd  fiigt  dann  bei:  Floren- 
tini  autem  hiis  diebus  elapsis  insimul  certaverunt,  ita  quod  domiuus  Bonacursus 
Donati  et  quamplures  alii  eius  sequaces  et  boni  homines  de  Florentia  mortui 
extiterunt.  Causa  fuit,  ut  dicitur,  eo  quod  erant  in  concordio  cum  Pisanis  et 
ab  eis  mouete  acceperant  quantitatem  .  .  . 

348.   Die   drei   Oesandteii   aii   Jayme  II.:    Bediiigungeii   der 

.Malaspina  lur  Beihiilfe  in  Sardinien;  die  Gesandten  lehnten 

sie  zuni  Teil  ah;  seitdem  gahen  jene  nach.     Schlimnie  Lage 

der  Malaspina  auf  Sardinien.    Lucca  (130S)  Noveniber  6. 

Die  25  prohomens  in  Lucca  und  die  Marchesen  besprachen  sich;  dann 
sandten  uns  die  Malaspina  einen  ,cavaler'  namens  micer  Guido  de  Viano  und 
einen  escuder  P.  Eoba  ,e  son  los  pus  secrets  homens,  que  els  agen',  dass  die 
Malaspina   folgende    vier  Kapitel  tun  oder  fordern:    a)  wird  Jakob  Konig  von 


-     524     — 

Sardinicn,  so  liuldigon  sie  ihm  fiir  ihre  sardinischon  Giiter;  b)  dass  sie  mixt  e 
mer  imperi  in  ihrem  sardinischen  Besitz  hehalten;  c)  dass  der  Konig  ihnen  Sold 
fur  100  Reirer  geben  solle;  d)  dass  der  Konig  ihnen  die  Stadt  Sassari  mit  all 
ihrem  Gebiet  oder,  will  er  das  nicht.  ein  Kastell  gebe. 

Antwort  der  Gesandten:  der  erste  Punkt  wird  angenommen.  Zu  den 
folgendcn  haben  sie  gar  keinen  Auftrag.  Helfen  sie  dem  Konig,  so  wird  er  sie 
entschadigen.  Micer  Vanues  gab  ihnen  zu  verstehen,  die  Stadt  Sassari  sei 
gran  cosa  e  vale  molt  de  renda.  Das  Kastell  sei  eines  der  starksten ;  v.-er  Herr 
desselben,  sei  Herr  von  Sardinien. 

Dann  gingen  jene.  Sie  plauderten  mit  den  25  prohomens  und  meinten, 
diese  Forderungen  zeigfen  keine  bosondere  Geneigtheit  fiir  den  Konig.  Die 
Malaspina  berieten  sich  mit  den  25  und  nach  vier  Tagen  erklarten  sie  durcli 
dieselben  Gesandten,  dass  sie  bereit  seien  fiir  ihre  Besitzungen  Jaj-me  als  dem 
Konige  von  Sardinien  zu  huldigeu.  Die  tibrigen  Pmikte  liessen  sie  auf  sich 
beruhen.     La  qual  resposta  nos  ab  alegre  coragte  reebem. 

Die  Marchesen  haben  Krieg  mit  Sassari,  Capita  Espinola  riet  Fraucechi, 
einem  von  ihnen,  der  seine  neta  hat,  dass  sie  sich  mit  den  Pisanern  verbiinden  oder 
ihnen  ihren  Besitz  verkaufen.  Die  Malaspina  fiirchten,  wemi  ihre  Vereinbaining 
mit  dem  Konige  bekannt  wird,  dass  die  Pisaner  deuen  von  Sassari  mit  deu 
Genuesen  helf  en.  Der  Konig  solle  ihnen  ihre  Kastelle  Boso  und  HucsohC?)  schiitzen 
helfen.  Der  jiingste,  unverheirate ,  23]alirige  Marchese  Konrad  wili  mit  100 
Reitern  und  200  Mann  Fusstruppen  nach  Sardinieu.  Micer  Morroel,  der  eiue 
Schwester  des  Kardiuals  Lucas  Fieschi  hat,  will  ebenfalls  Jayme  dienen.  In- 
zwischen  haben  die  von  Sassari  eines  ihrer  Kastelle  (Osoli)  gewonnen  uud  ver- 
brannt ;  die  Malaspina  baten  Lucca  um  Hiilfe  und  sind  bereit  dem  Konig,  wenn 
er  ihnen  hilft,  sofort  zu  huldigen,  (wie  besiegelter  Brief  angibt).  Am  Samsrag, 
2.  November,  reiste  Corradi  ab;  er  fiihrt  Truppen  auf  geuuesischen ,  aus  Ro- 
manien  kommenden  drei  Galeeren.  Ganz  geheim  sagt  Micer  Morrouel,  dass  er 
den  Konig  liesuchen  will.  Die  Gesandten  von  Lucca  kommen  von  Florenz  und 
Sicna:  die  Floreutiner  wollen,  was  die  Lucchesen.  Aquels  de  Sena  an  respost 
per  altres  paraules;  aber  die  Luccheseu  sagten,  sie  trennten  sich  nicht  voii 
ihnen.  Die  Vertreter  dor  drei  Stiidte  sehen  sich  in  Fixicho  o  a  EmpuU  ani 
7.  Nov.  .  .  .     Dat.  Luce  VIII.  idus  Novcmbris. 

CRD  41 OG.  Or.  Pap.  Ssp.  Nr.  3393  Original  des  Vertrages  zwischen 
deu  drei  Gesandten  einerseits.  Morrouellus  und  Conradus  Malaspina,  genannt 
von  Villa  francha  fiir  sich  mid  fiir  FrancescMnus  coudam  domini  Morrouelli 
Malaspina  andererseits.  1308  die  sabbati  secundo  iSrovembris.  Notar.  Instr. 
Pap.  mit  Zeichen  und  Spui-en  von  ftinf  Siegeln. 

349.  Die  drd  Gesaiidteii  nn  Jayuie  II.:  UiiniO£;lk'1ilveit  eiiie 
bestiiiimte  Aiiwort  zu  belioiiinicsi;  Floreiiz  i.st  iu  BeweAuii!? 
seit  (leiii  Toile  Corso  Doiiatis;  Liicea  wi]l  iiiclit  oliiic  Floreiiz; 
sic    seiuleu   uacli   Florcuz    uiul   belvoniiucu   sie  jetzt   kciue 


--     525     — 

Entsclieiduiii,',  so  lassen  sie  eine  Urkunde  dariiber  aufsetzen. 
Yorgiing:e  in  Genua.    Lucca  (130S)  Deceni?)er  3. 

Seynor,  noiis  maraveyllets,  .  .  .  no  podem  aver  resposta 
de  Floren(,'a  per  ralion  dels  grans  trebaylls  e  de  les  grans 
parts  e  grans  diversitats,  ([ne  son  entre  els,  de  pnix  que  micer 
Corso  Douati  mori.  El  cDnmu  de  Luca  uons  volie  fer  res- 
posta  sens  la  comun  de  Floren(,'a  .  .  .  Entre  tant  trametem 
nostre  missatge  al  comun  de  Floreuca,  sins  vol  fer  resposta 
a  la  ambaxada,  que  nos,  seynor,  li  dixem  per  vos;  e  si  en- 
continent  uons  vol  fer  resposta,  mauam  ne  fer  carta  pnblica 
a  perdurable  memoria  e  a  escusaciou  de  uos  e  carrecli  dels. 
Per  que,  seynor,  creem  de  tot  eu  tot,  que  YIII  dies  dins  lo 
mes  de  Deceuibre  partirem  daquesta  terra. 

Uljer  die  Marcheses  haben  sie  geschrieben-,  sie  glauben,  dass  jene  dem 
Yerlangen  des  Konigs  gehorchen  werden.  In  Genua  hat  Capita  Espinola  den 
Capita  Doria,  90  es  saber  inicer  Bernabo,  herausgeworfen,  Brauca  ist  im  Kastell 
Leriri  und  wd  vou  den  Genuesen  belagert.  Die  Pisaner  riisten  eine  Gesandt- 
schaft  au  Jajine.     Dat.  Luce  III.  nonas  Decembris. 

CRD  zu  13301.  Or.  Pap.  Ssp.  Auf  Zettel  berichten  sie:  Ankimft  von 
Florentiner  Gesandten,  aber  nicht  ihretwegen,  sondern  wegen  eines  Streites  mit 
Lucca  iiber  die  taylla  de  cavalers.  Sie  drangen  in  die  Lucchesen,  ihnen  Antwort 
zu  verschaffen.  Sie  warteten  mehr  als  drei  Monate  und  werden  vertrostet. 
Dat.  Luce  die  beate  Lucie. 

350.  Die  drei  Gesaiidten  aii  Jaynie  TT.:  Antwort  der  beiden 

Siiidte  Florenz  und  Lucca;  Hotfnung,  dass  der  Tionig  damit 

zufrieden  sein  wird;  sie  bringen  die  sclirifiiiche  Zusage  niit. 

Lucca  (1308)  Deceniber  16. 

Divendres  primer  passat  XIII.  dies  anats  del  mes  de 
De[ceni]bre  e  lo  dissapte  segueu  a  liora  de  vespres  los  aui- 
baxadors  de  Floreu(,'a,  qui  ereu  eu  Luclia,  e  lo  comun  de 
Luca,  trameseren  uos  missatges,  quens  pregaven,  que  auassem 
al  pala[uj,  que  farieu  uos  resposta.  E  nos  encoutinent  anam 
la  e  los  ambaxadors  de  Floreuga,  per  nom  del  dit  comu  e  lo 
comun  de  Luca,  amdos  ensems  feereu  uos  tal  resposta,  que 
creem,  seyuor,  que  vos  ue  serets  pagat  per  cert.  La  (pial, 
seyuor,  uos  vos  direm,  si  a  deu  jdan,  embreus  de  dies  e  laus 
aportarem  segelada  dels  dits  coumus.  Cor  uos,  seynor,  0  de- 
raanam,  que  lans  douasseu  per  escrit.    E  els  manaren  o  a  .II. 


—     526     — 

savis,  que   lans   donassen   la  dita  resposta   per   escrit.  ^)  .  .  . 
Dat.  Luce  XVI.  die  mensis  Decembris. 

CRD  13301.  Or.  sehr  stark  durchlochert.  Pap.  mit  Spviren  von  drei 
Siegehi.  So  schreiben  dann  am  seiben  Tage  (CRD  10009)  Johannes  Rustichelii 
index,  Slettus  Behocti  und  Verins  Rondinelli  de  Florentia  ambaxatores  et  sindici 
communis  et  populi  Florentini  und  die  Gemeinde  Lucca  an  den  Koniii:  Sie  haben 
ehrfiirchtig  seine  Gesandten:  Fortunium  Martini  mihtem.  Petrum  de  Villa  Easa 
legum  doctorem  et  mague  cui"ie  iudicem  et  Diiium  Silvestri  civem  Barchello- 
nensem  empfaugen.  Die  Gesandten  gehen  nach  Erledigung  cum  respousioue 
nostra,  quam  laturi  sunt  Lucani  communis  sigillo  munitam  et  plicatam  manu 
Johannis  Bosse  caucellarii  Lucani  communis  heute  von  Lucca  ab.  Gesandte  von 
Florenz,  Lucca  und  der  marchiones  Malaspini  folgen  gieich.  Lucca  XVII.  kaleudas 
Jauuarii  VIL  iudictioais.     Or.  Pap.  Ssp.     Die  Antwort  fanJ  ich  nicht. 

351.  Vorsclilage  der  Konnnuiien  Florenz  und  Lucca  (niit  den 
Malaspini  und  Grafin  Jolianna  von  (jallura)  zur  Eroberuny: 
Siciliejis:  die  beiden  Stiidte  bieten  50000  Oulden,  Aninsclien 
schleuni^ste  Inancfrilfnalinie  und  verLingen,  dass  Jaynie  II. 
keinerlei  Verbindung  niit  Pisa,  dessen  Vernichtun^  sie  an- 
streben,  eingeiit.     (Ende  1308  Anfan^  1309.) 

Infrascripti  siiut  articuli  ambaxiate  deferende  ad  illiistrem 
principem  et  domiuum,  dominum  regem  Aragonum  pro  parte 
comuniiim  Florentie,  Luce  per  ambaxiatores  comunium. 

Primus  articulus  est,  quod  dicta  comunia  Florentie  etLuce 
pro  parte  Guelfa  recommendant  se,  ipsam  partem  Guelfam 
exititiorum^)  Pisarum  et  dominos  marchiones  Malaspinas  filios, 
nepotes  et  lieredes  condam  comitis  Ugolini,  et  nobilem  do- 
minam  .Johannam  comitissam  Gallurie  domino  regi  et  quod 
dignetur  regia  celsitudo  eos  recii^ere  in  recommendatos,  de- 
votos  et  charos  amicos. 

Secundus  articulus  est  super  subventione  petita,  quod 
offerant  pro  parte  dictorum  comunium  pro  subventione  ad 
recuperationem  insularum  Sardinee  et  Corsice  tlorenos  auri 
quinquagiuta  milia,  scilicet'')  florenos  auri  viginti  milia  pro 
quolibet  comuni  in  duabus  prestationibus,  quibiis  coniode 
lieri  possit,  et,  si  regio  culmini  placet,  in  tertiam  prestationem 
dividere. 

351  ^)  exitictiorum  Kop.      ^i)  silicet  Kop. 


350  1)  Am  Montag    reisen    sie    mit  der  Antwort  ab.     Sie  versucben  auf  der 
Reise  mit  dem  in  Leriyi  von  den  Genueseu  belagerten  Branca  Doria  zu  sprechen. 


—     527     — 

Tertius  articulus  est,  quod  dingiietur  regia  celsitudo 
accellerare  possibilitate  et  modo  .  .  .  sue  potentissime  gentis 
adveutum  ad  occupandas  insulas  supradictas  .  .  . 

Quartus  articulus  est,  qualiter  dicta  comunia  Florentie 
et  Luce  excitaiit  regiam  celsitudinem  ad  predicta  in  regiam 
gloriam  et  in  depressionem  et  mortem  civitatis  Pisane  et 
partis  Gibelline  et  Blanchorum  de  Tuscia,  inimicorum  regie 
maiestatis,  providentes  sibi,  ut  potentia  regia  et  etiam  civi- 
tatum  Florentie  et  Luce  civitas  Pisana  et  pars  pre[dict]a  per- 
eat  et  nunquam  resurgat,  et  timent  et  provident,  ne  aliquo 
tempore  hec  predicta,  que  providerunt,  possint  ad  periculum 
et  mortem  dictarum  civitatum  Florentie  et  Luce  devenire, 
(jnod  esset,  si  quo  tempore  obteuta  Sardinea  et  Corsicha  ci- 
vitas  Pisana  reciperetur,  etiam  via  subiectionis,  vel  quavis 
alia  via  per  regiam  maiestatem,  quia  potentia  regia  unita 
civitati  Pisane  afferret°)  tantam  superbiam  comuni  Pisano, 
quod  dicta  comunia,  si  hoc  contingeret,'^)  congnoscerent  sibi 
m[or]tem  propriam  procurasse,  quod  durum  regio  cuhnini 
debet  videri,  considerata  fide  [et  dejvocione  dictorum 
comunium.  Quare  suplicant  dicta  comunia  regie  maiestati, 
ut  super  hoc  suo  beuigno  responso  rescripto  dicta  comuuia 
a  dicto  timore  ponat  in  tuto,  quia  bene  vident,  quod  oppor- 
tebit  Pisanam  civitatem  per  hec  tractata  ad  nichilum  de- 
venire,  que  est  per  sua  vitia  resurgere  consueta. 

Securitatem  autem  et  fidem  de  predictis  prestare  ding- 
netur  regia  celsitudo,  quam  sui  maiores  et  sua  domus  sunt 
facere  consueti. 

CRD  1833  s.  f.  Gleichz.  Abschr.  Pap.  Auf  einem  angehefteten  Blatte 
—  das  aber  nicht  sicher  urspriingUch  dazu  gehSrt  —  stehen  Adressen  zahl- 
reicher  guelfischer  Stadte  und  Personlichkeiten  (que  ad  partem  Guelfam  re- 
guntur).  Z.  B.  aus  Florenz:  dominus  Kubeus  de  la  Tosa,  dom.  Gerius  de 
Spinis,  dom.  Pazzinus  de  Pas.sis,  dom.  Bernadus  de  Rubeis  (''e  Florentia  milites, 
maiores  et  maiorem  locum  obtinentes  in  terra.)  —  Das  Stiick  gehort  wohl 
sicher  in  diese  Zeit.  Nach  1314  kann  es  nicht  fallen,  denn  seitdem  ist  Lucca 
ghibellinisch.  Von  1308/9  bis  1314  haben  keiue  grosseren  Verhandlimgen 
stattgefunden.  Zudem  passen  die  Genannten  gauz  gut  in  diese  Zeit.  Vielleicht 
sind  es  die  Artikel  der  Gesandtschaft  des  Orlaudus  Mariui  iurisperiti  und  sei 
Johannes  Benedieti  notarius,  sindici,  die  am  11.  Januar  (1309)  von  Florenz  ab- 

c)  afferet  Kop.     J)  contigeret  Kop. 


—  528  — 

gesandt  worden.     CRD  9978.     CRD  10413  empfiehlt  am    17.  Januar  Rogerius 

Spina  miles,  cives  Florentinus,   die  beiden  dem  Kunig.    — •   Vgl.   aucli   Zurita, 
Anales  I  1.  5  c.  87. 


352.  Zwei  Briefe  des  Karrtiitalbiscliofs  vom  Ostia  (NiliOlaus 
voii  Prato)  aii  Jayme  11.:  Enipfielilt  eiigste  Verhiii(Uiiii>:  mit 
Pisa,  Beri'icltsie]itigTiiii4'  seiuer  Bitteii,  seiidet  zur  Forderuug 
der  Pisauer  (^esaudtscliaft  eiueu  Boteu,  warut  vor  Verbiuduug' 
uiit  den  tiiscischeu  Stadteu.   (1309)  Jauuar  28  uud  Februar  27. 

1)  . .  .  [Pisani]!)  lionori  vestro  et  predecessoram  vestrorura 
sunt  absque  diibio  semper  inter  singulos  excellentie  vestre 
devotos  inventi.  Regalem  auimum  velitis  eorum  iustis  et  con- 
venientibus  petitiouibus  flectere  et  velle  potius  ipsos  fideles  et 
devotos  amicos  in  antiquata  et  experta  devotione  per  viam 
concordie  conservare  at((ue  onmem  cum  eis  sedare  discordiam 
quam  extraneorum  confederationibus  contra  ipsos  regalem  ac 
diu  iaudabilem  constauciam  inclinare.  Si  vero  reperiretur 
aliquis  pro  ipsormu  parte  defectus,  quo  facti  executio  ledi 
possit,  volumus  iuxta  posse  ])ro  beneplacito  nostro  cuin  omni 
sollicitudine  })artes  nostras  apponere  .  .  .  Dat.  Pruviani 
Tiiolosane  diocesis  iu  Romana  curia  Y.  kalendas  Februarii. 

2)  .  .  .  Quantum  vero  unitas,  pax  et  concordia  inter 
dominationeni  vestram  ex  parte  una  et  civitatem  Pisanam  ex 
altera  in  augmentum  regie  dignitatis  possit  accedere,  quan- 
tumve  exiude  valeat  vobis  fortune  uberioris  ac  letioris  accres- 
cere,  utinam  ])0ssemus  vestre  sereuitati  sic  describere  litteris 
ant  oraculo  vive  vocis  exprimere,  sicut  mente  concipimus  et 
previa  consideratione  clare  videmus!  Set  quia  neutrum  nobis 
conceditur,  timeutes,  ne  ambaxiatores  civitatis  eiusdem,  qui 
pro  boc  tractaudo  negotio  ad  vos  missi  sunt,  non  sint  satis 
providi  ad  videndum,  que  et  (j[uauta  boua  iilis  ex  amicitia  et 
domiuatione  vestra  obveuiant:  mittiuuis  ad  celsitudinem  vestram 
discreium  virum  magistrum  Berardum  plebanum  de  IMacerata, 
dilectum  capellauum  uostruin  .  .  .  Inter  liec  auimadvertat 
vestre  prudeutie  fauiosa  claritas,  quod  compositio  ((uevis  inter 
vos  et  alios  Tuscos  cedere  quideui  potest  iu  l^isanoruin  graudia 


')  Er  verwcist  auf  seine  friibern  Sclireiben,  die  ich  niclit  kenne. 


—     529     — 

dampna,  set  maiestati  regie  parum  honoris.  nichil  utilitatis 
afferret  .  .  .     Dat.   in   Montepesulano   teiiio   kalendas  Martii. 

CRD  10505  und  4270.  Or.  Pap.  Ssp.  Schon  am  3.  Januar  hatte  er  J. 
die  Gesandten  der  Pisaner  empfohlen,  die  immer  besonders  fdr  seine  und 
seiner  Vorfahren  Etre  gewirkt  hatten.  CRD  4295.  Eine  Charakteristik  des 
sonst  vielgenannten  Kardinals.  der  aber  iu  der  Korrespondenz  Jaymes,  abgesehen 
von  diesem  Jahre.  wenig  hervortritt,  gibt  am  28.  Februar  (1309)  der  abbas 
Fux^nsis  (CRD  10824): 

Dominus  Hostiensis  .  .  .  est  magis  providTis  et  discretus  et  oculatus 
homo  de  toto  collegio  et  diligit  vos  plus  quam  aliquem  principem  de  mucdo 
Et  est  potentissimus  in  coUegio  et  in  ecclesia  Romana  et  homo,  qui  multum 
potest  in  collegio  propter  multos  amicos  et  secaces,  quos  habet  inter  cardinales. 

353.  Honio  Deo  Fiadone  an  niesser  Dino  Siluestri:  Kardinal 
yon  Ostia  fiherzeuirte  die  Pisaner.  dass  der  Konij;  von  Ara- 
j^onien  ernstlich  fiir  Sardinien  riiste;  die  Pisaner  sandten 
Trnpiten  nach  Sardinien,  Botschaft  an  den  Papst.  uni.  wenn 
moirlich.  mit  Oeld  den  Feldzug  zu  hintertreiben.  und  wollen 
zu^leich  in  Ara^onien  die  Absicht  des  Koui^s  ausspionieren 

lassen.  Lucca  (1309)  Miirz  6. 
.  .  .  Le  novellH.  che  son  di  qua.  son  queste:  Sappiate, 
che  ai  Pisani  pare  esser  cierti*;,  chel  re  Daragona  sia  fermo 
del  passare  in  Sardignia  sansa  grande  indugio  et  cio  e  loro 
dato  a  intendere  per  lo  chardinale  da  Prato.  1m  (piale  a 
niandato  a  Pisa  un  suo  fhappelano.  per  lo  quale  a  lor  man- 
dato,  chorael  detto  re  ciertamente  fa  appareccliiaraento  per 
far  lo  detto  passaggio.  Unde  li  detti  Pisani  sapparecchiano 
di  mandare  in  Sardi^nia  giente  da  chavalli.»  et  da  pie.  Ano 
mandato  a  chorte  di  papa  segretamente  loro  anbasciadori  a 
prochacciare,  se  per  moneta  potessero  stroppiare  lo  passagio 
del  dettn  re.  Anrhor  li  detti  anbasiiadari  deno^  mandare  in 
Chatalognia  et  in  Naragona  per  espiare  quello,  chel  re  intende''^ 
de  fare  sopral  detto  passaggio  .  .  .  Lucha  luneddi  a  di  VL 
di  Marso. 

Or.  Pap.  4262. 

354.  Tidal  de  Tillanoya  an  Jayme  II.:  Bericht  iiber  seine 
Audienzen  bei  Clemens  V.  wegen  der  Unterwerfung  Pisas 
unter  Aragonien.  Sympathiebezeugungen  ffir  den  Konig. 
Mitteilung.   dass   in   der   apostolischen  Kamnier  die  Rechte 

aWaj  So  Or.       ^)  indende  Or. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  «»4 


—     530     — 

der  Kirche  iii  Italien  gepriift  uihI  gefiiiulen  sei,  dass  vieles 
der  Kirche  eiitfrenidet  worden.  Ob  Pisa  der  Kirche  gehore 
oder  das  Reich  dort  Rechte  habe,  wisse  er  noch  nicht.  Wenn 
letzteres,  halte  er  es  schwer,  fiir  den  Konig-  etwas  zu  tun,  da 
die  Kirche  wohl  Um*echt  leide,  aher  nicht  wissentlich  zuf  iige. 
Jedenfalls  werde  der  Papst  sein  nioglichstes  fiir  Jaynie  tun. 
Yidal  schliigt  Gelieimhaltung:  der  Verliandlungen  vor  den  Kar- 
diniilen,  mit  Ausnahme  Raimunds  del  (xot  und  Arnalds  de  Pela- 
grua,  vor.  Charakteristik  der  italienischen  und  franzosischen 
Kardinale  durch  Vidal  mit  Zustimmung  Clemens'  Y.  Der  Papst 
hiilt  es  f iir  eine  starke  Sache,  so  folgenschwere  Angelegenheit 
ohne  die  Kardinjlle  zu  beraten;  er  rat  Yidal,  den  Kardiniilen 
nur  seme  Beg:laubig-ungsschreiben  zu  g:eben,  sonst  nichts  zu 
erwJihnen.  Spater  wiinscht  er,  dass  sein  Kammerer,  der 
Bischof  von  Albi,  in  das  Greheimnis  zu  ziehen  sei.  R.  Ath  de 
Aspello  iibernahm  im  Yertrauen  die  Ordnung  der  den  Kar- 
diniilen  vor  Auslieferung:  der  Bulle  zu  zahlenden  Servitien: 
R.  del  Oot  erhalt  1000  M.,  Pelagrua  500,  der  Kiimmerer 
400  M.  Der  Papst  will  oline  Yidals  Zustimmung  keinen 
Kardinal  benachrichtigen;  geschieht  es,  so  miissen  auch  sie 
ihr  servitium  haben:  denn  an  der  Kurie  geschieht  nichts 
ohne  Servitien!  Daruni  bittet  er  dring:end  um  3000  31.  Aber 
grosstes  Creheimnis!  —  Kann  der  Papst  des  Reiches  wegen 
Pisa  niclit  weggebeu,  so  hat  Kardinal  von  Ostia  Yerhand- 
lungen  vorgeschlagen.  Bekommt  der  Kiinig:  Pisa,  so  verlangt 
Clemens  Y.  einen  Ceusus  (trahut).  Riickreise  der  aragone- 
sischen  Gesandteu  mit  der  Zehntbulle.  Dringrende  Bitte,  ihn 
nicht  mit  anderen  Dingen  zu  beauftragen,  wenn  die  kasti- 
lischen  Oesandten  kommen,  und  ihm  keine  Suppliken  zu  geben: 
die  g:r6sste  Langeweile  hat  man  von  solchen  an  der  Kurie,  die 
den  ganzen  Tag  hinter  einem  lierlaufen.  Zudem  erbitte  der 
Konig  zu  viel:  er  schreibe  allein  mehr  an  die  Kurie  als  alle 
anderen  Fiirsten!  Erbittet  Sendung-  fiir  Trinkg:elder:  un- 
verschiimt  fordert  man.     Avignon  (1309)  Miirz  23. 

Senyor,    yo    Vidal    de   Vilanoua   .  .  .  fas    a   saber   a  la 
vostra  molt  alta  senyoria,   que  dimartz   ans  del  ram^)  fuy  a 

*)  Am  18.  Marz. 


—     531     — 

Auiuyo  e  foray  .1.  dia  abans,  sino  que  agui  a  laguiar  per  lo 
contrast  del  pas  del  Rosa.2)  En  aquell  dia  matex  viu  lo 
senyor  papa,  e  fiu  reverencia  al  seu  peu  e  comane  en  la  sua 
gracia  vos  e  madona  la  reyna  els  infans  e  els  regnes  e  terres 
vostres,  axi  con  acustumat  es  de  fer.  E  sapiatz,  senyor, 
que,  quant  yo  entre  devant  ell,  eren  aqui  en  sa  presencia  totz 
los  cardenals,  qui  estaven  ab  ell  en  consistori.  E  tantost 
devant  ells  totz  lo  papa  demanam  molt  de  la  vostra  salut  e 
del  vostre  estament  e  de  madona  la  regina  e  dels  infans.  E 
dix,  que,  si  Deus  li  ajudas  aytant,  amava  e  vulia  lo  bon 
estament  de  la  vostra  persona  con  dela  sua.  E  demanam, 
yo  si  venia  per  lo  fet,  que  aquests  altres  missatges  eren 
venguts?  E  yo  respus  li,  que  no;  ans  era  trames  per  vos, 
senyor,  sobre  altres  affers  als  peus  de  la  sua  sanctitat.  E 
aquell  dia  matex,  senyor,  presente  li  la  letra  vostra,  la  qual 
yo  li  portava  de  creen^a  sobre  la  mia  missatgeria.  E  el 
dimecres  seguent  apres  dormir  ell  volch,  que  yo  vengues  a 
la  sua  presencia.  Eu  la  qual  ora  el  bisbe  de  Leyda  e  en  Fo- 
noUar  e  yo  fom  devant  ell  e  en  la  cambra,  on  ell  era,  no 
lexa  romanir  neguna  persona  sino  nos  .III.  E  abans  que  yo 
li  comensas  a  proposar  mes  paraules,  nos  estaus  ajonolatz 
devant  ell,  dix  molt  de  be  de  la  vostra  persona,  senyor,  tant 
que  en  veritat,  senyor,  quaix  a  plasenteria  tornava.  Pero  el 
bisbe  de  Leyda  e  en  Fonollar  vos  ho  recomtaran,  que  larch 
seria  descriure.  E  con  ell  se  lexa  destes  paraules,  yo  comen^e 
ma  proposicio,  segons  que  nostre  senyor  me  ach  appareylat 
a  be  e  a  profit  de  vos,  senyor.  E  el  senyor  papa  les  mies 
paraules  ohi  de  gran  plaer  segons  semblant  e  respos  hi  molt 
be.  E  entre  les  altres  paraules  nomenan  me  per  mon  nom 
dix  axi:  En  Vidal,  yo  vuU  aytant  con  persona,  qui  viva,  la 
honor  e  la  exaltacio  de  la  corona  Darago  e  especialment  de 
la  persona,  qui  vuy  la  te.  E  90  que  yo  dire  ara,  no  entenatz, 
queu  diga  per  resposta  ni  per  als,  sino  per  enformar  me  de 
vos  daquest  punt.  Poch  de  [temps?]  ha  passatz,  que  nos 
avem  regonegut  en  nostra  cambra,  la  esgleya  de  Roma  quals 
lochs  avia  en  YtaUa  sotzmeses  a  nos.  E  trobam  be,  quen 
hi  avia  molt  mes  en  temps  passat,  que  vuy  no  ha  per  [rjaho, 

^)  tjbergang  iiber  die  Rhone. 

34* 


—     532     — 

con  lo*^)  an  desobeyda.  Mas  no  sabem  be,  si  es  lo  comu  de 
Pisa  entre  aquestz,  e  si  la  esglesia  hi  ha  res;  a  allo  be 
porem  nos  dar  conseyl.'')  Mas  yo  he  entes  algu[nes]  vega 
des,  quel  emperi  hi  ha  dret.  E  si  era  a[x]i  asso,  veig  yo 
molt  fort  a  nos  de  consentir;  que  be  es  ver,  que  la  esgleya 
costuma  soven  pendre  tort  per  moltes  partz  del  mon,  mas 
no  ha  acustumat,  quel  fassa  sientraent.  Pero  yo  vull,  que 
vos  sapiatz,  que  yo  hi  sercare'*)  totes  aquelles  maneres,  que 
puga,  quel  rey  Darago  aja  son  enteniment  e  que  la  esgleya 
cobre  qo  que  es  seu.  Encara,  senyor,  me  dix,  que  fort  li 
plauria,  que  en  aquest  fet  vos,  senyor,  no  fossetz  dessebut, 
qo  es,  que  vos  naguessetz  lo  nom  e  la  honor,  els  Pisans  lo 
profit.  Cor  ell  vulria,  que  la  honor  e  el  profit  naguessetz. 
E  yo,  senyor,  respus  li,  que  axi  era,  que  vos  naviets  la  houor 
e  el  profit  e  specialment,  que,  pus  ell  v[ol?]gues  dispensar, 
que  vos,  senyor,  aguessetz  la  senyoria  de  Pisa,  honor  e  profit 
tot  ho  avrietz;  sau  que  a  alguns  Pisans  romandria  en  feu  qo 
que  jas  tenien  per  lur  patrimoni.  E  ell  lavors  dix:  ayom 
plau,  que  ell  .  .  .^)  honor  e  profit  e  per  axo*^)  .  .  .  pus  vo- 
lenter  to[t  en?]dressament.  Per  queus  dich,  senyor,  que 
aytant,  con  yo  pugui  entendre  e  presumir,  lo  senyor  papa  es 
molt  volenteros  [a]  aquest  fet. 

E  sobre  aquestes  paraules  yo,  senyor,  dix  li :  Sant  pare 
aquest  negoci  si*^)  .  .  .  gran  secret  e  breu  deliberacio!  E 
encara,  si  a  la  vostra  sanctita  plahia,  que  la  deliberacio  fos 
solament  en  vos  e  sens  acort  dels  vostres  frares  cardenals. 
E  si  per  aventura  acort  navietz  aver  de  negu,  plassiaus, 
quey  aiatz  monsenyor  en  R.  del  Got  e  monsenyor  Narnau  de 
Pelagrua  per  tal,  con  aquests  son  persones,  de  que  yo  so  cert, 
que  amen  mon  senyor  lo  rey  e  son  duna  nacio  ab  nos. 
E  ell  me  respos  a  asso :  Segurament,  vos  podetz  molt  fiar  en 
aquexs  dos,  cor  la  .1.  es  mon  nabot  e  laltre  mon  cusi  germa. 
E  amen  el  rey  Darago  carament,  axi  con  yo  lam  e  noes  per- 
sona  del  mon,  qui  mes  vulla  sa  honor  e  son  be  que  yo.  Apres 
asso,  senyor,  yo  li  dix :  Sant  pare,  en  vostre  collegi  ha  moltz 
cardenals,    Ytalians    e    Franceses  e  daquestes    dues    nacions 

a)  So  Or.  b)  Hier  fehlt  doch:  nicht?  c)  Ein  Wort  fehlt.  d)  Es 
fehlt:  bedarf  oder  hat  notig. 


—     533     — 

mes  viares,  ques  deia  guardar  la  vostra  sanctitat  sobre 
aquests  affers.  Cor  los  Ytaliaus  son  horaens  molt  de  part, 
segons  que  vos,  pare  sant,  sabetz  mils  que  yo.  Los  Fran" 
ceses  no  vulrien  negun  effors  de  la  corona  Darago  ni  negun 
crexinient.  Per  go,  sant  pare,  cor  lo  rey  Darago  ab  aquest 
poder,  que  vuy  ha,  ses  deses'')  totz  temps  be  dells  els  ha  im- 
pugnatz  en  aquell  temps,  que  avien  afer  ab  ell.  Per  que, 
pare  sant,  ells  no  voh'ien,  quel  rey  Darago  agues  mes  poder, 
sis  covenia,  que  alguns  affers  aguessen  aver  ab  ell.  E  con 
asso  ohi  de  mi  el  senyor  papa,  comenca  a  riure  e  respos 
axi:  Yerament  te  dich,  que  creu,  que  tu  dius  veritatl  Mas 
es  be  fort  cosa  a  nos,  que  en  tan  gran  fet  con  aquest,  nos 
puxam  enantar  sens  conseyl  de  nostres  frares  els  cardenals. 
Empero  tum  daras  per  escrit  qo  que  as  proposat  devant  mi 
e  tota  la  demauda,  que  fas  per  ton  senyor.  Eyo  acordar  me 
sobre  allo  e  pensar  hi  be.  Eyo  respos  li,  que  mera  semblant, 
que  dixes  be.  x\pres  asso,  senyor,  yo  li  dix:  Sant  pare,  yo 
agui  manament  de  mon  senyor  lo  rey,  que  dixes  a  vos,  sius 
plahia,  que  yo  donas  als  cardenals  letres  Cjuals  aport  de  mon 
senyor  de  creenga  a  mi  comanada  per  ell  sobre  aquest  fet, 
ni  sils  parlaria  daquest  fet.  Digatz  men  qo  que  a  la  vostra 
sanctitat  ne  plaura.  E  ell  dix  me  axi:  Yisita  los,  mas  nols 
dons  carta  neguna,  nils  parles  daquest  fet,  sau  quels  salutz 
de  part  de  ton  senyor  e  digues  lus.  que  ell  los  prega,  que 
en  quals  que  affers  ell  aia  en  la  cort,  que  li  ajuden  e  li  sien 
bons  amichs.  Empero,  senyor,  volch,  que  an  R.  del  Got  e 
an  A.  de  Pelagrua  ne  parlas  en  dixes  mon  enteniment.  Eaxi 
ho  fiu.  E  ells  resposeren  me  molt  be  e  be  riguament  e  dLxeren 
me,  que  ia  navia  parlat  lo  papa  ab  ells.  Puys  el  divendres 
a  anant  lo  papa  volch,  que  yo  parlas  daquest  fet  ab  lo  seu 
camerlench,  qui  es  bisbe  Dalbi^)  e  molt  familiar  seu,  plus 
que  negun  cardenal  ne  altre,  sau  an  R.  del  Got  e  Narnau  de 
Pelagrua,  e  es  hom,  en  qui  el  papa  molt  fia,  e  es  Guasch.  E 
avia  dabans  servit  el  papa  be  per  XYIII  ans,  que  no  sera 
partit  dell  entre^)  .  .  .  aquest  temps,  segons  que  ell  matex 
me  dix  de  sa  bocha,  .111.  meses  entre  totes  vegades.  E  aquest 
reebe  mes  paraules  molt  be  es  proferi  molt  al  fet,  em  dix  la 

3)  Bertrand  des  Bordes,  1310  Kardinal,  gestorben  1311. 


—     534     — 

bona  volentat  quel  papa,  qui  ia  lin  avia  parlat,  avia  en  aquest 
fet.  Eix'')  done  a  ell  per  manament  del  papa  la  escriptura,^) 
que  yo  avia  feta  de  ma  proposicio  e  suplicacio  de  les  coses, 
qui  toquen  al  fet  e  que  a  vos,  senyor,  fan  mester.  La  qual 
escriptura,  senyor,  fo  be  ordonada  e  la  loha  molt  lo  camer- 
lench,  qui  aquella  ohi  devant  mi.  Encara,  senyor,  done 
aell  translat  dels  capitols  dels  Pisans^).  Car  lo  papa  volch, 
que  yom  reteugues  kiriginal  per  tal,  que  nos  perdes  e  es 
comprovat  per  lo  camerlench  ab  en  Bernat  sa  Font.  Eaxi, 
senyor,  yo  ara  estaig  sobre  asso,  que  esper  resposta  del  senyor 
papa.  E  segous  que  yo  he  entes  per  los  cardeuals  del  Got 
e  de  Pelagrua  e  encara  per  lo  camerlench  yo  creu,  senyor, 
que  la  resposta  sera  aytant,  con  vos  la  voletz.  E  plassa  a 
Deu,  que  axi  sia.  Senyor,  en  R.  At  Daspell^)  es  persona, 
quim  par  molt  devota  e  volenterosa  al  vostre  serviy.  E  dels 
serviys  a  prometre  als  cardenals,  (;o  es  an  R.  del  Got  e  an 
Pelagrua  e  encara  al  camerlench,  en  fet  parhir  a  ell,  qui  es 
gran  familiar  e  gran  secretari  hir,  sotz  sagrament,  que  pres 
dell,  que  fos  secret,  que  ab  neguna  persona  ell  non  parlas 
ara  ni  avaut  sino  ab  ells.  E  fiu  li  prometre  los  serviys  en 
esta  manera:  qo  es,  que  ell  lus  dixes,  que  ell  era  en  gran 
privadea  e  familiaritat  ab  mi  per  raho  de  la  vostra  casa,  on  erem 
nudritz  eusemps,  e  quell  era  cert,  que  qo  que  yo  diria,  queu 
faria  attendre  e  complir  per  raho,  con  ell  sabia,  que  yo  era  molt 
familiar  de  vos,  senyor,  e  fetes  en  manera,  que  peragues,  que  dell 
mogues.  E  axi  ses  fet:  E  semblam,  senyor,  que  mils  se  sia  fet  a 
honor  e  profit  vostre,  que,  si  you  mogues  neu  parlas  de  mi  a  ells. 
E  sia  cert  a  vos,  senyor,  que  yols  atrop  pus  avinentz  e  pus 
liberals  de  tot  <^o  que  dir  lus  vuU.  Empero,  senyor,  sapiatz, 
que  yo  he  sentit  per  en  R.  At,  que,  si  tant  es  qo  que  ell 
cuyda,  quel  fet  venga  a  acabament,  quells  volran  aver  los 
serviys  dins  en  Auinyo,  ans  que  la  bolla  sic  partescha.  E 
axi  ma  dit  en  R.  At,  quels  ho  ha  promes,  que  ia  mes  yo  no 
pendre  la  bolla,  entro  ells  agen  los  serviys.    E  los  serviys  son 

*)  Sie  findet  sich  nicht  in  Archiv. 

^)  Auch  die  Kapitel  der  Pisaner  habe  ich  nicht  gefunden. 

^)  Raymundus  Athonis  de  Aspello  ein  Verwandter  Clemens'  V.  Aber 
wohl  nichl  der  1313  in  Itahen  ermordete  Statthalter,  sondem  wohl  Raymundus 
Athonis  de  Aspello  canonicus  Valentinus. 


—     535     — 

aquests,  qiii  ades  son  promeses:  qo  es  au  R.  del  Got  M.  marchs 
dargent  per  tal,  cou  es  pus  acostada  persoua  e  ab  mes  poder, 
quel  papa  aja  eu  la  sua  cort.  E  an  A.  de  Pelagrua  D.  marchs, 
e  al  camerlench  CCCC  marchs.  E  axi  son  los  serviys,  que 
ades  yo  he  promeses  M.  DCCCC  marchs.  E,  senyor,  sapiatz, 
quel  papa  dix  a  mi  axi:  Yot  dix  e  prom[es],  que  yo  en 
aquest  fet  no  metre  neguns  cardenals  sino  aquestz  11,  menys 
de  licencia  de  tu.  E  si  mes  ni  volre  metre,  yo  acordare  ab  tu 
abans,  quals  hi  tendras  per  bons  ala  part  de  ton  senyor. 
E  asso  fo  a  m[i?]  dit  en  presencia  del  bisbe  e  den  FonoUar. 
E  ells  e  yo  tenguem  ho  fort  eu  bo  senyal,  cor  veem,  (jue  ell 
se  movia  de  bon  enteniment.  Per  que,  senyor,  si  per  aven- 
tura  el  papa  elegira  altres  cardeuals  en  [ajquest  fet,  es 
mester,  que  yo  mantinent  lus  [prome]ta  serviy  aquell,  que  mi 
parra,  cor  mellors  men  seran  e  pus  favorables  als  vostres  fets. 
Que  cert  siatz  vos,  senyor,  (jue  en  la  cort,  no  sic  fa  res,  que 
de  pes  sia,  si  el  serviy  no  es  de  laltre  part,  que  aytal  es  la 
cort,  e  axiu  atrobaretz,  sin  demanats  a  persones,  que  yc  sieu 
estades,  ni  sapien  res  en  los  afters  de  la  cort.  Per  que,  senyor, 
a  vos  es  de  gran  necessitat,  si  voletz,  quels  fetz  venguen  a 
acabameut  be  e  tost,  que  vos  trametatz  sens  tota  tard[ansa] 
a  mi  a  Auinyo  tanta  de  moneda,  (jui  almenys  cumpla  a  III. 
milia  marchs  dargent.  E  a  asso,  seuyor,  per  neguna  manera 
no  vingatz  menys,  si  voletz,  quels  fets  veuguen  a  acabament. 
E  encara,  senyor,  que  seria  gran  vergonya,  si  per  defaliimeut 
de  la  moneda  era  tardada  la  bolla.  E  darietz  cuyd[a]  en  la 
cort,  que  no  fos  en  vos  (;o  quey  es,  e  de  que  avetz  gran 
fama  en  la  cort  e  per  lo  papa  e  per  los  cardenals  [e]  per 
totz  altres:  (jo  es  de  gran  recapte  e  de  gran  seu^)  pus  que 
princep,  qui  el  mon  sia.  S[enyor],  a(,'0  dels  serviys  fa  gran  mester, 
que  sia  fort  secret,  quen  R.  At  ma  dit,  que,  si  fer  se  poguts, 
la  una  ma  nou  sabes  de  la  altra,  per  tal  con  los  cardenals 
serien  fort  torbats  e  agreviats,  si  era  sentit,  e  sen  poria 
torb[ar?  el?]  fet,  per  que  fa  mester,  que  vos  vullatz,  que  tots 
nou  sapien  de  vostre  conseyl,  non  parletz  sino  ab  aquells, 
ab  qui  de  necessitat  nauretz  a  parlar.  E  a  aquells  encara 
fassats    espres    manament,    queu    tenguen    fort'0    .   .    .     Aqo, 

^)  Sonst  galt  doch  J.  nicht  fiir  reich. 


—     536     — 

senyor,  deliuratz  breument,  que  cert  <jo  que  per  tost,  que  mo 
envietz,  ans  aure  yo  recapte  dels  fetz.  Cor  veig,  que  fort  en 
bona  manera  son  reeebutz.  Si  empero,  senyor,  el  fet  del 
imperi  embargava,  quel  papa  clarament  nons  pogues  atorgar 
QO  que  li  demanam,  auem  acordada  .1.  manera,  la  qual  es 
estada  a  mi  conseylada  per  lo  cardenal  Dostia^),  (;o  es,  que 
yo  diga  al  papa,  que  dispens  ab  vos,  senyor,  en  esta  manera, 
que,  si  podetz  aver  lo  regne  de  Sardenya  e  de  Corsega  per 
via  de  tractamens,  pugatz,  no  contrastan  aquella  clausulai*'), 
posado  en  la  carta  de  la  donacio  del  dit  regne,  fer  tot  con- 
trat  ab  qualsque  persones  e  e[n]  qualque  manera,  per  que  lo 
dit  regne  de  Sardenya  e  de  Corsega  venga  a  la  vostra  ma 
pacificament  e  poderosa.  E  esta  manera,  madit  lo  cardenal 
Dostia,  que  bastararia  assatz  al  vostre  enteniment,  si  als  fer 
no^)  .  .  .  da.  E  axi  lio  par  a  mi,  que,  segons  que  yo  creu, 
als  no  embarga  a  vos,  senyor,  si  no  la  dita  clausula,  jassia, 
senyor,  que  yo  ho^)  .  .  .  nyare  daver,  con  pus  clarameut  puxa, 
e  a  mellor  fermetat  de  vos.  Senyor,  Dat  m[e  fa?]  sentir,  quel 
senyor  papa,  si  us  consent  la  senyoria  de  Pisa,  volra,  quel 
trahut  li  sia  [po]scut.  E  yo  he  respost,  que  si  fassa  qo  que 
a  la  sua  sanctitat  sera  vist.  Con  a  asso  venga,  yo  punyare, 
que  sia  menys^)  .  .  .  e  encara  dementre,  que  vos,  senyor,  tin- 
gatz  la  senyoria  de  Pisa,  segons  (jue  ja  vos,  senyor,  des  a  mi 
per  escrit  en  .1.  capitol.  E  a  asso,  senyor,  es  mester,  que 
vos  menvietz  al  pus  tost,  que  fer  se  puga,  una  carta  vostra 
de  procuracio  be  bastant  e  larga,  que  yo  puxa  prometre, 
crexer  e  atorgar  lo  dit  trahut  e  aqael  fermarii)  .  .  . 

Senyor,  bon  sera,  que  tremetatz  una  letra  vostra  al 
cardenal  del  Got  e  altra  al  cardenal  de  Pelagrua  e  altra  al 
camerlench,  en  les  quals  lur  fassatz  gracies  de  la  bona  affec- 
cio,  que  han  mostrada  a  mi  en  los  ditz  fetz  e  quels  pregetz 
sobre  les  pregaments,  o  almenys  que  tremetatz  aytal  letra 
al  camerlench  per  tal,  con  encara  no  li  avetz  escrit. 

')  Also  muss  dieser  Freund  Pisas  doch  etwas  wissen. 

10)  In  der  Scheniomgsbulle  heisst  es:  In  Urbe,  Urbisque  districtu  sea  in 
circumposita  regione  aut  in  provinciis,  civitatibus,  terris  seu  locis  ecclesie  Ro- 
mane  subiectis  non  recipietis  vel  assumetis  aut  acquiretis  domiiiiutn  .  .  .  fiay- 
naldi  annales  ad  ann.  1297  No.  13. 

")  Vgl.  Schluss  dieses  Schreibens. 


—     537     — 

Senyor,  viares  me  seria,  que  fos  fort  bo,  que  alongassetz 
alguns  dies  lo  couseyl,  que  avetz  manat  a  Leyda^^)  .  .  .    Los 
missatgers    de    Pisa,    qui    vengren    par    terra,    son    a    Mont- 
pestler  ...     Lo  bisbe  de  Lerida  e  en  Fonollar  vos  rectifica- 
ran   deles   paraules,   que  ells  ohiren,  quel  papa  dix  ami  .  .  . 
Dijous   de  la  cena  partitz  seran  de  la  cort,   e  en  Fonollar  a 
gran  jornades  enten  sen  anar,  quel  bisbe  no  poria  tant  caval- 
car,  per    tal,    que    tost    sia   ab   vos  per  certificar  de  totz  los 
fetz;  e  porten  sen  la  carta  de  la  dispensacio  e  encara  la  carta 
de  manament  al  bisbe  de  Yalencia  e   al  abat  de  Foix,   queus 
liuren  la  decima,  la  qual  tenen.    Senyor,  clam  vos  merce,  per 
be  eper  enantament  dels  vostres  fetz,  per  los  quals  yo  so  assi: 
que,   si   missatgers  del  rey  de  Castella  venien  a  la  cort,  que 
no  menpatxetz  ab  aquells  ni  me  mesclatz  en  res.    Lexatz  me 
trebaylar   e  entendre  en  aquest  fet  tan  solament,  per  que  yc 
so,    que   yo   he  fe   en  Deu,  quel  vos  adure  a  bon  acabament. 
Encaraus  clam  merce,  senyor,  que  vos  no  mescrivatz,  que  yo 
fassa   prechs   per  vos  en  la  cort,  ans  menvietz  carta,  que  yo 
non  fassa  negu  per  null  hom;  quel  major  enuig  es,  que  hom 
ha   en  la  cort  daquells,  qui  tot  dia  van  hom  detras  per  lurs 
affers.     Encara   sia   cert   a  vos,  senyor,  quel  papa  e  els  car- 
denals   prearien   mes  vosti'es  prechs,   si  nols  a\den  tan  soven 
e  nou  tenen  en  be,  ans,  se  diu  clarameut  en  la  cort,  que  mes 
hic    escrivitz    vos,    senyor,    tot    sol,    que   entre  tots  los  altres 
princeps  del  mon.     Ed  asseu  diran  la  veritat  del  fet  el  bisbe 
e  en  FonoUar,   queyc   han  ohit  so,  qui  sen  hic  diu.     E  espe- 
cialment    vos    placia,    queus    en    vullatz    guardar    del    papa. 
Encara,   senyor,   sia  la  vostra  merce,  que  per  la  mia  messio 
e  per  les  messions  de  les  cartes,   que  son  molt  majors  en  la 
cort,  que  no  solien  esser,  e  per  altres  serviys,  que  auvre  a  fer 
en    la   cort,    axi   a  porters  con  a  cavallers  de  la  cambra  del 
papa,  qui  tot  desvergonyadament  ho  domanen,  menvietz  breu- 
ment  qo  que  vos  tingatz  per  be.    Car,   senyor,  siatz  cert,  que 
yo  guardare,  on  ho  metre,  e  si  res  ne  sobra,  tornar  sa  a  vos. 
Del  fet  dels  missatges  de  Florenga  e  de  Lucha  nous  en  dich 
res,  cor  vos,  senyor,  sabretz,  quey  auretz  a  fer.    Senyor,  per 


")  Bittet  dringend  den   Konig,  sich  nicht  weit  von  Baicelona  zu  ent- 
femen,  damit  er  stets  seinen  Eat  einholen  kann. 


—     538     — 

Qo  he  fetes  tan  largues  noves,  con  ara  en  comensament  vos 
he  vulgut  largament  informar  de  totz  los  fetz,  axi  con  estatz 
son  .  .  .     Scrita  en  Auinyo  lo  dia  dels  rams. 

CRD  Ap.  19.  Or.(?)  Pap.  Ohne  Ssp.  Grosse  Locher  ira  Papier.  Vidal 
war  am  27.  Febi-uar  (1308)9  beim  Papste  beglaubigt(Reg.  335  f.  268).  Eine  In- 
striiktion  steht  nicht  dort.  Jayme  schreibt  am  11.  Marz:  Super  negocio 
Pisanorun),  pro  quo  vos  ad  domini  pape  presenciam  nuper  transmisinlus,  vobis 
significamus  nos  cum  venerabih  Bertrando  priore  Cassiani  eonsanguineo  et  con- 
siliario  nostro  per  sedem  apost.  ad  nos  pro  Templariorum  negocio  pridie  desti- 
nato  coUoquia  habuisse.  Der  woUte  die  Sache  fordern,  Jayme  ernaunte  dann 
auf  obiges  Schreiben  hin  2.  April  (f.  270  ^)  Vidal  zu  seinem  Prokurator  beim 
Papst:  ad  conveniendum  cum  eo  super  tributo,  quod  nos  et  successores  nostri 
prestemus  et  prestare  teneamur  dicto  domino  summo  pontifici  et  successoribus 
suis  racione  dominii  civitatis  Pisarum  et  eius  districtus,  cum  eorum  dominiam 
acquisiverimus  et  possessionem  adepti  fuerimus  predictam  .  .  .  Et  eciam  ad 
recipiendum  nomine  nostro  in  feudum  dictam  civitatem  et  eius  districtum  a 
dicto  domino  summo  pontifice  et  eius  successoribus  et  ad  faciendum  inde  ei 
fidelitatis  et  homagii  et  cuiuslibet  alterius  generis  iuramentum. 

355.  Yiclal  de  Tillaiiova  aii  Jayme  II.:  Kardinal  voii  Ostia 
eriiinert  an  tJberlassung:  einer  jiihrlichen  Rente  an  die  Kar- 
dinale  del  Got  und  Pelagrua;  der  Papst  wiinsche,  dass  bei 
allen  grossen  Geschiiften  au  der  Kurie  heide  etwas  verdienten. 
Auch  der  Marquis  erinnert  daran.  Der  Kardinal  (von  Ostia) 
will  ihn  iiber  die  geheinien  Konsistorien  unterrichten.    (1309 

nach  Marz  23.) 

Senyor,  apres  que  esta  letra  fo  feta,  lo  cardenal  Dostia 
me  tremeses  a  dir  secretament  per  frare  P.  de  Biescasa,  que 
an  R.  del  Got  et  au  A.  de  Pelagrua  promeses  part^)  lo  ser- 
viy  alguna  renda,  ({ue  tenguessen  de  vos  de  lur  vida  cadahu 
dells,  que  los  fetz  ne  vendrien  mils,  cor  lo  papa  vulia,  que 
de  totes  grans  fetz,  qui  a  la  cort  venguessen,  aquestz  .II.  se 
mellorassen.  Encara  el  marques  son  frare  fetz  me  saber,  si 
voles,  que  a  aquestz  .II.  cardenals  prometa  yo  renda  part  lo 
serviy. 

Der  Kardinal  (von  Ostia)  bemiiht  sich  eifrig  fiir  die  Sache.  Zweimal 
war  er  (abends  spat)  iu  dessen  Herberge.  Er  hat  ihm  gesagt,  dass  er  ihm  sofort 
nach  dem  Vorkommen  in  den  Konsistorien  geheim  daruber  berichten  werde. 
Empero,  senyor.  [si]  per  aventura  el  papa  voUa,  que  vos  tengaessets  ia  ciutat  et 
el  destret  de  Pisa  en  feu  de  la  esglesia? 

1)  So  steht  hier  und  unten.  In  dem  Briefe  Jaymes  heisst  es  oltra  el 
serviy.  Ich  finde  aber  nirgends  angegeben,  dass  part  diese  Bedoutung  haben  konne. 


-     539     — 

CRD  1407  s.  f.  Ein  Papierzettel.  Er  gehort  sicher  hierhiu  und  muss 
von  Vidal  stammen.  Da  die  Rentenfrago  schon  im  Briefe  Jaymes  vora  2.  April 
erwiihnt  wird,  so  muss  das  Fragment  zum  Briefe  Vidals  vora  23.  Marz  oder 
einem  der  niich&ten  Tage  gehoren. 

356.  Jayme  II.  an  Vidal  de  Yillaiiova:  billifi^t  seine  Yerhand- 
lungen  niit  deni  Papste  wegen  Pisa;  iibersendet  die  VoU- 
niachten  und  Dankesschreihen;  wundert  sich,  dass  er  so  viel 
Oeld  verlangt,  da  er  noch  gar  nicht  gewiss  ist,  ob  Pisa  ein- 
wilUgt  und  er  wegen  anderer  Angelegenheiten  das  Oeld 
braucht.  Er  wii*d,  wenn  Pisa  einwilligt,  vor  Ausfertigung 
der  BuUe  seinen  Thesaurar  senden.  Den  Kardinalen  del  Got 
und  Pelagrua  kann  er  eine  Rente  fiii*  Lebenszeit  von  800 
bis  1000  Gulden  zusagen  und  sie  an  beide  verteilen.  Barcelona 

1309  April  2. 

Don  Jayme  etc.  al  aiiiat  conseyler  nostre  en  Vidal  de 
Vilanova  etc.  Avem  reebudes  vostres  lettres  .  .  .  Plaii  nos 
la  manera,  que  vos  avets  tenguda  .  . .  E  es  nos  viares,  que 
neguna  via  no  pugats  meylor  ne  pus  clara  tenir  en  aquests 
fets  ne  pus  leygeria  al  senyor  papa,  con  aquesta  es,  qo  es 
asaber:  que  no  contrastan  aquela  clausula,  posada  en  la 
carta  dela  donacio  a  nos  feyta  del  regne  de  Cerdenya  et  de 
Corqeg-a,  per  lo  senyor  Bonifaci,  que  nos  pugam  enquerir  e 
aver  senyories  en  aqueles  partides,  qui  son  en  la  dita  clau- 
sula  vedades,!)  e  fer  tots  contrats  ab  totes  persones,  per 
que  los  dits  regnes  venguen  ala  nostra  ma  pacificament  e 
poderosa.  EaQo  creem  nos,  que  poria  fer  lo  senyor  papa  per 
si  matex  sens  tota  repreliensio.     EaQO  bastaria  assats  a  nos. 

Nos  trametem  a  vos  tres  cartes  de  procuratio :  En  la 
una  deles  quals  es  contengut,  que  vos  pugats  manlevar 
aqueles  quantitats,  que  a  vos  sia  viares,  que  sien  mester  a 
espoegament^)  dels  dits  negocis :  altra,  en  queus  donam  poder, 
quens  pugats  avenir  sobre  el  trahut,  que  nos  deviam  fer  al 
senyor  papa  per  raho  dela  ciutat  de  Pisa  e  de  son  destret, 
si  ell  dit  senyor  papa  ne  volia  trahut.  E  encara  altra,  en- 
queus  donam  aquell  masex  poder  e  encara  mes,  que  reebats 

a)  So  Reg. 

1)  Vgl.  S.  536. 


—     540     — 

per  uom  nostre  en  feu  la  dita  ciutat  e  son  destret.  ^)  Empero 
no  volem ,  que  aquesta  mostrets ,  si  per  altra  manera  podets 
passar,  cor  nos  dubtam,  quels  Pisans  consentisseu,  quel  papa 
ne  la  esglesia  agues  en  ells  neguna  senyoria  ne  que  res  ne 
tenguessen  per  ell  a  feu.  Encara  es  niester,  que  vos,  si  po- 
dets  acabar,  que  nos  aiam  sens  trahut.  Empero  si  trahut 
.  .  .  a  donar,  que  sia,  on  menys  pugats  e  que  no  pug  la  in- 
formacion,  que  jaus  navem  feyta.  Encara  vos  trametem 
aquelles  cartes,  que  demauats  esser  trameses  als  cardenals  e 
al  camerlench.  3)  Quant  ala  quantitat,  que  vos  demanats  de 
moneda,  queus  trametam  ades  a  Auinyo,  nos  maraveylam  per 
dues  rahons:  la  primera,  cor  be  sabets  vos,  que  encara  nos 
no  som  certs,  sil  comu  de  Pisa  consintra,  que  nos  aiam  la 
ciutat  de  Pisa  e  son  destret;  e  sil  dit  comu  no  hi  conseutia, 
nos  no  volriem  perdre  la  dita  quantitat.  E  la  altra  cor  sa- 
bets,  que  nos  avem  tals  afers,  per  que  nos  no  podem  aver 
a  ma  axi  la  dita  quantitat.  Empero  vos  percassats,  quel 
senyor  papa  consenta  a  la  dita  donacio,  segons  la  forma  da- 
montdita,  e  si  el  comun  de  Pisa  consintra  a  la  dita  donacio, 
nos,  ans  que  la  carta  hisca  de  la  bula,  trametrem  nostre  tre- 
sorer  a  Auinyo  .  .  .  Quant  al  violari^),  de  quens  avets  escrit, 
que  tenguessen  en  R.  del  Got  en  A.  de  Palagrua^)  dalcuua 
renda  nostra  oltra  el  serviy,  quels  avets  promes,  plau  a  nos, 
que  vos  los  pugats  prometre  e  donar  en  nom  de  nos  de 
DCCC  a  mill  florins  a  lur  vida  de  renda  e  que  vos  quels 
partescats  entre  ells,  segons  queus  sera  vigares.  Dat.  Barchi- 
nona  IIII.  nonas  Aprilis  auno  domini  M^CCC^  nono. 

■      Reg.  335  f.  270. 

357.  Jayme  II.anTidaldeyillaiiova:  lehnt die  vom  Kardinal  von 
Beziers  Yidal  vorgelegte  Frage,  was  er  dazu  sagen  wiirde,  wenn 
der  Papst  Sardinien,  Corsica  und  Pisa  fiir  ein  von  der  Kii'che 
zu  Lehen  gehendes  Reich  erklare,  entschieden  ab;  Sardinien 
hesass    er  durch  Schenkung  Bonifaz'  YIIl.,   es  diirfe  nicht 


^)  Die  Urkunden  angegeben  oben  Nr.  354  am  Schluss  S.  536. 
3)  Keg.  335  f.  271. 
*)  Vgl.  vorige  Nr. 


—     541     — 

mit   der  Pisaner  Frage   verbunden  werden.    Pisa  nahme  er 
als  Lehen  der  Kirche.     Barcelona  1309  April  11. 

.  .  .  Ad  id  eciain,  ^)  quod  significastis  nobis  de  verbis 
habitis  inter  reverendum  patrem  cardinalem  Biterrensem  et 
vos  et  quod  inter  cetera  dixerat  vobis,  ut,  si  dominus  papa 
diceret,  quod  civitas  Pisarum  et  Sardinia  ac  Corsica  essent 
idem  et  unum  regnum  et  quod  tenerentur  per  ecclesiam,  quid  . 
vos  ad  hoc  responderetis,  et  quod  ipse  cardinalis  dixerat 
vobis,  ne  vos  ad  hoc  contradiceretis,  et  quod  finaliter  vos 
respondistis  ei,  quod  staretis  consilio  suo,  vobis  taliter  res- 
pondemus  :  quod  nos  nullo  modo  volunms  neque  aliquatenus 
consentiremus,  ut  adunacio  fieret  de  civitate  Pisarum  et  Sar- 
dinie  et  Corsice  regno,  quod  fierent  idem  regnum.  Non  enim 
esset  nobis  expediens,  ut  dictum  Corsice  et  Sardinie  regnum, 
quod  nos  iam  obtinemus,  ut  scitis,  ab  apostolica  sede  in  feu- 
dum,  conmisceretur  seu  adunaretur  civitati  Pisarum,  Placet 
autem,  quod  civitatem  Pisarum  cum  districtu  suo  recipiamus 
in  feudum  et  sub  servicio,  prout  iam  de  hoc  estis  a  nobis 
plenarie  informatus  .  .  .  Dat.  Barchinone  III.  idus  Aprilis 
anno  domini  M^CCC^  nono. 

Reg.  335  f.  271. 

358.  Yidal  de  Tillanova  an  Jaymell.:  Clemens  V.  hezeichnete 
ihn,  im  Besitz  von  Sardinien,  Corsica,  Pisa  als  den  niach- 
tigsten  Konig,  weil  ilim  das  Meer  gehore;  Genua  miisse  dann 
Tribut  zahlen.  Die  Kirche  miisse  davon  profitieren:  sie  ver- 
lange  Census  und  Sicherheit  gegen  Schiidigung  ihrer  Rechte. 
Bariiber  sollten  einige  Kardiniile,  da  er  abgearbeitet  sei,  mit 
Yidal  verhandeln:  die  Kardinale  von  Beziers,  von  Paliistrina 
und  R.  del  Got;  wenn  der  von  Palastrina  auch  gut  franzosisch 
spreche,  sein  Herz  sei  nicht  franzosisch,  als  Liniousiner  ge- 
hore  er  beinahe  zu  ihrer  Nation.  Die  Kardiniile  erlilJirten 
olfen,  Pisa  und  sein  Gebiet  gehore  unmittelbar  der  Kirche: 
ganz  Italien  gehore  der  Kirche.  Der  Papst  meinte:  Elba 
und  viele  Kastelle  des  Pisaner  Territoriums,  siclier;  ob  die 


1)  Empfang  seines  Briefes  vorher  —  ;  Bitte  uni  Geld  kann  er  nicht  er- 
fiillen.     Den  Brief  Vidals  fand  ich  nicht. 


—     542     — 

Stadt,  werde  er  iii  einigen  Tagen  sagen.  So  versprach  Vidal 
Huldigung  und  500  M.  Census.  Sie  wollen  im  Namen  des 
Papstes  mehr.  Er  sagte  1000  M.  zu,  wenn  die  Pisaner  zu- 
stimmten.  Sie  verlangen  es  schriftlich  und  die  Unterhandlung 
mit  Pisa  lehnt  der  Papst  fiir  sich  ab.  Charakteristik  der 
Kardiniile  von  Beziers  und  del  Oot  durch  den  von  Palastrina. 
Avignon  (1309)  April  21. 

Senyor,  yo  Yidal  de  Vilaiiova  besan  vostres  mans  et 
vostres  peus  .  .  .  Apres  les  letres,  queus  tramis  sobre  aquests 
fets,  lo  senyor  papa  appella  mi  devaut  la  sua  presencia  dis- 
sapte  V.  dies  anatz  Dabril  e  .  .  .  demostra  molt  gran  volen- 
tat  .  .  .  Dix,  que  ell  veya  be,  que,  con  vos  aguessets  la  senyoria 
de  Sardenya  et  de  Corsega  et  de  la  ciutat  de  Pisa  et  de  son 
destret,  que  ne  rey  de  Franga  ni  altre  princep  del  mon  no 
auria  tan  gran  poder,  con  vos,  ans  seriets  dels  majors  prin- 
ceps  del  mon.  E  que  aQO  avia  ell  be  reconegut.  Encara 
dix,  que  be  veya  ell,  que  el  comu  de  Genoua  en  nulla  manera 
no  posa  viure,  menys  de  trahut,  que  fassa  a  vos,  senyor. 
E  la  especial  raho  per  que  dix,  que  per  lo  gran  poder,  que 
aurietz  en  la  mar;  cor  dix,  que  lo  mayor  poder  de  la  mar, 
que  sera  dom  chri[stian],  sera  lo  vostre  .  .  .  E  entre  aquestes 
paraules,  senyor,  lo  papa  dix  a  mi,  que  covenia,  que  la  es- 
glesia  se  profitas  daquest  fet  e  que  li  fos  per  vos,  senyor, 
fet  trahut  e  encara  segurtat,  que  per  vos  ne  per  los  vostres 
no  vengues  mal  ni  dan  a  la  esgleya.  E  sobre  aquestes  coses 
dix  me,  que  volia,  que  alguns  cardenals  tractassen  ab  mi; 
cor  ell  era  molt  affaenat  per  diverses  fets  e  no  podia  a  tots 
personalment  entendre.  Encara  que  dix,  que  dasso  avia  ell 
pres  exempli  de  vos,  senyor,  qui  per  tractadors  avietz  fetz 
vostres  affers  ab  los  Pisans.  Eaxi  vullia  ell  aytanbe  per  semb- 
lant  via  anar  ab  mi.  Los  tractadors,  senyor,  me  dona  de  ma 
volentat,  qo  es  lo  cardenal  de  Besers,  lo  qual  ell  dix,  que  era 
hom,  que  amava  molt  vos,  senyor,  e  la  vostra  casa,  el  car- 
denal  de  Penestre,  lo  qual  dix,  que,  si  bes  parlava  fran(^es, 
nom  fees  reguart,  quel  cor  nel  cos  no  avia  fran^es,  ans  era 
natural  de  Limoges,  et  era  quax  una  nacio  ab  nos  et  que 
era  molt  savi  hom  et  del  qual  ell  confiava  molt.  E  torna  a 
dir  altra  vegada,  que  nom  fees  reguart,  si  bes  parlava  franges, 


—     543     — 

que  ell  me  feya  a  saber,  que  bo  me  seria  als  fets.  El  tercjer 
volch,  que  fos  en  R.  del  Got,  lo  qual  dix,  que  era  son  nabot, 
e  qui  ja  sabia  en  los  affers  e  qui  molt  amava  vos.  Aquests 
tractadors  .  .  .  dixeren  me,  que  enteniment  era  del  senyor 
papa  et  lur,  que  vos,  senyor,  fessetz  trahut  a  la  esgleya  per 
aquest  fet  e  encara,  [que]  en  fos  fet  homenatge  et  vassallatge 
enaxi  ques  tengues  a  feu  per  lesgleya  .  .  .  Dixeren,  .  .  .  que 
la  esgleya  non  consintila  neguna  cosa  de  tota  Ytalia,  sens 
que  nos  tengues  en  feu  per  ella.  Encara  dixeren,  que  yo 
nols  proferia  negun  serviy  de  cavallers  ni  domens  de  peu 
ni  de  galers;  per  que  dixeren  me,  qne  convenia,  si  yo  volia, 
quels  fets  venguessen  a  acabament,  que  proferis  mes  a  avant, 
que  no  avia  profert.  E  especialment,  senyor,  dixeren,  que 
per  co  cor  lo  senyor  papa  aquest  fet  avia  a  posar  en  con- 
sistori  e  sabia  be,  que  moltz  dels  cardenals  hi  contrasterien. 
Covenia,  que  ab  color  del  profit,  qui  dasso  vendria  a  la  es- 
gleya,  lo  senyor  papa  pogues  atorgar  lo  fet  contre  volentat 
dels  contrastadors. 

Empero,  senyor,  sapiatz,  quels  ditz  tractadors  dixeren  et 
dien,  boca  oberta,  et  pertot  cert,  que  Pisa  e  son  destret  per- 
tany  sens  tot  mija  a  la  esglesia.  E  yo  a  asso  lus  conti-aste. 
Mas  finalment  dixeren,  que  en  asso  no  avia  questio,  que  ells 
ho  avien  atrobat  per  moltes  rahons  e  especialment  per  moltz 
decretz  et  per  molts  ligs,  los  quals  dien,  que  tota  Ytalia  se 
pertany  a  ]a  esglesia.  Eaxi  con  Pisa  sia  en  Ytalia,  dien,  que 
sens  tot  dupte  es  de  la  esglesia.  Et  ells  la  an  per  lur.  E  daquesta 
raho,  senyor,  me  fcoca  lo  papa  lo  dia  damunt  dit,  con  yo 
parle  ab  ell,  que  dix,  que  cert  era  a  ell,  que  la  ylla  de  la 
Elba  et  moltz  castells  del  territori  de  Pisa  eren  propriament 
de  la  esglesia.  Mas  de  la  ciutat  dix,  que  encara  non  era 
be  cert,  empero  creya,  que  era  de  la  esgleya  et  que  dins  HI 
0  ini  dies  yon  auria  respost.  Lo  qual,  senyor,  me  sembla, 
quem  deren  los  ditz  cardenals,  cor  segons  que  dit  he,  dixeren 
et  dien,  que  sens  tota  questio  la  dita  ciutat  et  son  destret 
es  dela  esgleya.  Apres  aquestes  coses,  senyor  en  laltre  dia 
yo  veen,  que  a  asso  no  podia  fugir  per  altre  escrit,  proferi 
als  ditz  cardenals  axi  matex  ensemps  ajustatz  per  esta  raho 
homenatge  et  vassallatge,  si  empero  los  Pisans  hi  consentien 


—     544     — 

et  D.  niarchs  traliut,  axi  empero  del  trahut,  que  per  (?o,  con 
ells  avien  ja  dit,  que  nol  reebrien  tau  poch**)  .  .  .  que,  si  ells 
fort  ho  volien,  quel  lus  crexeria  dalguiia  cosa.  E  encara, 
senvor,  ells  nos  tengi*en  per  pagats  asso  e  resposeren,  que  el 
senyor  papa  volria  homenatge  tot  soltament^),  que  ell  no  era 
en  res  dels  Pisans  ni  de  lur  cousentiment.  Encara  que  vulria, 
quel  trahut  fos  mayor.  E  sobre  asso  dixeren  moltes  par- 
aules,  entre  les  quales  dixeren,  que  Pisa  ab  son  destret  valia 
molt  mes  de  renda  que  [tota]  Sardenia  et  Corsega"^);  .  .  .  Elba 
dixeren,  que  valia  mes  de  L,  milia  florins  de  renda.  E  a 
totes  aquestes  coses,  senyor,  yo  lus  respos*^)  .  .  .  donar  lus  a 
entendre  lo  contr[ast]  de  la  lur  oppinio  e  especiahnent  lus 
done  a  entendre,  que  Pisa  ab  son  destret  no  valia  la  XX  part 
de  renda  del  regne  de  Sardenya,  e  moltes  altres  rahons  lus 
dix,  qui  serieu  molt  largues  a  descriure.  Puys,  senyor,  apres 
la  mia  resposta,  ells  agren  acort  et  dixeren  me  simplement, 
que  yo  ab  tota  veritat  lus  dixes  lo  j^oder,  que  yo  avia  de 
profer  re  sobre  asso  .  .  .  Temen  me  fort,  que,  si  yo  nols  obria 
del  tot  ma  volentat  e  ma**)  trobaven  en  varietat  ni  en  merca- 
deries,  los  fets  no  poguessen  menys  valer  e  que  ells,  qui  son 
de  les  pus  notables  persones  del  colegi,  e  qui  cascun  dia  sa- 
justaven  per  aquest  fet  tots  altres  lexats  e  si  proferien  molt 
ey  mostraven  bona  volentat,  nos  agreviasen  per  mon  lagui, 
mes  desviassen  de  la  assiduitat,  que  avien  en  lo  fet,  feri  mi 
volentat  e  dix  lus:  Veus  ho,  senyors,  tot  lo  poder,  que  yo 
he,  es  aquest,  yous  fare  de  part  de  mon  senyor  homauatge^) 
et  vassallatge  per  la  ciutat  et  per  lo  destret  de  Pisa.  Axi 
empero  quels  Pisans  hi  consenten,  cor  daltra  guisa  mon  se- 
nyor  lo  rey  nou  poria  fer  bonament.  Eus  dare  m.  marchs 
de  cens.  E  siatz  certz,  que  altre  poder  no  he  quant  en  acjo 
ni  creu,  que  mon  senyor  lo  rey  vos  fees  nius  atorgas  als.  E 
sobre  asso,  senyor,  ells  ahut  lur  acort  dixeren  axi,  que  yo 
dasso  fees  .1.  escrit  et  quen  parlarien  ab  lo  papa  et  puys  yo 
sabria  lur  ardit.  Empero  ells  volgren,  que  quant  al  consen- 
timent  dels  Pisans  vos,  senyor,  ne  tractassetz  ab  ells;  cor 
dixeren,  quel  papa  no  sentrametria  de  tractar  sobre  asso  ab 
los  Pisans.     E  asso  lus  atorgue  yo,  que  vos,  senyor,  ne  trac- 

a)  Zwei  Worter  fehlen.      b)  So  Or.      c)  Mehrere  Worter  fehlen. 


—     545     — 

tarietz  ab  [ells]  (?)  ey  farietz  vostre  poder,  quey  consentissen  .  . . 
Encara,  senyor,  me  dixeren,  que^)  .  .  .  que  el  papa  volria, 
que  yo  senyor  men'^)  .  .  .  sobre  algunes  coses,  que  ell'')  papa 
volria  saber  de  vos  per  raho  daquests  tets.  E  yo,  senyor, 
respus  lus,  que  yo  far<^)  .  .  .  anar.  Empero  si  ells  veyen,  quel 
meu  aturar  fos  necessari  per  la  venguda  dels  Pisans,  qui 
devien  esser  assi,  que  en  FonoUar  sen  iria  en  breu,  por^) 
.  .  .  ell'")  .  .  .  (,-0,  que  dir  volguessen  a  vos.  E  ells  dixeren,  que, 
con  aguessen  parlat  ab  lo  papa,  yo  sabria  dells  qo  que  ell 
papa  ne  vulria.  Ara,  senyor,  yo  estaig  esperan  esta  resposta 
del  papa.  E  creu,  que  la  aguera  ja  ahuda,  si  no  fos,  quel 
papa  ha  ahut  cadara  et  no  ha  entes  per  alguns  dies  passatz 
en  nuUs  affers. 

E,  senyor,  apres  les  dites  coses  yo  fuy  al  cardenal  de 
Penestre,  lo  qual,  senyor,  segurament  es  molt  prohom  et 
mostra  tanta  de  bona  volentat  en  aquest  fet,  que  maior  no 
poria.  Eyo  parlan  ab  ell  daquest  fet  dix  me  axi,  quel 
cardenal  de  Besers,  quis  altava  dargent,  demanas,  sis  volia 
argent,  et  el  cardenal  del  Got,  qui  era  bon  mariner  et  hom 
darmes,  demanas,  sis  volia  galees  o  gens  darmes:  que  ell  de 
tot  asso  no  avia  cura,  niu  volia  res  demanar,  que  solament 
li  bastara  lomenatge,  que  vos,  senyor,  fossetz  hom  de  la  es- 
gleya  et  la  esgleya  agues  segurtat  de  vos.  Eaxi  dix,  quen 
diria  [e]ll  al  papa,  que  asso  li  bastava  e  que  no  agues  cura 
de  demanar  als.  Per  que,  senyor,  creu,  que,  quant  al  serviy 
de  cavallers  o  de  galeres  ni  en  major  trahut  quels  m.  marchs, 
noy  fara  gran  forza  el  papa  .  .  .  Feta  en  Auinyo  diluns  dies 
ala  exida  Dabril. 

CRD  Ap.  20.  Or.  Pap.  Ssp.  Mit  gi-ossen  Lochern.  In  einem  Nachtrage 
wird  iiber  das  Abwarten  der  Pisaner  Gesandten  gesprochen.  Die  Namen  der- 
selben  seien  (nur  teilweise  leserlich):  Ganus  Chiccolus  de  Lanfrancis  miles, 
Gerardus  Fazelus  (?)  professor  .  .  .  contis  index,  Bonacursus  Gambacurta.  Lo 
cardenal  de  Hostia  es  tan  volenters  a  aquest  fet,  que  no  poria  pus  .  .  .  De  vuy, 
que  es  diluns  de  la  data  desta  letra,  en  XV  dies  seran  compliez  los  LX  dies, 
que  foren  donatz  als  Pisans  de  tomar  a  vos  .  .  . 

359.  Zwei   Berichte  Vidals   an  Jayme  II.   iiber   die    Pisaner 
Frage.    Avignon  (1309)  April  28  und  29. 

1.  "Weitere  Yerhandlungen  mit  den  drei  Kardinalen.  Heute  liess  ihn  der 
Kardinal    von  Ostia    durch    fr.  P.  Biescasa    rufen  und  sagte,    dass  die  Pisaner 

F  i  n  k  e  ,  Acta  Aragonensia.  3  5 


—     546     — 

Gesandten  itun  zwei  Briefe,  dariinter  einen  fiir  Vidal  gebracht.  Der  Kardinal 
habe  ihm  viel  gesagt.  Die  Gesandtschaft  von  Lucca  und  Florenz  solle  der 
Konig  vorlaufig  zuriickbehalten  (dejats  retenir),  bis  der  Konig  seine  und  der 
Pisaner  Ansicht  wisse.  Aber  die  Gesandten  von  Lucca  und  Florenz  diirfen 
nichts  erfahren.     Diliins  derrer  del  April.     CRD  11356. 

In  der  Beilage  fiigt  er  das  Schreiben  des  Pepo  de  Ugoroggerus  (?)  de 
Senis  capitaneus  und  der  Ancianen  von  Pisa  bei,  wonach  die  Gesandten  mit 
dem  Vertragsentwurf  nach  Pisa  gekommen  und  jetzt  cum  addicionibus  et  de- 
claracionibus  ibi  additis  zuriickgekehrt  seien.     Pisa  XY.  kalendas  Ma[dii]. 

2.  Den  Brief  sendet  Vidal  mit  dem  einen  der  Pisaner  Gesandten;  der 
andere  ist  mit  einem  Schreiben  des  Kardinals  von  Ostia  nach  Pisa.  In  Pisa 
herrschte  erst  grosse  Zwietracht;  aber  jetzt  an  atorgat  de  esser  perpetualment 
sotz  la  vostra  senyoria.  Auch  algunes  companyies,  que  ha  assi,  haben  solche 
Briefe  erhalten.  Der  Kardinal  von  Ostia  rate  ihm  wohl :  que  alarguets  lo  temps  .  .  . 
Siatz  cert,  que  aquest  cardenal  ve  ab  tan  gran  volentat  en  aquest  fet,  que  no 
poria  ab  major  en  neguna  guisa.  E  siatz  cert,  senyor,  quels  Pisans,  tot  quant 
an  fet  ab  vos,  tot  ho  an  ahut  de  conseyl  seu.  E  ell  es  de  volentat  de  fer  los 
venir  a  la  vostra  volentat  ...  Es  hom  molt  preat  et  molt  notable  en  la  cort. 
Die  drei  Kardinale  hatten  Sitzung,  zu  der  er  beigezogen  wurde.  Ein  Punkt 
war  dubios,  iiber  den  sie  den  Papst  fragen  miissten.  Heute  dimartz  konnte  er 
noch  nichts  horen,  da  Konsistoriimi  war.  Apres  dormir  hort  ers.  Dimartz  derrer 
Abril.  CRD  4243.  Beide  Or.  Pap.  An  dijous  apres  Sinquagesima  (25.  Mai) 
schreibt  Vidal  noch  einmal  iiber  den  Ostiensis  und  bittet  zu  warten.  CRD  s.  f .  47. 
Am  31.  Mai  vereinbarten  die  drei  Kardinale  und  Vidal  die  Schenkung  des 
comitatus  Pisanus  und  Elbas  an  Jayme  fast  uuter  denselben  Bedingungen  wie 
bei  der  Schenkung  Sardiniens;  giiltig  sollte  das  Dokument  nur  bei  Zustimmung 
der  Pisaner  sein  und  sie  bheb  aus.  Raynald  ann.  ad  ann.  1309  Nr.  24  zitiert 
das  Schriftstiick  aus  vatikanischer  QueUe. 

360.  Jayme  11.  aii  Tidal  de  Tillaiiova:  billigt  die  Abniachung 
mit  den  pjistliclien  Unterhandleru,  wonach  er  Pisa  als  Leheu 
erhalt  uud  1000  M.  Ceusus  zahlt;  eine  Yerbindun^  vou  Pisa 
uud  Sardiuien  soll  uicht  eiutreteu;  eine  Huldigung:  fiir  den 
Fall  der  Ubergabe  ohue  vorherige  EiuTdllia^ung  der  Pisauer 
sei  uicht  passeud.  Da  die  weiteru  Yerhandlungeu  mit  den 
Pisauern  besser  iu  Barcelona  als  iu  Aviguon  zu  fiihreu  seieu, 
zumal  hier  eine  Kardinalsopposition  sich  finde,  lelint  Jayme 
die  Uberseudung  der  Briefe  f  iir  die  Pisaner  ab  uud  wunscht 
ihre  Aukuuft  iu  Barceloua.  Erorteruug  der  Erage,  ob  Pisa 
ohue  die  Zustimmung  der  Pisauer  zu  uehmeu  sei;  die  Guelfeu 
iu  Toscaua  wiii-deu  es  uicht  uugern  seheu.  Entschluss:  Wolleu 


—     547     — 

die  Pisaner   es   nicht  mit   uns,   so   machen  wir  es  mit  den 
Guelfen  von  Toscana.     Barcelona  1309  April  29. 

.  .  .  Reebiida  vostra  letra  ara  derrerament  a  nos  tra- 
mesai)  e  aquella  entesa  complidament  responem  vos,  quens 
plau  so  que  tractat  avets  et  tractats  ab  lo  senyor  papa  e 
ab  los  cardeuals,  queus  ha  donats  a  tractadors,  que  nos  reebam 
eu  feu  de  la  esglesia  Pisa  e  son  destret  e  entenem  ho  axi, 
quel  senyor  papa  lons  do  elons  atorch  a  nos  e  als  nostres  en 
feu  sots  lo  tribut  de  M.  marchs  dargent,  de  que  vos  nos 
avets  escrit,  queis  pagas,  com  aguessem  la  possessio  .  .  . 
Aquest  feu  de  Pisa  e  de  son  destret  ne  sia  mesclat  ne  ob- 
ligat  en  res  ab  lo  feu  de  Serdenya  e  de  Cor^ega  ne  aquest 
ab  aquell,  ans  cascu  sia  per  si.  Si  per  aventura  percebiets  o 
enteniets,  quell  senyor  papa  no  enteses  affer  a  nos  donatio 
de  Pissa,  mas  que  fos  sa  intencio,  que  nos  o  vos  per  nos  11 
feessem  homenatge,  que,  quant  quel  aguessem,  que  la  ten- 
guessem  en  feu  de  la  esglesia,  nons  es  semblant,  que  aQO 
poguessem  fer  a  nostre  honor  sens  consentiment  dels  Plsans. 
E  axi  sla  per  aquesta  manera,  con  .  ,  .  sia  semblant  a  nos, 
que  nos  ab  tot  nostre  conseyll  tractarem  a^i  mils  ab  los 
Pisans  dels  fets  quant  als  condlcions,  qul  toquen  a  nos  e 
aells,  per  qo  majorment,  con  la  aura  e  ha  alguns  cardenals 
e  altres  e  qul  per  aventura,  segons  que  vos  nos  avets  escrit, 
lo  fet  desplaura  e  quU  porien  enbargar  o  tolrre,  desconsellan 
ho  als  Plsans,  que  les  condlcions  ne  serlen  pus  greus  a  nos 
QO  quens  sera  a^i  tractant  els  a(jl  ab  nos  o  ab  aquells  de 
nostre  conseyll:  avem  acordat  de  no  trametre  avos  la  letra, 
que  vos  demanavets,  als  Plsans,  que  romanguessen  ab  vos, 
ans  tenlm  per  be ,  que  venguen  assl.  E  si  els  per 
aventura  venien  acort,  nols  hl  retenguessetz,  ans  reebuda 
Instrucclon  del  cardenal  Dostia,  qul  deyts,  que  ha  bon  ente- 
niment  als  fets,  los  lexassetz  venlr  a  nos  .  .  .  Anos  e  a 
nostre  conseyll  es  vist,  que,  sl  els  Pisans  no  vulrlen  consentir 
a  la  donaclo  de  Plsa  en  feu  segons  la  prlmera  forma  damunt 
dlta,  lo  fet  de  la  conquesta  de  Serdenya  e  de  Corsega  ne 
vendria  pus  greu  a  nos,  si  prenlem  Pisa  sens  volentat  dels 
Pisans.     E  encara  la  part  Guelffa  saben,  que  nos  aurlem  Pisa 

1)  Brief  vom  21.  April  vgl.  Nr.  358. 

35* 


—     548     — 

presa,  no  sen  seria  coutraria,  segons  que  uos  eutenem  per  los 
capitols,  que  los  missatgers  de  Lucha  e  de  Floreuga  nos  han 
donats,  en  los  quals  es  conteugut,  que  nos  no  prengam  Pisa 
per  manera  de  subiecio  ne  en  neguna  altra  manera.  On  en 
totes  maneres,  si  els  Pisans  no  consenteu,  seria  melor  aquesta 
carrera,  que  la  condicio  damundita  fos  solta.  E  encara  que 
nostre  entenement  es,  qiie,  si  els  Pisans  no  fau  ab  uos,  eaxi 
nos  avien  menats  per  noves,  que  fariem  ab  la  part  Guelifa 
de  Toscana.  Dat.  Barchinone  .III.  kaleudas  Madii  anno  domini 
MCCCO  .1X0. 

Reg.  335  f.  271^.  f.  272  J.  an  Vidal:  Empfang  seines  letzten  Briefes 
(vom  28.  April  Nr.  359).  Die  Kommune  Pisa  habe  auch  ihm  den  Brief  gesandt, 
dessen  Kopie  er  mitschicke.  Sicque  providimus  Guelfos  nuncios,  ut  poterimus, 
retinere,  et  nos  in  civitate  Barchinona  moram  protrahere  usque  ad  adventom 
vestrum.  Dat.  Barchinone  III.  nonas  Madii  a.  d.  MCCC  nono.  Der  Brief  Vidals 
wird  also  sieben  Tage  nach  seiner  Ausfertigung  in  Avignon  in  Barcelona  be- 
antwortet. 

361.  Jayme  II.  auClemeiisV.:  Daiik  fiir  seiue  Bemiilmngen; 
Ruckkehr  Yidals,  Aukuuft  der  Pisauer  Gesaudteu;  Frage 
derselbeu,  ob  Vidal  eiu  papstliches  Schreibeu  tiber  die 
Scheukuug  der  Stadt  Pisa  au  Jayuie  mitgebracht.  Als  der 
Kouig  dies  verueiute,  wurdeu  die  Verliaudluugeu  iiber  die 
Scheukung  der  Stadt  Pisa  ganz  falleu  gelasseu.  Die  Gesaudteu 
brachten  Vorschliige  iiber  Sardinieu  mit,  die  ftir  den  Papst 
wie  Jaynie  durchaus  unannehmbar  waren.  Uui  zu  zeigen, 
dass  er  den  Friedeu  vor  alleui  wolle,  saudte  Jajine  Vidal  u.  a. 
uach   Pisa   zu   ueueu   Verhandluugen.     Bei   Barceloua    1309 

Juui  14. 

.  .  .  A  beatitudinis  vestre  presencia  providum  Vitalem 
de  Villauoua  militem  consiliarium  et  familiarem  nostrum 
dilectum  ad  nostram  recepimus  redeuutem,  qui  nobis,  queque 
facta  fueruut  iu  negocio,  pro  quo  eum  ad  pedes  sanctitatis 
vestre  transmisimus,  seriose  explicavit.  Et  quia  per  euudem 
expresse  collegimus,  quantum  vestra  sanctitas  erga  promo- 
cionem  et  exaltacionem  nostram  et  domus  regie  ferventi 
animo  favorabiliter  ducitur,  quantumque  ad  id  ferventer  inten- 
dit  bonitate  sua  non  regiis  meritis  hoc  appetentibus,  clemencie 
vestre    graciarmu,   non    quas    debemns,    set   quas    possumus, 


—     549     — 

exsolvimus  acciones.  Sane,  sanctissime  pater,  per  dies  aliquos 
ante  dicti  Yitalis  adventum  solempnes  ambaxiatores  et  nuncii 
Pisani  communis  ad  nos  venerant,  super  tractatis  nejs^ociis 
destiuati,  a  nobis  specialiter  postulantes,  ut  de  eo,  quod  pre- 
scriptus  Vitalis  super  facto  tractatus  donacionis  civitatis 
Pisane  habende  a  nobis  ab  apostolica  clemencia  obtinuerat 
et  de  rescripto  apostolico,  si  quod  inde  factum  fuerat,  certos 
faceremus  eosdem.  Nos  autem  eis  respondimus,  quod  a  dicto 
Vitali  certum  receperamus  arditum,  vestram  beatitudinem 
rei  huic  benivolum  et  utilem  prestitisse  assensum,  de  quo 
credebamus  sufficere,  et  nos  tenebamus  assimili  contentatos; 
set  non  aliter  apostolicum  habuisse  rescriptum.  Interim  autem 
veniente  dicto  Vitali,  scientes  ambaxiatores  prefati,  nos  super 
assensu  vestro  rescriptum  apostolicum  non  habere,  licet  alias 
de  hiis,  que  dictus  Vitalis  fecerat  phirimam  certitudinem  non 
haberent,  presencientes  de  eo,  quod  credebant  in  dicto  negocio 
a  vestra  sanctitate  esse  concessum,  fuit  tam  a  nobis  quam 
a  prefatis  ambaxiatoribus  a  dicto  tractatu  donacionis  civitatis 
Pisane  omnino  discessum.  Nobis  autem  extunc  eos  interro- 
gantibus,  si  tractandi  et  expediendi  nobiscum  super  alio  facto 
Sardinie  et  Corsice  regni  suum  commune  eis  tradiderat  pote- 
statem,  responderunt  eis  ab  eo  super  hoc  limitatam  comissionem 
esse  comissam,  quam  in  capitulis  ostenderunt,  que  adeo  in- 
equalia  esse  conspeximus,  quod  absque  manifesto  ac  ingenti 
sedis  apostolice  et  vestro  ac  nostro  dispendio  non  poteramus 
procedere  super  eis.  Denique  vero  nos,  qui  pacis  et  concordie 
amenitatem  diligimus  et  eis  in  agendis  nostris  viam  dirigimus 
et  ianuam  apperimus,  volentes  per  illarum  semitas  ambulare, 
et  ut  Deo  ac  vobis  ac  omnibus  hominibus  ostendamus,  quod 
non  nos  set  commune  Pisanum  culpa  tenebit,  si  hoc  negocium, 
quod  absit,  pervenerit  in  adversum,  speciales  et  solempnes 
nuncios  nostros,  inter  quos  dictum  Vitalem  de  Villanoua,  ut- 
pote  intencionis  vestre  et  nostre  et  rei  status  plurimum  con- 
scium  ad  dictum  Pisanum  commune  e  vestigio  providimus  desti- 
nandos:  tractaturos  et  facturos  cum  illis,  ut  dictum  Sardinie 
et  Corsice  regnum,  sicut  est  iuris  ecclesie  et  vestri  ac  nostri, 
possimus  alsque  guerrarum  et  aliorum  dampnorum  discrimi- 
nibus  obtinere.     Et   siquidem,   reverentissime  pater,  in  quan- 


-     550     — 

tum  absque  manifesto  preiudicio  ecclesie  et  vestro  ac  nostro 
possumus,  Pisauorum  condescendimus  premissis  racionibus 
voluntati  .  .  .  Dat.  in  mari  ante  civitatem  BarcMnone  XVTTT. 
kalendas  Julii  anno  domini  MOCCC^  nono. 

Reg.  337  f.  272.  Nachricht  erhalten  auch  die  Kardinale  von  Palestrina 
und  von  Beziers.  Der  Bischof  von  Ostia  erhalt  ein  Schreiben  (f.  273)  mit  be- 
sonders  herzlichem  Danke  fiir  seine  Bemiihungen.  Eingeschoben  wird,  dass  J. 
besonders  nach  seinen  Bitten  mit  den  Pisanern  moglichst  friedhch  verhandeln 
wolle.  Selbes  Datum.  f.  273^  an  Petrus  von  Biescasa  de  ord.  Pred.  d.  pape 
penitenciario.     Er  sendet  den  Skriptor  P.  de  Solerio  an  den  Papst. 

362.  Torschlag-e  Pisas  f  iir  den  Fall  der  Ubernahme  Sardiiiieiis 

uud    Corsicas    durch    Jayuie  II.    uud    Autwort   des    Kouigs. 

(Letztere  1309  Juui  14.) 

1 .  Pisa  verlangt  Castellum  castri  in  f  eudum  mit  Umgegend,  ohne  census 
imd  Kriegspflicht.  Antwort:  Non  esset  racionabile  nec  honor  ipsius  domini 
regis.  Dagegen  gesteht  J.  freie  A.usfuhr  von  granum  et  ordeum  nach  Pisa  und 
Anstellung  von  officiales  Pisani  ini  Castellum,  die  den  Pisanern  schworen. 

2.  Der  Konig  soll  kein  Bilndnis  mit  den  Feinden  Pisas  schUessen.     Concedit. 

3.  Freier  Handel  in  Sardinien.  Concedit.     (Einige  Ausnahmen.) 

4.  Freie  Ausfuhr  von  granum  et  ordeum  aus  ganz  Sardinien.         Concedit. 

5.  Hierfiir  AnstelUmg  eines  Pisaners  im  CasteUum.  Concedit. 

6.  Die  Officiale  miissen  scbworen,  dass  sie,  wie  friiher,  das  Getreide 
nach  CasteUum  bringen  lassen.  Concedit. 

7.  NuUus  portus  fiat  .  .  .  in  iudicata  KaUaretano  .  .  .  quam  in  CasteUo 
castri  et  in  portu  Bagnarie  CasteUi  castri.  Antwort:  Non  est  conveniens, 
quod  dominus  rex  se  astringat. 

8.  Freier  Besitz  der  Pisaner.  Concedit. 

9.  Pisa  wiU  600  bis  800  Pferde  herausziehen.  Concedit. 

10.  Quod  possint  habere  consules  in  locis  maritimis.  Concedit. 

11.  Die  Grafen  Donoratico  soUen  bei  ihrem  Besitz  bleiben.  Antwort: 
Sie  wie  aUe  andern;  nur  Anerkennung  der  Herrschaft. 

12.  Die  de"  Basso  soUen  bei  ihren  Rechten  verbleiben.  Ja. 

13.  So  soUe  es  gehalten  werdeu,  sonst  werde  Pisa  Sardinien  zuriick- 
erhalten.  Antwort:  Der  letzte  Punkt  passe  nicht. 

14.  Den  genannten  Pisanem  soU  ihr  Besitz  dort  verbleiben.  Ja, 
imter  Anerkennung  der  aragonesischen  Hoheit. 

Redeimtibus  dictis  nunciis  negocio  imperfecto  Bernai'dus  de  Abbacia  restituit 
dicta  capitula,  que  ipsis  nunciis  fuerunt  tradita,  et  nunc  fuerunt  lacerata. 

Reg.  341  f.  58^  bis  61.  Gesandte  waren  der  Vizekanzler  Bemardus  de 
Abbacia  vmd  Yidal  de  Villanova  maiordomus  .  .  .  Blanche  regine.  Ygl.  die 
Inhaltsangabe  bei  Zurita,  Anales  1  1.  V  c.  77.  Damit  schloss  die  eigenartige 
Pisaner  Episode  ab.  Die  Chronisten  kennen  Gesandtschaften,  aber  den  Kern 
der  Verhandlungen    gar    nicht,    oder  nur  dunkel.     Vgl.  z.  B.  ViUani  (Muratori 


—     551     — 

SS.  Xlll,  438  ff.)  und  nach.  ihm  Antonin.  Ueld  soll  J.  vom  Pisaner  Kriege 
abgehalten  haben;  die  Cronica  di  Pisa  (Muratori  SS.  XV,  984)  sagt:  Li  Toscani 
con  li  usciti  di  Pisa  mandorno  allo  re  di  Ragona  a  pregarlo,  tantoche  lo  ditto 
re  fece  ima  grande  armata,  e  li  Pisani  li  profersono  darli  Pisa.  EUi  mandoe  a 
Pisa  due  suoi  ambasciadori  per  ricevere  li  Pisani  e  la  ditta  armata  mando  contra 
li  Saracini  in  Granata.  1310  seien  die  Gesandten  mit  denen  von  Pisa  in  Santo 
Pietro  a  Grado  zusammengekommeu ,  mit  grossen  Ehren  empfangen,  da  sei 
Heinrich  VII.  gewahlt  und  bestatigt  und  seine  Gesandten  an  der  Kurie:  vie- 
tonno  loro,  che  non  si  dessino  ad  alcuno,  befahlen  den  Toskaneru  Pisa  nicht  zu 
kranken  und  so  reisten  die  aragonesischen  Gesandten  ab,  Pisa  blieb  frei.  — 
Hier  ist  viel  Unrichtiges  mit  einigem  Tatsiichlichen  gemischt.  Der  Zug  nach 
Almaria  war  schon  langst  vorbereitet.  In  Roncioni,  Istorie  Pisani  (Arch.  storico 
Italiano  Ser.  I,  VI,  1,  671)  wird  der  Zug  gegen  Granada  der  Bered.-5amkeit  der 
Pisaner  Gesandten  vor  Konig  Jayme  zugeschrieben.  —  Kardinal  Xikolaus  von 
Prato  scheint  noch  im  Sommer  auf  die  Moglichkeit  einer  Verstandigung  ge- 
rechnet  zu  haben.  Er  sandte :  pro  complimento  initi  f ederis  inter  ipsam  [maiestatem] 
et  commune  Pisarum  den  fr.  Lapus,  promotor  ord.  Pred.  an  der  Kurie,  antiquum 
familiarem  et  secretarium  nostrum,  nach  Pisa.  Als  er  dorthin  kara,  war  Vidal 
de  Villanova  infecto  cum  Pisanis  negotio  abgereist.  Dat,  Auinione  kalendis 
Octobris.  CRD  4145.  Mit  den  Bemiihungen  des  Kardinals  von  Ostia,  ein  Ein- 
vernehmen  zwischen  J.  uad  Pisa  zu  stiften,  diirfte  folgender  Zettel  zusammen- 
hangen.  der  wohl  irrig  CRD  Ap.  41  an  den  Brief  des  Bischofs  Antonius  von 
Florenz  an  J.  II.  angeklebt  ist  (vgl.  z.  Jahre  1316):  Postquam  literam  ipsam  scripssi, 
reseravit  michi  dom.  Ostiensis  perssonam,  quam  mitit  Pisas,  qui  fuit  in  magna 
perplexitate  invenire  virum  fidelem,  secretum  et  pnidentem,  qui  sciret  omnia 
pertractare.  Es  ist  dann  eine  sehr  diskrete  Person  gefunden.  Ubi  Pisani  re- 
sisterent  literis  domini  cardinalis,  istius  persuasionibus  condescenderent.  Das  Stiick 
gehort  einer  Zeit  an,  wo  J.  mit  Pisa  verhandelte,  das  war  nicht  1316  und  der 
Bischof  von  Florenz  wiinschte  solche  Einigung  nicht.  Ich  halte  Vidal  de  Villanova 
fiir  den  Schreiber. 

363.  Memorial  Koiiig  Robert  iiber  seine  Stelluiig  zur  Sardiiiien- 
fahrt.     (Ende  1309?) 

Memoria  deu  esser  an  G.  de  Lacera,  dass  er  dem  Konig  von  Aragonien 
sage,  dass  nach  Mitteilung  verschiedener  und  speziell  Guilaberts  de  Santeyles 
Jayme  gesagt  worden,  ihm  sei  die  Eroberung  Sardiniens  unangenehm.  La  qual 
cosa  es  gran  monssonega;  cor  aldit  senyor  rey  de  Sicilia  no  fo  no  es  greu, 
ans  li  plau  molt.  Der  Konig  von  Aragonien  weiss,  dass  sein  Vater  Karl  II.  und 
er  arbeiteten  et  percassareu  ab  acabament,  dass  die  Stadte  Toskanas  Jayme  hierbei 
heKen:  Et  quel  rey  Darago  apres  dasso  fo  avinenssa  ab  los  Pisans,  la  qual 
avinenssa  fo  contra  lo  tractament,  que  les  siutats  de  Toscana  havien  ab  lo  rey 
Darago.  De  la  qual  cosa  les  dites  siutats  de  Toscana  se  tengren  molt  per  enga- 
nades  et  per  enginyades  et  que  asso  lus  era  vengut  sots  ma  et  sots  tractament 
del  senyor  rey  et  del  senyor  duc,  qui  ara  es  rey,  et  que  sen  clamaven  fort  dels 
amdos,  de  la  qual  cosa  els,  so  es  assaber  lo  rey  Karles  et  senyor  Robert,  qui 


—     552     — 

ai-a  es,  agren  alcua  desplaer,  per  sso  cor  lo  ]'ey  Darago,  res  dasso,  que  feya, 
nols  fo  assaber  .  .  .  Sonst  wiinscht  er  naturlich.  die  Eroberung  durch  den,  der 
ihm  der  Kebste  Bruder  auf  der  "Welt  ist. 

CED  1035  s.  f.  Pap.  Gleichzeitige  Ausfertigung.  Wahrscheinlich  ist 
1309.  Nach  der  ganzen  Ausdrucksweise  gehoren  die  Vorgange  der  nachsten 
YergangerLheit  an  und  ist  Eobert  noch  nicht  lange  Konig. 

361.  Nikolaus  Oria  an  Jayme  II.:  glaiizeiider  Sieg  der  Pisaiier 

iiber  Florenz   bei  Monte  Catini.     Reise   der   aragonesischen 

Konigin.     Genna  (1315)  September  1. 

Sacre  regie  maiestati  Aragonum  Nicolaiis  Aiirie  cimi 
omni  devotione  se  totum.  In  die  decolationis  beati  Johannis 
Baptiste,  die  veneris  summo  mane,  existentibus  exercitibus 
Pisanorum  et  Floreutinorum  valde  prope,  ut  inter  se  sepius 
sagitarent,  princeps  et  Florentini,  exercitu  murmurante,  motum 
velle  facere  osteuderunt,  quod  hostes  de  proximo  sencientes, 
ordinatis  agminibus  contra  illos,  bellum  habita  deliberatione 
penitus  commitere  decreverunt.  Unde  prima  acie  Teutoni- 
corum  irruente  in  Florentinorum  exercitum  tanto  impetu  tam- 
que  terribili  aggressu  hostes  nudis  ensibus  oppresserunt,  ut  in 
subito  ad  pugnam  omnibus  excitatis  omnes  viriliter  decerta- 
rent.  Factum  fuit  bellum  acerrimum  inter  eos  et  breviter 
Florentinorum  exercitu  suffocato  interfecti  sunt  frater  et  filius 
principis.  Quid  sit  de  principe,  ignoratur.  Et  asseritur,  quod 
ultra  XXX '"^)  exercitus  Florentini  inter  cesos  et  captos  ad 
manus  hostium  pervenerunt.  Sic  divino  iudicio  Pisani  campum 
obtinentes  nimicis  conflictum  perpetuum  contulerunt.  Qui 
videlicet  Ugucio,  Teutonici  et  Pisani  de  hostibus  viriliter 
triumphantes  victorie  gloriam'')  consecuti  reputant,  sibi  conces- 
sam  celitus  altissimo  disponente,  quod  etiam  nonnulli  modo  simili 
suspicantur.  De  partibus  Achaie  audivi  nuper  galeis  venien- 
tibus,  quod  soror  domini  regis  Cipri  consors  vestra^)  est  in 
Moltono  castro  Venetorum ,  que  Deo  comite  cito  perficiet 
viam  suam  .  .  .     Dat.  Janue  die  primo  Septembris. 

CRD  12446.  Or.  Pap.  Ssp.  J.  dankt  am  24.  September  und  bittet  um 
weitere  Nachrichten.     Eeg.  336  f.  47. 

a)  Vielleicht  statt  3000.    b)  giorie  Or. 


*)  Die  zweite  Gemahlin  des  Konigs. 


—     553     — 

362.  Nikolaus  Oria  an  Jayme  II.:  Sieg  der  Pisaner  iiber  die 
Florentiner  bei  Monte  Catini  unter  Fiihrung  PMlipps  von 
Tarent,  dessen  Sohn  gefallen,  dessen  Bruder  noch  niclit  auf- 
gefunden  ist.  Schwere  Forderungen  des  Fiirsten  an  Florenz. 
Grosse  allg^enieine  Verwirrung  in  Toscaua.  —  Die  Scliwester 
des  Konigs  von  Cji^ern  war  in  Sicilien  hei  Friedrich.  — 
Listen  der  Gefang^eneu  und  Gefallenen.  Genua  (1315)  Octoher  7. 

Sacre  regie  maiestati  Aragonum  suus  humilimus  et  de- 
votus  Nicolaus  Aurie  cum  omni  famulatu  se  totum  ad  omnia 
genera  mandatorum.  Reverencia  debita  nupei-  recepi  litteras, 
quas  michi  vestra  serenitas  destinavit,  quibus  visis  et  lectis 
sic  duxi  breviter  respondendum  super  certificatione  habenda 
de  ipsis,  que  dicte  littere  continebant ;  vestra  noverit  magni- 
tudo,  quod  in  conflictu  illo  acerrimo,  quem  Pisani  et  Teutonici 
contra  inclitum  baronem  dominum  principem  Tarentinum, 
Florentiuos  et  universos  Tuscie  Guelfos  ex  diversis  partibus 
congregatos  in  ruinam  rebellium  graviter  intuUerunt,  cedes 
vullnera  et  mortis  pericula  successeruut.  Ex  parte  principis 
et  Florentinorum  multa  miliai)  ceciderunt,  arma,  animalia  et 
commeatus  et  multa  bona  Pisani  et  Teutonici  ex  dicto  prelio 
paucis  mortuis  portaverunt.  Veritas  est,  quod  dominus 
Karolus  principis  filius  cecidit  in  bello  et  honorifice  a  Pisanis 
sepulturam  habuit.2)  Dominus  Petrus  creditur  inter  corpora 
mortuorum  interfectus'*)  remansisse.  De  cuius  vita  vel  sepultura 
omnino  noticia  non  habetur.3)  Princeps  quidem  belli  tem- 
pore  in  campo  febribus  laborabat,  qui  vulneratus  tunc  in  gesta- 
torio  apud  Florentiam  delatus  ibi  vitam  redemit,  licet  adhuc 
morbo  teneatur  nec  oportunam  sumpserit  sospitatem.  Fertur, 
quod  habito  in  Florencia  consilio  generali  Guelforum  princeps 
a  Florentinis  tria  specialiter  requisivit,  emendam  filii,  O^ 
florenos  pro  restitutione  aliorum  dampnorum  et  mille  milites 
tempore  vite  sue.  Dicitur  Florentinos  breviter  respondisse, 
primo  quod  virtutem  divinam  non  habebant,  qua  possent 
a)  interfectum  Or. 


^)  Ubertrieben ;  angeblich  fielen  2000. 

2)  Ugucio  della  Faggiola  liess  ihn  mit  dem  eigenen  Sohn,   der  auch  ge- 
fallen,  im  Campo  Santo  zu  Pisa  bestatten. 

8)  Der  Leichnam  Peters  scheint  nicht  gefunden  zu  sein. 


—     554     — 

filium  mortuum  suscitare,  verumtamen  pro  illius  assumenda 
vindicta  sese  et  omnia,  que  habent,  liberaliter  offerebant. 
C™  flor.  gratis  concesserunt  eidem,  de  militibus  obtulerunt  ei 
numerum  requisitum,  quandocunque  vellet'')  sumere  (?)  de 
gentibus  Florencie  vel  Tuscie,  non  quod  possit  alios  ad  stipendia 
convocare.  Novissime  vestra  claritas  habeat  pro  constanti, 
quod  ex  utraque  parte  ad  tempus  nova  maxima  pertractantur 
et  hinc  inde  fiunt  coniurationes,  conminationes  et  tractatus 
multiplices  :  finem  novit  Deus. 

De  sorore  serenissimi  regis  Cipri  vestra  excellencia  fir- 
miter  recognoscat,  quod  die  XXYI.  Augusti  in  Siciliam  appli- 
cuit  apud  Messanam.  Die  XXVIIII.  Augusti  excelleutissimus 
germanus  vester  dominus  rex  Fredericus  illam  visitavit  honore 
debito  et  ea  comple\dt,  que  sua  serenitas  postulabat.  Die 
Yin.  Septembris  dicta  domina  recessum  statuerat  et  ad  suum 
regressum  penitus  intendebat. 

Nomina  mortuorum  nobilium  iu  prelio  supradicto  et 
nomina  aliorum  Pisis  in  carcere  detentorum  hic  in  quadam 
inclusa  ceduhi  continentur.  Recomendo  me  totum  ad  pedes 
vestre  regie  maiestatis:  supplicans,  quantum  possum,  quatenus 
michi  racionem  facere  dignetur  et  iusticiam  exhibere  de 
domino  Giraberto  de  Centiges  vestro  subdito  pro  MCXLY 
libr.  Jan.,  de  quibus  rex  Robertus  nuUo  modo  michi  iusticiam°) 
respondere  dignetur.  Et  si  placet,  proprium  nuncium  destinabo. 
Dat.  Janue  die  YII.  Octobris. 

Nomina  nobilium  captorum  in  prelio  et  in  carcere  deten- 
torum  Pisis  sunt  hec: 

Dominus  Manfredus  de  Monte   imperiali  de  Scorcialupis  con- 
dam  domini  Bernardini 


dom.     Bertoldus     de     sancto 

Miniate 
dom.  Raynaldus  de  Gerardinis 
Stricha  de  Sagnibene 
Cardelinus  de  Tornagiis 
dom.  Pinus  de  la  Tosa 
Dinus  de  Bardis 
Yalentinus  de  Sorianis 

b)  velet  Or.      c)  iusticia  Or. 


Branchaleo  Auansi 
Grifi^us  Griffi 
Bindus  de  Aldimaris 
Latinucius  de  Ressis 
Peraltus  de  Mettis  Perusinus 
dom.  Robertus   de  Alneto   de 

Francia    comestabilis    equi- 

tum 


—     555 


dom.  Nicola  de  Sconditis 
Addenetus  de  Picardia 
Pandus  Argonia 
Raynerius   Organus   de   Cala- 

bria 
dotn.  Guillelmus  Rolandi  mari- 

scalcus  principis 
dom.    Johannes   Beccarius   de 

Rossis  de  Florenc 
Petracius  Cedaldi  Florentinus 


Borgarucius    comes    de    Mar- 

ciana 
Pannochia  de  Bruolo  de  Senis 
dom.  Bernardus   de  Calatagi- 

orone 
magister   Nicolaus    de    Regio 

Calabrie  fixicus 
Jannes  Torstelletus  de  Analdo 
Petrus    de    Senis    olim    Petri 

Catalani 


Ciones  Stancuccii  de  CoIIe. 

Et  isti  omnes  generosi  sunt  et  viri  famosi.  Sunt  eciam 
alii  in  magno  numero,  quorum  nomina  non  scribuntur,  sicut 
viri  medioeres,  equites  et  pedites. 

Nomina  mortuorum  in  campo: 
Primo  dominus  Karolus  filius  principis 
dominus  Petrus  regis  frater,  vel  detentus  oculte 
comes  Karolus  filius  comitis  de  Bathefole 
dominus   Guilelmiuus   Spiua   cum   CXL   nobilibus   Florentinis 
duodecim  nobiles  de  Vulterris 
dominus  Bonafidanza  cum  V  nobilibus  Arecii. 


De  Luca  de  Opicis  duo. 
De  Salamoncellis  unus. 
De  Carincionibus  unus. 
De  Beruarduciis  unus. 


De  Arecio  tres  nobilissimi 
dominus  Nicolaus  de  Buscolis 
dominus  Astoldus  de  Testis 
d.  Manfredus  de  Clusio. 
De  Perusio  duo  ex  maioribus. 
Sunt  Pisis  in  carcere  MCCCXLII 
CRD  12799.     Or.  Pap.  Ssp. 


366.  Zwei  Briefe  des  Bischofs  Aiitoiiius  von  Floreiiz  1.  an 
Jayme  II.:  Freude  iiber  die  Vereinbaruug  zwischen  Florenz 
und  seinen  Gresandten  und  Aufforderung  zum  Kampfe  gegen 
die  Feinde  (Pisa).  —  2.  an  Bischof  Poncius  von  Barcelona: 
Bitte,  ihn  und  sein  Bistuni  dem  Konig  zu  empfelilen.  Florenz 
(1316)  Januar  15  und  14. 

1.  Serenissimo  domino,  domino  Jacobo  Dei  gracia  regi  Ara- 
gonie  .  .  .  Antonius  miseratione  divina  episcopus  Florentinus 
.  .  .  Considerans,  quod  quedam  tractata  novissime  pro  parte 


—     556     — 

vestre  maiestatis  cum  comuni  Florentie  et  ad  initium  executionis 
laudabilis  iam  deducta  in  honorem  et  exaltationem  regie  celsi- 
tudinis  redundabant:  ego  unus  inter  alios,  qui  regios  ^elantur 
honores,  ut  liec  secundum  regium  beneplacitum  grato  effectu 
subderentur  exercere,  quod  potui,  per  me  et  alios  non  cessavi, 
reputans  michi  in  graciam  specialem,  iu  hiis,  que  altitudini 
regie  placeant  exerceri.  Sane  possum  in  verbo  veritatis 
asserere,  quod  ad  consumationem  premissorum  vota  Floren- 
tinorum  omnium  cum  vestris  benephicitis  se  conformant, 
grandi  fiducia  preconcepta,  quod  in  hoc  potissime  pateat 
iactura'')  inimicorum  comunis  ipsius  ac  per  consequens  quies  et 
condittio  prospera  devotorum  regie  maiestatis.  Exurgat  regia 
celsitudo  ininiicorum  insolentia'')  propulsata  contra  temerarios 
ausus  invadencium  et  occupancium  regnum  etc.'^^),  conterat 
quoque  superbiam  eorundem  et  ad  id  regii  honoris  intuitu 
accendatur  .  .  .  Dat.  Florentie  die  XV.  Januarii  XIIII  in- 
diccionis. 

CRD  Ap.  41.  Or.  Pap.  Ssp.  Aiif  der  Euckseite  von  der  Hand  des 
Bernardus  de  Aversone:  Littera  missa,  quando  Manfredus  Noctis  misit  literam 
Petro  Alarchi  de  factis  comunitatiun  paiiis  Guelfe.  Ygl.  Brief  Nr.  365.  Am 
22.  Februar  dankt  der  Konig  f iir  den  Brief ;  da  er  von  Manf red  noch  nicht  ge- 
niigend  infonniert  ist,  kann  er  noch  nichts  Bestimmtes  schreiben.  Bestandig 
denkt  er  an  den  Zug  nach  Sardinien.     Reg.  341  f.  64v. 

2.  Reverendo  in  Christo  patri,  domino  Pon(;'0  Dei  gratia 
Barcinonensi  episcopo  Antonius  eadem  gratia  episcopus  Flo- 
rentinus  salutem  et  sinceram  in  domino  caritatem.  Cupientes, 
quod  honor  et  gloria  domini  regis  Aragonum  exaltetur  quod- 
que  hostium  regie  maiestatis  temeritas  eUdatur,  in  hiis,  que 
honorem  ipsius  maiestatis  inspiciant  et  dampna  inferant  hostium 
predictorum,  libenter  operam  et  studium  impertimur:  stautes 
semper  parati  ad  omnia  ipsius  mandata  et  beneplacita  pro- 
sequenda.  Et  quia  pro  magno  munere  reputamus  apud  eius 
celsitudinem  recommendatos  haberi,  paternitatem  vestram 
affectuose  rogamus,  quatenus  nos  eidem  sepius  recommendare 
dignemini  et  nos  et  episcopatum  Florentinum  offerre  paratos 
ad  omnia,  que  mandabit  regia  celsitudo.  Yestra  quoque  pater- 
nitas  nos  requii^at  ad  omnia,  que  vobis  placuerint,  confidenter. 
Dat.  Florentie  die  XIIII.  Januarii. 

a)  iatura  Or.  b)  insolentiis  Or.  c)  So  kann  nur  die  Abkiirzung  gelesen 
werden. 


—     557     — 

CRD  4218.  Or.  Pap.  Spur  eines  roten  spitzovalen  Siegels  auf  der  Riick- 
seite.     Eine  Charakteristilv  dieses  eigenartigen  Bischofs  findet  sich  ziim  J.  1323. 

367.  Orlandus  Martini  an  Jayme  II.:  Rede  seines  Gesandten 
Manfredus  begeisterte  alle;  infolge  der  furchtbaren  Schick- 
salschlage,  die  die  guelflsche  Partei  und  Florenz  hetroifen, 
kann  letzteres  nur  wenig  leisten;  bittet  das  freundlichst  an- 

zunelimen.     Florenz  (1316)  Januar  17. 

.  .  .  Ciiius  uarratio  pro\T.da  et  sollicitudo  di.screta  animos 
auditorum  omnium  vivificavit  in  spiritu  fortitudinis  .  .  .  Et 
licet  comune  Florentie  suique  cives  et  ceteri  partis  Guelfe  de 
Tuscia  erga  regiam  maiestatem  suique  beneplacitum  prompti 
existant  in  animo,  tamen  diversis  ac  immensis  afflictionibus 
fatigatum  non  potest,  ut  optat,  et  ut  ac  ceteri  consuevit  vota 
regia  inplere  ad  plemim  .  .  .  Set  quantum  est  sibi  posibile,  in 
presenti  offert  .  .  .  Quocirca  .  .  .  dingnetur  vestra  maiestas, 
que  ofert  comune  Florentie,  acceptare  beningne,  non  tantum 
parvam  oblacionem  considerans,  quantum  profunditatem  et 
amplitudinem  pure  devotionis  et  fidei  offerentis.  Nam  legitur 
in  Catone:  Et  exiguum  munus,  si(?)  dat  tibi  pauper  amicus, 
accipito  placide.  Et  in  proverbiis  antiquorum :  Debile  princi- 
pium  melior  fortuna  sequetur  .  .  .  Dat.  Florentie  die  XVII. 
Januarii  XIIII  indictionis. 

CRD  Ap.  43.  Or.  Pap.  Ssp.  Auch  er  erhielt  am  22.  Marz  einen  konig- 
lichen  Dankbrief,  ebenso  Gerius  Spini,  der  also  auch  geschrieben  haben  muss. 
Eeg.  341  f.  64 V. 

368.  Manfredus  Noctis  an  den  Thesaurar  Petrus  Marchi:  Zwei 
Briefe  hat  er  ihni  bereits  gesandt.  Seine  schlechte  Auf- 
nahnie  bei  den  Prioren  in  Florenz.  Besuch  bei  den  Hiiuptern 
der  Guelfenpartei  und  dem  Bischof,  denen  er  alles  erzahlt 
und  die  den  Prioren  Torwiirfe  machen.  Da  diese  bei  ihrer 
Ansicht  beharren,  vertrosten  jene  ihn  auf  die  neuen  Prioreu 
Ini  Deceraber.  Bessere  Aufnahme  bei  diesen,  aber  Zuriick- 
haltung,  weil  der  Konig  den  friiheren  Tertrag  nicht  gehalten. 
Entschuldigung  3Ianfreds.  Erscliwerend  mrkt,  dass  die  ka- 
talanisclien  Soldnerfiihrer  in  Tuscien  wegen  ilirer  Feigheit 
missachtet  sind:  Deglius  dela  Ratta  usw.;  dass  Roberts  Herr- 
schaft   wegen  des  Oeizes   verhasst   ist;   dass  Florenz   durcli 


—     558     — 

die  letzten  Schliige  tief  in  Schulden  steckt.  In  vielen  Con- 
siglien  ist  die  Sache  verhandelt;  die  Florentiner  konnen  nur 
wenig  zahlen;  endlich  ist  der  Yertrag  zustjinde  gekoninien, 
um  dessen  Aunahme  er  dringend  hittet.  Er  will  jetzt  Oeld 
bei  Bologna,  Siena,  Pistoja  suchen.  Von  Neuigkeiten  be- 
richtet  er  die  Riistungen  der  Guelfenpartei:  Florenz  u.  a. 
Stadte   erbitten   in   Frankreich   Soldtruppen.     Florenz  1316 

Januar  18. 
Data  in  Firensa  a  die  XVIII.  gienaro  MCCCXVI  i) 
Nobili  viro  domino  Petro  March'')  Manfredus  Noctis  de 
Maiolica  ambaxiator  .  .  .  Jacobi  .  .  .  regis  Aragonum  cum 
sui  recomendatione  se  totum.  Per  me  vestre  nobilitati  fuerunt 
due  littere  destinate,  videlicet  una,  que  facta  fuit  XV.  mensis 
Nouembris  per  Johannem  de  Comitata'')  Aritii  cursorem,  cui 
Johanni  pro  viatico  dedi  flor.  quinque  auri  et  in  ipsis  litteris 
inter  alia  continebatur,  qualiter  vos  eidem  Johanni  dare  debe- 
retis  in  terra  Barsellonie  flor.  decem  auri  et  qui  Johannes 
cursor  cum  predictis  litteris  coram  vobis  comparere  debebat 
infra  XV  dies  a  die  dicte  littere*^^)  date  et  in  totidem  diebus 
ad  me  cum  responsiva  dictarum  litterarum  reversurus  esse 
debebat:  alie  vero  littere,  que  facte  fuerunt  die  VI.  Decembris 
per  Symonem  Buoni  de  civitate  Castelli  cursorem  vobis  per 
me  transmisse  fuerunt^)  .  .  .  Et  ecce,  quod  vobis  sub  brevi- 
loquio  scribere  procuravi^)  ea,  que  per  me  facta  et  tractata 
sunt  in  civitate  Florentie  usque  hodie,  hoc  modo  videlicet: 
quia  fui  die  X.  Novembris  in  civitate  Florentie  et  statim, 
sicut  ipsam  introyi  civitatem,  litteras  domini  nostri  dominis 
prioribus  ci^dtatis  Florentie  presentavi,  a  quibus  responsivam 
non  habui  michi  gratam.  Volens"^)  eam  in  scriptis  recipere, 
cognoscens   eorum   pessimam  voluntatem   et  intentionem,   in- 

a)  Das  i  von  der  Hand  dessen,  der  die  Uberscbrift  scbrieb,  hinzugefiigt 
t)  coitata  mit  Abkiirzung.      cj  litteris  Or.        d)  Vorhergeht  iiberfliissig:  quam 


')  Dieses  von  anderer  Hand.  wohl  von  der  Manfreds,  der  am  17.  Mai 
schreibt:  Sum  laycus  nec  htteras  scio.  floc  dico,  quod,  quia  in  Latino  scribi 
facio,  hoc  per  me  facere  nescio.  Set  me  opportet  aliis,  qui  sciant,  committere 
tamen  fidehbus  et  secretis.     Das  Italienische  wird  er  gekonnt  haben. 

2)  Angabe  derselben  Zeit  und  5  und  9  Gulden.  Wenn  Petrus  M.  ab- 
wesend,  jeden  Wartetag  2  Tur.  grossi  de  argento. 

3)  Yon  den  beiden  Briefen  habe  ich  keine  Spur  gefunden. 


—     559     — 

stanter  fui  cum  capitaneis  partis  Guelfe  civitatis  predicte  et 
cum  domino  episcopo  Florentino  et  cum  aliis  bonis  hominibus 
civitatis  prescripte.  Quibus  notum  esse  feci  causam,  ob  quam 
ego  eram  in  civitate  Florentie  cum  litteris,  quas  ego  presen- 
taveram  pro  parte  domini  nostri  prioribus  Florentie,  et  res- 
ponsivam,  quam  habueram  a  predictis  prioribus  eisdem,  de 
dictis  prioribus  me  fortiter  conquerendo.  Qui  capitanei  partis 
Guelfe  et  dominus  episcopus  Florentinus  et  boni  viri  civitatis 
predicte  euntes  ad  predictos  priores  [iur]gantes(?)®)  eosdem, 
quatenus  deberent  adimplere  intentionem  domini  nostri,  et 
circha  hec  plurima  fuerunt  nan^ata  et  multe  menciones  assin- 
gnate,  que  per  predictos  priores  ad  nichilum  deducta  fuerunt, 
asserentes  se  nolle  intendere  michi  alias  dare  responsivam, 
quam  alias  micbi  per  eos  data  foret.  Qui  capitanei  partis 
Guelfe  et  dominus  episcopus  Florentinus  et  boni  viri  civitatis 
Florentine,  quibus  adlocutus  fueram,  congnoscentes  intentionem 
pessimam  predictorum  priorum,  instanter  me  deprecaverunt, 
quatenus  michi  placeret  expectare  novum  officium  priorum, 
quod  incipi  debebat  in  medio  mensis  Decembris  et  quod  eorum 
intentionis  erat,  quod  per  ipsos  novos  priores  mea  adim- 
pleretur  intentio.  Quod  ego  congnoscens  esse  pro  meliori 
eorum  adesi  consilio  et  ipsum  ottinere  curavi. 

Post  hec  iam  dicti  novi  priores  intraverunt  officium  in 
medio  mensis  Decembris  preteriti.  Et  comparendo  coram  eis 
fuit  per  me  expositum  negocium,  quare  eram,  qui  me  gra- 
tanter  viderunt  et  audierunt,  respondentes,  quod,  antequam 
michi  in  aliquo  respondere  vellent,  intendebant  habere  eorum 
consilium  in  predictis.  Et  habitis  per  eos  circha  predicta 
plm-ibus  consiliis,  fuit  michi  durissimum  et  acerbum  eos  inducere 
ad  velle  meum,  eo  quod  dicebant,  quod  per  dominum  nostrum^ 
primum  tractatum  per  eum  conditum  cum  Tuscanis  partis 
Guelfe  non  fuit  ad  effectum  perdnctum,  ut  extiterat  ordinatum. 
Et  circha  hec  excusavi  dominum  nostrum  adeo,  quod  predicti 
Florentini  de  ipsa  excusatione  contenti  fuerunt.  In  predictis 
dominus  Deghus  della  Rata(?)  marischalchus  domini  regis 
Roberti  et  dominus  Ferrandus  de  Lune  et  plures  alii  milites 
de  Catalouis  et  de  Aragonia  non  videntur  aliquid  choagiuvare 

e)  Kur  etwas  erkennbar.     f)  quod  dominus  noster  Or. 


—     560     — 

set  potiiis  Docerc  propter  \ilitatem,s)  qiiam  osteuderunt  in 
partibus  Tuscie  ab  adventu  domini  imperatoris  citra,  ob 
quam  causam  Florentiui  non  libenter  vident  aliquem  de  par- 
tibus  Catalonie  et  Aragonie.  Et  nisi  prodesset  bonitas  domini 
Caroccii  et  domini  Blaschi  et  domini  Simonis  Bellochi  et 
Bernardi  Monsorii,  ipsi  Florentini  nollent  videre  aliquem  de 
rengno  domini  nostri  propter  eorum  vilitatem,  eo  quod  pre- 
dictus  dominus  marischalchus  et  socii  nolunt  videre  vultum 
inimici.  Set  totius  dicte  vilitatis  sunt  capud,  medium  et  finis 
dominus  Deghus*^)  .  .  .  cum  aliis  Nauarrensibus.  Alia  autem 
est  causa,  quia  prefati  Florentini  non  bene^)  contentantur  de 
dominatione  domini  regis  Roberti  propter  avaritiam,  que  in  eo 
rengnat.  Multa  possem  vobis  circha  predicta  enarrare.  Sub 
breviloquio  dico,  quod  Florentini  non  adciuiescunt  dominationi 
prefati  domini  regis  Roberti.  Unde  si  dominus  noster  erit, 
ut  actenus  esse  consueverit,  cum  executione  emandabit  illud, 
quod  per  me  sui  vice  et  nomine  extitit  promissum  et  ordina- 
tum,  ut,  inferius  vobis  declarabo  ipse.  Dominus  noster  adeo 
adquiret  et  lucrabitur  mentes  et  corda  Florentinorum  Guel- 
forum,  quod  perpetuo  suam  gratiam  et  amorem  habere 
cupient  .  .  .  Alia  causa  est,  quod  comune  Florentie  eiusque 
cives  sunt  adeo  oppressi  dispendio  et  gravamine  a  die  con- 
flictus  citra,  qnod  ingnorant  nec  vident,  quomodo  possint 
predicta  sustinere.  Quia  dicunt  dictum  eorum  comuue  habere 
dispendium  CCC"'  florenorum  auri  per  annum  et  ultra.  Tan- 
dem  in  omnibus  agendis  bonum  dant  studium  cum  effectu 
viriliter  tanquam  gentes,  que  desiderant  eorum  dispergere  yni- 
micos.  Ego  autem  narrando  de  bonitate  et  fama  bona  et 
legalitate  domini  nostri  eorum  prioribus  et  capitaneis  partis 
Guelfe  civitatis  prefate  et  etiam  in  pluribus  consiliis  civitatis 
iamdicte  habitis  per  eos,^)  in  quibus  omnibus  fuit  obtentum  et 
reformatum,  quod  executioni  mandarentur  omnia  et  singula, 
que  per  me  pro  domino  nostro  petita  et  postulata  fuerunt. 
Verum  tamen  dicunt  Florentini,  quod,  cum  ipsi  ob  causas 
iam  dictas  sunt  adeo  oppressi,  quod  placeat  regie  maiestati 
eos    circha    pecuniam    solvendam    eidem    habere    respectum, 

s)  Eher  utilitatem,  aber  vgl.  unten.    ^)  Leider  zwei  Worter  weg.     i)  bone  Or. 
k)  Fokt  wieder:  habitis  consiliis. 


—     561     — 

habita  consideratione  eorum  dispendii.  Tandem  dicunt  et 
oflferunt  se  paratos  solvere  pro  eorum  portione,  ut  continetur 
in  scriptura  pactorum  inter  me  vice  et  nomine  domini  nostri 
et  comune  Florencie  habitorum,  quam  vobis  trasmito  presentibus 
interclusam.  Est  etiam  intentio  Florentinorum  in  aliis 
occurrentibus  multo  magis,  quam  supra  dictum  sit,  nostro 
domino  complacere  .  .  .*) 

Ego  autem  intendo  presentialiter  equitare  ad  civitates 
Bononie,  Senarum  et  Pistorii.  Et  credo  taliter  hoperari,  quod 
ab  hiis  tribus  civitatibus  adipiscar  flor.  XXV °^  auri  et  plus, 
si  plus  potero  .  .  .  Habetis  presencialiter  procurare,  quod 
dominus  noster  suas  describat  litteras  domino  regi  Roberto 
inductivas  ipsum  dominum  regem  Robertum,  quod  ipse  suas 
litteras  describat  et  transmittat  civitatibus  Tuscie  Guelfis  con- 
tinentes,  qualiter  dictus  dominus  rex  Robertus  contentus  est 
et  vult,  quod  tractatus  factus  per  me  pro  domino  nostro 
roboris  firmitatem  obtineat  .  .  . 

Nova,  que  habentur  in  hiis  partibus  vobis  scribo.  Ecce, 
quod  comune  Florentie  et  comune  Bononie  et  comune  Senarum 
miserunt  in  Franciam  pro  mille  bonis  militibus  ad  gaggium 
flor.  XX  pro  quolibet  milite  pro  quolibet  mense.  Et  comu- 
nia  Perugii  et  civitatis  Castelle  et  Eugubii  et  Urbiveteris 
simmter  miserunt  in  Franciam  pro  CCCC  bonis  mUitibus. 
Dicitur  in  partibus  istis  firmiter,  quod  dominus  rex  Francorum 
iu  auxilium  et  iuvamen  domini  regis  Roberti  et  partis  Guelfe 
Tuscie  transmittit  mille  bonos  milites  ad  gaggia  et  stipendia 
dicti  domini  regis  Francorum.  Et  omnes  predicti  milites  esse 
debent  et  expectantur  in  partibus  Tuscie  in  subsidium  Guel- 
forum  in  isto  vere.  Tuscani  autem  Guelfi  se  parant  viriliter 
cum  magno  exfortio  super  faciendo  exercitum  contra  Pisanos 
et  Gibellinos  eorum  inimicos^)  .  .  . 

*)  Bittet  dringend  in  zahJreichen ,  nichtssagenden  Wendtmgen,  dass  der 
Konig  den  Yertrag  genehmige. 

5)  Auch  gegen  Lucca.  Dringend  bittet  er,  dass  der  Konig  den  Frieden 
vermittle  zwischen  Robert  und  Friedrich,  wie  er  (Schreiber)  es  den  Guelfen 
versprochen. 

J.  soll  verhandeln  mit  Brancha  Doria  imd  Bernabo,  mit  den  Malaspini 
wnd  ihnen  Frieden  mit  Kardinal  Lucas  Fieschi  vermitteln.  Der  Konig  soU  eine 
feierliche  Gesandtschaft  schicken  und  ihn  als  Mitgesandten  bezeichnen.    Wo  er 

F  i  n  k  e  ,  Acta  Aragonensia.  3g 


—     562     — 

CRD  5637.  Or.  Pap.  Spuren  eines  kleinen  runden  und  eines  spitzovalen 
Siegels.  (Das  eine  vielleicht,  als  das  Sehriftstiick  dem  Konig  gesandt  wurde.) 
Adresse:  Messer  Pietro  Marcho  tesorieri  domini  regis  Aragonie.  Manfred  Noctus, 
oriiindus  Lucanus,  civis  Maioricensis ,  wurde  am  30.  September  1808  bei  ver- 
scliiedenen  beglaubigt.     Eeg.  341  f.  63. 


369.  Manfred  de  Nocte  schliesst  im  Nameii  Jaymes  n.  mit  Flo- 
renz  einen  Vertrag  zur  Eroberung  Sardiniens.  (1316  Januar?) 

In  Dei  nomine  amen.  Infrascipti*)  sunt  tenor  et  forma 
pactorum  initorum  et  factorum  inter  discretum  vii*um  Man- 
fredum  del  Nocte  de  Maiolica  ambaxiatorem  illustris  principis 
et  domini,  domiui  Jacobi  Dei  gratia  regis  Aragonum  ex  parte 
una  et  comune  Florentie  ex  parte  altera. 

Imprimis  quidem  dictus  Manfredus  ambaxiator  obtulit^) 
et  prom[isit],  quod  prefatus  dominus  rex  cum  honorabili  et 
potenti  exfortio  et  exercitu,  qualem  videlicet  decet  regiam 
maiestatem,  personaliter  ingredietur  hinc  ad  kalendas  Octobris 
proxime  venturas  insulam  Sardinee  et  ibi  ti^ahendo  moram 
procurabit  pro  viribus  suis  ipsam  insulam  sue  dictioni  sub- 
mitttere  et  ipsam  auferre  de  potestate  et  manibus  Pisa- 
norum. 

Item  convenit  et  obtulit  dictus  ambaxiator  cum  comuni 
Florentie,  quod  dictus  dominus  rex  armari  faciet  decem 
galeas  ipsasque  mittet  versus  dictam  insulam,  ut  hostiliter 
discurrant  contra  Pisanos  et  Sardos  eorumque  bona  diripiant 
et  transitum  impediant  de  ci\itate  Pisarum  ad  predictam 
insulam.  Et  predicta  faciet  et  procui-abit  ita  et  taliter,  quod 
predicte  galee  erunt  ad  predicta  facienda  [in]  kalendis  Junii 
proximis  ventmis. 

Item  quod  tenebit  et  tractabit  amicos  et  socios  comunis 
Florentie  Guelfos  tanquam  suos  amicos. 

a)  Infi-ascripte  Ausf.      b)  octulit  immer. 


sich  mit  ihnen  treffen  wird,  will  er  bestimmen.  Besonders  soll  der  Konig  an 
Orlandus  Marini  iudex  de  Florentia  schreiben,  der  schon  bei  der  ersten  Gesandt- 
schaft  war:  Est  vigil  et  prontus  tanquam  homo,  qui  se  reputat  famiharem  nostri 
domini.  Konig  Friedrich  soll  angebheh  mit  Pisa  ein  Schutz-  und  Trutzbiindnis 
schJiessen,  woriiber  die  riorentiner  und  alle  Guelfen  sehr  traurig  sind.  Bittet 
um  Sendung  von  50  Gulden  durch  Vermittlung  von  Mitghedern  der  Florentiner 
GeseUschaft  Comacchini. 


—     563     — 

Item  quod  se  non  intromittet  aliquo  tempore,  ullo  modo 
de  civitate  Pisarum  nisi  in  faciendo  ei  guerram,  nec  ipsam 
civitatem  sub  suo  dominio,  accomandigia,  protectione,  regimine 
vel  administratione  recipiet  nec  ullo  alio  modo  iuris  vel  causa 
se  de  ipsa  intromittet  nisi  tanquam  eius  inimicus. 

Item  quod  firmatis  his  pactis  cassabuntur  alia  pacta 
olim  inita  inter  comune  Florentie  et  dictum  dominum 
regem. 

Item  quod  procuratur^)  ipse  rex  possetenus,  quod  refor- 
metur  pax  vel  fiat  tregua  inter  serenissimum  principem 
dominum  Robertum  Dei  gratia  lerusalem  et  Sicilie  regem  ex 
parte  una  et  dominum  Frederichum  ex  parte  altera. 

Item  suspendet  et  suspendi  faciet  omnes  represalHas, 
quas  ipse  vel  sui  regnicole  habent  contra  comune  Florentie 
vel  Florentinos  cives  per  tempus  et  terminum  decem  annorum. 

Item  obtulit  dictus  ambaxiator,  quod,  si  dictus  dominus 
rex  non  venerit  hinc  ad  dictas  kalendas  Octobris  proxime 
venturas,  promitet,  secundum  quod  superius  dictum  est,  quod 
omnia  pacta  alias  inita  inter  comune  Florentie  et  dictum 
dominum  regem  et  etiam  suprascripta  et  infrascripta  sint 
cassa  et  irrita,  ita  quod  ex  eis  comune  Florentie  non  teneatur 
ad  aliquid  dandum  vel  faciendum,  salvo  tamen,  quod  etiam 
in  dicto  casu  dictus  dominus  rex  teneatur  non  facere  cum 
comuni  Pisarum  aliquam  conventionem,  pacem,  concordiam 
vel  tractatum. 

Item  quod  habita  et  reducta  in  suam  dictionem  insula 
Sardinee  tractabit  et  tractari  faciet  mercatores  Florentie  in 
pedagiis  et  gabeUis  et  aliis  huiusmodi  prestationibus  tan- 
quam  suos  regnicolos^). 

Pro  parte  vero  comunis  Florentie  predicta  acceptata 
fuerunt  et  infrascripta  promissa  et  oblata. 

Imprimis  quidem  offert  comune  Florentie  pro  predictis 
contra  Pisanos  et  Sardos  melius  et  potentius  exequendis  se  da- 
turum  dicto  domino  regi  Aragonie  viginti  quinque  milia 
florenos  de  auro,  infrascriptis  tenninis  et  modis,  videlicet 
duodecim  milia  et  quingentos  florenos  de  auro,  postquam 
ipse    dominus    rex    in    dictam   insulam  suprascripto  modo  et 

c)  So  Or. 

36* 


—     564     — 

termino  intraverit  et  ibi  steterit  per  unum  mensem.  Et  alios 
duodecim  milia  et  quingentos  florenos  auri  a  die  facte  prime 
solutionis  tempore  predicto  infra  teniiinum  trium  mensium 
vel  prius,  si  prius  dictam  insulam  subiugaverit.  Et  dicte 
solutiones  pro  ipso  comuni  fient  in  Montepesulano. 

Item  faciet  comune  Florentie  guerram  contra  civitatem 
Pisarum  pro  posse  et  viribus  suis  et  maxime  tempore,  quod  domi- 
nus  rex  erit  in  insula  Sardinee  suprascripto  modo.  Nec  faciet 
dictum  comune  Florentie  cum  comuui  Pisarum  pacem,  treguam, 
concordiam  vel  pactum  vel  aliquem  tractatum  hinc  ad  duos 
annos    proxime   venturos    sine    consensu  dicti    domini   regis. 

Item  si  contigerit,  quod  comune  Florentie  occuparet 
civitatem  Pisarum,  destruet  et  dissipabit  eam  iusta  suum 
posse. 

Item  in  principio,  medio  et  fine  omuium  predictorum 
actum  fuit  et  expresse  dictum  et  cautum  inter  dictum  am- 
baxiatorem  et  comune  Florentie,  quod  omnia  supra  scripta 
pacta  valeant  et  teneant  ita  demum,  si  per  serenissimum 
principem  et  dominum,  dominum  Robertum  Dei  gratia  leru- 
salem  et  Sicilie  regem  fuerint  approbata.  Et  quod  aliter 
comune  Florentie  non  intelligatur  esse  nec  sit  aliquo  modo 
obligatum. 

CED  1738  s.  f.  Gleichzeitige  Abschrift.  Pap.  Dieser  Vertrag,  cedula 
papirea  mit  einigen  capitula  nermt  sie  Jayme,  wurde  von  diesem  sehr  imfreundlich 
aufgenommen.  Magnam  admiracionis  sumpsimus  causam,  quod  tu  pro  nostra 
parte  aiiqua  obtuleris  seu  promiseris,  cum  nullam  tibi  commiserimus  potestatem. 
Du  weisst,  dass  du  aus  eigenem  Antriebe  dich  angeboten  hast  uns  zu  dienen 
und  der  Guelfenpartei  imd  nach  Florenz  zu  gehen.  Sicque  non  debuisses  fines 
mandati  excedere  pro  nostra  parte  ad  aliqua  promittenda,  set  debebas  solummodo 
iniciare  tractatus,  qui  .  .  .  essent  ad  nostram  noticiam  defferendi  .  .  .  Prescripta 
autem  capitula  vidimus  nimis  inconveniencia  et  nimis  difficilia  continere,  sowohl 
beziigUch  der  Zahlung  der  25000  Gulden  wie  anderer  Punkte.  Das  Geld  sollen 
wir  also  nur  haben,  wenn  wir  in  Sardinien  sind  und  das  iibrige  per  tempora! 
TJnd  doch  miissten  wir  es  vorher  haben.  Und  dann  wenigstens  C  mill.  flor., 
sicut  tu  idem  dicis,  te  credere  adimplere,  in  httera  secunda  (die  nicht  erhalten 
ist).  Die  von  dir  erbetenen  Briefe  an  die  Guelfenhaupter  non  vidimus  esse 
mittendas,  bis  die  Angelegenheit  erledigt.  Doch  fiigen  wir  einen  Brief  an  die  Guelfi 
extrinseci  Lucani  bei  (fehlt),  die  uns  nach  Eintritt  in  ihi-e  Stadt  mit  25000  Gulden 
helfen  wollen.  Den  Frieden  zwischen  den  Konigen  Robert  und  Friedrich  mochte 
er  ebenfalls:  set  tu  super  hiis  .  .  .  nichil  debuisses  promisisse  .  .  .  Dat.  Dertuse 
IX.  kalendas  Marcii  a.  d.  MCCCXV.     (Reg.  341  f.  63  v.)    Am  selben  Tage  muss 


—     565     — 

der  Konig  auch  an  die  Kommunen  geschrieben  haben;  denn  Orlandinus  de 
Gallucziis  de  Bononia  ^icarius,  priores  artium,  vexillifer  .  .  .  comune  civ.  Florentie 
erinnern  daran  und  erklaren,  weil  Konig  Eobert  ihnen  neulich  geschrieben,  sie 
sollten  sich  den  Wiinschen  Jaymes  fiigen,  so  tun  sie  es.  Am  19.  Mai.  Ap.  42. 
Aber  am  17.  Mai  (CRD  1024.3)  klagt  Manfred:  die  Florentiner  wollen  nicht  be- 
stimmt  antworten,  ohne  Zustimmung  Eoberts:  infinite  quasi  sunt  cause,  occa- 
siones  et  ratioues  zum  Ausweichen.  Auch  in  Siena  konnte  er  am  16.  Mai  nichts 
erreichen.  Die  Pisaner  verhandeln  mit  den  tuscischen  Guelfen,  am  meisten  mit 
riorenz.  Darum  kommt  er  bald  zuiiick.  —  Darum  niitzte  das  Wohlverhaltens- 
zeugnis  des  capitaneus  partis  Guelfonim  fiir  Fredi  de  Luca  nichts  (XXI.  Madii 
CED  10245).  CED  10247  erklart  sich  die  Commune  von  Bologna  ganz  ein- 
verstanden  mit  dem  Vernichtungsplan  Manlreds  Noctis  gegen  ihre  Feinde,  be- 
sonders  der  rebellium  Pissanonmi.  Am  3.  Jimi  1316.  Das  ist  wohl  die  letzte 
Spur  der  latigkeit  Manfreds. 


370.  Nikolaus  Oria  an  Jayme  11.:  Pisas  Gescliicke  koiinte  er 
niclit  schildern,  weil  Ugucio  de  Fagiola  die  Korrespondenz 
verbot.  Jetzt  ist  der  Tyrann  gestiirzt;  Lucca  ist  mit  Pisa 
yerbiindet.  Die  Lucchesen  schlugen  vor  kurzem  die  Floren- 
tiner.  Die  Pisaner  wollen  ihr  Staatswesen  reformieren  und 
ilini  dann  antworten.  Traurige  Lage  in  Oenua.  Sieg  Ferrards 
von  Mallorca.     Genua  (1316)  Mai  5  (?). 

Vestre  magnitudinis  excellencia  non  miretur,  si  super 
facto  Pisanorum  non  rescripsi,  quia  Ugucio  de  Fagiola,  qui 
dominus  Pisanos  acriter  compescebat,  inhibuit,  ne  Pisani  missis 
litteris  responderent.  Qui  Ugucio  propter  sui  onerosam  super- 
biam  et  grave  dominium,  quo  illos  servitutis  iugo  inextima- 
liter  agravabat,  expulsus  fuiti)  et  privatus  dominio,  Pisanis 
et  Lucanis  statim  ipso  exule  confederatis  et  tranquilitatis  ocio 
roboratis.  Contingit  p[ost]  hec  brevi  temporis  intervallo,^) 
quod  Lucani  contra  Florentinos  exercitum  dirigentes,  qui 
numero  CCCXX  milites  et  pedites  DCCC  ex  parte  Lucanorum 
insultantes  DC  milites  et  III™  peditum  ex  parte  Florentinorum 
dictos  Florentinos  gladio  consumpserunt,  paucis  evadentibus 
fuge   remedio.     Noverit  insuper  altitudo  vestra,  (luod  a  nostris 


1)  Sein  Sturz  erfolgte  am  11.  Aprii  1316. 

*)  Also  nach  dem  Sturze  Ugucios  noch  im  April  muss  dicses  Gefecht 
stattgefunden  haben.  Es  kann  sich  nur  um  die  Wegnahme  des  Kastells  Vinci 
handebi,  das  Castruccio  mit  Pisaner  und  Luccheser  Truppen  am  26.  April  den 
Florentinem  entriss.     Vgl.  F.  Winkler,  Castruccio  Castracani  (1897)  S.  44. 


—     566     — 

caris  Pisanorum  amicis  suscepi,  quod  bre^dter  super  aliis 
memoratis  intendunt  solempniter  celebrare  consilium  et  facta 
debita  reformatione  civitatis  michi  super  ipsis  breviter  respon- 
debunt.  Episcopus  Bosanus^)  de  Sardinia  michi  nuper  retulit, 
quod  Sardi  summo  cordis  desiderio  vestre  dominatiouis  titulum 
prestolantur.  De  civitate  Janue  cognoscatis,  quod  terra 
nostra  propter  nostrorum  civium  rebellionem  immensis(?) 
guerre  periculis  commovetur:  et  nos  et  Pisani  multis  adversi- 
tatibus  conquassamm\  Noverit  insuper  maiestas  regia,  quod 
dominus  FeiTandus^)  .  .  .  in  Achaia  cum  CC  equitibus  et 
MMM  peditibus  nuper  feliciter  triumphavit  et  comitem  Zifa- 
lonie  adversarium  et  resistentem  sibi  cum  DCC  equitibus  et 
V""  peditibus  Grecorum  viriliter  prosti-avit^)  .  .  .  Dat.  Janue 
V(?)  ^ladii. 

CRD  11426.     Or.  Pap.  Ssp. 

371.  Henricus  Beruaducius,  verbamiter  Lucchese,  an  Jayine  n.: 
TVeclisel  seines  Geschickes  hindert  nicht  seine  Begeisterung 
f iir  Jaynie.  Lucca  ist  ghibellinisch,  Florenz  und  die  Ouelfen 
erlitten  hJirteste  SclilJige.  Handwerker  und  Idioten  herrsclien 
in  den  guelflschen  Stiidten.  Darum  niuss  der  Konig  die 
Florentiner  entschuldigen.  Hiitte  er  nicht  so  bestinimt  durch 
seinen  >efFen  Manfred  yerlangt,  hiitte  er  yiel  erlangt.  Ja,  viele 
sagen,  nicht  die  Guelfen  niiissten  ihni,  sondern  er  niiisse  den 
Guelfen  init  Geld  helfen;  denn  er  habe  den  Nutzen.  In  der 
Notlage  siiid  ^iele  zu  Frieden  eher  geneigt,  aber  unbedingt 
hatte  festgesetzt  werden  miissen,  dass  mit  Pisa  kein  Frieden 
zu  schliessen  sei.  Der  Konig  soUe  Toranmachen.  Kamen 
die  verbannten  Guelfen  nach  Lucca  zuriick,  so  ^nirden  sie 
ihn  unterstiitzen.     Alfiano  (1316)  Mai  26. 

Sacre  regie  Aragonum  .  .  .  maiestati  .  .  .  Henricus  de 
Bernarduciis,  nunc  Lucanus  exul,  cum  omni  reverentia  et 
subiectione  se  ipsum.  Maiestati  vestre  regie  potest  esse 
memorie,!)  quemadmodum  alacriter  voluntarie  et  libenter  me 

370  a)  Ein  Wort  fehlt. 


370  3)  Er  hatte  sich.  auch.  schon  1304  gemeldet. 

*)  Noch  im  Juli  1316  starb  der  Infant. 
371 1)  Er  wird  bei  den  Yerhandlimgen  1308  genannt. 


—     567     — 


vobis  exhibui    fidelissimum    et    devotum  in  omni   promptitu- 
dine   serviendum,  dum    miclii  vite   prosperitas   alludebat.     Et 
fortuna  tunc  ut  filium  me  fovebat.     Et  licet  de  matre  contra 
me   se  mutuaverit  in   novercam,   eadem   affectio  in  me  viget 
nec   in    me    deficiet,    donec    vivam.     Et    quamvis  ad  presens 
michi  posse  deficiat,  voluntas  tamen  eadem  est  et  erit  .  .  .  Et 
quia  Manfredus  Noctis  fidelis  nunptius  vester  et  nepos  meus, 
si  scire  voletis  de  mei  status  mutatione  et  essentia,  vos  pote-- 
rit  declarare^),  ad  presens  nil  aliud  inde  scribo.     Ad  hec  cum 
cordi  michi  fuerit  et  sit,  vestram  maiestatem  ad  ipsius  votum 
comodis  et  honoribus  fecundari  et  iugiter  in  omnibus  prospe- 
rari,   de  materia,  pro  qua  Manfredus  predictus  venit  iu  Tus- 
ciam,  nequivi,  quin'^)  inde  vestre  maiestati  scriberem,  abstinere. 
Et  quia  Manfredus  meus,  ut  predixi,  est  nepos,  de  sua  devo- 
tione   suaque   promptitudine^)    et   sollicitudine   non   describo. 
Set    dico    vobis    quod    gauderem,    si    plenam    inde    notitiam 
haberetis.     Ad  hec  cum  omni  reverentia,  devotione  et  subiec- 
tione  supplico,  ut  verborum  meorum  prolixitas  vos  non  gravet. 
Nam  licet  prolixitas  sit  vitanda,  tamen  scio,  quod  nec  est  sic 
lingua  frenanda,  ut  a  dicendis  necessariis  et  utilibus  debeat^^) 
restringi.     Et  ante  omnia  dico,  quod  in  vestre  maiestatis  iu- 
dicio   inesse    debet    consideratio,    quod   civitas   Lucana   nunc 
regitur  sub  titulo  Gebellino.2)    Comune  Florentie  inevitabiliter 
est   gravatum   et  gravatur   continue   personarum  laboribus  et 
oneribus    expensarum.     Et   idem   est   de   aliis    civitatibus    et 
comunitatibus  partis  Guelfe  Tuscie,  que  cum  communi  Florentie 
sunt  ad  idem.     Et  non  humanum  debet  censeri  iudicium  set 
divinum.     Fortuna  a  duobus  maxime  annis  proxime  preteritis 
usque  modo  fuit  et  adeo  est  adversa  predictis  circha  damp- 
num   personarum  et  rerum,  quod  adeo  sunt  turbati  e  angha- 
riati,   oppressi   et   afflicti,   quod  nequeunt  oculos  attollere  ad 
lumen  perspicue  veritatis.     Et  quasi  dici  potest,  quod  sint  in 
reprobum  sensum  dati.     Preterea  ille  pastor,^)  qui  salubriter 
a)  declare  Or.       b)  quim  Or.      c)  pronpti  tutudine  Or.       »i)  Folgt  iiber- 
fliissig  ut  Or. 

2)  Seit  dem  Jahre  1314. 

3)  Der  Papst  kann  es  doch  nicht  sein;  seit  1314  war  der  papatUche  Stuhl 
erledigt.     Ob  Konig  Robert? 


—     568     — 

huiusmodi  debet  et  debuit  merito  gerere  curam  gregis,  nomen 
pastoris  deseruit  et  nomen  sibi  sumpsit  experimentis  operum, 
quod  tacetur.  Preterea  mechanici  et  non  prudentes,  ydiote 
et  reprobi  in  disponendis  negotiis  civitatum  et  comunitatum 
Guelforum  Tuscie  optinent  principatum.  Propter  que  et  ex 
causis  aliis,  quas  non  scribo,  vestra  maiestas  debuisset  et 
deberet  ipsos  Florentinos  et  alios  habuisse  et  habere  aliquali- 
ter^)  excusatos,  si  in  votis  vestris  plenarie  non  fuerunt,  que 
deberent.  Set  et  in  comunitatibus  viles  quam  probi,  avari 
quam  largi,  ingrati  quam  grati,  invidi  quam  liberales,  fatui  quam 
sapientes,  multipliciter  et  multiformiter  adeo  phis  abundant, 
quod  probi  et  virtuosi,  que  vohint  et  vellent,  nequeuut  in 
consiliis  optinere.  Nec  est  modus  ipsos  improbos  ad  viam  . .  . 
cum  expedit,  posse  reducere  veritatis.  Et  vere  dico  vobis, 
quod,  si  per  vestras  htteras  non  sic  precise  scripsissetis 
Manfredo  predicto  de  quantitate  et  de  soluticionis  modo  et  de 
aliis  in  vesti^is  Htteris  contentis,  credo,  nisi  fallor,  quod  multa 
utilia  essent  et  fuissent  tractata  et  ordinata  tam  cum  ipso 
comuni  Florentie  quam  cum  aliis  comunitatibus,  que  fuissent 
super  negotio  requisite.  Nec  abstineo,  quin  vobis  dicam,  set 
cum  reverentia  dico,  quod  multi  dixerunt,  instant  et  dicunt, 
quod  vos  non  deberetis  a  Guelfis  Tuscie  pro  vestro  negotio 
exequendo  pecuniam  facere  petere  set  offerre,  cum  principahter 
in  vestri  honorem  et  comodum  hec  agunt.  Dico  etiam  vobis, 
quod  tum  ob  pastoris  defectus  multiplices,  tum  et  quia  ipsos 
Guelfos  Tuscie  tedet,  in  tanta  anxietate  stare  et  .  .  .  variis 
atque  multis,  pro  maiore  parte^)  apti  sunt  ad  pacem  vel 
treuguam  quam  ad  guerram.  Et  illi,  qui  volunt  et  appetunt, 
et  vellent  et  appeterent,  quod  vota  vesti^a  deberent  plenarie 
adimpleri,  voluissent  et  vellent,  quod  per  vos  super  hoc 
negotio  fuisset  provisum,  ut  saltem  ad  presens  fuisset  firma- 
tum,  quod  per  comunia  partis  Guelfe  Tuscie  non  posset  nec 
deberet  fieri  cum  Pisanis  aliqua  pax  vel  treugua  sine  vestre 
celsitudinis  conscientia  et  consensu.  Supplico  etiam  vobis,  ut 
michi  dinguemini  parcere,  si  cum  confidentia  ultra  forte,  quam 
deceat,  scribo  vobis  .  .  .*) 

e)  qualiqualiter  Or.     f)  parti  Or, 

*)  Folgen  langere  Erortenmgen  allgemeiner  Art  ohne  historisches  Interesse. 


—     569     — 

Redolere  unguenta  nesciunt,  nisi  lacius  sint  coniuncta(?). 
Et  cum  incenduntur  aromata,  fraganciam  suam  spandunt.  Uva 
cultibus^)  tunditur  et  in  saporem  vini  liquatur.  Oliva  contri- 
tionibus  expressa  amurrim  suum  defecit  (?)  et  in  olei  licore 
.  .  .  Per  trituram  aree  grana  a  paleis  separantur  et  expur- 
gata  ad  orreum  perducuntur.  Terra,  quanto  melius  fuerit 
exarata,  uberius  fructum  reddit.  Rosa,  que  redolet,  quiescit(?) 
cum  spina,  que  pungit.  Et  flores  prodeunt  inter  spinas.  Con- 
sideret  maiestas  regia,  qualiter,  quod  non  incipitur,  non 
finitur.  Pro  veritate  dico  et  dicere  possum  vobis,  .  .  .  quod, 
si  Lucani  exules  quocunque  modo  recuperarent  statum,  ita 
quod  in  ipsa  civitate  dominium  optinerent,  tunc  ipsam  civi- 
tatem  et  cives  possetis  merito  pro  vestro  precipuo  peculio  retinere 
.  .  .  Scripta  in  abbathia  de  Alfiano  prope  Senas  XXVI.  Maii. 

CKD  4232.  Or.  Pap.  Ssp.  AuffaUend  kleine  Schrift.  Der  Brief  soll 
unzweifelhaft  den  Verwandten  entschuldigen. 


g)  So  Or. 


X.  Berichte  yon  der  Kurie  zur 

Zeit  der  Eroberung  Sardiniens. 

1323     1326. 


372.  Bischofe  imd  Mouche  uncl  die  Eroberuug  Sardiuiens. 
Schreibeu  au  Jayuie  11.:  1.  Bischof  Nikolaus  tou  Bosa. 
2.  Erzhischof  Thedisius  vou  Torres.  3.  Federicus  de  Fulgiueo, 
Beichtvater  des  ludex  vou  Arborea.  4.  Bischof  0.  vou  S. 
Giusta.     (1312—1323?) 

Die  Gesandteu  zum  Vienner  Konzil  ^)  iibersandten  dem  Konig  nacMolgendes 
Gutachten  eines  Bischofs  (voq  Bosa)  iiber  Land  und  Leute  in  Sardinien.  Der 
Bischof  von  Bosa  hat  gesagt:  quel  mo\*ia  aaquest  fet  e  principalment  bon  esta- 
ment  de  la  terra,  haven  fe,  que.  si  venia  en  vostres  mans,  qiie  si  tendiia  iusticia 
e  quels  serien  conservats  lurs  drets  e  que  aquestes  rahons  havien  mog-uts  aayo 
los  altres  bisbes  de  la  sua  provincia  .  .  .     Scrita  en  Yiana  kalendis  Febraarii. 

1.  Nicolaus  episcopus  Bosanus  describit  vobis,  domine  epis- 
cope  Valentine,  modum  et  viam,  per  quam  possit  dominus 
rex  acquirere  terram  Sardinie.  Intendit  taliter  ordinare  et 
facere,  quod  omnes  episcopi  provincie  Turritane  una  cum 
archiepiscopo  consentient  in  tradendo  seu  dando  terram 
Sassari.  Et  etiam,  quod  plus  est,  quod  homines  consiliarii 
et  maiores  huius  terre  predicte  mittent  litteram  sigillatam 
sigillo  ci^itatis  de  consensu  ipsorum  de  recepcione  regis  .  .  . 
Mittat  unum  bonum  capitaneum  et  sapientem  cum  sexgentis 
militibus  et  cum  tribus  milibus  peditum  tam  balistariorum, 
tam  lanceariorum  .  .  .  Et  veniat  unus  legatus  .  .  .  Gentes 
illius  insule  multum  timent  excommunicacionem  .  .  . 

2.  ...  Faciente^)  divina  gracia  predictum  negotium  ad 
finem  deduximus  perobtatum:  Est  enim  per  me  et  sufifra- 
ganeos  predictos  adeo  procuratum,  quod  vobis  venientibus  in 
Sardineam  dabimus  aliquas  terras,  quibus  habitis,  ut  firmiter 


*)  Vgl.  zu  diesem  Schreiben  vom  1.  Februar  1312  Fiuke,  Papsttum  und 
Untergang  des  Templerordens  II,  275  f. 

^)  Schreiben  des  Erzbischofs  Thedisius  von  Torres. 


—     571      — 

credimus,  .  .  .  habebitis  magnam  partem  Sardinee   sine  bello 
.  .  .  Dat.  Sasari  die  XV.  Februari.^) 

3.  Fr.  Federicus  de  Fulgineo  ord.  Pred.  .  .  .  Celsi- 
tudini  maiestatis  vesti'e  nunc  quidem  scribo,  ne  populus 
ille  Sardicus  tot  iam  annorum  curriculis  insultibus  con- 
quassatus  volendo  suo  domino  naturali  tam  optime  contra 
iura  resistere  in  dampna  peiora  prioribus  prolabatur.  Nove- 
ritis  igitur,  o  serenissime  regum,  me  nuper  fuisse  confessorem 
domini  iudicis  Ai'boree  et  ab  eo  beneticia  mee  condicionis 
parvitatem  excedencia  recepisse.  Quare  iu  Sardinia  diutius 
conversatus  extimo  quedam,  ut  regia  maiestas  vestra  fa- 
cilius  et  comodius  dictam  insulam  consequatur.  Sunt  enim 
modo  Sardi  velut  oves  non  habentes  pastorem  et  quamvis 
inter  eos  siut  quidam  principaliores,  in  quos  respicit  populus 
universus,  tamen  illi  iuexperientia  et  iuvidia  operante  ne- 
queunt  dictum  popuhini  Sardicum  sine  divisionibus  et  emu- 
lationibus  gubernare.  Ergo  \ident,  quod  oportet  eos  ad  aliud 
dominium  devenire  .  .  .  Subicerent  se  libentissime  maiestati 
vestre  set  retrahuntur  timore  propter  iniurias  hinc  inde 
illatas.  Quamvis  ergo  bonum  sit,  bellorum  timorem  eis  in- 
gerere,  tamen  puto,  in  principio  non  esset  melius  magno 
apparatu  armorum;  eos  amplius  deterreret,  quia  credunt, 
quod,  si  bello  subiugarentur  aut  se  Sardinia  expellendos  aut 
se  onmes  necis  gladio  morituros.  Set  optimus  modus  esset, 
si  predictos  principaliores  posset  aliquis  homo  prudens  .  .  . 
per  blanditias  et  pacis  promissionem  alicere,  quia  reliquus 
popukis  illo  fertur,  quo  hii  principaliores  eos  deducunt  .  .  . 
Verumtamen  nimium  ad  intentum  .  .  .  obstare  posset  tarditas 
et  dilacio  .  .  .  Melius  est  eos  provenu-e,  autequam  se  muniant^) 
.  .  .  Dat.  Fisis  die  XXV.  Junii. 

4.  Fr.  G.  de  Montegranato  in  Aruernya  ord.  Pred.  epis- 
copus  sancte  Juste  in  Sardinea  .  .  .  Jnestimabile  gaudium  in- 
traxit    et   penetravit   viscera^)    cordis    mei   .  .  .    Tota    patria 

a)  \-icera. 


3)  Eine  sichere  Datierung  dieses  Stiickes  ist  unmoglicli.     "Walirscheinlich 

ist  es  in  die  nachsten  Jahre  nach  1312  zu  verlegen. 

*)  Andere  Wege  will  er  dem  Erzbischofe  von  Sassari  (d.  h.  von  Torres) 

angeben. 


—     572     — 

Sardinie  vos  expectat.  Sicque  expectabaut  antiquitus  prophete 
adventum  Christi  salvatoris  nostri.  Et  parvus  populiis,  quando 
ibi  ego  eram,  modo  est  annus,  michi  vestro  episcopo  dicebat 
et  sepe  narrabat^) :  Domine  episcope,  videbimus  illum  diem, 
quod  dominus  rex  Aragonie  veniat?  Putas ,  videbimus? 
Putas,  durabimus?  Putas,  sustinebit  Deus  tot  flagella  con- 
tinue  et  assidue  super  nos,  quin  misereatur  nostid?  Item 
appetunt  nobiles.  Set  illi  magis  occulte  propter  timorem 
dominorum,  <=)  qui  hodie  nequitia  alicjua  i-eguant  ibi  .  .  .  Item 
prelati  affectant  .  .  .  Dat.  Auinione  XX.  mensis  Madii.^) 

CRD  10548,  10681,  4198,  11574.  Or.  Pap.  Ssp.  Auch  mag.  G.  de  Plano 
driickt  von  Oristano  1323  iiberschwenglich  die  Sehnsucht  der  Sarden  nach  ihrem 
Eetter  aus:  Offeret  Sabba  thus,  Arabia  aunun  ministrabit  usw.  (CRD  4272). 
Andere  Kleriker  gaben  die  Griinde  ihres  Yerlangens  direkt  an,  so  fr.  Yitalis 
Adyacensis  episopus,  der  rite  zu  der  Kirche  von  Ajaccio  promoviert  und  ihren 
Giiterbesitz  bekommen  hatte.  Set  obstantibus  michi  .  .  .  quibusdam  scelestibus 
et  discolis  tirampnis  ilHus  insule  Corsice,  non  possum  pacifice  predictam  ecclesiam 
possidere  et  per  insulam  Sardinee  opporteat  me,  Hcet  sit  absurdum  dicere, 
curialiter  meudicare  panem  meum:  inde  est,  quod  benignitatem  et  clementiam 
vestram,  que  consuevit  ecclesias  et  personas  ecclesiasticas  defensare,  fusis  pre- 
cibus  exoro  humiliter  et  devote,  quatenus  officialibus  .  .  .  in  regno  Sai"dinee 
et  Corsice  constitutis  et  constituendis  iniungere  debeat,  ut  michi  .  .  .  adsistere 
debeant  favoribus  et  auxiliis  oportunis  .  .  .  Dat.  Saxari  die  X.  Julii.  Das  Stiick 
ist  wohl  vom  Jakre  1324.     Ende  1322  wui'de  er  emannt.     (CRD  Juli.) 

373.  Gutachten  des  Corradus  Lancea  de  Castromaynardo  f  ur 
Jayme  n.  iiber  die  Eroberung  von  Castellum  de  Castro. 
Lage  uud  Bewohner;  uotAvendige  Ejriegsmaschiuen;  Zahl  der 
Truppen;  Terpflegung.  —  Yerhaltnisse  in  Pisa  uach  dem  Tode 
Heinrichs  A1I.;  deutsche  Soldlinge;  Bedriinguug  Luccas  und 
Friedensschluss.     (1314)  Mai  31. 

De  situ:  Situs  alicjualiter  montuosus  et  casteUus^)  funda- 
tus  est  super  saxum  aliciuantulum  moUem  versus  portum,  sic 
quod  iam  facta  fuit  ex  iUo  latere  cava,  ex  qua  captus  fuit 
dictus  casteUus.  In  circuytu  est  quasi  rocca  taUata,  set 
competentis  altitudinis.  Bene  est  munitus  muris  et  tmTibus, 
372  b)  dicebant-narrabant.       c)  dominiorum.       37.3  a)  So  Or. 


372  5^  -gei  Eubel  erscheint  unter  S.  Giusta  seit  1318  September  der  friihere 
episc.  Cvmauiensis  Guileknus.  Es  steht  aber  nicht  dabei,  dass  er  Dominikaner 
und  wie  sein  Beiname  war. 


—     573     — 

sic  quod  est  quasi  inpugnabilis^),  quantum  ad  scutum  et  lan- 
ceam,  caret  criptis  et  voltis.  Cisterne  sunt  in  castello  in 
magna  quantitate,  amia  et  vescibilia  habundant.  Sunt  in  eo 
habitancium  masnate  circa  duo  milia  et  fere  totidem  in  bm-gis 
seu  viridariis  et  ortis,  que  in  circuytu  sunt  ad  miliare,  qui 
omnes  habent  introyre  castellum  ipsum,  si  casus  superveniet. 
In  ipsis  locis  extra  reponitur  quasi  totum  vinum,  quod  extra 
apportatur.  In  circuytu  castellii)  a  longe  duo  miliaria  usque 
ad  viginti,  in  diversis  casalibus  sunt  habitancium  masnate  ultra 
viginti  milia  .  .  .  Mares  quam  femine  sunt  delicati  et  in  maiori 
parte  pingues  carnibus  et  rebus  .  .  . 

De  expugnatione:  Expugnaretur  enim  locus  iste  ex 
oppressura  multorum  bricolarum  seu  trabuccorum  proicien- 
cium  de  quindecim  rotulis  usque  ad  sexaginta  et  quanto  maior 
quantitas  tanto  celerior  \dctoria.  Haberetis  enim,  domine,  ordi- 
nare  taliter  gentem  vestram  iuxta  numerum  veniencium,  quod 
tam  maguates,  milites,  armigeri  et  pedites  quam  marinarii  per 
certas  et  competentes  vicissitudines  die  noctuque  deservirent 
bricolis  seu  trabuccis  ipsis,  sic  quod  nullus  remaneret  immunis. 
Eciam  trabuccos  seu  bricolas  predictas  oporteret  portare  iam 
factas  et  eciam  lapides  proiectorios  in  maxima  quantitate  .  .  . 

De  gente  necessaria:  Pisani  post  mortem  imperatoris 
habuerunt  multas  victorias  de  Luccensibus.2)  Habent  enim 
stipendiarios  equites  Theothonicos  circa  C^^.  Cum  Luccensibus, 
ut  fertur,  devenerunt  ad  istam  pacem,  videlicet  quod  Luccenses 
restituunt  eis  omnia  castra,  que  duduni  abstulerant  seu  ac- 
quisiverant  ab  eis,  quedam  vero  diruta  et  quedam  integra. 
Et  ad  provisionem  certorum  hominum  utriusque  ci\itatis  sexa- 
ginta  domine  de  Pisis  debent  nubi  Luccensibus  sexaginta  et 
e  converso.  Et  sunt  in  pace  cum  tota  alia  parte  Guelfa.  Et 
firmaverunt  stipendia  illis  Theotonicis  ad  sex  menses.  Castellum 
illum  muniunt  sepe  sepius. 

Essent  necessarii  .  .  .  equites  cum  equis  armatis  circa 
C^ni,  pedites  circa  M"",  galee  cum  thurmis  earum  cii-ca  tri- 
ginta,  que  intrarent  palazatam. 

1)  In  quo   pendet  totum  robur  insularum  vestrarum  Sardinie  et  Corsice. 

2)  Vgl.  Chronica  di  Pisa  bei  Muratori  SS.  XV,  993.  Die  Damengeschichte 
■steht  dort  nicht.  Ritenendo  della  sua  gente  a  soldo  da  settecento  uomini  da 
cavallo. 


—     574     — 

De  modo  veniendi  et  obsidendi  .  .  .  De  modo  vi- 
vendi  seu  morandi  .  .  .  Ueber  die  Sache  hat  er  weitlaufig 
verhandelt  mit  dem  sacrista  Alaioricarum.^)  Scriptum  Melacii 
ultimo  ]Madii  XII.  indictionis. 

CRD  10198.     Or.  Pap,  Ssp. 

374.  Christian  Spinula  aii  Jayme  11.:  Johaiins  XXn.  Polltik 
gegeniiber  den  Konigen  Rohert  und  Friedrich.  Roherts 
Plane  auf  die  Lombardei  uud  Toscana.  Des  Papstes  Un- 
willen  gegen  Pisa  und  Lucca  wegen  Beraubung  des  piipst- 
lichen  Schatzes.   Konig  Robert  und  deutsche  Soldner.   Finario 

(1317)  Miirz  26. 

Nova  igitur  talia  de  versus  curie  hic  narrantur,  videlicet 
quod  summus  pontifex  ad  dominum  regem  Robertum  et 
dominum  Karolum  de  Francia  totaliter  sit,  qui  fore  dicuntur 
unanimes  et  unius  simplicis  voluntatis.  Papst  argwohne,  dass 
die  Rtistungen  des  Konigs  fiir  Sardinien  zu  Gunsten  seines 
Bruders  Friedrich  geschehen:  Tamen  ipse  dominus  papa  bene 
cogitavit  et  invenit  viam  obviandi  predictis.  Jetzt  Verhand- 
lungen  der  beiden  Konige  angefiihrt,  was  er  von  Leuten  seines 
Neapeler  Hauses  hort:  Rex  Fredericus  vellet  pacem  aut  tre- 
guam  longam  et  dominus  rex  Robertus  vult  treguam  brevem. 
Konig  Robert  richtet  sein  Sinnen  auf  Lombardei  und  Toskana; 
und  hatte  der  princeps  gewonnen,  statt  verloren  ^) :  totam  Lom- 
bardiam  et  Tusciam  ad  suum  dominium  subiugasset.  Nam 
omnis  homo  pro  firmo  scapulas  porrexisset.  .  .  .  Sunmius 
pontifex  versus  Pisanos  et  Lucanos  magnum  fert  hodium  at- 
que  velle,  eo  quod  thesaurum  ecclesie^)  abstulerunt,  et  dicitur, 
quod  intendit  procedere  duriter  contra  ipsos  et  de  ipsis  vin- 
dictam  assumere.  Intendimus  etiam  excellenciam  vestram 
requisitam  fuisse  aut  firmiter  requiretur  tamquam  vexillarium, 
ammiratum  et  capitaneum  generalem  sancte  Romane  ecclesie 
in  debendo  procedere  contra  ipsos  .  .  .  Insuper  in  hiis  parti- 


373  3^  Johannes  Bivrgundi  war  1314  am  23.  ilarz  an  Konig  Friedricli  gesandt. 
Reg.  337  f.  211. 

374  1)  In  der  Schlacht  von  Montecatiui  1315  August. 

3)  Vgl.  Ehrle  im  Arch.  f.  Litt.  u.  Kirchengesch.  I,  235  ff.     Der  Schatz 
hefand  sich  in  S.  Frediano  in  Lucca  imd  wurde  1314  gepliindert. 


—     575     — 

bus  enarratur  diutiiis,  quod  dominus  rex  Robertus  intendit  de 
Theotonicis  se  munire  et  quod  miserit  ad  dacem  Austeriche 
pro  mille  Theotonicis  habendis.  Nuper  enim  dicitur,  quod 
iam  quingenti  transierunt  citra  montes  in  partes  Lombardie 
et  post  ipsos  alii  sunt  venturi  .  .  .  Dat.  Finari  die  XXVI. 
Marcii. 

CRD  zu  5614.     Or.  Pap.  Ssp, 

375.  Stimmung  desPapstes  JohannesXXn.  und  Konig  Roherts 
gegeniiber  dem  sardinischen  Projekt.     (1320 — 1322.) 

1.  .  .  .  Simoni  de  Beloloco  .  .  .  Contineturi)  ibidem, 
quod  dictus  summus  pontifex  dixit  dicto  nobili,  quod  mira- 
batur,  quare  nos  sic  processeramus  ad  faciendum  ^dagium 
Sardinie  et  quod  primo  debuissemus  id  sibi  notificasse,  ut 
ipse  mitteret  suos  nuncios  et  litteras  ad  partes  Sardinie,  ut 
nobis  obedirent.  De  quibus  quidem  summi  pontificis  verbis 
vehementer  mii^amur,  quia  bene  scitis,  qualiter  vos  pro  parte 
nostra  in  alia  legacione^)  notificastis  ei  voluntatem  et  propo- 
situm  nostrum  super  dicto  viagio  et  supplicastis  eidem  de 
concedendis  dictis  litteris  et  aliis  subsidiis  .  .  .^)  Dat. 
Barchinone  1322  pridie  nonas  Julii.^) 

2.  Lo  senyor  papa,  qui  vuy  es,  be  ha  prec  anys  passats, 
com  ell  li  parlas  de  la  conquesta  del  dit  regne.  Lo  papa 
li  dix,  quel  pregava  el  requeria,  que  allongas  la  dita  conquesta 
de  fer,  tro  ell  li  ho  fees  saber,  per  go  car  entenia  haver  obs 
lo  dit  rey  Darago  en  altres  grans  affers,  qui  tocaven  tota 
la  christiandat. 

3.  B.  de  Sorria  :  Divendres  Vn.  dies  del  mes  de  Marc; 
vench  .1.  leyn  dun  Genoves  per  nom  Felippo  Paxin  de  Saona. 
En  lo  qual  leyn  vengren  Catalans  alscuns  en  Palerm  e  parti- 
ren  dimartz  im.   dies  del  mes   demont  dit  de  Napols  e  diu, 

375  1)  J.  sendet  diesem  an  der  Kurie  -weilenden  Gesandten  einen  Brief,  den 
Otho  de  Monteeathano  vom  Papste  mitgebracit. 

»)  Yom  J.  1321.  Reg.  338  f.  52  ff.  Leider  fand  ich  diese  Berichte 
Simons  nicht. 

2)  Soll  den  Papst  daran  erinnem. 

*)  Or.  hat  1321,  muss  aber  1322  heissen;  denn  damals  war  Otho  an  der 
Kurie  gewesen.  Zudem  der  Hinweis  auf  die  friihere  Gesandtschaft  Simons,  die 
1231  stattfand. 


—     576     — 

que  el  dicmeuge  passat  a  avant  II  dies  del  uies  de  Marz  se 
leva  lestaudart  del  rey  Kobert  e  dels  Pisaus  en  la  lotge 
de  Pisa  en  Napols.  E  aua  la  crida  geueralment  per  la  ciutat 
de  Napols,  ana  cridan,  que  la  pau  era  feyta  per  tots  temps 
eutre  lo  rey  Robert  els  Pisaus  e  encara  eufire  los  Toscans 
els  Pisans,  quels  procuradors  dels  Toscans  eren  aqui,  qui  a- 
vien  feiTuada  la  pau  ab  voleutat  e  ab  couscentimeut  e  maua- 
ment  del  rey  Robert^)  .  .  .  E  axi,  senyor,  eu  asso  podetz 
conexer,  con  lo  rey  Robert  vos  vol  teuir  la  covineuQa,  que 
ha  abvos,  e  cou  v^os  ajudara  eu  la  couquesta  de  Serdeya  .  .  . 
Scrit  en  Palerm  VII.  dies  del  mes  de  Marc^.^) 

4.  B.  de  Sorriano :  Domiuus  rex  Robertus  uou  dormit 
nec  cessat  vestrum  propositum  impedire.  Et  de  novo  ad 
dominum  summum  pontificem  misit  duos  embaxiatores,  ut 
cum  eo  procureut,  quod  vestra  intencio  vel  toUatur  vel  aUquo 
tempore  suspeudatur.  Et  quautumvis  aUi  embaxiatores  dicti 
domiui  regis  Roberti  hoc  procuraverint  vel  procurent  et  modo 
etiam  cum  aUis  duobus,  qui  de  novo  mituutur,  efficaciter 
procurabaut,  credo  tamen,  maiestatem  vestram  immobUem 
peiTuanere  et  quod  incepit  prosequi  cum  effectu  .  .  .  Dat. 
Mezane  YIII.  kalendas  MartU  auni  presentis. '^) 

CRD  6775,  Templarios  (ohne  Nr.),  10900,  4269.  Im  J.  1322  wurde 
Vidal  de  Villanova  um  seine  Ansicht  iiber  den  sardinischen  Zug  befragt.  Er 
wiinscht  dringend  die  Eroberung:  sens  tota  aiuda  de  la  eglesia  de  Roma.  Denn 
sonst  niitze  der  Emerb  nicht  viel.  Freilich  scheut  er  die  kolossalen  Ausgaben. 
Bieten  die  Pisaner  einen  Vertrag  an  imd  iiberlassen  dem  Konig  das  dominium, 
wie  sie  es  haben,  so  moge  man  zugreifen.  Der  Papst  wird  keine  grosse  Neigung 
dafiir  haben;  Konig  Robert  dafiir  sein,  schon  damit  der  Infant,  mit  der  Flotte 
so  beschaftigt,  nicht  nach  Sicilien  gehen  kann.     Sil  papa  pot  esser  gitat,    que 


5)  Bedingungen:  Robert  verteidigte  Pisa  gegen  alle  Herrscher  der  Welt 
in  Pisa,  Sardinien  und  Corsica.  Robeit  stellt  300  Reiter  zur  Verfiigung;  Pisa 
ihm  5  Galeeren. 

^  Nach  den  wiederholt  angegebenen  Tagesdaten  kann  das  Jahr  nur  1320 
sein;  damals  war  B.  de  Sorriano  in  Sicilien  bei  Friedrich.  Die  Cronica  di  Pisa 
erzahlt  schon  zu  1317  Frieden  mit  Robei-t  und  Florenz  (Mui-atori  SS.  XV,  997.) 

'')  Das  muss  1323  sein.  Denn  von  Oristano  schreibt  am  15.  Februar 
mag.  Guilelmus  de  Plano,  dass  er  bei  B.  de  S.  gewesen,  dass  Robert  suche, 
quod  vester  adventus  impediatur  totaliter  vel  ad  tempus.  Wenn  der  Konig  mit 
Robert  verhandeln  wolle,  solle  er  schleunigst  schreiben.  CRD  4271.  Hierauf 
antwortete  J.  am  17.  Miirz  1323,  Napoleon  Orsini  arbeite  in  Avignon  fiir  das 
Projekt.     Reg.  341  f.  90  ^. 


—     577     — 

no  sia  entrels  tractamens,  sils  feyts  aa^o  venen,  creu,  que  vos,  senyor,  ne  mey- 
lorarets  grossament  vostra  condicio  .  .  .  Que  cert  es  ami,  quel  [der  Papst]  no 
.  .  .  volria  vostre  creximent.    Monquada  diluns  VHI.  dias  de  Mar^,    CRD  4215. 


376.  Prokurator  P.  de  Abbacia  an  Jaynie  II.:  Verhandlungen 
niit  deni  Papst  wegen  Urgel;  Eigenart  des  Papstes.  Ver- 
handlungen  zTvischen  Pisa  und  den  Intrinseci  in  Oenua  unter 
Zustimmung  des  Papstes,  der  heimlich  den  Riistungen  des 
Konigs  entgegenarbeitet,  >yie  Napoleon  Orsini  sagt.  Zwei 
Genuesen  der  Extrinseci  liamen  vom  Konige  von  Frankreich 
zum  Papst.  Der  Pisaner  Syndicus  wollte  durch  Vermittlung 
Napoleon  Orsinis  Pisa  und  Jayme  versohnen;  die  Stadt  bote 
soviel  Geld,  dass  der  Konig  ein  grosseres  sarracenisches 
Reich  erwerben  konne  als  Sardinien.  Ansichten  des  Kardinals 
und  des  Proknrators  dariiber.  Konig  Robert  rustet  fiir  die 
Lombardei,  Castruccio  hat  Postremo  genommen,  Venedig 
Fano.     (1322)  Februar  25. 

Hodie,  que  fuit  secunda  dies  Marci,  habui  ingressum  ad 
dominum  papam  et  presentavi  sibi  litteras  dominationis  vestre 
super  facto  paragii,  quod  tractabatur  inter  ecclesiam  Urgel- 
lensem  et  nobilem  comitissam  Fuxensem,  quibus  presentatis 
mox  ipse  dominus  papa  interrogavit  me,  si  aliqua  habebam 
sibi  dicere  verbo  et  si  haberem,  quod  dicerem  sibi  breviter, 
quia  ipse  multa  habebat  facere.  Et  cum  cepissem  exponere 
dampna,  que  vobis,  regno  vestro  et  ecclesie  Urgellensi  possent 
ex  ipso  paragio,  si  fieret,  evenire,  in  continenti  truncavit  michi 
verba  et  festinans,  sicut  ipse  loquitur,  dixit  michi:  Non  dubi- 
tet  rex,  quod  nichil  fiet,  nichil  fiet!  Et  ego  replicavi,  qua- 
liter  ipse  pridem  dixerat  michi,  quod  mandaverat  aliquos 
personas  ad  dictam  ecclesiam  Urgellensem  ad  inquirendum 
de  hoc,  et  ipse  respondit  michi,  quod  fuit  verum,  set  quod  ad 
aliud  non  fuit  processum  nec  procederet  et  quod  non  dubita- 
retis,  quia  nichil  fieret.  Item  ego  dixi  sibi,  quod  placeret 
sanctitati  sue  de  hoc  scribere  vobis  et  ipse  respondit  michi, 
quod  bene  scriberet;  rursum  ego  dixi  sibi,  si  placeret  sanc- 
titati  sue,  quod  de  hiis,  que  michi  dixerat,  scriberem  magui- 
ficencie  vestre  et  respondit  michi,  quod  sic.  Et  nichilominus 
fatiam  posse  meum,  quod  ipse  rescribat  vobis,  ut  dixit  michi. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  37 


—     578     — 

Nova  sunt,  ut  comuniter  hic  fertur,  et  penes  magnates, 
quod  tractatur  de  confederatione  inter  Januenses  intrinsecos 
et  Pisanos  et  omnes  isti  tractatus  fiunt  de  connivencia  domini 
pape,  qui,  etsi  non  palam,  clam  dabit  quodcunque  impedimen- 
tum  armate  vestre,  quam  facitis.  Hoc  dixit  michi  dominus 
Neapoleo  in  secreto,  set  quod  non  facerem  ipsum  actorem. 
Set  quia  serenitatem  vestram  nichil  debet  latere,  ideo  hoc 
curavi  significare,  supplicando  magnificencie  vestre,  hoc  nulli 
alii  comunnicare  intuitu  dicti  domini  Neapoleonis  amici  vestri 
cordialis. 

Ttem  noverit  vestra  regia  celsitudo,  quod  duo  Januenses 
de  parte  extrinsecorum  videlicet  Simon  de  Oria  et  Nicolaus 
de  Spillula  venerunt  noviter  de  rege  Francie  ad  dominum 
papam  et  alter  eorum  scilicet  Simon  de  Oria  remansit  hic  et 
me  presente  intravit  bis  ad  dominum  papam  et,  ut  fertur, 
ti^actat  cum  domino  papa,  quod  placeat  sibi  providere  de 
remedio  oportuno,  quod  tam  honorabilis  civitas,  sicut  est 
Janua,  et  tam  necessaria  et  utilis  passagio  Terre  sancte,  si 
fieret,  non  sic  amplius  destruatur.  Alter  vero  scilicet  Nico- 
laus  de  Spillula  hinc  recessit  et  secundum  aliquos  direxit 
gressus  suos  ad  dominationem  vestram,  secundum  vero  alios 
ivit  ad  dominum  Mateum  Viccecomitem  Mediolanensem. 

Item  dixit  michi  dominus  Neapoleo,  quod  sindicus  seu 
procurator  Pisanus,  qui  est  hic,  venit  ad  eum  et  dixit  sibi 
rogando,  quod  ipse,  qui  erat  amicus  vester  et  etiam  Pisanorum 
tractaret  vobiscum  de  pace  inter  vos  et  ipsos  Pisanos,  et 
quod  ipsi  Pisaui  darent  vobis  tantam  pecuniam,  quod  possetis 
maiorem  terram  Sarrecenorum  acquirere,  quam  sit  Corsica  et 
Sardinea.  Et  quod  respondit  sibi,  quod  ipse  non  intromitteret 
se,  verumtamen  dixit  michi  postmodum,  quod,  si  ego  scirem 
aliquem  bonura  tractatum,  qui  cederet  in  honorem  vestrum, 
ipse  libenter  laboraret,  alias  non.  Ego  autem  dixi  sibi,  quod 
non  videbam  alium  bonum  tractatum,  nisi  quod  dimitterent 
vobis  insulas  et  quod  submitterent  se  gracie  vestre.  Dixi 
etiam  sibi,  quod  nullo  modo  consentiretis  tractatui  dicti 
procuratoris,  quia,  cum  a  longis  retro  temporibus  vos  intitula- 
veritis  regem  Corsice  et  Sardinie  more  progenitorum  vestrorum, 
volebatis  aucmentare  titulum  et  nuUatenus  minuere. 


—     579     — 

Item  dominus  rex  Robertus  revocavit  omnes  stipendiarios 
suos  Catalanos,  qui  erant  in  Janua,  et  intendit  eos  mittere  in 
Lombardiam.  Jam  multi  venerunt,  qui  sunt  Aquis,  ubi  dictus 
dominus  rex  nunc  degit.  Item  fertur,  quod  quidam  nomine 
Castruxo  de  parte  Gebelina  cepit  quoddam  castrum  domini 
Luche  de  Flisco  cardinalis  in  Ripparia  Janue  sito  et  vocatur 
dictum  castrum  „Postremo".  Item  Veneti  ceperunt  in  Marchia 
Anconitana  quandam  civitatem,  que  vocatur  Fanum.  Si  dictus 
dominus  Matheus  Vicecomes  Mediolanensis  comparuit  XXV. 
die  mensis  Februarii  preteriti  ad  locum  de  Burgulo  sibi  assig- 
natum  per  legatum  vel  non,  adhuc  nichil  certum  scitur  .  .  . 
Dat.  ut  supra. 

CRD.     Or.  Pap.  Ssp. 

377.  Schilderung  des  Aufstaudes  iii  Pisa  nach  dem  Tode 
Gaddos  (dei  Gherardeschi).  Regiment  des  Nerius;  sein  Griinst- 
ling  Lippus  de  Caprona.  Verschworung  des  Corbinus  dei 
Laufranchi  und  Ermordung  des  (xuido  de  Caprona.  (1322  Mai.) 

Dissensio  Pisanorum  ortum  habuit  ex  eo,  quod,  vi- 
vente  comite  Gaddo,  quidam  ipsius  amici  et  sequaces  domina- 
bantur  in  civtate  Pisana.  Set  mortuo  dicto  comite  Gaddo 
comes  Nerius  eius  patruus  electus  fuit  capitaneus  stipendiario- 
rum.  Et  cepit  adherere  quibusdam,  qui  tempore  comitis  Gaddi 
nichil  habebant  in  civitate  facere.  Et  inter  ceteros  elegit  sibi 
in  consUiarium  quendam  militem  Pisanum  vocatum  dominum 
Lippum  de  Caprona,  cuius  consilio  omnia  agebat  et  agit 
dictus  comes  Nerius.  Et  paulatim  cepit  ipse  comes  Nerius 
consilio  dicti  domini  Lippi  removere  ab  offitiis  civitatis  Pisane 
omnes,  qui  tempore  comitis  Gaddi  gubernabant  civitatem 
Pisanam,  ita  quod  iam  est  annus'')  et  ultra,  quod  illi,  qui 
tempore  comitis  Gaddi  regebant  civitatem,  nichil  habuerunt 
ibi  facere.  Et  inter  ceteros,  qui  exclusi  fuerunt,  sunt  nobiles 
de  domo  Lanfrancorum'')  et  Gualandorum.  Predicti  autem 
exclusi  videntes,  quod  consilio  dicti  domini  Lippi  de  Caprono'') 
comes  Nerius  ducitur  et  quod  illius  consilio  et  providentia  sunt 
exclusi,  tractaverunt  dictum  dominum  Lippum  occidere  et 
exinde,  si  possent  inruere  in  comitem  vel  alios  regentes,  facere 
377  a^  anus  Or.     b)  Lafrancorum  Or.   ^  c)  So  liier  Or. 

37* 


—     580     - 

contra  eos  idem.  Et  deputarunt  ad  hoc  quendam  hominem 
Corbinum  de  domo  Lanfrancorum'')  cum  certa  comitiva  arma- 
torum.  Qui  Corbinus  cum  dictis  armatis  insidias  posuit  ad 
occidendum  dictum  dominum  Lippum  et  eum  adhuc  inten- 
derent.*^)  Non  ocurrit  eis  dictus  dominus  Lippus  set  filius  eius 
dominus  Guido,  qui  erat  miles,  nobilis  moribus  et  \T.rtute  et  erat 
generalis  admiratus  Pisanorum  et  ipsum  dominum  Guidonem 
fiJium  dicti  domini  Lippi  interfecerunt.  Facto  ex  hoc  in  civd- 
tate  magno  tumultu,  ita  quod  tota  coucurrit  ad  ainna  et 
captus  fuit  dictus  Corbinus,  qui  statim  fuit  decapitatus.  Capti 
fuerunt  etiam  plures  de  dicta  domo  et  multi  timore  fugenint. 
Post  hec  detecta  est  coniuratio  predicta  et  creditur,  quod  multa 
scandala  orientur  exinde,  quia  dictus  dominus  Lippus,  cuius 
filius  occisus  fuit,  suo  consilio  .  .  .  ducit  dictum  comitem,  et 
per  consequenciam  ci\dtatem  et  commotus  occisione  filii  cupiet 
satiari  sanguine®)  illorum,  qui  conscii  fuerunt  de  dicta  morte, 
et  nichil  inde  temperamentum  in  iudicando  tenebit.  Unde 
creditur,  quod  ex  predietis  gravia  scandala  orientui'  Pisanis. 
CRD  Ap.  62.  Or.  Pap.  Ssp.  Ygl.  zu  dieser  Darstellung  Yillani  IX,  151 
(Muratori  SS.  XIII,  516).     Hier  eine  viel  klarere  Darstellung. 

378.  Tidal  de  Villaiiova  an  Jayme  II.:  Bericht  iiber  seiue 
Audienzen.  Am  26.  Februar  erkliirte  ihm  Johaun  XXII., 
dass,  da  Kouig  Robert  gleich  komme,  er  sicli  mit  ihm  uicht 
heschiiftigeu  kouue.  Zwei  Tage  darauf  erziihlt  ihm  Robert 
deu  luhalt  seiuer  Uuterreduug  mit  Joliauu  XXII.  Er  lehute 
die  Zehutverleihuug  zur  Bekampfuug  der  Christeu  ab;  wollte 
auch  keiu  Mittel,  Jaymes  Wiiusche  zu  befriedigeu,  ausfludig 
macheu,  da  er  das  Geld  fiir  die  Eroberuug  Sardiuieus  ver- 
wende.  Am  1.  Marz  ist  Tidal  bei  Johauu  XXII.,  der  fragt, 
ob  er  die  Beihlilfe  ffir  deu  Kouig  uicht  ini  Kousistoriuni 
beautrageu  wolle.  Aidal  verlaugt  ErklJirung,  ob  iliui  der 
Papst  dauu  Hoffuuug  gebe;  das  lehut  Johauu  ab,  da  er  die 
Meiuuug  der  Kardiuiile  uicht  keuue.  Yidal  erkljirt,  dass  im 
Fiirsteurat  des  Fiirsteu  Ausiclit  deu  Aussclilag  gebe.  Johauu 
weist  solches  fiii's  Kousistorium  zuriick;  iu  seiuem  Rate  gebe 
es  welche,  die  mit  Freudeu  alles  sageu,  was  ihueu  gut  scheiut. 
Yidal:   Legitimerweise    kouue    der   Papst    alleiu    iiber    die 

STJ  d)  So  Or.     Ob  intendit?     e)  saguine  Or. 


—     581     — 

Kirclienguter  verfiigen.  Der  Papst  bleibt  dabei,  dass  er  aus 
sich  keinen  Zehnt  gegen  Christen  gabe,  gegen  Sarracenen 
wohl;  darauf  Wortstreit,  ob  der  Papst  nicht  aucli  diesen 
friiher  verweigert  habe.  Tidal  erbittet  wenigstens  einen 
Legaten  und  enipfehlende  Schreiben.  Johann  XXII.:  Nicht 
ohne  Kardinale  und  ohne  vorherige  Vernehniung  der  Pisaner. 
Yidal  erinnert  an  den  Inhalt  der  Huldigung  fiir  Sardinien 
und  die  Zitation  der  Pisaner  (im  Jahre  1316);  Johanu  weiss 
nichts  niehr  davon,  bis  ihm  die  Daten  vorgefiihrt  werden. 
Johann  schliigt  ilim  dann  Yortrag  iiber  die  Sache  bei  den 
schon  friiher  seinetweg:en  versammelten  sechs  Kardiniilen  vor. 
Vidal  lelmt  ab;  diese  (erste)  Audienz  habe  doch  nur  statt- 
gefunden,  damit  einia:e  Kardiniile  seine  Vorschlag:e  den 
Pisanern  hinterbriichteu,  was  der  Papst  zugibt.  Bei  einem 
Besuche  riit  der  Kardinal  von  Tusculum  zur  Geduld  und 
Nachgibigkeit ,  wiinscht  aber  kein  Konsistorium ,  denn  der 
Papst  bringt  nur  ins  Konsistorium,  was  er  nicht  ausf  iihren 
will.  Ani  4.  Miirz  kommt  Joliann  auf  seinen  Vorschlag  zuriick, 
erkliirt  aber  vertraulich,  dass  kein  Kardinal  f  iir  Jaymes  11. 
Wunsche  zu  haben  sei!  Vidal  priift  die  Griinde  dieses  Hin- 
ziehens  seitens  des  Papstes.  Er  bringt  dann  bei  der  Unter- 
reduug  die  Ernennung  des  Infanten  Joliann,  Erzbischofs  von 
Toledo,  zum  Kardinal  oder  Erzbiscliof  von  Narbonne  vor. 
Johann  will  keine  Kardinale  aus  Fiirstenhiiusern;  Karl  II. 
habe  die  Ernennung  seines  Sohnes,  des  h.  Ludwig,  auch  nicht 
erreicht.  Bei  der  Erorterung  der  Versetzung  fragt  der  Papst 
entriistet:  ,,Will  der  aragonesische  Konig  sich  in  die  fran- 
zosischen  Kirchenangelegenheiten  mischen?"  Er  versetze 
keinen  Priilaten  ohne  dessen  Willen.  Fiir  keines  der  Ver- 
setzungsprojekte  ist  Johann  jetzt  zu  haben.    Avignon  (1323) 

Miirz  6. 
Senyor.  Yo  Vidal  de  Vilanova  besan  vostres  mans  me 
coman  en  vostra  gracia.  Senyor,  apres  la  letra,  que  us  he 
tramesa,  que  fo  feyta  disapte  XXVI.  dias  de  Febrer  ^),  vos  fag 
saber  (;o  que  ses  continuat  en  les  affers.  Disapte  daraunt  dit 
hora  del  lum  ancendre  yo  fuy  en  presencia  del  senyor  papa. 

^)  Leider   habe  ich    trotz  vieleii  Suchens    dieses  wie    friihere  Schreiben 
nicht  gefunden. 


—     582     — 

Eel  tantost,  ans  que  yo  res  li  pogues  dir,  dixme :  Lo  rey  de 
Sicilia  devia  esser  aquesta  vesprada  davant  nos,  e  tro  ab  el 
ajam  parlat,  no  podem  entendre  en  vosti-e  deliurament.  Mas 
nos  havem  per  bo,  que  vos  vos  deliurets.  Ego  li  respus : 
Pare  sant,  sobre  aQO  vinch  yo  ala  vostra  sanctitat,  suplican 
a  vos,  que  ab  la  vostra  gracia  yo  me[n]  pusqua  tornar  a 
mon  senyor,  quel  mun  romanir  daci  avant  uo  ha  loch.  E  el 
respos:  Ben  veem,  nos  tenim  per  be  vostre  tornar.  E  en 
aquesta  vista  no  ac  mes  paraules  entre  el  e  mi. 

Diluns  XXVin.  dias  de  Febrer  yo  fuy  davant  lo  rey 
Rubert,  e  ans  que  yo  res  li  dixes,  el  me  comencj  a  dir:  Pus 
nous  veem,  nos  fom  ensems  ab  lo  senyor  papa.  E  es  ver, 
quey  [erem]  estat  lo  digmenge  tot  dia  e  parlamli  sobrels 
affers,  per  que  vos  sots  vengut.  E  es  nos  vigares,  que  el  se 
declina  mes,  que  no  sol  fer,  al  camby,  que  nos  dehim,  que 
darem  als  Espitalers  per  los  bens,  qui  foren  del  Temple,  asso- 
ciats  en  la  terra  del  rey  Darago.  E  trobam  lo  de  meylor 
volentat,  que  no  feem  laltre  jorn,  que  vos  hi  erets.  Apres 
li  parlam  de  la  ajuda  quel  rey^)  Darago  demana  de  la 
decima,  e  escusau  molt  fort,  dieu,  que  aQO  no  seria  obra 
sua,  que  el  des  ajuda  de  decinia  ni  dals  contra  Cristians, 
jasia  quel  rey  Darago  demana  ajuda  sobre  feyts,  qui  son 
raonables  e  justs!  E  dix  lo  rey,  que  el  li  respos:  Pare  sant, 
placia  ala  vostra  sanctitat  cerquar  altra  manera,  per  quel 
rey  Darago  de  la  decima  se  pusqua  ajudar,  pus  vos  assenya- 
ladament  en  ajuda  daquests  affers  no  la  li  volets  dar.  E 
dix,  quel  papa  respos :  Neguna  manera  nos  poria  trobar,  que, 
pus  el  lagues,  que  de  tot  en  tot  no  la  meses  en  la  conquesta 
de  Sardenya.  E  diu  lo  rey,  que  el  li  respos :  Poria  hom  trobar 
altra  rao,  per  que  la  li  atorgassets  a  prestar.  EI  papa  diu, 
que  li  respos:  ToUet'')  vos  daquexa  manera  que  la  decima, 
no  la  metriam  nos  en  aquex  affers.  E  sobre  ago  dix  lo  rey 
Rubert  a  mi  en  Yidal :  No  veem,  que  de  la  decima  res  pus- 
quats  haver.  Eyo  li  respos :  Senyor,  lo  rey  mon  senyor  ell 
infant  son  fiyll  faran  los  affers  sens  la  decima  be  e  compli- 
dament  ab  la  volentat  de  Deul^)  .  .  . 

a)  Doppelt  Or.      b)  So  steht  deutlich  da. 

2)  Vidal  wamte  dann  den  Konig.  Er  moge  im  eigenen  Interesse  fiir  den 
Zehnten  wirken.     Denn   der  Infant   konne  viel    zu   seiQem  Nutzen    und    zum 


—     583     — 

Puxes  diinarts  primer  dia  del  present  mes  de  MarQ  hora 
baxa  yo  fuy  en  presencia  del  senyor  papa  e  comenceli  adii': 
Pare  sant,  yo  he  molt  estat  a(^i  en  vostre  cort  e  no  veig,  que 
en  los  affers,  per  que  yo  vinch  enant,  en  res  nom  par,  que 
vengan  caiTera,  que  mon  senyor  linfant  do[n]  Alffonso  per  tot 
lo  present  mes  de  Mar^  enten  esser  partit  de  Catalunya,  el 
meu  romanir  aci  en  vostra  cort  uon  par,  que  fa(;a  fruyt  ni 
aja  loch;  per  que,  ab  la  vostra  gracia,  vos  placia,  que  yo 
pusqua  tornar  al  rey  mon  senyor;  que  ami  fa  ops,  que  sia  en 
la  terra  ab  mon  senyor  lo  rey  e  ab  linfant  son  fiyll,  ans  que 
el  partesqua  de  la  terra,  e  en  tom  a^o  dix  hi  moltes  paraules. 

El  papa  respos:  Quant  al  vostre  deliurament,  gran  res  na 
en  vos.  E  yo  li  dix:  Pare  sant,  que  na  en  mi,  quem'')  .  .  . 
volenter  ab  queu  fa^a  de  licencia  e  volentat  vostra.  E  el 
respos:  E  no  acordats  vos  de  proposar  en  consistory  daquesta 
ajuda,  quel  rey  Darago  enten,  que  nos  li  facam  de  la  decima? 
E  yo  li  respos:  Pare  sant,  ja  daltres  vegades  voshe  respost 
a  a^o,  si  vos  me  dats  esperan^a,  que  algun  profit  sen 
seguesqua  a  mon  senyor,  yo  so  apareylat  de  proposar,  com 
vos  \Tiylats.  E  el  respos:  Equenya  esperanga  vos  puix  yo 
dar?  Damose  ans  esperancja,  que  no  aia  haut  conseyl  dels 
cardenals  e  que  senta  hu'  volentat.  E  yo  li  respos:  Pare  sant, 
salva  la  reverencia  dela  vostra  sanctitat,  conseyl  aui*etz 
aquell  que  vos  volrets,  que  segons  quel  conseyl  veu  la  volentat 
del  senyor,  lo  conseyl  o  la  major  partida  seguex  lo  voler  del 
senyor.  Ea^o  presumesch  yo  del  <;onseyl  vosti'e  per  lo  con- 
seyl  que  he  \dst,  e  en  que  so  estat  dalguns  princeps  del  mon. 
E  el  respos:  No  va  axi  del  nostre  conseyl,  com  daqueys,  que 
en   lo    nostre  conseyl  son  tals,   qui  volen  e  gosan  dir  tot  qo 

c)  Ein  paar  Worter  fehlen. 


Schaden  seiner  Feinde  wirken.  Vidal  hat  starken  Verdacht  auf  die  Partei  in 
Genua,  die  er,  der  Konig,  beherrscht.  "Wie  er  ihm  schon  einmal  gesagt,  beide 
Parteien  in  Genua  schaden  seit  2  Jahren  sehr  den  Katalanen.  Da  werde  der 
Inf ant  abhelf en !  Der  Konig  antwortete :  Der  Inf ant  werde  durch  seine  Schuld 
keinen  Schaden  haben.  Er  habe  strengsten  Befehl  gegeben,  dass  seine  Partei 
in  Genua  dem  Prinzen  nicht  das  geringste  in  den  "Weg  lege ;  wer  das  tue,  musse 
biissen.  Nach  allem,  was  wir  wissen,  arbeitete  Eobert  doch  im  Geheimen  gegen 
den  Zug. 


—     584     — 

quels  par!3)  E  yo  li  respus:  Pare  sant,  salva  la  reverencia 
de  la  vostra  sanctitat,  que  pus  leu  es  dacordar  vos  ab  vostre 
conseyll,  que  no  es  negun  princep  del  mon  ab  lo  seu,  quel 
vostre  conseyl  se  deifenex'')  tot  segons  vostra  volentat  en  los 
feyts,  qui  a  vos  plaen.  El  conseyl  del[s]  princeps  del  mon  no 
va  axi  quel  conseyl  los  dira  ab  reverencia  be  e  abrivadament 
90  quels  paria,  e  ha  costums  e  pri\ilegiis  en  les  terres,  que 
nos  poden  toquar  sens  los  princeps  ab  assentiment  dels 
sotmeses  e  sera  fort  be  allegat  al  princep  per  aquells  que 
dir  0  volran.  E  a  vos,  pare  sant,  no  pot  esser  allegat,  que 
no  pusquats  fer  raonablement  e  leguda  qo  que  a  vos  paria 
dels  bens  dela  eglesia  de  Deu^).  Per  que  la  mia  proposicio 
no  veig,  que  aia  loch,  salvant  quen  daria  desonor  a  mon 
senyor  e  a  mon  semblant  carrech  a  vos.  E  axi  pare  sant, 
si  aquesta  decima  no  volets  donar  a  mon  senyor,  prestatlali 
0  si  no  la  li  volets  prestar  tota,  prestat  ne  partida!  E  el  dix: 
Daxo  nous  cal  parlar,  que  nou  fariam  sens  conseyl  dels  carde- 
nals.  La  decima  es  coUita  contra  Sarrahins;  e  sil  rey  Darago 
la  vol  metre  contra  los  Sarrahins,  be  la  li  darem.  E  yo  li 
respos :  Pare  sant,  per  diverses  vegades  vos  es  estada  demana- 
da  per  lo  rey  mon  senyor,  que  li  fos  dada  per  fer  guerra 
als  Sarrahins;  e  nuylls  temps  vos  no  la  li  volgues  atorgar, 
ans  la  li  escusas  tota  hora.  E  el  respos:  Nuylls  temps  no 
lans  demana,  que  el  en  guerra  de  Sarrahins  la  volgues  metre, 
que  la  li  denegassem.  Mas  la  demanda  de  la  decima  se 
f[e]ya  e  nos  no  erem  certs,  quels  feyts  se  seguissen.  E  yo  li 
respus:  Pare  sant,  lexem  aquestes  paraules,  que  Deus  e  vos 
sabets  la  veritat  sobre  a^o,  com  es!  Pus  a  vos  no  plau  altra 
ajuda  fer  al  rey  mon  senyor  a  la  conquesta  del  regne  de  Ser- 
denya,  qui  tota  aquesta  conquesta  es  honor  e  creximent  da- 
qnesta  sancta  mare  esglesia^)  .  .  .  li  legat  e  letres  vostres 
favorables,  que  ago  no  par,  que  degats  escusar. 

E  el  respos  e  dix:  Nos  podem  respondre  a  acjo  dues 
rahons :  la  primera,  que  no  devem  atorgar  ago  sens  consistory, 

i)  Ein  "Wort  fehlt:  Gebt,  oder  ahnlich. 

3)  Darin  liegt  doch  wohl  mehr  als  eine  sachliche  Angabe.  Kurz  vorher 
waren  die  Konsistorien  gegen  Ludwig  d.  B.  gewesen. 

*)  Der  aragonesische  Staatsmann  erkennt  also  die  Theorie  an,  dass  der 
Papst  frei  iiber  alles  Kirchengut  verfiigeu  tann. 


—     585     — 

la  segona,  que  contra  los  Pisans  nos  no  devem  procehir  en 
neguna  cosa,  que  no  sian  abans  requests  per  nos  e  hoyts. 
E  yo  li  dix:  Pare  sant,  aquesta  paraula  mavets  dita  daltres 
vegades.  E  y[.  .]  respost  a  vos  e  maraveyl  me  molt  de  la 
vostra  gran  savieha,  quel  dia,  que  vos  reebiets  (?)  del  rey 
mon  senyor  vassallage,  homenage  e  sagrament  de  feeltat,  foren 
los  Pi[sans]  citats  e  requests  per  vos,  axi  que  en  aquell  dia 
ent[.  .]ats,  quel  regne  de  Serdenya  e  de  Corcega  sesguardava 
al  rey  Darago,  axi  com  a  aquell  quiu  tenia  en  feu  de  la  es- 
glesia  de  Roma.  El  papa  respos :  E  quant  reebem  nos  home- 
nage  ni  sagrament  de  feeltat  per  Serdenya?  Nuylls  temps  nou 
reebem  gens!  E  yo  comencem  a  maraveylar  molt  fort, 
dien:  0  sant  pare,  que  es  qo,  que  vos  dehits,  no  menbra 
a  vos,  ciuel  bisbe  de  Barchinona  e  yo  ab  bastant  poder, 
que  de  mon  senyor  lo  rey  Darago  naviam,  vos  feem 
homenage  e  sagrament  de  feeltat  en  loch  e  en  nom  del  rey 
Darago  per  lo  regne  de  Serdenya  e  de  Corcega,  e  acjo  fo  feyt 
dins  lan  dela  vestra  creacio  e  dins  aquest  vostre  palau  en 
consistorij  publich,  que  vos  tingues  en  aquella  casa,  on  vos 
ara  mengats!^)  E  el  respos:  E  es  verdat,  que  axi  fos,  que 
nons  acorda!  E  yo  li  dix:  Pare  sant,  aQO  es  notory  el  procu- 
ratory,  quel  dit  bisbe  e  yo  haviam  sobre  a^o  del  rey  Darago, 
trobarets  en  vostra  cambra.  E  monsenyor  lo  rey  Darago  te 
carta  bullada  vostra,  en  que  reconexets  lo  dit  homenage  e 
sagrament  de  feeltat  haver  reebut.  E  el  respos:  Nons  men- 
brava,  mas  be  creem,  que  axi  es.  E  yo  li  respus:  Pare 
sant,  gran  oblit  seria  aquest!  E  el  torna  a  dir:  Acordats,  si 
volrets  preposar®)  en  consistori ;  o  si  volrets  preposar  davant 
aquells  VI.  cardenals,  que  laltra  vegada  agues  en  nostra  pre- 
sencia.  6)  E  yo  li  respus:  Pare  sant,  yo  volenter  macordare 
sobre  a^o,  mas  be  sabets  vos,  que  tots  aquex  VI.  cardenals 
no  loren  en  vostra  presencia  per  esser  amichs  ni  favorables 
e)  So  ofter  Or.     Ebenso  preposicio.     Dagegen  spater  mos. 


*)  tJber  die  Gesandtschaft  Vidals  und  des  Bischofs  von  Barcelona  vgl. 
unten.  Die  papstliche  Bekundung  datiert  vom  20.  November  1316.  Vgl. 
Eaynaldi  ann.  ad  ann.  1316. 

^  Also  bei  den  Erorterungen,  die  Vidal  in  seinen  anderen  Briefen  be- 
riihrt.     Vgl.  Anm.  zu  diesem  Schreiben. 


—     586     — 

al  feyt  de  mon  senyor,  e  especialnient  al  feyt  de  Serdenya; 
que  vos  meteix  nordonas  alcuus,  quey  fossen  per  quels  em- 
baxades  de  Pisa  sabessen  qo  que  yoas  suplicaria  de  part  de 
mon  senyor!  E  el  respos :  Ver  es  (?o  que  vos  dehits,  mas  ab 
tot  ac^o  bo  e,  que  aquex  matex  hi  aiats,  que  peraontats^) 
sentendrian,  si  ells  ne  gitavets  e  alti-es  ni  haviats. 

E  yo  viu,  que  les  sues  paraules  nos  seguien  esser  profitoses 
al  enteniment,  que  yo  havia,  e  no  volen  me  escandalizar  ab 
el  en  la  sao  dara  dixli:  Pare  sant,  yom  acordare. 

Dimecres  apres,  II.  dias  del  present  mes  de  Mar^,  yo  fuy 
davant  lo  cardenal  TosclanS)  e  dix  li  qo  quel  papa  ma\da  dit 
de  preposar  en  consistory  o  davant  aquells  VI.  cardeuals,  dels 
quals  el  nera  lau.  E  el  respos  me  axi:  Mosenyor  en  Vidal, 
si  vos  volets  guardar  la  honor  del  rey  Darago,  vos  no  pre- 
posarets  en  consistory;  que  per  cert  sapiats,  quel  papa  no 
met  res  en  consistory,  si  no  90  que  no  vol  fer.  El  preposar 
presens  aquells  VI.  cardenals  en  sa  cambra  nous  acabara  res 
en  vostres  affers,  que  el  noy  ha  la  volentat  ordenada.  Mas 
be  conseyl  a  vos,  queu  facats,  que  el  vos  ho  poria  tornar  en 
carrech  vostre,  si  vos  no  preposavets  en  sa  cambra.  Segons 
que  el  ha  posat  en  vos,  si  fer  ho  volrets,  quant  al  consistory 
no  conseyl,  quel  ne  creats. 

Eyo  repus  alcardenal:  Senyor,  mol[t]  m[e  grejuga  lestar 
da^i,  pus  res  no  fa^,  que  a  gran  dampnage  torna  .  .  .  per 
la  partida  del  senyor  infant,  per  gran  res  de  mos^)  amichs, 
quey  van,  e  plauriam  partir  ab  gracia  del  senyor  papa.  E 
dubtem,  queu  pusqua  fer,  per  que  el  es  axi  laguios  e  yo  no 
hic  puix  adurar.  EI  cardenal  respos:  mosenyor  en  Vidal, 
yous  conseyl,  que  al  tenips  dara  vos  partesquats  be  del  papa. 
E  com  que  vagan  los  affers,  en  tot  mostrat  paciencia,  que  no 
es  temps  ara,  quel  escandaliQasets! 

Divenres  IV.  dias  de  Marg  hora  de  completa,  yo  fuy 
davant  lo  senyor  papa.  E  dix  li:  Pare  sant,  yom  auria  ops 
a  deliurar  de  vostra  cort,  e  que  ab  gracia  vostra  men  pogues 
tornar  [ves]  mon  senyor.     E    el   respos:   E   no    acordats    vos 


^)  aontar  ist  konfrontieren. 

8)  Das   war   noch   immer  Berengar  Fredoli,    der   friihere    Bischof   von 
Beziers;  er  starb  im  Juni  1323. 


—     587     — 

daver  aquells  cardenals,  queus  dixem  [en]  nostra  presencia? 
E  que  preposets  a  nos,  presens  ells  (;o  que  demanats,  que  nos 
facam  a  vostre  senyor?  E  yo  li  respus:  Pare  sant,  lacort 
meu  es  aytal,  que,  si  yo  havia  algun  assentiment  de  vos, 
quen  degue[s]  alguna  cosa  profitar  acjuesta  prepositio,  que  vos 
volets,  que  yo  fa^a,  be  la  faria  volenter.  E  suplich  vos,  que 
vos  me  digats  alguna  cosa  de  vostre  enteniment  sobre  aco. 
E  el  respos:  E  queus  puix  dir  yo?  Hau[t]  lo  conseyl  dells  e 
puix  de  tots  los  altres  vos  aur[e]  a  respondre.  Mas  be 
vuyl  dir  ago  familiarment  a  vos,  que  al  temps  dara,  que  noy 
ha  cardenal,  que  prohom  sia,  quins  conseylas,  que  nos  vos 
dessem  ajuda  ni  favor  en  aquexa  conquesta  e  especialment, 
con  lo  rey  conti*a  nostre  conseyl  o  fa.^)  E  yo  li  respus: 
Pare  sant,  aquem  profitara  aquest  prepesar  ami,  pus  als 
segur  no  sen  pusqua,  non  par,  [que]  yom  dega  metre  en  ago. 
E  el  respos:  Encara  volem,  queus  acord[et]s  sobre  aQo!  E 
digmenge  als  vespres  siats  davant  nos. 

E  yo,  seuyor,  serey  e  si  fort  o  vol,  yo  preposa[re]  davant 
los  VI.  cardenals,  jasia  que  negun  fruyt  no  fara  la  vostra 
part.  Per  que,  senyor,  es  me  vigares,  quel  papa  me  mena  per 
allongamens,  no  puix  presumir  per  que:  que  per  lo  meu 
aturar  en  la  cort  nos  laguiaria  la  partida  del  senyor  infant, 
e  pens  me  daltra  part,  que  el  pensa,  quel  senyor  infant  saga 
allaguiar,  pus  el  no  atorga  la  ajuda  de  la  decima,  e  yo  al 
temps  dara  non  volria  partir  del,  sino  ab  sa  gracia  e  ab  sa 
volentat. 

E  en  aquesta  dia  complida  la  rao  damunt  dita  yo,  segons 
lo  manament,  quen  havia  de  vos,  senyor,  per  vostra  carta 
dix  al  senyor  papa  90  que  segueix :  Pare  sant,  la  vostra  sanctitat 
sab,  en  quanta  diversitat  e  fort  e  greu  estament  es  lo  regne 
de  Castella  per  la  malicia  deles  gens  e  per  raon  da^o  larque- 
bisbe  de  Toledo  es  perdut  entre  aquelles  gens,  que  no  pot 
fer  negun  fruyt,  ans  viu,  e  esta  ab  molta  desconsolacio ;  axi 
que  mon  senyor  lo  rey  son  pare  es  dago  molt  desconsolat; 
eaxi  com  rao  natural  vol  el  ama  carament  aquest  fiyl,  qui 
es  axi  apte  e  covinent,  com  vos,  pare  sant,  sabets.     Per  que 


')  Das  ist  sicher  unrichtig,  denn  Napoleon  Orsini  war  fiir  den  Zug. 


-     588     - 

lo  rey  mon  senyor  supliqua  a  la  vosti^a  sanctitat,  quel  dit 
arquebisbe  vos  plagues  promoure  a  dignitat  de  cardenal.^^^)  E 
vos  e  la  sancta  esglesia  de  Roma  poriats  vos  servir  del  en 
moltes  coses,  que  no  podets  fer  de  negun  altre,  majorment, 
que  papa  Clement^)  de  sancta  memoria  havia  atorgat  de  fer 
cardenal  algu  de  la  terra  del  rey  Darago.  ii)  EaQO  seria  cosa, 
on  vos  satisfariats  molt  ala  sancta  eglesia  e  al  rey  Darago 
e  encara  a  tota  Espanya,  qui  es  gran  provincia  e  regio  e 
noy  ha  negun  cardenal.  E  en  torn  a^o  dix  moltes  daltres 
paraules  inductivas  a  aquest  feyt. 

El  papa  respos :  En  Vidal,  nostre  Senyor  los  seus  apostels 
e  deciples  nols  pres  dels  reys  ne  dels  majors  del  mon,  ans 
los  elegi  els  pres  de  simples  presones.  E  nos  devem  seguir 
la  manera  sua  e  no  creem,  que  nos  trobassem  de  conseyl  de 
nuyl  hom,  qui  la  honor  el  bon  estament  daquesta  eglesia 
vuylla,  que  fiyl  de  rey  nos  feessem  cardenal.  El  rey  Carles 
ere  aytal  rey  e  aytal  senyor,  com  vos  sabets,  e  aquesta 
eglesia  ere  pus  tenguda  a  el  que  a  princep  del  mon:  E  el 
feu  tot  son  poder,  que  sent  Loys  fos  feyt  cardenal  e  nuylls 
temps  nou  poch  obteniri^).  Per  que  aquexa  es  cosa,  de  que 
no  cal  parlar. 

E  apres  a^o  yo  dLx:  li:  Pare  sant,  si  aeo  fer  nos  pot, 
lo  rey  mon  senyor  vos  supliquaria,  quel  dit  arquebisbe,  fiyl 
seu,  fos  posat  en  la  eglesia  de  Narbona  e  quel  arquebisbe 
de  Narbona  fos  posat  en  la  eglesia  Daux  e  seria  entrels 
seus.  El  papa  respos :  Yol  se  metre  lo  rey  Darago  a  ordonar 
deles  eglesias  del  regne  de  Franga?  E  yo  li  respus:  Pare 
sant,  lo  rey  mon  senyor  no  sentremet  da^o,  salvant  entant, 
que  sopliqua  a  la  vostra  sanctitat  per  son  fiyl,  qui  es  en 
aquella  necessitat,  que  yo  dita  voshe  e  mostrous  vias,  on 
vos  li  pogues  [donar  rjemich  a  a^o. 

E  el  respos :  Entenets  vos,  que  fos  honor  nostra  ney 
feessem  com  a  presona  conexent,  quel  arquebisbe  de  Narbona, 

f)  Clament  Or. 


*°)  tJber  die  Verhaltnisse  in  Toledo  und  die  schwierige  Stellung  des  In- 
fanten-Primas  liegen  eine  Anzahl  merkwiirdiger  Briefe  im  Ajchiv  zu  Barcelona. 
")  Eine  bestimmte  Zusage  Clemens'  V.  existierte  wohl  nicht. 
**)  Diese  Bemiihungen  Karls  II.  sind  nicht  bekannt  geworden. 


—     589     — 

qui  fo  nebot  de  papa  Climent,!-^)  lo  qual  feu  nos  cardenal,  e 
apres  Deu  el  es  estada  rao  de  tota  nostra  honor,  gitassem 
e  mudassem  de  sa  eglesia  contra  sa  volentat?  E  nos  nou 
fariam  per  res,  ne  encara  no  creem,  com  nos  fossem  en 
volentat,  queu  feessem,  que  al  rey  de  Fran^a  plages!  E  dix: 
E  que  faria  larquebisbe  de  Narbona  o  Dauxi^)  a  Toledo,  pus 
aquest,  qui  es  fiyl  de  rey  e  de  gran  senyor,  dehits,  que  noy 
pot  fer  negun  fruyt  ni  be,  e  ha  parens  en  la  terra  dels  maiors, 
quey  son  axi  con  don  Johann  Manuel,  qui  ha  sa  germana 
per  muyler.  Com  ho  farian  negun  daquests?  E  dix  encara 
algunes  vegades :  Mes  estat  parlat,  quel  arquebisbe  de  Toledo 
fos  posat  a  Saragoga  e  aquell  de  Sarago§a  a  Toledo,  e  a§o 
no  fariam  nos,  si  al  arquebisbe  de  Sarago^a  no  pla[u]ra ;  que 
no  ha  prelat  el  mon,  que  nos  mudassem  de  sa  eglesia  sens 
sa  volentat.  E  yo  li  respus:  Pare  sant,  lo  rey  mon  senyor 
confian  dela  vostre  gracia  e  amor,  axi  com  devot  e  reve- 
rend  fiyl  deu  e  pot  fer  de  son  bon  pare,  suplique  a  la 
vostra  sanctitat  per  son  fiyl  larquebisbe,  que  solament  sots 
vos,  qui  ales  necessitats  daquell  podets  dar  conseyl.  Per 
que  placia  a  la  vostra  sanctitat  peusar  alguna  manera,  qui  a 
proffit  e  a  consolacio  del  dit  arquebisbe  torn.  E  el  respos : 
Noy  veem  neguna  via,  quant  a  de  present.  Senyor,  sobre  ago 
parlarem  yo  ab  los  cardenals  Tosclan  e  ab  en  Napolio,  segons 
que  v[os]    manats.     Feyta    en  Auinio  digmenge  VI.  de  MarQ. 

CRD  10884.  Or.  Pap.  Ssp.  Mit  vielen  Lochem.  Vor  Vidal  war  Simon 
de  Belloloco  zur  Erlangung  eines  Zehnten  fiir  den  sardinischen  Feldzug  nach 
Avignon  gesandt.  (Reg.  338  f.  52  ff.  60.  110.)  Zuerst  1321.  Da  hob  J.  die 
Schwierigkeiten  der  Erlangung  eines  Zehnten  hervor,  Er  habe  Um  friiher 
fiir  Granada  erbeten,  aber  der  Papst  habe  so  harte  Bedingungen  gestellt,  dass 
er  sich  nicht  darauf  einlassen  konnte.  Dann  wieder  1322.  Simon  begegnete  immer 
neuen  Schwierigkeiten,  kehrte  bald  darauf  heim  und  starb.  Post  reditum  ante- 
fati  Simonis  de  Belloloco  et  eius  obitum  fueiunt  sequentes  legaciones  comisse 
Vitali  de  Villanova  militi  ad  dominum  papam  et  regem  Robertum.  Erster  Brief 
an  den  Papst  damber  am  30.  November,  an  Robert  13.  December.  (f.  115  ff.) 
Vidal  soilte  u.  a.  in  Avignon  ein  Kreuz  und  zwei  Kandelaber  fiir  die  konigliche 
Kapelie  kaufen  und  erhielt  nach  und  nach  folgende  Auftrage:  (f.  122  ^);  Ad 
iUud  autem,   quia  dominus  rex  non  obtulit  se  pape  pro  gerra,   nichil  loquatui- 


*3)  Bernardus  de  Fargis,  friiher  Erzbischof  von  Rouen. 
**)  Auch  war  seit  1318  erledigt  und  wurde  erst  im  August  1323  neu  be- 
setzt.     Vgl.  Eubel,  Hierarchia  catholica  unter  Auxitan. 


—     590     — 

VitaJis  pape,  nisi  ipse  fuerit  sibi  loqutus.  Et  si  fuerit,  dicat  ex  se,  se  non 
credere  nec  scire,  quod  dominus  rex  sciret  vel  audiverit,  quod  gerra  ecclesie 
vel  domini  pape  nisi  regis  Roberti  et  partis  Guelfe,  et  quod  solum  dominus  papa 
faveret  eis.  Et  si  dominus  papa  vellet  aut  intenderet  habere  auxilium  a  rege 
Aragonum,  qui  est  officialis  ecclesie,  bene  potuis.set  significasse  sibi,  qualiter  et 
in  omnibus  vellet  servicium  suum  .  .  . 

Item  loquendum  de  facto  regis  Romanorum  (vgl.  Abschnitt  iiber 
Friedrich  d,  Sch.  Nr.  253). 

(f.  124 v)  Am  22.  Februar  1323  verlangte  der  Konig,  dass  Vidal  dem 
Papste  iiber  den  Erzbischof  von  Toledo,  den  Infanten  Johann,  spreche  imd 
iiber:  condiciones  et  mores  gencium  .  .  .  Cum  idem  filius  noster,  considerata 
vite  sue  claritate  et  regali,  a  qua  procedit,  prosapia,  sit  hodie  quoddam  ecclesie 
luminare  et  sic  faetus  tanquam  margarita  inter  porcos  nec  posset  in  partibus 
Uis  fructum  ahquem  facere  propter  gencium  maliciam,  ipsum  erigere  dignetur 
ad  cardinalatus  dignitatem,  refferendo  sibi,  quomodo  dominus  papa  Clemens 
concesserat  facere  de  regno  nostro  aliquem  cardinalem.  Et  ubi  hoc  non  possit 
fieri,  quo  ad  presens,  pro  quo  tamen  primo  efficaciter  insistatis,  quod  saltim 
transferat  eum  ad  ecclesiam  Narbonensem  transferendo  archiepiscopum  Narbo- 
nensem  ad  ecclesiam  Auxitanam,  ubi  erit  inter  suos  et  in  domo  sua.  Super 
hiis  autem  conferatis  cum  reverendis  cardinalibus  Tusculano  et  Neapoleone. 

Am  19.  Februar  bekundet  J.  Empfang  mehrerer  Briefe  iiber  Unterreduug 
mit  Papst,  Kardinalen  imd  Konig  Eobert.     (f.  124.) 

Am  24.  Februar  erhielt  der  Konig  einen  Brief  Vidals  imd  Napoleons, 
sowie  die  Kapitel,  die  der  Kardinal  mit  dem  Erzbischof  (von  Arborea)  hinsicht- 
Hch  der  Stellung  des  Jutge  di  Arborea  iibermitteln.  Hugo  Vicecomes  de  Basso 
behielt  sein  Gebiet  gegen  Huldigimg,  einen  Census  von  3000  Gulden  und 
80000  Goldgulden,  die  er  jetzt  zahlen  musste.  Er  liess  sich  das  Schreiben  von 
Bernard  Davereo  vorlesen  und  erklarte  seine  Zustimmung.  Ebenso  der  Infant 
Alfonso.  Deswegen  wurde  G.  Oulomar  an  den  Kardinal  mit  einem  Dankschreiben 
geschickt  (1322/3  Februar  27.  f.  125^.)  f.  128  bekundet  J.  Empfang  obigen 
Briefes  und  zweier  (verlomer)  Zettel.  Er  habe  daraus  die  Gesinnung  des  Papstes 
und  Konig  Roberts  erkannt.  Vidal  soll  sich  von  der  Kurie  ganz  femhalten 
und  nur  mit  dem  Kardinal  Napoleon  verkehren.  (1322)3  Marz  21.  "Wenige 
Tage  nach  Ostem  gehen  Konig  imd  Infant  Alfonso  nach  Port  Fangos.  Am 
28.  Marz  kehrte  Vidal  schon  heim  (f.  129).  Wie  erwahnt,  Uegt  mir  trotz 
vielen  Suchens  nur  obiger  Bericht  Vidals  vor.  Darin  erwahnt  er  einen  andern 
iiber  die  prinzipielle  Stellungnahme  des  Papstes  und  Konferenz  mit  dem  Papste 
und  den  sechs  Kardinalen  (s.  oben  S.  585)  Dieser  Bericht  ist  nun  von  Zurita, 
Anales  II I.  6  c.  43  inhalthch,  und  wir  diirfen  hei  der  DarsteUungsweise  Zuritas 
annehmen,  in  allem  Wesenthchen  und  richtig  wiedergeben.  Nicht  unmogUch 
ist,  dass  der  Bericht  durch  Zurita  selbst  verloren  gegangen  ist.  Darnach  fand 
die  Audienz  Vidals  am  21.  Januar  statt.  Anwesend  waren  die  Kardinale  von 
Tusculum,  Napoleon  Orsini,  Lucas  Fieschi,  Peter  Colonna,  die  als  Freunde 
des  Konigs  bezeichnet  werden  sowie  Petrus  de  Arreblayo  und  Bertrandus  de 
Montefaventio,  die  wahrscheinlich  die  oben  charakterisierten  Spionendienste  fiir 
die  Pisaner  tun  sollten,     Vidal  fiihrte  geschichtlich  die  Schenkung  Sardiniens 


—     591     — 

vor:  Bonifaz  YIU.  habe  Jayme  eigenhandig  als  Konig  von  Sardinien  gekront 
und  zum  Zeichen  des  Besitzes  ihm  eine  ,copa  de  oro'  gegeben  und  erklart,  die 
Schenkung  geschehe  nicht  auf  Bitten  des  Konigs,  sondern  -weil  er  ihn  fiir  den 
tiichtigsten  Fiirsten  hielte  jenes  Land  wieder  der  Kirche  botmassig  zu  machen. 
Ausserdem  sei  ein  Hauptgrund  fiir  den  Papst  gewesen:  castigar  y  reprimir 
aquelJa  ciudad  y  comun  de  Pisa,  que  siempre  avia  sido  enemiga  de  la  iglesia  y 
la  cabeca  y  amparo  de  la  parte  Gibelina.  Dann  gedachte  Vidal  der  Bestatigung 
dui-ch  Benedikt  XI.,  Clemens  V.  und  Johannes  selbst.  Endlich  habe  der  Herr 
dem  Konig  eine  giinstige  Gelegenheit  zur  Ausfiihrung  der  Eroberung  gegeben. 
Da  das  Untemehmen  ein  wesentHch  kirchliches  sei,  so  moge  der  Papst  einen 
Zehnten,  Legaten  und  Indulgenzen  gewahren,  wie  dereinst  Bonifaz  Ylll.  Y  si 
el  fuesse  tan  duro  e  inexorable,  que  no  quisiesse  socorrer  en  tan  justo  negocio, 
las  cosas  avian  Uegado  en  tal  estado,  que  se  rematarian  cumplidamente  y  se 
sustentarian  en  tanto,  que  a  Dios  pluguesse,  que  se  conservassen:  y  su  santidat 
quedaria  con  grande  cargo  de  no  averse  inclinado  a  hazer  algun  socorro  en  los 
negocios,  que  tan  principalmente  tocava  ala  sede  apostolica.  Johannes  XXII. 
antwortete,  dass  Yidal  ihm  da  eine  grosse  Yerantwortung  zuwalze,  die  er  fiir 
sehr  klein  halte;  denn  der  Konig  wisse  recht  gut,  dass  er  gegen  seinen  Rat  und 
Willen  zu  dieser  Zeit  das  Untemehmen  begonnen  habe.  In  der  Christenheit 
sei  so  viel  Krieg,  dass  ein  neuer  Streit  wenig  notwendig  sei;  der  Konig  habe 
freilich  so  grosse  Yorbereitungen  getroffen,  dass  er  nicht  zuriickkonne.  Aber 
die  von  der  Kirche  erbetene  Hiilfe  miisse  eher  dem  Konig  von  Armenien  zu- 
gewandt  werden,  der  vor  dem  Ruin  stehe.  Dann  folgte  die  scharfe  Ausserang 
iiber  Friedrich  den  Schonen.  (Ygl.  oben  Nr.  253).  Yidal  berichtet  dann  weiter, 
dass  Kardinal  Jacob  Gaetani  imd  andern  Kai-dinale  meinten,  Sardinien  miisse  nicht 
mit  den  Waffen  sondem  durch  friedHche  Unterhandlungen  gewonnen  werden. 
Der  Konig  solle  sich  mit  dem  grossten  Teile  der  Insel  begniigen.  Sie  wiesen 
dann  auf  die  Schwierigkeiten  der  Unterwerfung  einer  fremden  Nation,  der 
schlechten  Luft,  auf  das  Geschick  Koberts  vor  Trapani  und  sein  eigenes  vor  Almeria 
hin.  Yidal  meinte,  im  Kriege  miisse  man  immer  wagen  imd  Aragoniens  Konige 
und  Untertanen:  muy  acostumbradas   estavan  de  aventurarse  en  sus  empresas. 

379.  R.  (Ferrariiis  de  Apilia)  an  Jayme  II.:  Geuuesische 
Ohibelliueu  verhaudelu  uiit  Kouig  Robert.  Aufreguug  des 
Papstes  im  Kousistoriuui  iiber  die  Rebelliou  iui  Bezii-k  Gallura 
und  Unterhaltung  mit  dem  Erzbischof  vou  Arborea  dariiber; 
Augst,  dass  Jayme  uach  Italieu  hiniibergreife.  Nieder- 
gesclilageuheit  des  Papstes  uud  Roberts.  Torsicht  mit  deu 
Boteu.    Begeisteruug  iu  Sardiuien  fiir  Ai-agonien.    Aviguon 

(1323)  Mai  23. 
.  .  .  Itemi)   venerunt  no\iter   ambaxiatores  Januensium 
Gibillinorum,   qui  sunt  Saone,  ad  regem  Robertum;  non  qui- 

ij  Yorher  geht:  die  Eolgen  der  Hinrichtung  des  Jordan  de  Insula.     Vgl. 
Frankreich. 


—     592     — 

dem  inter  ipsos  ambaxiatores  sit^)  aliquis  illorum  de  Auria. 
Et^)  dicitur,  quod  venerint  tractare  pacem  cum  interioribus 
civitatis  et  cum  dicto  rege  Roberto.  Jamque  creditur,  quod 
illi  de  Spinula  firmaverint  dictam  pacem  secrete,  tractante  et 
operante  papa  predicto.  Item  venerunt  noviter  rumores  in 
curia,  quod  mayor  pars  iudicatns  Gallurie,  quem  Pisani  tene- 
bant,  rebellavit^)  eidem  fuitque  dictum  in  consistorio,  de  quo 
papa  minus  se  contentum  ostendit,  ita  ut  diceret  verbis  preg- 
nantibus  hec  verba:  Amodo  rex  Aragonum  habebit  indubie 
votum  suum  de  Sardinia!  Posthec  autem  misit  papa  pro 
archiepiscopo  Arborensi^)  et  presente  rege  Roberto  petivit  ab 
ipso,  si  ex  rebellione  iudicis  Arboree  vos  poteratis  habere 
intentum  de  Sardinia,  non  exprimens  quicquam  de  rebellione 
scire(?)  Cui  idem  archiepiscopus  sic  se  aseruit  respondise: 
Pater  sancte,  inquit,  sine  rebellione  huiusmodi  rex  Aragonie 
habuiset  obtatum  de  Sardinia,  considerato  magnifico  appa- 
ratu,  quem  fecit.  Tamen  propter  dictam  rebellionem  nullum 
dubium  est,  quod  de  plano  totimi  habebit,  exponens  eidem 
domino  pape  condiciones  particulariter  insule.  Cui  papa  sic 
dixit,  quod  alii  non  sic  tenebant,  prout  ipse  archiepiscopus 
referebat.  A  quo  tunc  papa  petivdt  presente  dicto  rege 
Roberto,  si  crederet,  quod  vos  intenderetis  et  posetis  alibi 
percutere,  nam  dubitant  aliqui,  quod  papa  et  rex  timeant 
multum  de  Janua.  Cui  idem  archiepiscopus  respondit,  quod 
nullo  modo  credebat,  quod  intenderetis  ad  aliud,  nisi  ad  com- 
plendum  principale  negocium,  quod  cepistis;  ita  quod  in 
omnibus,  que  regium  honorem  respiciunt  idem  archiepiscopus 
se  libenter  exercet.  Videtur  propterea  amico,  quod  esset 
curialitas  scribere  dicto  archiepiscopo,  quia,  quantum  ipse 
potest  cognoscere,  satis  legaliter  \idetur  se  gerere  in  hiis,  que 
respiciunt  decus  regium  et  perfectum.  ^^) 

Sciat  preterea  regia  celsitudo,  quod  amicus,  postquam 
fecerat   sigillari   litteras,    quas    in    presenciarum    dirigit  ex- 

a)  So  Or.      b)  Es  folgt  iiberflussig  ut. 


^)  Dieser  Aufstand  oben.  erwahnt  bei  Frankreich. 

3)  Der  oft  als  Yertreter   der  aragonesischen  Sache    und   als  Vermittler 
genannt  wird:  Guido  ord.  Praed. 

*)  Es  finden  sich  formelhafte  Dankbriefe. 


—     593     — 

cellencie  regie,  didiscit  per  archiepiscopum  supradictum,  quo- 
modo  Montanerius  familiarius  et  nuncius  dicti  iudicis  Arboree 
receserat  de  Marcilia  Xni.  die  Madii,  ita  quod  credebat, 
quod  iam  esset  cum  predicto  iudice  domino  suo. 

Tandem  sciat  exceilencia  regia,  quod  papa  et  rex 
Robertus  post  perceptas  predictas  rebelliones  Sardinie  et 
propter  apparatum,  quam  vident  sic  feliciter  prosperari, 
sunt  mii-abiliter  consternati  in  animo  et  quasi  de  remedio 
desperati,  videntur  a  multis,  quibus  utebantur  prius,  magnis 
comminationibus  siluisse. 

Insuper  gratisimum  gesit  amicus  de  litteris,  quas  celsi- 
tudo    vestra    misit    eidem.       Et    ecce    respondet^)    ad    illas; 
placuit   autem  sibi,   quod  ego  de  presentibus  duxerim  sereni- 
tatem  regiam  informandam.     Item  consuluit  amicus,  quod  ex- 
pediret  omnino  habere  duos  cursores  in  curia,  viros  discretos, 
non  portautes   bustiam,   qui  continue  venirent  et  reportarent 
responssa;  et  non  irent  ad  domum  amici  set  directe  venirent 
ad  hospicium  meum,    quasi  missi  ab  amicis  et  consanguineis 
meis,  non  a  vestra  regia  magestate.     Itaque,  dum  hec  littere 
perficerentur,    festine  fecit  me  vocari  amicus  dixitque  michi, 
quod  ipsa  eadem  hora  exibant  ab  eo  ambaxiatores  GebeUi- 
norum  de  Janua,    qui  dixerant  sibi,    quod    erant   in    tractatu 
pacis^)  cum  rege  Roberto  et  cum  intrinsecis  civitatis  predicte 
Janue.     Verumtamen  quid  fiet  in  posterum,   nesciebant,  quia 
hucusque  non   habuerant  nisi   verba   ab   ipso.     Credit  tamen 
amicus,  quod  huiusmodi  concordia  non  sorciatur  efi^ectum  pro 
eo,  quod  Grimaldi,  qui  sunt  de  mayoribus  interioribus  Janue 
talem   concordiam   non  acceperant  et  dicunt  aperte,  quod,  si 
id  fiat,  adherent  illis  de  Auria  et  uniant  se  cum  eis.    Dixerunt 
insuper  ambaxiatores  prefati,   quod  rex  Robertus  dixerat  eis, 
quomodo   habuerat   certos   rumores,    quod   tres   naves   vestre 
aplicuerant  in  Sardiniam,  et  antequam  gentes  descenderent  ad 
terram,   levaverunt  laudes  vestras  atque  dixerunt:  A  la  roba 
dels  Pisans   et  dels  Genoueses   et  del  rey  Robert!     Vos  estis 
sapientissimus  princeps-^)  et  cognoscitis,  quid  inportant  huius- 
modi  verba  ...     Dat.  Auinione  die  martis  XXIII.  Madii. 
c)  pascis  Or.       d)  princips  Or. 

^)  Vgl.  folgende  Nr. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  38 


—     594     — 

Placeat^)  magestati  vestre  mandare  cursoribus,  quos  ad 
curiam  destinabitis,  quod  nuUam  ab  aliquo  recipiant  litteram 
sive  veniendo  ad  curiam  sive  redeundo  ad  serenitatem  vestram; 
nec  hic  in  curia  ostendant  se  tamquam  per  vos  misos,  set 
recta  via  debeant  ad  me  venire  iuxta  hospicium  amici,  ubi 
sum  hospitatus. 

CRD  4234.  Or.  Pap.  Ssp.  Auf  der  Riickseite  hatte  Schreiber  den  Brief 
begonnen  mit  .  .  .  benefactori  suo  frater  Fer.  de,  dies  aber  dann  durchstrichen. 
Er  beginnt  seinen  Brief  mit  R.     Amicus  ist  natiirlich  Napoleon  OrsLai. 

380.  Napoleon  Orsini  an  Jayme  II.:  Sardinische  Angelegen- 
heiten.     Seine  Anhangliclikeit  an  den  Konig.     Bemiihungen 

fiir  Ferrarius.    Avignon  (1323)  Mai  23. 

Brief  des  Konigs  erhalten.  Gaudeamus  .  .  .  tam  de  celeri  succurssu 
transmisso  per  magnificenciam  regiam  ad  peticionem  nobilis  viri  domini  Hugonis 
vicecomitis  de  Basso  iudicis  Arboree,  quam  eciam  de  properata  expedicione  feHcis 
stolii  vestri.  Er  glaubt,  dass  ihm  sein  Rat  Guilleknus  Oulomarii  wahrhaft  iiber 
seine  Zuneigung  zum  Konige  berichte :  Set  in  veritate  caritas  et  sincera  af fectio 
cordis  nostri  ad  omnen  honorem  et  exaltacionem  regie  corone  vestre  et  domi- 
num  infantem  plus  flagrant  in  corde  nostro  quzm  possimus  exterius  opere  de- 
monstrare.  Er  schreibt  dem  iudex  Arboriensis,  dass  er  das  in  Gegenwart  des 
Erzbischofs  von  Arborea,  Vidals  von  Villanova,  Wilhehns  Oulomai'ii  und  Mun- 
tanarii  Beschlossene  auszufiihren  trachte  und  bittet  den  Konig  ihm  alles  Zuge- 
sagte  zu  halten.  Nam  primite  adhesiones  corone  regie  et  resistencia,  quam 
primo  fecit  contra  Pisanos,  magnum  locum  obtinet  meritorum.  Er  schreibt  das 
nicht  fiii'  den  Konig,  sondem  zur  Information  fiir  den  Infanten  Alfonso. 

Circa  negocium  reUgiosi  viri  fratris  Ferrarii  de  ApiHa  fecimus,  quod 
potuimus,  et  in  futurum  sine  negHgentia  faciemus,  quia,  quicquid  serenitas 
regia  nobis  cum  tanto  recomendat  affectu,  non  possemus  negHgere.  Tamen 
sciunt  nuntu  vestri,  quod  sanctissimus  pater  dominus  noster  est  in  aliquibus 
stricti  iuris.  Speramus  tamen  cotidie  meHora,  maxime  si  arriseiint  prospera  in 
assumptione  predicta,  ut  iam  grata  initia  manifestant  .  .  . 

CRD  4223.  Or.  Pap.  Ssp.  Gedruckt  aus  imserer  QueUe  iu  Mon.  hist. 
patrie  X,  662.  Dieser  Brief  ist  Antwort  auf  Schreiben  Jaj-mes  vom  8.  Mai. 
Reg.  341  f.  132. 

381.  R.  au  Jayme  11.:  Eintreteu  Napoleon  Orsiuis  fiir  ihn 
ini  Konsistorium.  Bitte  mu  hessere  Inforniation  desselben. 
Warnt   dringend   zur  Torsicht.    Infant  Alfous   soll  Iglesias 

hahen.    Avignon  (1323)  September  10. 

Sacre  regie  magestati  R.  humiHs  factura  vestra. 


379  6)  ^uf  angefiigtem  Zettel. 


—     595     — 

. . .  In  consistorio,  videlicet  die  quinta  mensis  Augusti.  cum  ageretirr  de  conce- 
dendo  decimis  regni  sui  regi  Portugalie,  statim  amicus  respondit,  quod  similem 
peticionem  vos  feceratis  in  casu  eciam,  ubi  favorabilius  et  iustius  vobis  concedi 
debuerat,  et  vobis  tamen  negate!  Schreiber  wundert  sich  deshalb  iiber  unge- 
niigende  Information  des  amicus ;  die  Krone  konne  Schaden  leiden.  Schon  hat 
ihn  ein  angesehener  Mann  um  seine  Yermittelung  ersucht,  per  que  ad  regiam 
excellenciam  reduceretur  comune  Pisarum.  Er  glaubt,  dass  es  von  den  Pisaner 
Gesandten  ausgeht.  Napoleon  hat  ablehnend  geantwortet,  er  (Schreiber)  hat 
ihn  gebeten  ihnen  nicht  alle  "Wege  zu  sperren.  Er  scheint  aber  konigliche  Weisung 
zu  wiinschen.  Wamt  dringend,  vorsichtig  zii  sein,  als  der  Fiirst,  qui  hodie 
singularis  reputatur  prudencie  iater  omnes  principes  huiusinundi.  Die  Pisaner 
erhielten  durch  Boten  in  einer  sagicia  in  6  Tagen  von  Pisa  Nachricht,  dass  der 
Infant  Villam  ecclesie  habe.  Auch  ihm  hats  ein  rehgiosus  Pisanus  zugefliistert 
.  .  .  Dat.  Auinione  die  X.  m.  Septembris. 

CED  4114.  Or.  Pap.  Ssp.  Jayme  hatte  Napoleon  am  6.  Jimi  die  Abfahrt 
des  Jnfanten  gemeldet,  am  23.  Juli  und  8.  August  ihm  sardinische  Nachrichten 
gesandt  Reg.  341  f.  137  ^,  141,  143.  Jaymes  Antwort  lautet:  Cognovimus  et 
aperte  videmus  intencionem  vestram  laudabilem  et  nobis  gratam.  Et  circa  hec 
scribimus  pluries  dom.  cardinali,  .  .  .  cum  quo  loqui  poteritis.  Reg.  341  f.  164 
vom  12.  Oktober. 

382.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  II.:  was  der  Freund  den 
um  Rat  fragenden  Pisanern  antworten  und  wie  er  ihr  Gre- 
wissen  scliarfen  will;  wie  plotzlicli  die  Pisaner  Oesandten 
den  Papst  als  Scliiedsrichter  nehmen  woUen  und  der  Freund 
es  aus  ihnen  herauslockte.  Warnung  des  Konigs  vor  dem 
verdaclitigen  Schiedsrichter!  Ausfiihrliche  Schilderung,  wie 
der  Papst  in  die  Yerhandlungen  der  Intrinseci  und  Extrinseci 
von  Genua  neben  drei  Kardinalen  als  Schiedsrichter  Koni^ 
Rohert  bringt,  obwohl  er  selbst  Partei  ist,  wie  bei  den  Ter- 
handluugen  sicli  herausstellte,  dass  die  Intrinseci  nur  einen 
Teil  ihrer  Auftrage  zuuiichst  mitteilen  diirfen  und  so  die 
Sache  steht.  Mitteilung,  dass  er  aus  Angst  vor  der  crabies 
presidentis'  (des  Papstes)  sich  in  den  Briefen  nicht  nennt. 
Avignon  (1323)  September  30. 

Sacre  regie  magestati.  Recepit  noviter  amicus  regius 
affectu  promptissimo  et  dulcissimo  vestre  celsitudinis  litteras 
super  hiis,  que  pro  parte  ambaxiatorum  Pisanorum  fuerant 
hactenus  ei  tacta,  et  ipso  amico  in  mentis  archauis  premas- 
ticante  modum  et  formam  ad  procedendum  predicta,  quibus 
melius  ipsos  posset  deducere  ad  ea,  que  vergerent  ad  excellen- 

38* 


—     596     — 

ciam  honoris  vestri  et  ad  comoda  eciam  ampliora  ac  mecum 
super  premissis  familiariter  sui  gracia  conferente,  considerabat 
aperire  eisdem  primitus  tamen  cum  per  ipsos  esset  requisitus, 
videlicet  quod  remanente  vobis  libere  regno  vestro  Sardinie, 
cogitarent,  per  quem  modum  vobis  satisfieret  de  grandibus 
sumptibus,  quos  pro  recuperacione  regni  eiusdem  subire  opor- 
tuit  regiam  magestatem,  qualiter  eciam  provideretur  vobis 
super  dicti  regni  redditibus  a  concessionis  vobis  per  Ro- 
manam  ecclesiam  de  dicto  regno  facte  tempore  iam  preceptis, 
cum  de  iuris  rigore  de  percipiendis  etiam  teneantur,  quodque 
in  consideracionem  mature  deducerent  dampna  incussa  atque 
IData  et  etiam  iniurias,  quorum  satisfaccio  sub  vigoris  iuris 
examine  includuntur,  ubi,  quod  absit,  ut  iam  inceptum  est, 
rigido  et  hostili  modo  procedat.  Considerarent  quoque,  quod 
vestri  subditi  hanc  imprisiam  de  bonis  eorum  propriis  perficere 
assumpserunt.  Super  quibus  omnibus  omni,  quo  poterat, 
aftectu  pro  eis  pulsare  ad  ianuam  misericordie  regie  in- 
tendebat. 

Hiis  itaque  sic  in  deliberacionis  statera  pendentibus, 
fuit  amici  vestri  auribus  instillatum,  quod  considerantes  ipsi 
ambaxiatores  Pisani,  quod  favorabilius  pro  eis  erat,  quod  trac- 
tatus  ipse  per  summum  pontificem  assumatur,  eo  quod  eorum 
comoda  tenere  gestat  in  animo  et,  quantum  potest,  curiose 
procurat,  prout  tractatus  concordie  Januensium,  qui  in  eius 
continue  teruntur  mortario,  et  multa  alia  signa  edocent  mani- 
festa,  quod  per  ipsum  summum  pontificem  scribi  serenitati 
vestre  super  ipso  tractatu  concordie  procurarunt.  Et  de  pre- 
missis  dictus  amicus  de  ore  eorum  caute  fecit  aliqua  extor- 
queri,  Kcet  dicti  ambaxiatores  dixerint,  quod  per  eos  nil  super 
hiis  tactum  fuerit  cum  summo  pontifice.  Et  si  tactum  esset 
aliquid,  dubitabant,  quod  tactum  esset  per  sindicum  civitatis, 
qui  continue  moratur  in  curia.  Et  certe  non  fuisset  ille 
ausus  pro  oculo  quicquid  aggredi  ipsis  in  cm'ia  existentibus, 
sine  mandato  et  deliberato  consilio  eorundem  ...  Sit  provisa, 
si  forte  super  hiis  requiratur  regia  magestas  a  summo  ponti- 
fice,  et  solita  prudencia  censeat,  quantum  sit  periculosum  et 
grave  in  negociis  tractatorem  habere  suspectum  et  maxime 
hominem   non    pacis    amicum.     Considerato    potissime,    quod 


—     597     — 

habeatis  in  curia  amicum,  de  quo  vere  dicere  potestis:  Ipse 
est  alter  ego  .  .  . 

Denique  ista,  que  sequntur,  de  voluntate  et  consciencia 
amici  notiffico,  ne  quicquam  lateat  de  hiis,  que  aguntur  in 
curia  .  .  .  circa  tractatum  concordie  Januensium  extrinsecorum 
cum  intrinsecis,  maxime  per  soUicitam  cautelam  sinceri  amici 
et  eius  ingenium  perquisitum.  Scientes,  quod,  cum  illi  de 
domo  de  Spinulis,  qui  consueverunt  de  vestro  amico  confidere, 
iam  cessare  et  cavere  inciperent  a  participando  cum  ipso 
amico  facta  eorum  et  in  dolo  eciam  cum  domo  de  Auria  am- 
bularent,  secretum  tractatum  habuit  cum  domino  Angelo  Tar- 
taro,  qui  est  pro  extrinsecis  caput  ambaxiate,  quantum  attinet 
ad  domum  de  Auria,  et  eidem  offerri  fecit  auxilium,  consi- 
lium  et  favorem,  et  eum  fecit  redi^)  cautum  de  dolo  et  fraudibus 
adversariorum  et  eciam  collegarum,  qui  hec  cum  gratante 
devocione  recipiens  in  suis  comissis  semper  ad  consilium  eius, 
cum  fuit  et  est  necesse,  recurrit,  omnia,  que  in  dicto  sunt 
acta  negocio,  comunicando  eidem.  Et  modum^)  per  papam 
in  premissis  habitus  fuit  iste,  videlicet,  quod  utriusque  partis 
ambaxiatoresperquatuor  forte  dies  ante  festum  sancti  Mchaelis 
coram  sua  vocavit  presencia  accessitis  ibidem  rege  Roberto 
et  cardinali  de  Flisco  et  aliis  tribus  cardinalibus,  scilicet  do- 
mino  Berrando^)  de  Monte  fauencio  et  Gaucelino  Johannis  et 
Arnaldo  nepote  eiusdem  pape  et  ipsos  primo  in  quodam  suo 
brevi  sermone  induxit  ad  pacem,  ad  quam  quelibet  pars  se 
promptam  obtulit  per  verba  generalia  colorata.  Qui  fiualiter, 
prout  cum  prefato  rege  preordinaverat,  eisdem  dedit  pro  trac- 
tatoribus  tres  cardinales  predictos,  in  qua  dacione  dictus  rex 
fuit  per  ambaxiatores  extrinsecos  nominatus  et  ad  hoc  per 
dictum  dominum  Angelum  curialiter  contradictum.  Quibus 
tribus  tractatoribus  iam  per  papam  sic  deputatis  fuit  per 
eosdem  cardinales  eis  dies  sequens  proxima  assignata,  ut  co- 
ram  eis  pars  utraque  esse  deberet.  Qua  die  dominus  Chri- 
stianus  de  Spinulis  fuit  screte  cum  rege  et  de  domo  eius  ivit 
ad  papam  et  cum  dicto  rege  Roberto  ordinavit  cum  papa, 
quod  dictis  tribus  cardinalibus  rex  prefatus,  qui  est  eis  co- 
munis,  si  Deus  esf^),  fuit  adiunctus,  ita  quod  composicio,  que 

a)  So  Or. 


—     598     — 

die  illa  fieri  debebat  coram  dictis  cardinalibus  in  domo  do- 
mini  Gaucelini  Johannis  prolongata  fuit  in  diem  sequentem  et 
ad  domum  domini  regis  Roberti,  ubi  in  die  assignata  utraque 
parte  coram  prefato  domino  rege  et  dictis  cardinalibus  com- 
parente  pecierunt  prefati  comissarii  a  partibus,  ut  exponerent 
proponenda,  ubi  altercantibus  aliquantulum  inter  se  partibus, 
quis  primo  diceret,  finaliter  prenominatus  dominus  Angelus 
curialiter  et  prudenter  pro  parte  extrinsecorum  proposuit  tria: 
videlicet,  quod  ipsi  petebant  restitui  ad  graciam  dicti  regis, 
in  quo  notare  potestis,  quomodo  curialiter  eum  excludebat 
tanquam  partem.  Item  petebant  ad  cix^itatem  ipsorum,  de 
qua  eiecti  erant,  reduci.  Item  cjuod  bona  eorum,  etiam  qui- 
bus  sunt  expoliati,  restituantur  eisdem  offerentes  .  .  .  caute- 
lam  dare  pro  pace  servanda.  Ad  C[Uod  fiiit  pro  intrinsecorum 
parte  responsum,  quod  pro  secui'itate  petebant,  quod  domi- 
nium  civitatis  Janue  daretur  regi  pro  X  anuis.  .  .  .  Huic  autem 
peticioni  .  .  .  Angelus  .  .  .  caucius  et  prudencius  respondit, 
quod,  si  ipsi  intrinseci  intenderent  c^uantum  ad  hunc  articu- 
lum  stare  in  propositis  finibus,  statim  erat  respondere  paratus. 
Qui  responderunt,  quod  non  intendebant  .  .  .  se  astringere, 
quin  possent  etiam  illi  articulo  addere,  si  cpia  vellet.  Et  ad 
hoc  respondit  prefatus  Angelus,  .  .  .  quod  statim  adderent, 
si  qua  veUent  .  .  .  AUas  nil  intendebat  dicere,  nisi  esset  ex 
toto  dictus  articuhis  declaratus.  Cui  unus  ipsorum  amba- 
xiatorum  intrinsecoruni  incaute  respondens  dixit,  C|Uod 
hoc  non  poterant  facere,  cum  hoc  omnes  iurassent,  nil 
amplius  dicere,  quousque  istud  esset  concessum.  Qui  de 
hoc  fuit  a  suis  collegis  graviter  reprehensus.  Tunc  respondit 
rex  pro  eis  dicens,  quod  deliberarent  maturius  et  in  crastinum 
eadem  hora  comparere  curarent.  Qua  die  .  .  .  pecierunt  res- 
ponsum  extrinseci  super  puncto  premisso.  Qui  dixerunt, 
quod  nuUa  racione  intendebant  se  ulterius  apeiTre,  nisi  prius 
esset  .  .  .  articulus  de  regis  dominio  acceptatus.  Extrinseci 
vero  stant  in  primo  proposito  .  .  .  Quibus  dictus  rex  dixit, 
c[Uod  ipsi  in  hoc  casu  petebant  iniustum.  Cui  dictus  Angelus 
respondit  viriliter ,  quod  non  erat  hoc  regium  in  uno  tali 
negocio   interloqui   sic   prorupte.     Et  unus  ex  dictis  cardina- 

b)  Montefaciencio  Or. 


—     599     — 

libus,  scilicet  de  Monte  favencio'')  volens  sustinere  verbum 
regis  incepit  illud  velle  legibus  adiuvare.  Ad  quod  fuit  dicto 
cardinali  sufficienter  responsum  per  dictum  Angelum,  qui  est 
prudens  et  cautus  et  iurisperitus,  taliter  quod  tacuit  cum 
verecundia  et  rubore.  Et  in  hoc  puncto  stat  negocium  et 
operam  dat  amicus,  quod  ab  hoc  puncto  non  recedatur  per 
extrinsecos,  quia  intrinseci  ulterius  non  dicere  ad  sancta  Dei 
evangelia,  antequam  de  Janua  recederent,  iuraverunt  .  .  .  . 
Malicias''),  dolositates,  astucias,  fraudes,  que  in  dictis  tracta- 
tibus  inseruutur  et  per  principales  tractatores  tractantur, 
regie  magestati  narrare  non  dubito  esse  turpe. 

Magestatem  regiam  extimo  indubitanter  advertere'^)  quare 
in  meis  litteris  nomen  meum  non  exprimo.  Hoc  est,  quia 
hodie  quilibet  quantumque  fidelis  debet  timere  rabiem  et 
tyi-annidem  presidentis.  Ymmo  placeat  pro  regia  reverencia 
me  in  vestro  consilio  nullatenus  nominare. 

Dat.  Auinione  die  ultima  mensis  Septembris. 

CRD  4125.  Or.  Pap.  Ssp.  Ahnlich  schreibt  iiber  letzteren  Punkt  am 
selbem  Tage  Christian  Spinula.  Am  15.  September  hatten  sich  die  Pisaner  Ge- 
sandten  an  der  Kui-ie  an  Nikolaus  Oria  gewandt  mit  der  Frage:  Si  ibidem  erat 
persona,  cuin  qua  tamquam  regia)  posset  de  factis  Sardinie  conveniri.  Quibus 
respondendum  duxi,  quod  aUam  personam  ibi  nesciebam,  nisi  dominum  Neapo- 
leonem  cardinalem,  qui  in  omnibus  honorem  regium  desiderat  augmentare.  Et 
hiis  auditis  in  continenti  dictum  cardinalem  de  predictis  soiicite  informa\i.  — 
CRl)  4134.  Auch  Angelus  Tartaro  schreibt  am  10.  Oktober  an  den  Konig: 
40  Tage  hiitten  die  intrinseci  auf  sich  warten  lassen.  Der  Papst  hatte  Em- 
wirkung  auf  Konig  Robert  abgelehnt:  asserens,  quod  dom.  regem  Robertum  tale 
negocium  non  tangebat.  Als  jene  endlich  gekommen,  hatten  sie  in  der  Kom- 
mission  der  Kardiniile  und  Roberts  Ubertragung  des  regimen  auf  Robert  auf 
10  J.  oder  langer  verlangt,  anderes  spater  sagen  wollen.  Oft  war  K.  Robert 
mit  jenen  allein.  Cognoscimus,  quod  non  fuimus  huc  vocati  pro  pace  set  alia 
fuit  occasio.  Seine  Partei  hat  die  Verhandlungen  mit  Zustimmung  Konig 
Friedi-ichs  von  Sicihen  iibernommen ;  conservato  iure  Romani  imperii.  De  pros- 
peritatibus  domini  infantis  curia    dolet.     CRD   4141.     Ygl.  auch  4117  ahnlich. 

383.  Napoleou  Orsini  aii  K.  Jayme  n.:  Aiigelegeulieit  der 
Sevlllauer  Kirche.  Yorschlag,  wle  der  Kouig  iu  scharfer 
Weise  deu  Pisaueru  antworten  soU,  weuu  er  um  Aussohimng 
angegaugeu  wird.    Grund  ist  das  prahlerische  Beuehuieu  der 

c)  malicicias  Or.         d)  avetere. 


—     600     — 

Gesaiidten,  ihre  Verhandlungen  gegen  den  Infanten  und  den 
Konig.     Ayignon  (1323)  September  30. 

Den  Kgl.  Brief  an  den  Papst  pro  ecclesia  Ispalensi  liat  der  Bote  dem 
Papst  iibergeben;  hierbei  bedurfte  es  weder  seiner  noch  eines  anderen  Hiilfe; 
der  Papst  schreibt  dem  Konige  selbst  dariiber;  sowohl  fiir  diese  Kirche  wie  fiir 
jede  andere,  fiir  die  der  Konig  bittet,  wtirde  er  mit  Riicksicht  auf  ilin  und  die 
Konigin  und  aus  Liebe  gegen  die  Personhchkeit  (amore  illius  persone)  gern 
bereit  sein  zu  wirken. 

Quia  vero  nuntius  vobis  dixit,  quod  unam  litteram  portat 
domine  regine  ex  parte  domini  nostri  et  duas  vobis,  suspicati 
fuimus,  quod  in  altera  illarum  forsitan  ad  requisitionem 
Pisanorum  super  tractatibus  Sardinie  aliquid  vobis  scribat. 
Quod  si  ita  est,  consulimus  pro  meliori,  quod  servata  bona 
prudencia  et  honestate  loquendi,  sicut  sapiencia  regia  bene 
in  talibus  est  experta,  respondeatis  magnifice,  quod  omnis  vera 
pax  cum  quibuscunque  expugnantibus  vos  et  domum  vestram 
semper  vobis  placuit  et  placebit.  Tamen  comunitas  Pisana 
gratis  et  sine  racione  diu  vos  vestris  iuribus  in  contumeliam 
sancte  ecclesie,  cuius  in  hoc  vices  agitis,  temerarie  spoliavit 
et  tantum  vos  fecit  expendere  preter  illatas  iniurias  gratis  et 
impie,  quod,  si  venderetur  civitas  Pisana  cum  omnibus,  que 
habet,  esto,  quod  gratis  remiteretis  iniurias,  non  esset  recom- 
pensatio  sufficiens  pro  emenda.  Nec  consideraverunt  Pisani 
mansuetudinem  vestram  et  domini  infantis,  quia,  cum  tanto 
tempore  spoliaverint  vos  fructibus  regni  vestri  Sardinie,  in 
prima  acie  assumptionis  vestre  et  direccionis  exercitus  potuis- 
setis  racionabiliter  et  iuste  super  ipsos  incautos  et  unmunitos 
irruere. 

Das  hat  er  nicht  getan,  nur  sein  ihm  gehoriges  Land,  das  sie  besetzt, 
wieder  gewonnen.  Schliesslich  soll  der  Konig  sagen:  Wenn  die  Pisaner  ihm 
reverentia  und  satisfactio  gewahren,  so  will  er  sie  so  aufnehmen,  quod  tam  ipse, 
qui  requirit  (Papst),  als  jene  und  die  ganze  Welt  erfahren,  die  das  Unrecht 
kenne:  quod  in  animo  vestro  est  amor  pacis  et  quod  etiam  ad  iniuriosos 
hostes  geritis  viscera  pietatis. 

Movemur  etiam  in  speciali  ad  hoc  consulendum,  quia 
nuntii  Pisanorum  in  ista  curia  nimis  laxaverunt  linguas  suas 
ad  magnificandum  se  ipsos  .  .  .  et  debilitates  mendaces  in- 
incliti  domini  infantis  et  sui  exercitus  et  quod  penitebat  vos 
assumpsisse  negotium  et  quod  erat  impossibile  vos  in  Sardinia 
prosperari  mendaciorum  auditoribus  avidis  pluries  retulerunt» 


—     601     — 

propter  quod  ad  taliiim  vecordiam  reprimendam  expedit  cum 
prudenti  constancia  respondere  .  .  .  Has  litteras,  quas  alius 
curssor  nobis  portavit,  que  tangunt  materiam  tractatuum, 
respondebimus  per  eundem  nuntium  celeriter,  quem  remitimus, 
ut  possimus,  plenius  respondere.  Dat.  Auinione  die  ultima 
mensis  Septembris. 

CRD    4137.     Or.    Pap.  Ssp.     Der  Konig   antwortete    zustimmend,    ohne 
neues  zu  beriihren,  am  16.  Oetober.     Reg.  341  f.  165. 

384.  Napoleon  Orsiiii  an  Jayme  n.:  die  Pisaner  Gesandten 
tun  inbetreff  der  Friedensverhandlungen  noch  so  hoch,  dass 
nichts  niit  ihnen  zu  machen  ist.  Loh  des  Friedenseifers 
des  Konigs.  Nur  um  einen  passenden  Frieden  zu  erhalten 
diirfe  man  Krieg  fiihren.  —  Gerade  bat  der  Pisaner  Syn- 
dlkus  uni  seine  Vermittlung.  Das  Pisaner  Anerhieten  war 
aber  so  lacherlich,  dass  er  die  Vermittlung  ahlelmte. 
Avignon  (1323)  October  4. 

Nuncii  Pisanorum,  qui  hic  sunt,  licet  loquti  nobis  fuerint 
de  pace  tractanda  vobiscum,  tamen  ita  tenent  se  in  altis 
et  in  Mis,  que  excellentia  regia  niillatenus  acceptaret,  quod 
non  videtur  nobis,  quod  tractatus  eorum  per  quemcunque 
possent  aliquem  bonum  fructum  parere,  nisi  prius  eorum  \dres 
et  inanes,  ut  credimus,  confidencie  viriliter  prosternantur. 
Nec  videmus,  quod  ad  alia  mmc  talia  verba  sint  mota,  nisi 
ut  ex  hoc  carius  se  vendant  ilKs,  cum  quibus  summo  studio 
contra  vos   querunt  facere  Kgaturam  .  .  . 

Laudamus  tamen  multum  sanctam  vestram  intencionem 
ad  bonum  et  dulcedinem  pacis.  Sine  cuius  intentione  et  desi- 
derio  nuUum  bellum  licite  esse  potest,  quia  ad  hoc  solum 
bellum  a  Deo  conceditur,  ut  pax  debita  subsequatur. 

Facta  littera  usque  huc  venit  ad  nos  sindicus  Pisanorum 
rogans  et  supplicans,  quod  assumeremus  tractatus  pacis  .  .  . 
Cui  nos  diximus:  Quod  velletis  facere  domino  regi  Aragonum  ? 
Respondit:  Nos  essemus  contenti  tenere,  quod  tenemus  in  in- 
sula,  et  dominus  rex  tenet,  quod  tenet.  Et  nos  derrisimus 
verbum  suum  dicentes,  quod  pro  hac  stulticia  nolebamus  vos 
impedire  de  tractatibus  nec  vobis  significare  . . .  Dat.  Auinione 
die  quarta  Octobris. 

CRD  4143.     Or.  Pap.  Ssp. 


—     602     — 

385.  Napoleoii  Orsiiii  aii  Jayme  n.:  Empfehluiig  des  Domini- 
kaners  Fliilippiis  de  Barbastro;  er  soll  dem  Konig  miindlich 
iiher  Ferrarius  de  Apilia  beriehten;  der  Konig  soll  ilim  ein 
Bistum  in  Sardinien  erwirken,  dort  brauche  er  solche  treue 

Personlichkeiten.     A^ignon  (1323)  October  15. 

Qiiia  religioso  viro  fratri  Philippo  de  Barbastro,  ord. 
Pred.,  dilecto  capellano  et  famiKari  nostro,  ad  vestram  pre- 
tenciam  accedenti  aliqua  tangencia  personam  et  statum  vene- 
rabilis  in  Christo  patris  fratris  Ferrarii  de  Apilia  ordinis  supra- 
dicti  electi  et  consecrati  in  archiepiscopum  Neopatrensem, 
amici  et  capellani  nostri  carissimi,  vestri  et  tocius  inclite 
domus  vestre  honoris  et  status  precipue  zelatoris,  magnitudini 
vesti^e  commisimus  vive  vocis  oraculo  reffereuda,  specialiter  si 
aliqua  bona  ecclesia  in  insula  Sardinie  vaccaret,  quod  sanc- 
tissimo  patri  domino  nostro  placeret  efficaciter  scribere,  quod 
eidem  fratri  Ferrario  provideret  de  ea:  excellenciam  vestram 
affectuose  rogamus,  quatenus  hiis  .  .  .  velit  serenitas  vestra 
fidem  plenariam  adhibere.  Movemur  autem  ad  ista,  tmn  pro 
honore  prefati  fratris  Ferrarii,  quem  sincere  diligimus,  tum 
etiam,  quia  reputamus  expediens  honori  vestro,  quod  talis 
prelatus  sit  apud  vos,  de  quo  indubitata  fiducia  habeatur  et 
cui  possint  secreta  expedientia  intimari;  maxime  in  terra  illa 
tales  prelatos  isto  tempore  expedit  vos  habere.  Dat.  Auinione 
die  XV.  mensis  Octobris. 

CRD  4146.     Or.  Pap.  Ssp.     '^^^eiteres  in  der  Einleitung. 

386.  Napoleon  Orsini  an  Jayme  TI.:  Prozesse  gegen  den 
romischen  Konig  und  ihre  „noyitates".  Reise  des  fi'an- 
zosischen  Konigs  und  ihre  Bedeutung.  Ghibellinen  und 
Guelfen  tou  Genua  gehen  ungeeint  davon.  Der  Oraf  von 
Savoyen  starb  an  der  Kurie,  ohne  mit  Konig  Robert  ausge- 
sohnt  zu  sein.  Bernabo  Doria  soll  den  Infanten  niit  Pisa 
aussohnen  wollen.  Taglich  erwartet  mau  Nachricht  voni  Falle 
Yon  Tilla  de  Chiesa.  Mit  Riicksicht  auf  die  Terwirrungen, 
die  wegen  der  Prozesse  gegen  den  romischen  Konig  bevor- 
stehen,  ware  eine  annehmbare  Tereinbarung  mit  Pisa  gut, 
damit  gegebenenfalls  tatkraftige  Miinner  im  Schoss  der 
Christenheit  gefnnden  werden.     Freut   sich   iiber   die  Fort- 


—     603     — 

scliritte  des  liifanteii  iii  Sardinien.  Die  Ghibellinen  von 
Genua  haben  wohl  eingesehen,  was  an  der  Kurie  von  ihnen 
oder  ilii-esgleichen  erreicht   werden   kann.     Avignon   (1323) 

October  22. 

Serenissimo  principi  domino  Jacobo  Dei  gracia  regi  Ara- 
gonum,  Valencie,  Sardinie  et  Corsice  comitique  Barchinonensi 
ac  sancte  Romane   ecclesie  vexillario,  ammirato  et  capitaneo 
generali,  amico  nosti'0  carissimo  Neapoleo  miseratione  divina 
sancti  Adriani  diaconus  cardinalis  salutem  et  paratam  ad  bene- 
placita  voluntatem.     Noverit  serenitas  regia  hic  alia  nova  non 
fore,   nisi   de   processibus   factis   contra  regem  Romauorum,i) 
quos  vobis  debuit  procurator  vester  misisse  iam  dudum,   qui 
iudicio  plurium  multas  in  futuro  possunt  parere  novitates.    De 
rege  Francie   dicitur,  quod  gressus  suos  dirigit  versus  partes 
Tholosanorum,  inde  ad  partes  istas,  ut  ab  eisdem  dicitur,  ti-ans- 
iturus:   quid   eius   adventus  pariat,  scietur  etiam  in  futurum; 
sed   nunc   quid   intendat  in    suo    adventu    facere,    comuniter 
ignoratur.     Tractatus  Janueusium  inter  Gebelinos  et  Guelfos 
ad   nichilum    sunt   deducti    et    discordes   recedent.      Dominus 
comes  Sabaudie,  cuius  anima  requiescat  in  pace,  hic  in  curia 
XVn^)   die   huius   mensis   diem  clausit  extremum:  nulla  con- 
cordia  inter  ipsum  et  dominum  regem  Robertum  quomodolibet 
inita  vel  firmata,  licet  multa  tractata  fuerunt,  que  dicebantur 
eciam    concordata,    que    comite   mortuo    ad   nichilum  redacta 
videntur.     Hic  dicitur   pro   certo,   quod   dominus  Barnabo  de 
Aura  de  voluntate  incliti  domini  iufantis  Alfonsi  tractat  con- 
cordiam    inter    predictum    dominum    infantem    et     comitem 
Nerium,3)   sive   comune   Pisarum,   de  quo  gaudemus  multum, 
si  bona  et  utilis   concordia  reperitur.     Expectabamus  cotidie 
audire  nova  de  Villa  ecclesie,  quod  ad  manus  domini  iufantis 
venisset:    et   ideo    retinuimus    nuucium   usque   modo.      Siquid 
novi  sapiencia  regia  habuerit  vel  velit  nos  aliquid  facere,  sig- 
nifficet  prompto  animo  .  .  .  In  die  XVIII.  huius  mensis  recepi- 


1)  Am  3.  October  gegen  Ludwig  d.  B.  Sehr  bezeiclinend  nennt  Napoleon 
ihn  romischen  Konig. 

3)  Sonst  wird  meist,  also  irrig,  der  16.  October  als  Todestag  Amadeos  V. 
(des  Grossen)  angegeben. 

3)  Eanieri  de  Donoratico. 


—     604     — 

mus  serenitatis  vestre  duas  litteras,^)  unam  datam  lY.  idus 
Octobris.  Cuius  continencia  erat  post  graciarum  acciones  de  con- 
silio  per  nos  dato,  quod  regia  sapiencia  de  amoris  fonte  procedere 
cognoscebat,  quod  per  manum  nostram  et  cum  consilio  nostro 
procederetur  per  regiam  magestatem  in  Pisanorum  tractatibus, 
si  qui  forent.  Ad  quod  ex  consueta  fidelitate  sapientie  regie  res- 
pondemus,  quod  pensatis  turbinibus,  qui  videntur  debere  oriri  ex 
processibus  iam  factis  contra  regem  Romanorum,  si  contingat, 
quod  predictus  dominus  Bernabo  aliquid  utile  et  acceptabile 
magnifficencie  regie  cum  Pisanis  tractando  repererit,  in  quo 
possitis  firmari,  ex  nunc  consulimus,  quod  acceptentur  per 
sapientiam  regiam,  ut  expedita  illa  briga  sive  discordia  possit 
ad  maiora  atteudere,  si  fuerit  oportunum,  quia  videtur  tempus 
appropinquare,  in  quo  viri  valentes  intra  christianitatis 
gremium  reperiant  locum  suum.  A  nunciis  autem  Pisanorum, 
qui  hic  sunt,  nichil  habemus  adhuc  firmum,  licet  dicant  se  suo 
comuni  scripsisse  et  responcionem  super  hoc  expectare.  Si 
nobis  dicerent  aliquid  acceptandum,  statim  sapientie  regie 
scriberemus.  Hoc  pro  prima  littera.  Pro  secunda  vero,  que 
continebat  felices  progessus  incliti  et  carissimi  primogeniti 
vestri  illustris  domini  infantis  Alfonsi  respondemus,  quod 
gaudenter  legimus  tam  literas  serenitatis  regie,  quam  litteras 
predicti  infantis  illustris.  Et  speramus  cotidie  ipsum  dominum 
infantem  felicioribus  hauspiciis  a  rege  celico  iUustrari.  Et 
quod  factum  est  de  tribus  castris  per  iudicem  Arboree  domino 
infanti  traditis  credimus  secundum  ipsius  domini  infantis  litteras 
bene  factum.  Januenses  autem  extrinseci  Gebelini,  ut  iam 
prescripsimus,  hic  nichil  fecerunt  et  firmiores,  ut  credimus,  cum 
preteritis  amicis  ad  propria  revertuntur,  quam  venerint,  quia 
palpaverunt,  quid  hic  potest  per  ipsos  et  sui  similes  reperiri. 
Articulos  autem,  quos  dederunt  domino  pape  et  domino  regi 
Gebellini  de  Janua,  vobis  mittimus  presentibus  interclusos.^) 
Dat.  Auinione  XXTI.  die  presentis  mensis  Octobris. 
CRD  4138.    Or.  Pap.  Ssp.  auf  Riickseite. 

*)  Ob  das  stimint?  Der  eine  Brief  ist  tatsachlich  am  12.  Ootober  aus- 
gestellt,  der  andere  mit  dem  Briefe  von  Alfons  am  13.  October.  (Reg.  341 
f.  163'«').  Sollten  beide  nach  6  oder  5  Tagen  schon  in  Avignon  gewesen  sein  ? 
Das  ware  die  schnellste  Nachrichteniibermittelung. 

*)  Das  Schriftstiick  habe  ich  nicht. 


—     605     — 

387.  Napoleon  Orsini  an  Jayme  11.:  Weigerung  der  Pisaner 
Gesandten,  ihre  Instruktion  zu  zeigen.  Darum  will  er  sich 
um  ihre  Geschafte  nicht  mehr  kummern,  riit  auch  dem  Konig, 
sich  mit  ihnen  nicht  einzulassen.  Sie  konnen  nur  durch 
eine  Niederlage  besonnen  gemacht  werden.     Avignon  (1323) 

October  27. 

Licet  nuncii  Pisanorum,  qui  suut  in  curia,  dixerint' 
nobis  et  adhuc  dicant,  quod  habent  plenitudinem  potestatis 
super  tractatibus  fiendis  vobiscum,  nos  tamen  diligenter 
examinantes  eos  voluimus  videre  formam  mandati  ipsorum 
et  postulavimus  ab  eis  transcriptum  .  .  .  Responderunt  nobis, 
quod  nec  forrtiam  mandati  nobis  ostenderent  nec  alicui  alteri 
nec  eciam  copiam  darent.  Respondimus  autem  eis,  quod  in 
servicium  eorum  et  ad  precavendum  ipsorum  ruine  aurem  pre- 
buimus  verbis  suis  et  intendebamus  vestram  mansuetudinem 
inclinare  pro  viribus  ad  ea,  que  essent  ipsorum  salutis  et 
vestri  honoris :  Set  ex  quo  verba  vacua  dabant  nobis,  non 
intendebamus  plus  nos  de  ipsorum  negociis  impedire.  Suade- 
mus  autem  et  consulioius  magnificencie  regie,  quod  dimissis  istis, 
que  quandam  infirmitatem  in  occulis  stultorum  pretenderent, 
ad  ea,  que  sunt  magnifica  taliter  intendatis,  quod  ipsi  potius 
compellantur  ad  vos  accedere  et  magestatem  vestram  requi- 
rere  de  pace  in  terra  vestra  et  in  vestra  presentia,  quam 
quod  liic  de  hoc  tractaretur,  vel  eis  de  ista  materia  hic  ali- 
quid  amplius  respondeatur.  Licet  enim  omnia,  que  pacis 
sunt,  nobis  placeant,  tamen  videmus,  quod  pax  honorabilis 
cum  eis  nonnisi  cum  victoria  poterit  reperiri,  forsitan  iusto 
iudice  Deo  reddente  pro  meritis  omnibus,  sicut  sua  provi- 
dencia  disponit  iusticiam  exercere.  Dat.  Auinione  XXVn. 
die  presentis  mensis  Octobris. 

CED  4152.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Konig  antwortet  ilim  am  25.  November, 
er  werde  die  Pisaner  zunachst  nicht  beachten.  Et  super  illis  sub  alio  colore 
ambaxiate  mittemus  nuntium.     (Reg.  341  f.  171.) 

388.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  n.:  Betrug  und  Bos- 
willigkeit  der  Pisaner  Gesandten.  Amicus  riit,  niemanden 
zu  Verhandlungen  zu  senden,  sie  miissen  nach  Katalonien 
kommen.     Nach  Besiegung  der  Pisaner   muss   nach  Ansicht 


—     606     — 

des  Amicus  Elba  erobert  werdeii.     Hoffentlich  hat  der  Konig 

einen  Admiral,  der  in  etwa  Roger  de  Loria  gleicht.    Avignon 

(um  1323  October  27). 

Sacre  regie  magestati.  Responsionem,  quam  amicus  habuit 
ab  ambaxiatoribus  Pisanorum,  per  suas  literas  speciales  regie 
magestati  significat.  Et  bene  cognoscit  fraudes  eorum  et 
malicias,  quibus  semper  utuntur  et  usi  sunt.  Et  dat  pro 
consilio,  quod  viriliter  et  cum  bono  consilio  in  regiis  negociis 
procedatis  et  non,  sicut  hactenus  processum  est.  Nam  ut 
pluries  scripsi  in  predictis  negociis,  ut  amico  videbatur,  proce- 
dendum  erat  per  alium  modum,  qui  non  fuisset  cum  tot 
dampnis,  periculis  et  expensis.  Et  iam  venissent  ad  regiara 
voluntatem  .  .  .  Consulit  amicus,  ut  nullum  ad  tractandum 
mittatis,  quia  pro  certo  ipsi  requirent  vestram  regiam  mage- 
statem  in  Cathalonia.  Quia  bene  concesserunt  amico  dicti 
nuncii  Pisanorum,  quod,  quicquid  habent  in  Sardinia,  reputant 
perditum,  excepto  castro  Caleri,  vellet  amicus,  quod,  post- 
quam  galee  Pisanorum  essent  desarmate  et  Yilla  ecclesie 
esset  habita,  mittere  ordinaret  regia  magestas  aliciuas  galeas 
et  naves  armatas  ad  portum  Elbe  et  occuparent  ipsam  insulam 
Elbe"*)  et  alias  circumiacentes  .  .  .  Dixit  etiam  amicus,  c^uod, 
si  regia  niagestas  potest  sustinere  expensas,  tractatus  ali- 
c|uos'')  non  facit  pro  vobis,  quia  indubitanter  creclit,  c[uod  de 
uno  denario  facietis  tres,  et  brevi  tempore  posset  haberi  in- 
tentum,  dummodo  per  viam  predictam  procedatur;  et  quod 
admiratus,  quicuuque  sit,  in  aliquo  assimilaretur  Rogerio  de 
Loria,  quia  negocium  regium,  cjuantum  rem  et  famam  et  ad 
finem  optatum  habendum  magis  stat  in  mari  quam  in  terra. 
Regie  gracie  me  comendo.     Dat.  Auinione'^). 

CRD  746  s.  f.  Der  Hinweis  auf  die  noch  nicht  erfolgte  Eroberung  von 
Villa  di  Cliiesa  weist  auf  die  Zeit  vor  1324  Februar  7,  der  erste  Satz  auf  den 
vorhergelienden  Brief  Napoleon  Orsinis  hin. 

389.  (Ferrarius  de  Apilia  an  Jayme  11.:  Klage  liber  mau- 
gelnde  Information  des  Amicus,  den  doch  fast  alle  italieiiisclien 
Herren  um  Rat  fragen.  Erorterung  eiuer  Verbindung 
Castruccios  mit  Jayme  11.,   Pisa   werde   von  ihm  in  Schach 


3SS  a)  Lebe  Or.      b)  aliquis  Or.      c)  "Weiteres  fehlt. 


—     607     — 

gehalten  und  er  sei  ein  Yertranter  des  Araicus  und  bekenne 
sich  als  solcher.  Von  grosster  Bedeutung  sei,  wenn  Castruccio 
durch  YermittlQng  Napoleon  Orsinis  sich  und  seine  Macht 
ihni  unterstellte.  So  konnte  Jaynie  grosse  Machtstellung  in 
Italien  gewinnen.  Der  Amicus  wiirde  das  durch  den  ge- 
wahlten  romischen  Konig  bestatigen  lassen.     Avignon  (1323) 

Decemher  9. 

Sacre  regie  magestati.  Pluries  me  magestati  regie  signi- 
ficasse  iam  memini,  qualiter  vester  fidelis  et  verus  amicus 
redditur  timidus,  tractatus  aliquos  exordiri,  ymmo  etiam  audire 
aut  prosequi,  celsitudinem  regiam  contingentes,  regie  volun- 
tatis  incertus.  Ex  quo  fit,  quod,  licet  negocia  magna 
et  magnates  quasi  omnes  Ytalie  eum  respiciant,  et  eius  in 
eorum  negociis  consilium  et  deliberationem  expectent,  multa 
intacta  remanent,  ex  quibus  celsitudini  vestre  possent  honores 
et  comoda  resultare.  Novissime  quidem  consideravi  michi 
condicionem  imprisie  de  conquesta  regni  Sardinie  et  statum 
vacillantem  et  timidum  civitatis  Pisane,  cui  Luchana  civitas 
hoc  tempore  cernitur  esse  frenum.  Conspicienti  enim  et  ab 
experto  palpanti,  quod  Castrucchius  de  Interminellis,  qui  presi- 
det  civitati  predicte,  domicellus  et  familiaris  domesticus  et  de 
raubis  etiam  ab  olim  fuit  et  se  profitetur  publice  et  continue 
eiusdem  amici  vestri  singularem  esse  facturam,  meo  animo 
scintilla  prompte  cogitationis  obvexit*),  quod  supradicte  im- 
prisie  esset  decisio  finalis  et  terminus,  si  dictus  Castrucchius 
statum  et  potenciam  suam  supponeret  et  exponeret  libere  dis- 
posicioni  atque  mandato  celsitudinis  vestre.  Quod  quidem 
michi  satis  videretur  factibile  ymmo  facile,  si  per  dictum 
amicum  contingeret  hoc  assumi.  Et  utinam  celsitudo  regia 
palparet  experiencia  et  videret  per  signa  ea,  que  de  promo- 
cione  magniificencie  vestre  amicus  anelat  et  gestit  in  animo, 
sicut  continue  ego  palpo,  quia  certe  non  dubito,  quod  pluri- 
mum  animo  regio  consolatorium  esset  et  gratum!  Vere  enim 
tunc  dumtaxat  delectabiliter  nutriri  videtur  et  pasci,  cum  yma- 
ginatur  et  conferendo  tractat  partes  YtaKe  et  suos  ibidem 
amicos  subditos  et  devotos  gubernacioni  domus  Aragonie 
subiecisse  .  .  .  Prebet   etiam   michi  magnam  progrediendi  ad 

a)  Eher  noch.  obrexit,  aber  das  heibst  hier  doch  nichts. 


—     608     — 

predicta  materiam,  quod  hec  omnia  et  alia,  que  in  Ytalia 
per  regiam  celsitudinem  possent  acquiri,  amicus  vester  prefatus 
perpetui  tituli  robore  procuraret  per  electum  Romauorum, 
qui  potest  facere,  confirmari.  Recomendo  me  magestati  vestre. 
Dat.  Auinione  IX.  die  presentis  mensis  Decembris. 

CED  Kasten  C-I,  Nr.  LXXXI.  Or.  Pap.  Ssp.  Auf  der  Riickseite  unter 
Adresse  ein  kleines  .F.  von  Ferrarius  Hand.  Neben  den  weitgreifenden  italieni- 
schen  Planen  Napoleon  Orsinis  ist  seine  durch  den  letzten  Satz  angedeutete  Be- 
ziehung  zu  Ludwig  d.  Bayern  wohl  von  besonderem  Interesse.  Ueber  die 
Plane  Castruccios  vgl.  unten.  Der  Konig  antwortete  kiihl:  Que  super  facto 
illorum  de  Italia  seu  Tuscia  .  .  .  scripsistis,  vobis  tantum  modo  respondemus, 
quod,  .  .  .  quia  negocium  ipsius  tractatus  longum  et  difficilem  tractuin  habere 
conspicitur,  -visum  nobis  non  est,  quod  ad  presens  circa  illud  insistere  debeamus 
.  .  .  December  30.     Reg.  342  f.  177  v. 

390.  (Ferrarius  de  Apilia)  aii  Jayme  II.:  Nachrieliteii  iiher 
Friedeiisversuche  iii  Pisa.  Stimmung  daselbst.  Aussichten 
des  CJesandten  Ludwlg  des  Bayern.     (Avignon  1324)  Jannar  3. 

Nuncii  electi  Romanorum  sunt  hic,  qui  non  spectant, 
nisi  quod  dominus  papa  rumpat  cum  eis.  Et  creditur,  quod, 
si  faciat,  faciet  in  magnum  scandalum  suum  et  occlesie. 
Taliter,  ut  dicitur,  est  negocium  paratum.  Dat.  III.  die 
Januarii. 

Am  1.  Januar,  hora  tarda,  dum  puLsatur  campana  latronum  schickt  ihm 
der  amicus  einen  Brief  aus  Pisa,  von  einem  Minoriten  fr.  Gaddus:  Eiu  Syndi- 
kus  sei  mit  einem  Notar  zum  Infanten  Alfonso  wegen  der  concordia  geschickt. 
Alfonso  Liess  sie  aber  nicht  bei  portus  Yille  ecclesiarum  in  der  Nahe  des  Heeres 
landen,  sondern  4  Meilen  davon  entfemt  und  sandte  einen  Baron  zu  ihnen,  der 
nach  langeren  Yerhandlungen  erkliirte,  der  Infant  schliesse  vor  der  Auslieferung 
der  Burgen  iiberhaupt  keinen  Frieden.  So  zogen  sie  ab.  Pisis  in  consilio  .  .  . 
adclamatum  fuit,  quod  cicius  vendant  omnia,  que  habent,  et  resistere,  ante- 
quam  Sardiniam  permittant  perdere.  So  riisten  sie  schleunigst.  Amicus  woUe 
den  Konig  zur  concordia  mahnen,  ut  [Pisani]  inperpetuum  essent  sibi  obligati. 
Pisa  kann  schlecht  Castruccios  wegen  riisten. 

CRD  4294.  Or.  Pap.  Ssp.  Beginn:  Sacre  regie  magestati  imd  das 
Zeichen  R. 

391.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  n.:  iibersendet  Brief 
Napoleon  Orsinis.  Abreise  einiger  Pisaner.  Schreiber  rat 
zu  geheimer  Verbindung  mit  Castruccio,  der  Pisa  von  der 
Landseite  schadigen  konne.  Amicus  fragte  Johannes  XXII., 
ob  er  den  Bitten  der  Pisaner  willfalirend  fiir  die  Aussohnung 


—     609     — 

wirken  soU.  Der  Papst  gerat  ausser  sich  und  lauft  weg. 
Napoleon  erzahlt  deni  Schreiher  die  Szene;  beide  lachen 
daruber,  aber  letztereni  ist  die  Befragung  unangenehni. 
Griinde  Napoleons  fiir  sein  Torgehen.  Jetzt  wisse  er,  dass 
deni  Papste  die  A.ussohnung  unangenehm  sei.  Es  sei 
schrecklich,  dass  der  Statthalter  Christi  den  Unfrieden  liebe. 
Biistungen  Roberts.    Deutsche  Neuigkeiten.    Avignon  (1324) 

Januar  25. 

Nova  que  hic  habentur  de  Pisis,  amicus  scribit  regie 
magestati^)  .  .  .  Duo  de  sindicis  Pisanorum,  qui  hic  in  curia 
erant,  recesserunt.  Quid  fecerunt  cum  papa  et  cum  rege 
Roberto,  nescitur,  set  hic  et  Aquis^)  fuerunt  in  secretis  colla- 
quiis  cum  eis.  Yideretui'  michi,  salvo  meliori  consilio,  quod 
saltim  aliquam  secretam  amiciciam  regia  magestas  haberet 
cum  Castruchio,3)  ut,  si  stolium  regium  contingeret  ire  Pisas, 
Castruchius  per  terram  teneretur  impugnare  eos,  ut  undique 
dicti  Pisani  coangustiarentur.  Credo,  quod  spe  istius  armate, 
quam  modo  faciunt,  differunt  tractare,  quamvis  ipsi  amico 
dixerint,  quod  indubitanter  ipsi  procurabunt,  quod  in  brevi  iuxta 
voluntatem  regiam  habebunt  sindicos  et  sindicatum  cum  pleno 
mandato.  Verumptamen  in  eorum  tractatibus  non  est  ponenda 
spes,  cum  principalis  intencio  eorum  semper  feratur  ad  de- 
cepcionem.     Et  ista  fama  ubique  volat. 

Hiis  diebus  amicus  intravit  ad  papam  et  me  totaliter 
ignorante,  quod  de  tali  materia  sibi  vellet  loqui,  inter  alia 
dixit  sibi,  quomodo  Pisani  pluries  requisiverant  eum,  quod 
cum  regia  magestate  laboraret  ad  concordiam;  qui,  cum 
regiam  magestatem  ad  hoc  induxisset  et  sicut  bonus,  benig- 
nus  et  sapiens  princeps  libenter  paci  et  concordie  cuius- 
cumque  intendissetis,  volebat  scire,  si  placebat  sanctitati  sue, 
quod  ipse  se  de  hoc  intromitteret.  Qui  hoc  audiens,  cum  alia 
pacienter  et  libenter  audivisset,  subito  et  nimis  immature  cum 
turgida  facie  surrexit  de  solio  suo  et  incepit  dicere:  Non,  non! 
Nos  volumus  scire!  Nos  volumus  scire!  Et  cum  istis  verbis  cur- 


1)  Vgl.  unten  am  Schluss  des  Briefes. 

^  In  Aix  weilte  Konig  Robert. 

3)  Vgl.  unten  Nr.  395. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  39 


—     610     — 

rendo  iutravit  subito  unam  aliam  cameram  suam  dimisso  cardi- 
nali  sic.  Videns  autem  hoc  cardinalis  recessit  et,  cum  esset  extra 
palacium  videns  me,  qui  iam  stabam  in  equo,  continere  a 
risu  non  potuit  et  vocavit  me  statim  et  incepit  michi  narrare 
historiam.  Quod  cum  ego  intellexissem,  dixi:  Pater  reverende! 
Non  fuisset  melius,  quod  ista  non  pervenissent  ad  noticiam 
suam?  Quia  timeo  multum,  quod  ipse  non  impediat  istud 
bonum  opus.  Qui  respondit:  Certe  ipse  impediret  libenter, 
set  non  poterit;  et  minus  modo,  ex  quo  suam  intencionem 
non  bonam  percepimus.  Et  cum  ego  instarem,  quid  movit 
eum  ad  ista  dicendum,  respondit,  quod  duo:  Primum  erat, 
quia  dictum  fuerat  sibi,  quod  dominus  papa  intellexerat, 
quod  ipse  intromittebat  se  de  concordia  inter  regiam  mage- 
statem  et  Pisanos  et  habebat  valde  pro  malo,  quia  hoc  facie- 
bat  sine  sua  consciencia.  Secundum  erat,  ut  sciret  suam  in- 
tencionem,  utrum  placeret  sibi  dicta  concordia  vel  non.  Et 
modo  habebat  certitudinaliter,  quod  credebat.  Nam  multum 
videbat,  quod  dolebit,  si  dicta  concordia  fiat,  quod  est,  dixit 
amicus,  valde  mirabile,  terribile  et  abhominabile,  quod  vica- 
rius  Christi  plus  diligat  discordiam  quam  pacem.  Et  de  hoc 
ridemus  nos  stupentes  et  admirantes  ista.  Quid  ergo,  dcmine, 
erit,  ex  quo  ipse  ostendit  istam  voluntatem?  Intromitetis  vos 
de  isto  negocio?  Respondit:  Certe  intromitemus  nos  et  non 
dimitteremus  propter  hoc.  Quid,  si  ipse  mandat  vobis,  quod 
non  vos  intromittatis  ?  Tunc  dixit  ipse :  In  illo  casu  excusarem 
me  apud  dominum  regem  et  Pisanos,  notificando  eis,  quomodo 
dominus  noster  mandaverat  sibi,  quod  ipse  nuUatenus  se  in- 
tromitteret.  Et  in  illo  casu  adhuc  dirigeremus  eos,  ut  dicta 
concordia  perficeretur  mediante  aliqua  alia  persona.  Set  non 
possumus  credere,  quod  ipse  audeat  prohibere  nobis. 

Schreiber  teilt  dies  dem  Konige  mit,  obwohl  es  dem  amicus  vielleich.t 
nicht  genehm  sei;  der  Kardinal  habe  die  Geschichte  den  Pisanern  angedeutet 
und  seitdem  bemiihten  sie  sich  mehr  um  die  concordia  und  baten  ihn, 
nicht  abzustehen:  quia  bene  cognoscunt  et  credimt,  quod  dominus  noster  vellet 
destructionem  eorum.  Konig  Robert  lasst  mit  moglichster  Vorsicht,  imter  dem 
Vorwande  des  Geleits  fiir  die  Gemahlin  seines  Sohnes*,  Galeeren  in  Genua  aus- 
riisten,  ebenso  in  der  Provence  imd  in  seinem  Reich,  Er  soU  damit  nach 
Sicilien  wollen.    Der  Brief  moge  nicht  in  consilio  gelesen  werden.    Vierzehn 


*)  Die  Tochter  Karls  von  Valois, 


—     611     — 

Tag  blieb  der  Brief  liegen^)  aus  Mangel  an  einem  Boten.     Et  fui"  reprehensus 
per  amicum,  quia  litteras  suas  vobis  mittendas  tantum  tenui. 

Spectet  etiam  regia  magestas  magnas  novitates  de  Ala- 
mannia,^)  quales  non  possum  bono  modo  scribere. 

CRD  4283.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Brief  Napoleons  ist  vom  15.  Januar 
datiert  (CRD  4298).  Danu  heisst  es:  Quod  factum  dicti  archiepiscopi  [Neopa- 
trensis],  quem  una  vobiscum  fidelem  tam  honori  regio  quam  Eomane  ecclesie 
credimus  indubitanter,  reputamus  bene  et  sufficienter  sapienciam  regiam  ordinasse. 
Die  Pisaner  hatten  noch  keine  Prokuratorien,  wie  sie  sagen,  erhalten.  Das  sei 
wohl  richtig  und  erklarlich  wegen  des  Krieges  mit  Castruccio  zu  Lande  und  der 
Gefahx  zur  See.  Sane  predictis  non  obstantibus  nunc  per  curiam  iactant  se 
predicti  Pisani,  quod  confimdent  assumptionem  regiam  et  ilkistrem  dominum 
infantem  et  exercitum  eius,  quia,  ut  dicunt  sua  militia  est  debilitata  et  minuta 
et  galee  ipsius  male  armate  et  ad  invadendum  et  retrocedendum  inepte.  Et 
nunc,  ut  dicunt,  mittunt  sexcentos  milites  [Teotonicos  steht  in  obigem  Briefe]. 
Je  eher  die  Unterhandlungen  beginnen,  desto  besser.  Am  26.  Januar  schrieb 
Napoleon  an  den  Infanten  Alfonso,  indem  er  ihm  Freude  iiber  seine  gliick- 
hchen  Erf olge  ausdriickt  und  ihn  zur  energischen  Fortfiihrung  ermahnt :  Dicti  Pisani 
se  parare  conantur  per  se  et  alios  et  suas  vires  conflare  ad  muniendum 
castrum  Callari  et  resistendiun  vestris  gentibus.     CRD  10482. 

392.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  II.:  Unterhaltung  des 
Pisaner  Syndikus  niit  dem  „amicus".  Erkliirung,  dass  der 
demnachst  ankommende  Cresandte  ihn  bitten  soll,  die  Stadt 
mit  dem  Konige  zu  einigen.  „Amicus"  ersucht  ihn,  die  Zu- 
stimmung  des  Papstes  einzuholen.  —  Schilderung  der  Audienz 
dieses  Syndikus  bei  Johann  XXII.  Als  er  die  verzweifelte 
Lage  Pisas,  seine  Enttauschung  iiher  die  Politik  Roberts 
und  des  Papstes  geschildert,  erkliirte  Johann  XXII.,  dass  er 
durch  den  elenden  furchtsamen  Robert  und  die  hochmiitigen 
Genuesen,  von  denen  er  Hiilfe  fiir  Pisa  erhofft,  getiiuscht 
sei.  Wie  der  Syndikus  den  „amicus"  als  Vermittler  erbat, 
war  der  Papst  entsetzt,  dass  sie  Napoleon  Orsini,  den  Feind 
Pisas,  der  seine  Zerstorung  wolle,  dazu  ausersehen  hatten. 
Erst  als  der  Syndikus  darauf  bestand,  liess  er  es.  Sogar  bis 
zum  Koiiige  von  Frankreich  dilfamiert  Johann  den  Kardiual. 
Avignon  (1324)  Januar  23. 
Sacre  regie  magestati.  Noverit  regia  magestas,  qiiod 
die  XXVI  presentis  mensis  Januarii  venit  ad  amicum  sindicus 

391  •)  Deshalb  das  Datum  seines  Briefes  10  Tage  spater  als  das  im  Briefe 
Napoleons. 

^)  Es  kann  sich  nur  um  die  Sachsenhauser  Appellation  handeln. 

39* 


—     612     - 

Pisanorum  ille,  qui  continue  moram  trahit  in  curia  et  dixit 
sibi,  quomodo  in  Nicia  applicuerat  quidam  alius  sindicus 
Pisanorum,  qui  noviter  expectabatur  per  eos  cum  pleno 
mandato  tractandi  cum  regia  magestate.  Et  est  frater  cuius- 
dam,  qui  regit  totam  civitatem  et  est  principale  caput  populi. 
Qui  cum  ista  predictus  sindicus  narraret  amico,  dixit  amicus: 
Vere  multum  dubitamus,  quod  iste  dominus  noster  non  im- 
pediat  istam  nostram  concordiam  et  etiam,  quod  nos  non 
debeamus  nos  intromittere.  Cui  dixit  sindicus:  Non,  pater 
reverende,  non  est  hoc  faciendum,  nec  credo,  quod  dominus 
noster  hoc  impediat,  precipue  cum  dictus  sindicus  mitatur  ad 
vos  per  comune  Pisarum  ad  tractandum  mediante  vobis  de 
dicta  concordia.  Certe,  dixit  amicus,  dum  modo  ipse  non 
impediat  nos,  cum  adiutorio  Dei  confidentes  de  bonitate 
regia  credimus  et  speramus  omnino  vos  concordare,  nisi 
remaneat  ex  indisposicione  vestra.  Et  \dderetur  nobis,  quod 
vos  deberetis  ista  tangere  domino  nostro,  quod  dubitamus  nos 
interponere  in  istis  tractatibus,  credentes  sibi  displicere,  si 
hoc  faceremus  sine  expressa  voluntate  sui. 

Qui  predictus  sindicus  statim  eadem  die  post  vesperos 
intravit  ad  dominum  nostrum  et  sicut  ille,  qui  intrat,  quando 
vult  et  quociens  vult,  fuit  statim  introductus  ad  papam.  Et 
incepit  dicere  sibi,  quo  modo  civitas  eorum  erat  in  mala 
dispositione  propter  turbationes,  dissentiones  et  suspitiones, 
que  erant  in  civitate,  et  multum  erat  propinqua  destructioni, 
nisi  per  aliquam  viam  iuvarent  se.  Nam  a  paucis  diebus 
citra  fuerant  interfecti  de  maioribus  civitatis  et  omnes  milites 
bene  XIV,  ita  quod  civitas  eormn  erat  in  magno  periculo 
destruendi,^)  et  non  solum  habebat  intestinam  brigam,  ymmo 
exterius  angustiabantur  non  solum  per  regiam  magestatem, 
ymmo  per  Castruchium,  quem  habebant  gravem  vicinum  et 
hostem  eorum,  et  nullum  subsidium  nec  adiutorium  ab  aliquo 
sperabant,  nec  ab  eo  et  rege  Roberto,  in  quibus  totam  spem 
eorum  iactaverant,  nullum  adiutorium  nec  bouum  consilium  ab 
eis  habere  potuerant.  Et  ideo  cogebantur  devotionem  regiam, 
cum  aliam  viam  restaurandi  se  ipsos  non  haberent,  procurare. 
Et  cum  omnia  ista  dixisset,  respondit  dominus  noster:  Certe, 

a)  So  Or. 


—     613     — 

nos  fmmiis  et  sumus  decepti  in  isto  misero  rege  Roberto, 
qui  est  miser  et  m  iserabilis.  Sperabamus  enim  et  indubitanter 
credebamus,  quod  dictum  negocium  una  cum  Januensibus 
assumeret,  precipue  cum  ipse  in  hoc  videat  finalem  suam  et 
suorum  destructionem.  Set  ipse  est  ita  timorosus'')  et  misera- 
bilis,  quod  non  est  ausus  hoc  acceptare.  Et  ideo  habeat  sibi ! 
Januenses  etiam  ita  sunt  superbi  et  elati,  quod  nolunt  subici 
nec  sciunt  dominari.  Et  ideo  bonum  est,  quod  habeant  la 
malaventura.  Et  cum  ista  dixisset,  sindicus  rediit  ad  suam 
materiam,  quomodo  nunc  mitebatur  per"^)  .  .  .  [ejorum  qui- 
dam  alius  sindicus  cum  pleno  mandato  tractandi  et  compo- 
nendi  cum  regia  magestate  et  quod  dominus  [noster  re]qui 
rebatur  per  dictum^)  .  .  .  [qui]  medius  esse  deberet  in  dicta 
concordia,  Et  de  hoc  fuerat  pluries  requisitus  per  suum 
comune.  Sef^)  .  .  .  [amjicus  dubitab^at]"^)  .  .  .  asumere  sine 
voluntate  sua.  Qui  cum  ista  audiret,  incepit")  .  .  .  et  tur- 
bari  dicens:  0  miser^um]*^)  .  .  .  comune  tuum,'^)  .  .  .  quod 
dominus  N.  est  totus  regis  et  domus  Aragonie  et  qui  vellet 
omnem  destructionem  vestram*^)  .  .  .  ac  in  exa*^)  .  .  .  domus 
Aragonie.  Nescis  tu  etiam,  quod  totum  posse  suum  fecit,  ut 
vos  destrueremini'*)  .  .  .  Aragonum,  ut  istam"^)  .  .  .  viriliter 
et  potenter  assumeret?  Ergo  vis  tu  ponere  comune  tuum  in 
manus  inimici  tui*^)  .  .  .  [Cum]  multa  alia  similia  diceret, 
respondit  sindicus  sagaciter,  quia  est  totus  astutus:  Pater 
sancte,  verum  est,  quod  vos  dicitis,  quod  do[minus  N.]  est 
totus  regis  Aragonie  et  domus  sue  et  iam  hoc  ipse  non  occul- 
tavit  nec  tacuit  nobis,  ymmo  frequenter  et  multociens  dixit 
nobis,  quomodo  illam  domum  prediligebat  super  omnes  domus 
mundi  et  bonum  et  exaltationem  illius  domus  desiderabat  plus 
quam  de  aliqua  domo  mundi.  Set  quamvis  eis  constaret  hoc, 
ipsi  sciebant  indubitanter,  quod  comune  eorum  semper  dilex- 
erat  et  diligebat.  Et  specialem  et  fidelem  promotorem  ipsum 
invenerunt  et  habuerunt  et  bene  sciebant,  quod  destructionem 
eorum  nolebat  set  bonum  statum  eorum  pro  posse  procuraret. 
Qui  respondit:  Decepti  estis,  decepti  estis!  Pater  sancte,  de 
eo  comune  meum  tantum  confidit,  quod  de  nuUo  alio  de  col- 
legio  confideret,  precipue  in  predicto  tractatu.     Et  ut  hoc  sit 

t)  timorosos  Or.     c)  Ein  Wort  fehlt.      d)  Vielleicht  drei  "Worter  fehlen. 


—     614     — 

sanctitati  vestre  certum,  predictus  sindicus,  qui  noviter  cum 
pleno  mandato  venit,  mittitur  directe  ad  dominum  N.  ponen- 
tes*")  se  et  sua  in  manibus  suis,  facere  de  eis,  quicquid  sibi 
videbitur  et  placuerit.  Audiens  autem  hoc  obmutuit  et  post 
aliquam  moram  dixit:  Certe.  dominus  N.  fecit  dici  domino 
regi  Aragonum,  quod  nos  nec  iusticiam  nec  graciam  ei  vole- 
bamus  facere.  Et  bene,  verum  est,  quod  nobis  multum  displi- 
cuit,  quia  istud  negocium  contra  Pisanos  ipse  assumpsit,  et  bene 
voluissemus,  quod  non  assumpsisset.  Set  adhuc  retorquemus 
nos  dictum  verbum  in  pectore  suo.  Verumptameu  ex  quo 
negocium  sic  se  habet,  si  tu  vis,  nos  dicemus  domino  N., 
quod  intromittat  se.  Ymmo  supplico  sanctitati  vestre,  quod 
faciatis. 

Omnia  ista  habui  statim  ab  amico,  qui  de  omnibus  mul- 
tum  delectabiliter  ridebat.  Habui  etiani  ista  eadem  a  quodam 
consanguineo  et  de  familia  amici,  qui  est  eiusdem  intencionis 
cum  amico  et  de  quo  amicus  valde  contidit,  cui  predictus 
sindicus  predicta  singula  per  ordinem  narraverat.  Dixit  michi 
tamen  unum  verbum  amicus,  quod  usque  ad  regem  Francie, 
ut  sibi  dixerat  dominus  de  Rablaya,^)  de  predictis  dominus 
noster  diflamaverat  eum.  Bonum  est,  quod  regia  magestas 
teneat  ordinatos  et  paratos  suos  nuncios  et  procuratores, 
quia  statim,  cum  sindicus  ille  ^enerit,  regia  magestas  de  hoc 
habebit  ab  amico  nuncium  specialem.  Pisani  pro  certo  armant 
valde  festinanter.  Mementote  mei,  ser^i  vestri!  Regie  mage- 
stati  me  humiliter  recomendo.  Dat.  Auinione  XXX.  die  presen- 
tis  mensis  Januarii. 

CRD  10530.  Or.  Pap.  Ssp.  Mit  grossen  Locheni.  Die  Adresse  mit: 
precipuo  domino  et  benefactori  suo  wie  bei  fast  allen  FeiTarius-Briefen. 

393.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  II.:  Am  1.  Fel)ruar  fragte 
der  ^amicus'"  den  Papst,  ob  er  den  Pisaneru  in  ihrem  Einiguugs- 
yersuche  beistehen  diirfe.  Johann  sagte,  dass  er  als  Haupt 
der  Ghibelliueu,  da  sie  uur  eiuem  Grhibelliueu  trauteu,  es 
tuu  moge.  Uuterreduug  dariiher,  ob  Napoleou  Orsiui  Ohibelliue 
sei;  er  erkliirte,  weder  Ghibelline  uoch  Guelfe  zu  seiu,  ^ie 
jeder  wahi'e  Romer,  er  wolle  Fiieden  uud  Eiutracht,  das 
niitze  aueh  der  Kirche.     Um  seiue  Meiuuug  iiber  die  papst- 

1)  Der  fraDzosi»clie  Kardinal  Peter  de  Arrableyo. 


—     615     — 

liclie  Politik  iii  Itsilieii  gefra^t,  sagte  der  Kardinal,  der  Papst 
verliere  alles;  Joliann  gab  zu  a^etiiuscht  zu  sein.  Sclireiber 
wunscht  Torsichtige  Auswahl  bei  der  Sendung  des  Unter- 
hjindlers;  nicht  den,  der  nieist  geschickt  wird;  er  niiisse 
genau  instruiert  sein,  besonders  dariiber,  dass  Sardinien  ohne 
die  Herrschaft  iiber  Pisa  niclit  zu  liaben  ist.  Der  „aniicus" 
will  in  der  Pisaner  Sache  ihn  und  fr.  Hubertinus  zu  Mit- 
arbeitern  nehnien;  Sclireiber  scheint  das  nicht  §;ut  zu  sein. 
Neue  Flotte  nach  Sardinien.  Torsicht  bei  der  Yerlesung 
seiner  Briefe  ini  Rate;  der  Papst  scheint  von  seinen  Briefen 
erfaliren  zu  haben.  Der  neue  Pisaner  Gresandte  koninit  nur 
zu  Napoleon  Orsini.     Avignon  (1324)  Februar  7. 

Sacre  regie  magestati.  Noverit  regia  magestas,  quod 
prima  die  Febroarii  amiciis  fuit  loqutus  cum  domino  nostro 
et  dixit  sibi,  quomodo  noviter  missus  erat  quidam  sindicus 
Pisanus  ad  tractandum  cum  regia  magestate  et  quod  ipse  erat 
rogatus  et  requisitus  per  eos  sindicos,  ut  regie  magestati 
signifficaret,  ut  super  hoc  miteret  suos  speciales  nuncios  et 
procuratores,  set  sine  consciencia  sua  nolebat  facere.  Tunc 
dominus  papa  respondit,  quod  alia  die,  quaudo  de  ista  materia 
fuerat  sibi  amicus  loqutus^),  non  intellexerat  eum.  Intelle- 
xerat  enim,  quod  iam  pax  et  concordia  facta  esset.  Set  ex 
quo  sic  erat,  quod  ipse  erat  caput  Gebellinorum  et  Gebellini 
de  nullo  alio  confidebaut,  (dicebat  enim,  quod  dictum  fuerat 
sibi,  quod  Pisani  de  nullo  alio  confiderent),  placebat  sibi,  quod 
de  hoc  se  intromitteret.  Set  quando  regii  nuncii  huc  appli- 
cuissent,  deberet  sauctitati  sue  signifficare.  Et  dicto  hoc 
posuit  se  per  modum  truphandi  in  verbis  cum  eo  dicendo: 
Domine  cardinalis,  vos  estis  totus  Gebellinus  et  per  dominam 
nostram  videtur  moustrum,  quod  cardinalis  sit  Gebelliuus! 
Qui  respondit:  Vere  pater  sancte,  nec  sum  Gebellinus  nec 
Guelfus,  nec  bene  intelligo,  quid  est  dictum  per  Guelfum  et 
Gebellinum,  set  vellem  bonam  pacem  et  concordiam.  Et 
hoc  reputarem  esse  ad  honorem  vesti'uni  et  ecclesie.  Tunc 
papa  dixit:  Quare  vos  non  diligitis  regem  Robertum  sicut 
alios    reges,    non    nominando    vestram    regiam    magestatem. 


1)  Vgl.  Biief  vom  25.  Januar  1324. 


—     616     — 

Certe,  pater  sancte,  ego  diligo  regem  Robertiuii  et  facerem 
pro  eo,  quicquid  boni  possem.  Sitis  ergo  Guelfus,  dixit  papa 
subridendo.  Vere,  dixit  amicus,  Romani  habent  multas  ini- 
micicias  et  amicicias  et  iuvant  se  de  amicis  suis,  sive  sint 
Guelfi  sive  Gebellini.  luvant  etiam  et  dilligunt  suos  amicos, 
quicunque  sint,  set  non  invenietis,  quod  aliquis  verus  Roma- 
nus  sit  vere  Guelfus  nec  Gebellinus. 

Postea  divertit  se  ad  facta  Ytalie.  Quid  videtur  vobis 
de  factis  Ytalie?  Vultis,  pater  sancte,  quod  dicam  vobis? 
Video,  quod,  quicquid  expendistis  neC)  expendetis,  totum 
perdidistis  et  perdetis.  Et  non  video,  quod  ibi  aliquid  sit 
factum  ad  vestrum  honorem  nec  ecclesie  nec  spero,  quod  inde 
habeatis  nisi  improperia.  Qui  respondit:  Certe,  vos  verum 
dicitis,  quod  non  fecimus  ibi  usque  nunc  nisi  dampnum 
nostrum.     Et  nos  iu  predictis  fuimus  usque  nunc  decepti. 

Videtur  michi,  salvo  meliori  consilio,  ex  quo  dominus 
noster  papa  scit  predictum  negocium,  quod  per  vestras  litte" 
ras  vel  per  dictos  nuncios  habeatis  predicto  domino  nostro 
tangere,  quando  fuistis  pluries  requisitus  ad  instanciam  Pisa- 
norum  de  concordia.  Et  ponantur  ibi  aliqua  bona  verba 
iuxta  sanctam  intencionem  regiam,  que  eciam  erunt  in  rubo- 
rem  sue  perverse  intencionis:  sub  tali  tamen  modo,  ut 
caveatur,  ne  dictum  negocium  in  manibus  suis  ponatur. 
Esset  enim  secundum  intencionem,  quam  usque  nunc  ostendit, 
impedimentum  tocius  negocii.  Set  ne  videatur  regia  magestas 
habere  eum  suspectum  et  quod  velitis  ab  eo  cavere,  bonum 
erit  sub  cauto  modo  predicta  significare.  Oportet  enim  multa 
dissimulare,  quia  dominus  est  et  peccatis  nostris  exgentibus 
tempus  est  magne  dissimulacionis.  Mittantur  etiam  tales, 
quod  non  possint  decipi  nec  seduci  beneficiis  nec  aliis  obla- 
cionibus,  quia  venit  tempus,  in  quo  verifficatur  illud  verbum; 
In  omni  fratre  tuo  non  habeas  fiduciam.  Habeo  enim  verbum 
predictum,  dictum  per  dominum  nostrum  amico  regio  valde 
suspectum,  scilicet:  quod,  quando  venirent  nuncii  regii,  de- 
beret  sibi  significare.  Necesse  est  eciam,  quod  tales  mitatis, 
de   quibus  amicus  confidat,  quia  multum  dubitat,   quod  regia 

a)  So  Or. 


—     617     — 

niagestas  mittat,  quem  consuevit  mittere;^)  qaod  si  fieret, 
scio,  quod  retraheret  eum  ab  aliquibus,  que  essent  ad  hono- 
rem  regium,  timens,  ne  venirent  ad  noticiam  domini  nostri 
et  regis  Roberti.  Yeniant  eciam  de  omni  intencione  regia 
complete  iQfonnati.  Et  ut  hoc  melius  fiat,  regiam  mage- 
statem  certifico  et  cautum  reddo,  quod,  ut  sencio,  Sardiniam 
cum  benivolencia  et  pace  Pisanorum  magestas  regia  obtinere 
non  potest,  nisi  in  casu,  ubi  magestas  regia  vellet  recipere  et 
habere  dominium  eorum.  Dictus  sindicus,  qui  venit  modo, 
sicut  alias  scripsi,  est  frater  carnalis  illius,  qiii  regit  totam 
comunitatem  Pisanorum  et  videtur  satis  planus  homo  et  quod 
veniat  magis  clare  et  veraciter,  quam  venerint  alii.  Yerumptamen 
Pisanus  est! 

Preterea  noverit  regia  magestas,  quod  hiis  diebus  amicus 
dixit  michi,  quomodo  intendebat  in  dicto  negocio  aliquos  assi- 
stentes  sibi  recipere,  videlicet  me  et  fratrem  Hubertinum^),  qui 
regium  honorem  diligebat.  Et  ego  dixi  sibi,  quod  certus 
eram,  quod  regia  magestas  confidebat  de  persona  sua  sicut 
de  persona  vestra  regia,  et  quod,  quantum  erat  ex  parte 
regia,  indubitauter  credebam,  quod  nullam  aliam  personam 
vellet  intennediam  nisi  suam,  quia  regia  magestas  reputabat 
eum  tante  sapientie,  quod,  quamvis  negocium  esset  arduum, 
in  isto  et  in  maiori  sine  aliquo  alio  assistente  sciret  partes 
concordare.  Qui  respondit,  quod  melius  videbant  duo,  quam 
unus,  et  tres  quam  duo,  et  quod  iste  erat  modus  cm'ie  Romane. 
Nam  papa,  quando  habebat  aliquod  arduum  negocium  trac- 
tare,  vocabat  duos  vel  plm-es  cardinales  secundum  qualitatera 
negocii.  Et  quod  istud  erat  magnum  negocium  et  magni  pon- 
deris  et  quamvis  regia  magestas  secure  possit  confidere  de 
eo,  tamen  ipse  nolebat  tantum  presumere  de  prudencia  sua, 
quod  vellet  aggredi  tantum  negocium  sine  aliquo  assistente, 
qui   dirigeret   et  informaret   eum   ad  utilitatem  dicti  negocii. 

Ista  curavi  regie  magestati  signifficare,  ut  sapiencia  regia 
deliberet,  quid  sit  pro  meliori  et  si  sit  pro  utilitate  regia, 
alias  bene  removebo  eum  a  predicto  proposito. 


^)  Das  ist  doch  wahrscheinlich  Vidal  de  Villanova. 
^  Der  beiuhmte  Minorit  TJbertino  da  Casale. 


—     618     — 

Isti,  qiii  inodo  veniunt  de  Pisis,  dicunt,  qiiod  iam  alique 
galee  armate  de  hiis,  que  mittuntur  in  Sardinia,  iverunt  apud 
Plumbinum  et  ibi  debent  alias  expectare,  et  ut  dictus  sindicus 
dicit,  debent  esse  usque  ad  XXX  et  sunt  ibi  de  melioribus 
civitatis  Pisane  et  Theotonici  et  alii,  quos  nolunt  nominare.*) 
Deus  faciat  per  suam  bonitatem,  quod  dominus  infans  sit  de 
predictis  premunitus  et  provisus. 

Placeat  regie  magestati,  quod  litere  mee  non  legantur 
in  consilio.  Nam  pro  certo  signilficata  sunt  aliqua  domino 
nostro  et  regi  Roberto  de  hiis,  de  quibus  informavi  ad  caute- 
lam  regiam  magestatem.  Et  noviter  aniicus  habuit  certitu- 
dinem  per  dominum  Johannem  Gayatani,  cui  dominus  papa 
aliqua  expressit,  que  signifficaveram  regie  magestati.  Deus 
parcat  illi  vel  illis,  quia  ipse  scit,  qui  est  cognitor  cordium, 
quod  nunquam  aliquid  scripsi  intencione  alicui  nocendi,  nisi 
solum  faciendi  cautam  regiam  magestatem,  cui  naturali  subiec- 
cione  et  fidelitate  astringor,  a  qua  fidelitate  nullo  periculo 
possim  separari  et  elongari,  nisi  possibile  esset,  me  non  esse 
vel  non  fuisse  Cathalanum  et  naturalem  regium. 

Reddo  eciam  certam  regiam  magestatem,  quod  iste  sin- 
dicus  venit  directe  ad  amicum  et  non  habet  videre  doniinum 
nostrum  nec  regem  Robertum  nec  portat  eis  litteras  nec 
habet  facere  cum  aliquo  alio.  Placuit  regie  magestati  bene 
completum  mandatum  et  procuratorium  mittere  ad  hoc,  ut 
predictus  sindicus  bene  videat,  quod  regia  magestas  pure 
incedit  iu  dictis  tractatibus,  ut  tollatur  eis  omnis  suspicio. 
Dat.  Auinione  VII.  die  presentis  mensis  Febroarii. 

CRD  4283.     Or.  Pap.  Ssp. 

394.  (Ferrariiis  de  Apilia)  aii  Jayme  II.:  Schilderuiig  der 
Landschlaclit  zwisclien  Aragouesen  und  Pisanern;  lufant 
Alfouso  iiberlasst  letztereu  die  Wahl  der  See-  oder  Laud- 
schlacht,  ist  immer  der  erste  und  siegt  gliiuzeud;  Verzweifluug 
in  lioheu  Kreiseu  iu  Aviguou  dariiber;  (xefaugeuuahme  Rai- 
rauuds  de  Cardoua;   Lucca  soll  Jayme  die  Herrschaft  iiber- 


*)  Nach  einem  Brief  des  Hugo  de  Basso  an  den  Konig  zeigte  sich  diese 
Flotte  am  16.  Februar  vor  Portus  Terre  nove,  wahrend  der  Infant  Cagliari  be- 
lagerte.  Sie  hatte  36  Galee,  1000  Teotonici  miUtes  und  200  Pisaner,  5000 
Maun  Fusstruppen.     Cod.  dipl.  Sardinee  X,  673. 


—     619     — 

tragen  woUen;  Jubel  des  „aniicus",  der  in  Jayme  den  Konii? 
von  Tuscien  sielit;   auch  Genuas  Oliibellinen  wollen  ihn  als 
Herni.     YorschlJi^e  de^   „araicus"   fiir    die  Gesundung  Sar- 
diniens   durch  Anlage  Ton  Zisternen   auf  stiidtisclie  Kosten. 
Ayignon  (1324)  3Iarz  12. 
Ultimo  ...  die  Febroarii,    que   fuit    prima    dies    kadra- 
gesime,   stolium  Pisanorum    applicuit    apud   portum   Caleri  et 
cum  ad  duo  miliaria  apropinquarent   stoli<^  regio,  strenuissi-  . 
mus   et   felicissimus  dominus    infans    primus   cum  strenuo  et 
felici    exercita    suo    intravit    galeas    suas,    que,    ut    dicitur, 
fuerunt  in  universo  preter  naves  et  cochas  XLYI  bene  armate 
et   incepit   procedere    contra   dictum   stolium  Pisanorum.     Et 
quidem  videntes  hoc  predicti  Pisani  aliqualiter  retro  cesserunt. 
Yidens  autem  istud  dominus   infans  misit  eis  unam  barcham 
armatam,     dicens,    quod    ipse    credebat,    quod    venissent    ad 
pugnandum.     Yerumptamen  si  videbatur  eis  maius  avantagium 
pugnare  in  terra,  ipse  pemiitteret  libere  et  sine  aliqua  contra- 
dicione  eos  accipere  terram  cum  omnibus  equis,  armis,  victua- 
libus    et    aliis    omnibus    necessariis,    que    ipsi   vellent.      Qui 
gratanter    bellum    terrestre    acceptaverunt.     Et    cum    omnes 
fuissent  in    terra    et   parati  ad  bellum  felississimum  dominus 
infans    cum    sexcentis    militibus    suis   exivit   ob\dam  eis  cum 
acie   sua   et   statim   primus,   qui  invasit  aciem  Theotonicorum 
et  Pisanorum,  in  qua  acie,  ut  dicitur  communiter,  erant  quin- 
genti   milites  Theotonici    et  CCC  Pisani,  fuit  dominus  infans. 
Et    qui    uuiversa    conspicit,    dominus  Deus    iustus    iudex  per 
manus   dicti    domini   infantis   et  milicie   sue  percussit  eos  in 
ore    gladii,    ita    quod,    ut   dicitur  communiter,    pauci  vivi  et 
capti  remanserunt,  nostri  per  Dei  misericordiam  et  bonitatem 
sani  et  incolumes  cum  magna  victoria  redeuntes.^) 

.  .  .  Rumores  cum  ad  curiam  pervenerunt,  fuerunt  ad 
magnam  leticiam  et  exultaciouem  amicorum  .  .  .  Aliqui  de 
maioribus^)  ex  confusione  et  amaritudine  dictorum   rumorum 

1)  tjber  diesen  glanzeuden  Sieg  des  Infanten  vgl.  Muntanei'"s  Chronik 
(ed.  Lanz,  Bibl.  d.  litt.  Vereins  VIII)  S.  497  ff;  Villani  IX,  236  (Muratori 
SS  Xni,  549).  Dann  die  Darstellung  Zuritas,  der  beide  schon  benutzt,  II  1 
6.  c.  49. 

2)  Darunter  kann  doch  wohl  nur  der  Papst  gemeint  seLn,  vielleicht  auch 
einige  Kardinale.     Konig  Robert  war  wohl  in  Aix. 


—     620     — 

steterunt  clausi  et  adhuc  stant  clausi,  non  permittentes  ad  se 
aliquem  intrare.  Et,  ut  dicitur  ab  aliquibus  de  custodibus 
eorum,  non  faciunt  nisi  flere  et  ut  parturientes  clamare,  di- 
centes,  .  .  .  quod  de  cetero  regia  vestra  corona  sine  omni 
contradiccione  dominabitur  toti  Tuscie. 

Alii  eciam  rumores  eis  tristes  et  confusibiles  super- 
venerunt,  quod  dominus  Raymundus  de  Cardona^)  per 
Gebellinos  de  Lombardia  captus,  ductus  est  Mediolanum  et 
inter  captos  et  mortuos  bene  octingenti  de  parte  sua  re- 
manserunt  et  inter  alios  dicitur,  quod  fuerunt  mortui  omnes 
maiores  de  parte  Guelfa  .  .  . 

Dicitur  hic,  quod  nuncii  Luchani  sunt  Barchinone,  qui 
volunt  se  tradere  vestro   pio  et  iusto    et  regio  dominio*)  .  .  . 

.  .  .  Credatis,  domine  mi  rex,  quod  amicus  vester  in- 
timus  est  in  tanto  iubilo  de  regia  victoria  et  de  predicta 
oblacione  Luchanorum,  quod  non  potest  abscoudere  nec  celare 
nec  eciam  dissimulare,  quin  publice  et  manifeste  non  dicat: 
quod  vos  estis  dominus  et  rex  Tuscie  .  .  .  Dicit  eciam  publice, 
quod  dignum  et  iustum  et  indubitanter  a  Deo  provisum, 
quod  vestra  regia  magestas  regnet  in  Tuscia,  cum  vestrum 
dominium  hodie  in  mundo  sit  vere  nomine  et  re  regnum.  Et 
aKa  dominia  sint  tyrannica. 

Eiiie  Gesandtschaft  der  Genueser  GhibeUinen  war  hier  und  zeigte  dem 
,,amicus"  zwei  Artikel,  die  sie  in  Barcelona  vortragen  wollten,  u.  a.  dass  sie  dem 
Konig  die  Herrschaft  ihrer  Stadt  anbieten.  Amicus :  Nur  wenn  fiir  immer  oder 
mindestens  20  oder  20  Jahre.  Amicus  rat  schleunigst  eine  Flotte  in  den 
Hafen  von  Pisa  zu  senden.  Der  Infant  diirfe  nicht  in  Sardinien  bleiben,  sondem 
im  gesunden  Corsica  und  ebenso  seine  Truppen. 

Et  videtur  amico,  quod  precipue  ad  predictam  sanitatem 
conservandam  esset  necessarium,  quod  ordinarentur  per  regiam 
magestatem  fieri  per  ci\itates,  castra,  villas  et  casalia  cisterne 
algubs  vel  saffareygs^),  in  quibus  reciperetur  aqua  pluvialis, 
et  eciam  in  viis  publicis  forent  algubs,  ubi  matores  possent 
reffodiari  et  de  predictis  aquis  utereutur  gentes  ad  bibendum 
et    ad    coquinandum    et    ad  faciendum    panem.      Aliis  autem 


3)  Vgl.   Villani  IX,    238  (Muiatori   SS  XIII,  550);  Chron.   Modoet.  bei 
Muratori  Xn,  1135.     Zum  Datum  Chroust  S.  44. 
*)  Vgl.  Nr.  395. 
5)  Vertiefung,  um  Wasser  aufzunehmen. 


—     621     — 

aquis,  que  sunt  mortiffere,  venenose,  utererentur  ad  alias  sci- 
licet  ad  aquandum  aliam  terram  et  ortos  et  ad  illa,  que  non 
essent  eis  periculum  .  .  .  Et  ista  ordinarentur  ad  expensas 
civitatum,  castrorum  et  locorum  .  .  .  Quilibet  eciam  posset 
facere  cisternam  parvam  vel  mao^nam  iuxta  facultates  et 
possibilitates  eorum  in  propriis  domibus.  Et  istud  est  reme- 
dium,  quod  philosophus  in  fine  politicorum  dat  et  assignat 
contra  corrupciones  et  venenositates  aquarum  .  .  .  Pro- 
hiberentur,  ne  comederent  de  piscibus  stagnorura,  que  sunt 
eciam  venenosi  .  .  .  Quilibet  rex  tenetur  et  debet  esse  sollicitus 
de  utilitate  subditorum  .  .  .  Dat.  Auinione  XII.  die  presentis 
mensis  Maii. 

CRD  4203.     Or.  Pap.  Ssp. 

395.  YerhaiKlluiigeii  mit   Castruccio  mid   der  Kurie.     (1324 

erste  Hiilfte.) 

Schon  am  25.  Januar  (1322)3  hatte  Jayme  den  Sienesen  Tucius  Aldo- 
brandini,  Biirger  von  Barcelona  nach  Toscana  gesandt  mit  der  Bitte  um  die  f  riiher 
zugesagten  50000  Gulden,  da  er  im  Sommer  nach  Sardinien  wolle.  (Reg.  341  f.  41.) 
Am  2.  September  1323  erhalt  Arbertus  de  Gatello  vom  Konig  den  Auftrag  mit 
Morenz,  Siena,  Pistoja,  Bologna  zu  verhandeln,  und  sie  zum  Kriege  mit  Pisa  zu 
veranlassen;  verlange  Florenz  Zusagen,  dass  Jayme  nicht  mit  Pisa  verhandeLn 
werde,  so  solle  Arbert  sie  geben,  aber  dann  auch  die  friiher  einmal  zugesagten 
25000  Gulden  verlangen.  (Eeg.  341  f.  147  ff.)  Mit  Arbert  soilten  die  Briider 
Matheus  und  Jnghirramus  Grafen  de  Bisemo  sofort  reisen,  wie  Matheus  in 
seLnem  Bericht  (CRD  9977)  schreibt,  causa  tractandi  ea,  que  forent  ad  exal- 
tacionem  maiestatis  vestre  et  mortem  inimiconim  Dei  et  vestri  ac  universe 
partis  Guelf  e  de  Tuxia.  Es  wurde  nach  Beratung  mit  dem  Prokurator  Petrus  de 
Abbatia  beschlossen,  dass  Arbert  voraus  reisen  solle.  Matheus  erkrankte  mter- 
wegs  und  als  er  nach  Florenz  kam  (30.  Oktober),  war  Arbert  3  Tage  weg:  de 
quo  nimio  fui  dolens,  quia,  quamquam  ipse  sit  fidelis  et  sapiens,  non  ita  sicut 
ego  novit  mores  et  consuetudines  Florentinorum,  quia  nutritus  sum  inter  eos. 
Er  beriet  sofort  mit  Prioren  und  sapientes,  animierte  sie  unter  Hinweis  auf  den 
Nutzen  der  kgl.  Freundschaft  und  des  Handels  nach  Sardinien.  Sie  sagten, 
auch  Arbert  habe  das  gesagt,  und  man  miisse  ihn  aufsuchen.  Boten  erfuhren 
vom  Herm  von  Lucca,  dass  er  abgereist  sei.  Matheus  sprach  noch  viel  mit  Flo- 
rentinem.  Pro  maiori  parte  dicunt,  quod  multum  placeret  eis,  set  tamen  sine 
licentia  domini  pape  et  domini  regis  Roberti  non  auderent  .  .  .  Die  Pisaner 
halten  Sardinien  fiir  verloren;  sie  schickten  heimlicherweise  Boten  nach  der 
Kurie,  bieten  Papst  und  Robert  viel,  ja,  sie  soUen  Jayme  sich  nahem  wollen. 
Der  Konig  moge  sich  erinnern :  quod  Pisani  laborant  continue  in  extremis.  Sie 
haben  100000  Gulden  Steuer  aufgelegt;  alles  Volk  schreit.  Er  glaubt,  dass  die 
Florentiner  dem  Konig  Robert  geschrieben,  was  er  von  den  Verhandlungen  mit  K. 


—     622     — 

Jayme  halte  .  ,  .  Data  Florentie  die  decimo  Januarii  septime  indictionis. 
Or.  Pap.  Ssp. 

Bei  seiner  Zuriictkunft  brachte  Robertus  de  Gatello  einen  Zettel  Castnic- 
cios  mit  (CRD  940  s.  f.): 

Hanc  sedulam  aportavit  Arbertus  de  Gatello,  quaado 
rediit  de  legacione  Florencie,  dicens,  quod  Castrucho,  qui 
nunc  dominatur  in  Luca,  tradidit  eam  sibi,  cum  quo  fuit 
loqutus  de  negociis  in  ipsa  contentis :  Primo  necessarium 
expedit,  quod  procuretur  cum  dominis  papa  et  rege  Ruberto, 
quod  tregua  ordinetur  et  fiat  inter  Florentinos  ex  parte  una 
et  dominum  Lucanorum  ex  alia.  Et  hoc  bene  possunt  con- 
sentire  et  velle  Florentini,  quia  tenent  de  terris  dicti  domini 
et  ipse  dominus  nullam  terram  tenet  de  illis  dictorum  Floren- 
tinorum  .  .  .  Si  pax  fieri  posset,  placeret  sibi. 

2.  Castruccio  wiinschte  zu  wissen,  wieviel  Reiter  der  Konig  (dem  die 
Herrschaft  iiber  Lucca  angeboten  wird)  in  Lucca  wahrend  des  Kricges  mit 
Pisa  halten  will.  3.  In  quo  statu  Lucanus  dominus  debeat  remanere  nach 
dem  Kriege. 

Spater  kam  dann,  wohl  im  Marz,  Jimta  de  Pistorio  consocius  et  secre- 
tarius  Castruccios  mit  ahnlichen  gegen  Pisa  gerichteten  Antragen. 

Jayme  vermutete,  dass  dem  Papste  das  nicht  gefallen  wiirde,  und  sandte 
deshalb  Dominicus  de  Biscarra  scriptor  an  Napoleon  Orsini  und  auch  zum 
Papst.  Castruccio  habe  ihm  erklart,  que  faria  ab  eU  contre  los  Pisans.  Er 
legt  dann  die  Griinde  dar,  die  den  Papst  zur  Billigung  bewegen  konnten,  imd 
bittet  den  Kardinal :  que  ell  a^o  largament  deia  dar  a  entendre  al  senyor  papa, 
(Reg.  342  f.  22  am  26.  Marz  1324.)  Nach  einem  Entwurf  soUte  P.  de  Castlari 
zu  Napoleon  und  zum  Papst  mit  folgender  Instruktion  gehen : 

Memoria  seria  an  P.  de  Castlari,  que,  con  hauria  estat 
alcuns  pocs  dies  en  Auinyo  e  haura  feta  relacio  al  cardenal 
del  fet,  per  que  principalment  es  trames,  que  parle  ab  ell, 
con  ha  informacio  del  senyor  rey,  que  deia  veer  lo  papa  e 
li  deia  parlar  del  fet,  per  que  lo  missage  de  Castruxo  es 
vengut  a  ell,  tota  via  segons  que  ell  consellara.  E  digal  li 
el  prec,    queli  fa(ja  donar  avinencia,    con  puga  veer  lo  papa. 

Con  sera  davant  lo  papa,  fa^a  la  recomendacio  acustu- 
mada.  E  en  apres  presentli  la  letra  dela  creencja  .  .  .  fa^a 
son  poder,  que  mantinent  lo  oia: 

E  digali,  en  qual  manera  en  Castrucho,  qui  senyoreja 
Lucha,  li  ha  trames  son  missatge,  per  qui  letra  request  en- 
preniment,  que  faria  ab  ell  contre  los  Pisans,  donanli  a  en- 
tendre,    que   a^o    seria    gran    ajuda   e    endrecament    del    rey 


623     — 


Darago  en  la  conquesta  de  Sardenya.  E  el  senyor  rey  dubtan, 
que  no  veugues  a  desplaer  al  senyor  papa,  ha  cessat  de 
enantar  en  a^o,  jassia  quey  conegues  son  avantatge.  Mas  ha 
tengut  per  be  de  significar  ho  al  senyor  papa.  Encara  pen- 
sava,  sil  senyor  papa  veu,  que  sia  bo  ne  profetos,  90  es  quel 
senyor  papa  donas  endrega,  que  pau  0  longa  treva  sia  entrel 
dit  Castruxo  e  els  comuns  de  Floren^a  e  de  la  lur  part,  per^o 
con  sera  avantatge  dels  dits  comuns,  qui  nol  hauran  contre 
si,  e  pora  fer  mils  gerra  als  Pisans,  qui  son  enemics  e  in- 
devots  de  la  part  de  la  esgleya.  E  encara  la  part  de  Flo- 
renga,  con  no  haura  affers  de  Castruxo,  pora  mils  ajudar  en 
la  gerra  de  Lombardia  a  la  part  de  la  esgleya. 

Eaxi  lo  senyor  papa,  si  li  plau  aco  ne  veu,  que  sia  be 
de  la  part  de  la  esgleya,  vulla  hi  donar  endre^ament,  ques 
faga.  E  el  missatge  endre^,  que  el  papa  respona  a  ago,  e 
enapres  diga  al  missatge  del  Castruxo  lenteniment  del  papa. 
E  sil  al  papa  plau  lo  fet,  endrec,  e  procur  lo  missage,  quel 
papa  missage  feu  0  per  letres  hi  enant. 

Semblant  missatgeria  diga  lo  missatge  al  rey  Robert 
a  qui  semblantment  porta  letra  de  creenga.  Faga  son  poder 
en  Biscarra,  quel  cardenal  faga  ago.  Empero  si  ell  nou  volia 
0  no  podia  fer,  que  el  dit  en  Biscarra  ho  faga,  e  que  presente 
la  letra  dela  creenca,  que  porta  al  papa  e  diga  segons  la 
[inform]acio  damuntdita. 

Item  dcQO  de  frare  Fer[rer]. 

CRD.  Unnumeriei-t.  Zusammen  mit  einem  Blatt,  das  ein  Verzeichnis  der 
Briefe  des  archiepiscopus  (Ferrarius)  und  desKardinalsNapoleon  enthalt,  die  ich  alle 
besitze.  Das  Stiick  ist  wohl  Entwui-f.  Nicht  in  den  libri  secreti.  Auf  dem 
Riicken:  Reverendo  in  Christo  patii  domino  Guillermo.     (Wer?) 

Der  Konig  sandte  den  Boten  Castruccios  am  selben  26.  Marz  iiber  Avig- 
non  zuriick.  (Reg.  342  f.  210).  f.  235  dankt  er  im  Juni  nochmals  Castraccio 
fiir  seine  Vorschlage,  auf  die  er  spater  zuriickkommen  wiU.  Nach  Zui-ita, 
Anales  II.  1.  6  c.  50  hat  sich  Castruccio  auch  an  den  Infanten  in  einem  von 
mir  nicht  aufgefundenen  Schreiben  gewandt,  worin  er  ausfiihrlich  die  schiimme 
Lage  Pisas  schildert.  Die  Sache  hatte  aus  verschiedenen  Griinden  keinen  Fort- 
gang,  wenn  auch  Konig  und  Alfonso  in  freundlicher  Verbindimg  mit  dem  be- 
riihmten  Kriegsmann  blieben.  So  fragte  Alfonso  bei  der  Kegelung  der  Lehens- 
verhaltnisse  auf  Sardinieu  bei  ihm  an.    (Reg.  341  f.  Iv.): 

Cum  dominus  infans  Alfonsus  primogenitus  et  generalis 
procurator  domini  regis  scripsisset  egregio  viro  Gastruccio  de 


—     624     — 

Antelminellis  super  habenda  certificacione  de  more  Italicorum 
feudorum  rescripsit    ei  inter  alia    et  certificavit,   ut  sequitur. 

Ordo  feudi  Italici  destinatur  infrascripto  modo  videUcet: 

Quilibet  vassaUus  tenetur  obedire  et  servire  domino,  a  quo 
feudum  recipit. 

Et  primo  quando  imperator  vadit  Romam  ad  suscipiendam 
coronam  debet  dominum  suum  asociare  vel  alium  domino 
acceptabilem  pro  se  mittere  aut  dimidium  redditus  feudi  unius 
anni  eidem  subministrare. 

Secundo  pro  imperiali  exercitu  . .  .  debet  domino  conferre 
secundmn  quaUtatem  et  quantitatem  sui  feudi. 

Tercio  simiUter  debet  conferre  et  adiuvare  dominum 
simiU  modo  pro  fiUa  maritanda. 

Quarto  pro  se  vel  fiUo  miUte  faciendo. 

Quinto  pro  domino  capto  redimendo. 

Sexto  pro  aUqua  terra  emenda.  Et  in  hus  quisque 
semper  secundum  quaUtatera  et  quantitatem  sui  feudi.  Preter 
hec  tenetur  omnia  observare,  que  in  sacramento  fideUtatis 
caventur.     Forma  sacramenti  hec  est. 

Reg.  341  f.  l^.  WinMer  in  seinem  Buche  iiber  Castruccio  Castracani 
kennt  diese  Yerhandlungen  nicht. 

396.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  11.:  Kritik  des  Friedens 
mit  Pisa.  Die  Pisaner  seien  allgemeiu  als  treulos  bekannt 
und  nun  habe  man  in  Sardinien  dem  Namen  nach  Vasallen, 
in  Wahrheit  Feinde.  Rat,  eine  Reilie  Befestigungen  anzu- 
legen.  Empflehlt,  dem  „amicus",  der  durcli  seine  Terhand- 
lungen  mit  deni  Judex  Ton  Arborea  den  Anstoss  gegeben  zur 
Eroberung,  ein  Lehen  zu  geben.     Ayignon  (1324)  Juli  6. 

Sacre  regie  magestati.  De  Pisanomm  pace  et  concordia 
satis  amicus  et  regii  devoti  gaudent,  set  de  modo  concordie 
dicte  pacis  predictus  amicus  et  regii  devoti  non  consolantur 
nec  contentantur ,  cum  dictam  pacem  reputent  bonam  et 
utilem  pro  Pisanis,  set  minus  bonam  et  securam  regie  mages- 
tati,  precipue  cum  dicti  Pisani  astuti  et  sagaces  ac  inimici 
occulti  remanere  habeant  in  Sardinia.  In  qua  continue  dubi- 
tatur,  quod  insidientur  .  .  .  dominii  regU.  Ideo  multum 
timendum    est    de    taUbus    famiUaribus  inimicis,    quia    uichil 


—     625     — 

deterius  nec  periculosius  quam  occultus  et  familiaris  inimicus. 
Ab  omnibus  enim  Ytalicis  tam  amicis  eorum  quam  inimicis 
dicti  Pisani  sine  omni  fide  et  phedere  reputantur  et  non  res- 
piciunt  nec  expectant  nisi  tempus  eis  oportunum.  Idcirco  summe 
advertendum  est  et  summo  consilio  providendum  de  remedio 
oportuno.  Multe  eciam  novitates,  ut  plerumque,  assolent  in 
regnis  noviter  acquisitis  contingere,  maxime  ubi  remanent 
vocales  vassalli,  set  reales  hostes  et  inimici.  Jam  enim  Pisani, 
qui  hic  sunt,  dicunt,  quod  alias  Sardiniam  amiserunt,  excepto 
castro  Caleri,  cum  quo,  que  amiserant,  recuperarunt.^)  Et 
satis  in  dicta  insula  credunt  habere,  ex  quo  castrum  Caleri 
in  posse  eorum  libere  remauet.  Reputaretur  enim  ad  magnam 
securitatem  dicti  regni,  quod  in  diversis  locis  construerentur 
castra  ad  munitionem  et  tuicionem  dicti  regni,  maxime  ut 
propinquius  possent  iuxta  castrum  Caleri  circumquaque,  et 
specialiter  unum  inmediate  supra  mare,  in  quo  daretur  per 
regiam  magestatem  opera  efficax,^)  quod  fieret  ibi  locus  popu- 
losus  et  numerosus ;  et  hoc  quamtocius  fieri  posset,  quia  esset 
in  frenum  dicto  castro  Caleri  .  .  .  Simiiiter  etiam  quod 
fierent  castra  .  .  .  in  Yilla  ecclesiarum,  in  Sacero  et  in 
Terranova. 

Reduco  eciam  ad  regiam  memoriam  singularem  amiciciam 
et  zelum,  quem  habet  et  habuit,  et  inimicicias,  quas  ex  hoc 
consecutus  est  precipuus  et  intimus  vester  amicus.  Quare  pro 
honore  regio  esset  et  comendabile  et  efficax  exemplum  indu- 
cendi  alios  magnos  ad  devocionem  et  servicium  regium  et  ad 
perpetuam  dicti  singularis  amici  et  suorum  obligacionem,  si 
aliquid  regale  feudum  pro  devocione  et  serviciis  tanti  amici 
impensis  in  perpetuum  sibi  et  suis  heredibus  in  dicto  reguo 
Sardinie  offerretur  et  assignaretur.  Extimo  enim,  ut  dixi, 
ex  hoc  predicti  amici  summam  et  perpetuam  ac  inviolabilem 
subiectionem  et  devocionem,  ex  qua  multa  comoda  domui 
regie  possent  in  futurum  provenire.  Nam  regia  magestas  non 
ignorat,  quanta  et  qualia  dictus  amicus  scit  et  potest  facere, 
specialiter  in  Italia,  et  tanto  gi^aciosius  et  carius  dictam  gra- 
ciam  reciperet,  quanto  ex  mera  liberalitate  regia  dictum  donum 
ipso  totaliter  ignorante  procederet.      Credo  enim,  quod  regia 

a)  Doch  recuperabunt?      b)  operam  efficacem  Or. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  40 


—     626     — 

magestas  de  hoc  erit  a  doinino  infante  requisita,  quia  scio, 
quod  voluntas  et  intencio  dicti  domini  infantis  ante  eciam, 
quam  in  Sardiniam  iret,  in  isto  proposito  erat.  Recordatur 
eciam  regia  benignitas,  quantum  operatus  est  dictus  amicus 
et  specialiter  in  dicta  acquisicione  Sardinie;  nam  ipse  fuit 
efficax  principium,  videlicet  in  facto  iudicis  Arboree,  quod  fuit 
post  graciam  Dei  principalis  causa  tocius  negocii  .  .  .  Dat. 
Auinione  VI.  die  presentis  mensis  Julii. 
CRD  4174.     Or.  Pap.  Ssp. 

397.  Zwei  Schreiben  Napoleon  Orsinis  an  Infant  Alfonso  und 

Jayme  II.:  Freude  iiber  den  Friedensschluss  mit  Pisa  und 

uber   das  Errungene;  Mahnung  zur   guten  Behandlung   der 

Untertanen  und  zur  Vorsicht.    Avignon  (1324)  Juli  8. 

1.  Letificavit  nos  gaudiosus  finis  et  gloriosus  triumphus 
avide  expectatus,  quem  nobis  aportavit  vestrarum  series  litte- 
rarum  recepta  animo  letabundo,  congaudentes  quam  plurimum 
conclusioni  felici,  quam  de  tantis  laboribus,  periculis  et  ex- 
pensis  preteritis  et  de  futuro  forsan  formidandis  pacis  et  con- 
cordie  titulus  attulit,  pensatis  omnibus,  plurimum  fructuosus, 
quem  altissimus  Deus  inter  vos  et  comune  Pisarum  dedit  suo 
munere  gracioso,  pro  qua  concordia  utrimque  servata,  si,  sicut 
credendum  est  civitas  Pisana  pro  magnificencia  corone  Ara- 
gonie  steterit,  honores  et  comoda  tam  serenissimo  domino 
regi  quam  vobis  poterunt  plurima  provenire  .  .  .  Scribimus 
domino  regi  .  .  .  in  forma  interius  interclusa,  quam  diligenter 
attendentes  ortationes  illas  placeat  observare  et,  quantum  potest 
fieri,  (jum  prudenti  cautela  sic  ordinetis  insulam  et  eius  forta- 
licia  et  maxime  circa  castrum  Caleri  existencia,  quod  debilitas 
custodie  .  .  .  non  det  occasionem  alicui  .  .  .  Dat.  Auinione 
die  Vrn.  mensis  Julii. 

2.  .  .  .  Nec  est  modicum  munus  Dei,  quod  infra  unius 
anni  spacium  non  est  in  insula  Sardinie  palmus  terre,  quin 
vel  immediate  per  vos  et  ipsum  vel  pro  vobis  a  vestris  fide- 
Ubus  in  feudum  teneatur,  et  per  predictam  concordiam,  licet 
prius  essent  solida  vestre  magnificencie  iura  predictorum  Pi- 
sanorum  pleno  consensu,  qui  dictam  insulam  dicuntur  posse- 
disse  principaliter  per  trecentos  et  duos  annos,   solidiora  re- 


—     627     — 

duntur  et^)  prudenti  iudicio  quorumcunque ,  propter  quod, 
licet  forsitan  aliqui  plus  voluissent  de  castro  Caleri,  tamen 
condicionibus  pensatis  preteritis,  presentibus  et  futuris  casua- 
liter  .  .  .  credimus  prudenter  fore  factum.  Ortamur  autem 
serenitatem  regiam,  quatinus  predictos  Pisanos  sic  curialiter, 
sic  benigne  tractetis  et  sic  faciatis  per  gentes  vestras  tractari, 
quod  pax  per  potenciam  inita  per  amicabilem  obedienciam 
perseveraret,  ita  tamen,  quod  semper  cum  tali  circumspeccione 
custodiantur  fortalicia,  maxime  circa  castrum  Caleri  existen- 
cia,  quod  fraudulentorum  astucia  circa  turbacionem  insule 
laboret   incassum  .  .  .    Dat.  Auinione  die  YIII.   mensis  Julii. 

CED  4171,  4672.  Or.  Pap.  Ssp.  Freudestrahlend  teilte  ihm  Jayme  am 
20,  Mai  die  gliickliehen  Ereignisse  auf  Sardinien  mit.    Eeg.  342  f.  228'«'. 

398.  Berenger  Carros,  gubemador  general  del  regne  de  Ser- 
deyna,  an  Jayme  II.:  Unterhaltung  mit  Marchese  Friedrich 
Malaspina,  der  dem  Konig  alles  Recht  in  Sardinien  absprach 
und  erklarte,  er  glaube  nicht  so  vlel  an  den  Papst  und  die 
Kirche  wie  an  einen  Hund;  denn  vor  Papst  und  Kirche  exi- 
stierte  seine  Familie;  er  glaube  nur  an  Gott.  Carros  setzte 
ihn  gefangen.    Bonayre  (1324)  December  30. 

Sofort  nach  Empfang  seiner  Bestallung  ging  er  von  Bonayre  nach  Sacer. 
Unterwegs  traf  er  Frederich  marques  de  Malespina,  der  alle  Eebellen  von 
Sassari  halt  und  sie  dort  Schaden  anrichten  lasst.  Er  verlangte  von  ihm 
Huldigung;  der  wies  auf  die  dem  Infanten  und  Philipp  von  Saluzzo,  dem 
(friihern)  Gouverneur,  geleisteten  Huldigungen  hin  und  sagte,  wenn  er  Bosa 
zuriickerhielt,  ware  er  zu  Huldigungen  bereit: 

salvant  lo  dret  del  emparador.  E  yo,  senyor,  dix  li,  que  no 
entenia,  quel  emperador  agues  res  a  fer  en  los  vostres  regnes 
ni  en  les  vostres  terres.  E  ell  dix  me,  que  menys  dret  aviets 
vos,  senyor,  nil  senyor  infant  en  les  sues.  E  yo  dix,  que  ell 
no  dehia  be,  quel  sabia  be,  quel  regne  de  Serdeyna  e  de 
Corsega  era  donat  avos,  senyor,  per  la  sancta  esgleya  e  per 
los  sants  pares  confermat,  e  per  aquell,  qui  huy  es.  EI  dix, 
que  no  crehia  en  lo  papa  ni  en  lesgleya,  sino  menys  que  en 
.1.  can;  que  abans  fo  son  linatge,  que  no  lesgleya  nil  papa, 
ni  crehia  sino   en  lo   cor   de  Deu.     En   axi,  senyor,   que  yol 

397  a)  So  Or. 

40* 


—     628     — 

retengui  e  pris  lo  con  a  rebel  vostre.  Dat.  en  castell  de 
Bonayre  a  XXX.  dies  del  mes  de  Decembre. 

CRD  13460.  Da  Carros  von  seinem  Amtsantritt  spriclit  und  er  nach 
Zurita  (H  1.  6  c.  60)  sch.on  vor  dem  Jahre  1326  Gouverneur  war,  1325  in  den 
letzten  Dezembertagen  aber  die  grossen  Kampfe  waren,  so  kann  nur  1324  in 
Betracht  kommen. 

399.  Jayine  11.  schenkt  Kardinal  Xapoleon  Orsini,  niclit  als 
Belolinimg  f iir  seine  ^iel  holier  zu  wertenden  Terdienste  um 
Aragonien,  sondern  als  Zeiclien  walirer  Freundschaft ,  ein 
Einkommen  von  1000  Oulden  aus  Sardinien.    Talencia  (1324)5 

Miirz  8. 
Nos  Jacobus  Dei  gracia  rex  Aragonum  .  .  .  Digna  consi- 
deracione  pensantes,  qualiter  vos,  reverendus  in  Christo  pater 
dominus  Neapoleo  .  .  .  s.  Adriani  diaconus  cardiualis,  specia- 
lis  noster  amicus  nobisque  karissimus,  a  domo,  qua  descen- 
ditis  non  divertendo  vestigiis,  nos  ac  domum  nostram  animi 
paritate  constantis  indesinenter  hactenus  dilexistis  et  diligitis 
indefesse,  pro  quibuscumque  honores  nostros  et  comoda  res- 
picientibus  invigilando,  sollicite  et  operosis  accioiiibus  multi- 
formiter  insistendo ;  dignum  propterea  arbitrantes  et  congruum 
ac  convenire  quam  plm'imum  regie  maiestati,  ut  non  pro  meri- 
tis,  cum  multo  maiora  requirerent  et  etiam  dantis  ac  reci- 
pientis  condiciones  precipuo  postularent,  sed  ad  vere  signum 
amicicie  manifestius  ostendendum,  vobis  conferamus  encenium 
et  aliquale  beneficium  concedamus:  propterea  corde  gratuito 
concedimus,  damus  et  conferimus  vobis  annuatim  ad  vitam 
vestram  mille  florenos  auri  de  Florentia  auri  fini  et  ponderis 
recti,  pro  quibus  habendis  et  percipieudis  in  proxime  veuturo 
festo  dominice  navititatis  et  deiude  quolibet  anno  in  eodem 
festo  deputamus  et  specialiter  assiguamus  illos  mille  florenos  auri, 
cpios  egregii  viri  Raynerius  et  Bonifacius  eius  nepos,  comites  de 
Donoratico  et  heredes  ac  successores  sui  nobis  et  nostris  sol- 
vere  et  prestare  tenentur  et  tenebuntm'  pro  censu  et  recognicione 
anno  ciuolibet  in  termino  supradicto  ex  causa  donacionis  in 
feudum  per  inclitum  infantem  Alfousum  .  .  .  facte  comitibus 
supradictis  de  castro  de  Joyosa  Guarda  sito  in  regno  nostro 
Callaritano  insule  nostre  Sardinie  .  .  .  Quam  solucionem  annu- 
natim  facere  teuentur  et  debent  in  domo  salinarum  uostrarum, 


—     629     — 

que   sunt  prope   Callarum*)   .   .   .   Dat.  Valencie   octavo   idus 
Marcii  anno  domini  mniesimo  CCCXX  quarto. 

Dominus  rex  pro  se  providit  facere  dictum  privilegium 
seu  concessionem  domino  cardinali  predicto  nullo  requirente 
pro  parte  sua  ipsumque  misit  dicto  domino  cardinali  per 
Bernardum  de  Boxados  militem  nunc  missum  ad  curiam 
domini  pape. 

Reg.  342  f.  355'«'.  Napoleoii  Orsini  dankt  fiir  die  pensio  [von  1000  Gvilden 
recijpienda  in  dorao  salinarum  regni  Sardinee  [iisw.  folgt  Inhalt  der  Sch.eakiing], 
mit  der  per  nobilem  virom  dominum  Bernardum  de  Boxados  mi[litem  .  .  .] 
ex  parte  vestra  per  regales  patentes  litteras  presentata  nos  placuit  honorare, 
Dat.  Auinione  die  XXII.  mensis  Julii  Or.  Pap.  Ssp.  CED  4176  (Nuj-  ein  Bruch- 
stiick.]  —  Da  anscheinend  die  erste  Zalilung  imterbleibt,  musste  der  archiep. 
Neopatrensis  mahnen.  Das  half.  Er  schreibt  an  Bernardus  Averson:  Gaudeo, 
quia  domini  nostri  rex  et  infans  taliter  providerunt  pro  sokicione  mille  flore- 
norum  amico  per  regiam  celsitudinem  assignatorum.  In  hoc  enim  suum  debi- 
tum  et  honorem  faciunt.     Am  24.  Januar.     CED  10467. 

400.  (Ferrarius  de  Apilia)  aii  Jayme  II.:  Unterreduiig  Jo- 
hanus  XXII.  niit  eineni  Genueser  Ouelfen;  in  seiner  Ju^end 
sei  Genua  als  GliibelUnenstadt  in  der  ganzen  Welt  gef  iirchtet 
gewesen;  jetzt  herrschten  die  Guelfen,  genossen  die  Gunst 
der  Kirche  und  vermochten  nichts.  Auf  die  Erwiderung  des 
Ouelfen,  dass  der  Ghibellinismus  in  Italien  gewachsen, 
Castruccio,  Konig  Friedrich,  der  Kaiser  von  Konstantinopel 
ihn  beschiitze  und  die  Genuesen  sich  kauni  aus  der  Stadt 
trauten,  schob  der  Papst  dies  auf  ihre  Feigheit;  er,  nicht  sie, 
gebe  den  Ghibellinen  zu  tun;  sie  halfen  weder  den  Pisanern 
gegen  Jayme  11.  noch  den  Florentinern  gegen  Castruccio. 
Der  andere  wies  auf  das  aragonesische  Haus  niit  der  drei- 
fachen  Konigskrone  hin.  Nach  wiederholtem  lieftigen  Tadel 
wies  der  Papst  darauf  hin,  dass  der  sardinische  Schaden 
wieder  gutzumachen  sei;  er  sei  schon  ani  Werk.  Hierdurch 
ftndet  Ferrarius  bestJitigt,  was  Napoleon  Orsiui  und  er  sclion 
gehort,  aber  fiir  unmoglich  gehalten,  dass  der  Papst  mit 
den  Pisanern  so  vorgehen  wolle.  Warnung  zur  Yorsicht;  der 
Erzbischof  von  Pisa  sei  schon  am  Werk.  —  Tod  des  Ostiensis. 
Avignon  (1325)  September  19. 
Sacre  regie  magestati.  Noverit  excellencia  regia,  hiis 
diebus  venisse   duos   ambaxiatores  pro  parte  Januensium  in- 

399  a)  So  Reg. 


—     630     — 

trinsecorum  ad  dominum  papam,  .  .  .  quorum  unus  est  pro 
parte  nobilium  et  iste  vocatur  Coraldus  Mallon;  alter  vero  est  pro 
parte  popularium  et  hic  vocatur  Cauallinus.  Dictus  Corraldus 
Mallon,  .  .  .  est  perfidus  Guelfus,  alter  vero  Cauallinus  .  .  . 
est  unus  bonus  popularis  dUigens  bonum  statum  et  pacifficum 
civitatis.  Propter  quod  reputatur  in  civitate,  quod  senciat  de 
Gebellino.  Et  de  hoc  Januenses,  qui  sunt  continue  in  curia 
pro  intrinsecis,  et  specialiter  dominus  Nicholinus  cognomento 
Cardinalis  super  condicione  istius  Cauallini  dictum  dominum 
informavit,  quod  ipse  non  esset  purus  Guelfus.  Ex  hoc  auteni 
exortum  est,  quod  prefatus  dominus  misit  pro  prenominato 
Conrado  perfido  Guelfo,  quod  sine  dicto  socio  suo  iret  ad  eum, 
quia  secum  vellet  aliqua  loqui.  Ivit  iuxta  factum  sibi  man- 
datum. 

Cui  hec  dixit:  O  miseri  Januenses!  Recolimus  a  puericia 
nosti'a,  quod  in  toto  mundo  non  erat  princeps  nec  eciam 
comune  aliquod  citra  nec  ultra  mare,  qui  non  timeret  comune 
Janue,  ipsum  comune  regentibus  Gebellinis,  et  per  eorum 
potenciam  coegerunt*)  regem  Karohim  auferre  vobis  Guelfis 
unum  solum  fortalicium,  quod  in  tota  Riparia  tenebatis,  sci- 
licet  castrum,  quod  vocatur  Monachus.  Nunc  autem  ipsis 
Gebellinis  exulibus  a  civitate  et  vobis  Guelfis  tenentibus  eam 
et  favorem  huius  ecclesie  et  regis  Roberti  habentibus :  ipsi  vos 
propter  miseriam  vestram  superant  nec  de  eis  vos  scitis 
iuvare  nec  potestis.  Ad  que  ille  respondit:  Pater  sancte,  hostes 
nostri  sunt  hodie  magis  potentes  quam  unquam  fuerint  propter 
magnos  amicos  et  potentes,  quos  habent  in  Lombardia  et 
Tuscia.  Habent  enim  Mediolanenses  ex  una  parte,  qui  veniunt 
usque  ad  civitatem  nostram.  Habent  eciam  ex  alia  Castru- 
chium,  qui  multas  terras  et  castra  occupavit  nostri  comunis. 
Habent  eciam  multa  alia  latera  et  adiutoria  magna,  que  nos 
non  habemus,  videlicet  regem  Fredericum  et  imperatorem 
Constantinopolitanum.  Et  ipsi  ita  liberi  vadunt  per  mundum 
ad  lucrandum,  sicut  unquam  fecerunt.  Nos  autem  vix  aude- 
nius  nec  per  terram  nec  per  mare  exire  civitatem.  Ad  que'') 
respondit:  Totum  hoc  procedit  ex  vestra  maxima  vilitate, 
quia  nescitis   nec  vultis  habere  amicos.     Nam  amici  hostium 

a)  cogerunt  Or.     b)  quem  Or. 


—     631     — 

vestrorum,  de  quibus  vos  loquimim,  tantum  habent  de  se  ipsis 
facere,  quod  vestros  hostes  iuvare  non  possunt.  Et  hoc  non 
est  propter  bonitatem  nec  potenciam  vestram,  set  propter  nos, 
qui  usque  nuuc  dedimus  eis  satisfacere.  Yos  autem  adiutores 
habere  non  vultis;  nam  tanta  fuit  vestra  vilitas,  quod  noluistis 
iuvare  Pisanos  in  deffensione  Sardinie  et  Corsice,  de  quibus 
vos  plus  eratis  domini  quam  Pisani.  Nec  eciam  Florentinos 
conti-a  Castrucium  vestrum  hostem  pessimum  adiuvistis. 
Ad  quod  ille  replicavit,  quod,  licet  ipsi  teneant  civitatem, 
tamen  tota  Riparia  tenetur  per  hostes  eorum  et  pro  parte  per 
Castruchium  supradictum  usque  prope  civitatem,  ita  quod  satis 
habent  se  posse  deffendere.  Cum  Pisanis  autem  non  habebant 
aliquid  nec  unquam  receperunt  ab  eis,  propter  quod  brigam 
eorum  deberent  brigis  ipsorum  cumulare  et  principaliter  totam 
domum  Aragonie  sibi  constituere  hostem,  in  qua  erant  tres 
corone  regie.  Ex  quibus  verbis  comotus  in  furiam  incepit 
dicere:  Vilissimi  omnium  hominum,  bene  certe  in  verbis  vestris 
vestram  ostenditis  vilitatem!  Modo  ergo  bene  statis,  ut  vos 
decet  stare,  cum  iam  per  perdicionem  Sardinie  et  Corsice  in 
civitate  vestra  habeatis  remanere  obsessi  et  revendemini  tan- 
quam  servi.  Ad  quod  etiam  respondit:  Certe,  satis  erat  nobis 
guerre  portare  hostilitatem  solius  regis  Frederici  et  regni  sui, 
sine  quod  adderetur^)  potencia  regum  et  regnorum  Aragonie 
et  Maioricarum.  Ad  quod  papa:  Bene  ergo  statis,  ut  decet! 
Et  postea  aliquantulum  quieciori  animo  et  voce  subiunxit: 
Certe,  adhuc  si  essetis  boni  et  valentes  homines,  posset  nego- 
cium  Sardinie  reparari.  Bene  enim  scimus,  qualiter  dicta 
insula  de  gentibus  et  de  aliis  est  dimissa  munita;  et  ideo  in 
istis  aliquid  iam  incipimus  operare.  Ad  quod  ille  respondit, 
quod  ipse  erat  unus  solus  homo  de  Janua  non  habens  aliquid 
a  suo  comuni  super  istis,  ita  quod  per  se  ad  ista  respondere 
non  poterat  nec  debebat.     Et  in  hoc  fuit  finis  verborum. 

Quare  considerare  habet  sapiencia  regia  et  multum 
prudenter  avertere,  quod  dicta  insula,  que  cum  tot  et  magnis 
expensis,  laboribus,  dampnis  et  periculis  est  feliciter,  magni- 
fice  et  ad  magnam  gloriam  et  exaltacionem  corone  regie  aqui- 
sita,  perdi  non  possit  per  incautelam  et  cotemptum.     Precipue 

a)  addaretur  Or. 


—     632     — 

ubi  tanta  iniquitas  habundat  et  perseverat.  Aliqua  enim 
amicus  et  ego,  antequam  ista  sciremus,  de  eadem  materia 
audiveramus,  set  nullo  modo  poteramus  credere,  quod  predic- 
tus  dominus  adhuc  in  predictis  maliciis  perseveraret.  In- 
credibile  eciam  nobis  videbatur,  quod  Pisani  tam  cito  vellent 
facere  novitatem.  Nuncii  Pisanorum  secundum  modum  eorum 
satis  sollempnes  destinantur  ad  regiam  magestatem,  set  primo 
debent  transire  et  loqui  cum  isto  domino.  Venit  eciam  cum 
eis  ad  dictum  dominum  syndicus,  qui  continue  ex  parte  Pisa- 
norum  consue\dt  in  curia  morari,  qui  est  multum  familiaris 
dicto  domino  et  mediante  ipso  per  totum  annum  immediate 
preteritimi  tenuit  illos  tractatus,  quos  scitis;  et  non  debet 
venire  nomine  syndici  nec  ambaxiatoris  set  nomine  suo.  Quare 
omnia  ista  uon  careut  magna  suspicione.  Dicitur  eciam, 
quod  archiepiscopus  Pisanus,i)  qui  est  uua  falsa  persona,  et 
talem  amicus  reputat  et  invenit,  missus  fuit  nuper  per  dictum 
dominum  ad  Pisanos  ad  tractandum  et  ordinandum  in  predic- 
tis.  Cardinalis  Ostiensis  hiis  diebus  fuit  traditus  sepulture. 
Recomendo  me  gracie  regie.  Similem  litteram  domino  infanti 
scribo.     Dat.  XIX.  die  presentis  mensis  Septembris. 

CED  4110.  Or.  Pap.  Ssp.  Die  Datierung  ist  niclit  ganz  sicher.  Uber 
den  hiis  diebus  begrabenen  Kardinal  von  Ostia  sagt  Eubel,  Hierarchia  catholica 
p.  15:  Eeginaldus  de  la  Poite  starb  post  mensem  Junium  1326  (non  1325)  imd 
p.  34:  obiit  1325  (non  1326),  dazu  Anm. ,  dass  am  18.  August  1325  Pandulfus 
de  Sabellis  mit  der  Verwaltung  des  Bistums  Ostia  betraut  sei.  Stimmt  das, 
so  miisste,  wenn  nicht  andere  Griinde  vorliegen,  Eeginald  vor  dem  18.  August 
gestorben  sein.  Dann  waren  nach  Zurita,  Anales  11  1.  5  c.  60  im  Sommer  1325 
die  Schwierigkeiten  mit  den  Pisanem  schon  im  vollen  Gange.  Sollte  das  Ferra- 
rius  nicht  gewusst  haben?  Und  eine  Pisaner  Gesandtschaft  wird  dort  fiir  den 
Februar  1325  erwahnt.  Freilich  im  Sommer  1326,  ein  paar  Monate  nach  dem 
Friedensschlusse,  wird  doch  noch  weniger  eine  Pisaner  Gesandtschaf  t  nach  Barce- 
lona  gegangen  sein.    Das  Ganze  passt  doch  eher  zu  1325  als  1326. 

401.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jaymell.:  Am  3.  Oktober  sei 
die  Nachricht  vom  Siege  Castruccios  iiber  die  Florentiner 
bei  Altopascio  an  die  Kurie  gekonnnen.  Raimund  Cardona 
ist  mit  seinem  Sohne  gefangen;  er  allein  hat  ausgehalten, 
die  Franzoseu  flohen  gleich.  Grosse  Trauer  an  der  Kurie, 
hesonders  beim  Haupte.  —  Freude  der  befreundeten  Kardinale, 


1)  Simon  Saltorello,  Ord.  Praed. 


—     633     — 

(lass  Jaynie  den   Zeliuteu  jeues   Laudes   fiir   sich    behalten 

uud  uicht  deui  Papste  fiu*  das  Terderbeu  der  Christeu  iiber- 

lassen  habe.     Griiude,  mit  deueu  er  sich  bei  Johannes  XXII. 

eutschuldi^en  koune.     (1325)  October  3. 

Hodie,  que  est  tercia  dies  presentis  mensis  Octobris, 
venerunt  de  Pisis  et  de  Florencia  certa  nova,  quomodo  XXYi) 
die  mensis  Septembris  proxime  preteriti  Castruchius  vicit  et 
debellavit  Florentinos,  et,  ut  dicitur,  fuerunt  inter  utrasque 
partes  septem  milia  equitum.  Castruchius  habuit  in  sub- 
sidium  suum  filium  domini  Gualeacii  cum  octingentis  equi- 
tibus.  Habuit  etiam  eadem  die  trecentos  equites  a  domino 
Passerino  de  Mantua ,  item  a  marchionibus  de  Ferrara 
ducentos,  habuit  etiam  a  Saonensibus  aKquos  equites  et  tria 
miKa  ballistarios  et  omnes  predicti  applicuerant  in  una  et 
eadem  nocte  cum  predicto  Castruchio.  Et  mane  ipsi  fuerunt 
coram  dictis  Florentinis,  qui  prescientes  adventum  predictorum 
retrocedebant,  set  dictus  Castruciiius  posuit  se  inter  ipsos  et 
passum,  per  quem  libere  recedere  intendebant,  et  ibi  mortui 
fuerunt  multi  valentes  viri  de  Florentia  et  multi  capti,  inter 
quos  capti  sunt  dominus  Raymundus  de  Cardona  et  filius 
suus,  qui  primam  scalam  tenebant  et  totam  resistentiam, 
quam  dictus  Castruchius  habuit,  a  dicto  domino  Raymundo 
et  suis  recepit.  Illi  autem,  qui  primo  fugerunt,  fuerunt 
Gallici.  Creditur,  quod  infiniti  sint  capti  et  mortui.  Set 
quia  ista  sunt  prima  nova,  que  venerunt,  numerus  predictorum 
adhuc,  qiu  capti  et  mortui  dicuntur,  ignoratm\  Magnus 
planctus  et  dolor  est  de  dicto  conflictu  in  curia  apud  multos 
curiales  et  precipue  apud  principalem.  Dicitur  hic  comuniter, 
quod  iam  sunt  centura  anni,  quo  non  fuerit  conflictus  in 
partibus  Ytalie ,  ubi  tot  homines  preliantes  fuerint,  sicut 
in  isto. 

Noviter  narratur,  quod  magnificentia  vestra  recepit  ad 
manus  suas  totam  decimam  regni  Aragonie.  De  hoc  plures 
cardinales  valde  gaudent,  specialiter  amici,  precipue  cum 
dominus  noster  voluissset  eam  habere  sine  consilio  et  scitu 
eorum  et  ponere  ad  destructionem  et  mortem  Christianorum. 
Yideretur  michi,  salvo  meliori  consilio,  quod,  si  ita  est,  ut  di- 

')  Anders  23.  September. 


—     634     — 

citur,  quod  aiiquam  causam  rationabilem  ad  dorainum  nostrum 
signaretis^),  videlicet  quod  hoc  factum  est  pro  necessitate 
regni  et  maxime  regni  Sardinie.  Unde  cum  predicta  peccunia 
fuisset  de  regno  vestro  collecta  et  acquisita,  voluistis  vos 
iuvare  de  ea  in  utilitate  et  conservacione  regni  ecclesie,  id  est 
Sardinie.  Iterum  etiam,  cum  dictus  dominus  a  regno  Frantie 
et  Anglie  decimas  regnorum  eorum  nec  ab  aliis  regnis  temp- 
taverit  extraere,  decens  videbatur  vobis  et  rationabile,  quod 
illud,  quod  aliis  regibus  et  principibus  non  fiebat,  fieret  vobis, 
cum  vos  dominus  essetis  regni  vestri,  sicut  quicunque  alius 
rex  regni  sui.     Dat.  die  m.  predicta  mensis  Octobris. 

CRD  12766.  Or.  Pap.  Ssp.  Ausseres  Aussehen  und  Form  entspricht 
den  Briefen  des  Ferrarius.  Wenn  auch  auf  dem  Riicken  steht:  ex  parte  amici 
curie  Romane,  was  son&t  auf  Napoleon  Orsini  hinweisen  konnte,  so  ist  dieses 
doch  nach  dem  letzten  Absatae  nicht  von  einem  Kardinal  geschrieben.  Den 
Gedanken  des  Schlusssatzes  spricht  in  scharferer  Form  auch  Napoleon  selbst 
aus.  Vgl.  unten.  Zu  der  Zehntusurpation  vgl.  Abschnitt  iiber  aragonesische 
Kirchenpolitik. 

402.  Christian  Spinula  an  Jayme  IT.  und  Infanten  Alfonso: 
Gefahr  des  Ausbruches  von  Feindseligkeiten  zwischen  Genua 
mid  Aragonien;  Jaynie  soll  noch  sclileunigst  eine  starke 
Truppenmacht  nach  Sardinien  schaflFen.  Erinnert  an  den  Rat, 
den  ein  altes  Weib  in  ilhnlicher  Lage  Friedricli  II.  gegehen 
habe.  Savona  (1325?)  Noveniber  12. 
.  .  .  Pura  devocio,  quam  gero  erga  vestram  maiestatem, 
michi  dat  fiduciam  infra  scripta  ad  memoriam  vestre  exceUencie 
redducere,  scilicet  quod  propter  novos  et  varios  processus, 
qui  videntur  de  novo  emergi,  michi  \ddetur,  quod  deffacili 
possit  guerra  oriri  generaliter  inter  gentes  vestras  et  Januenses ; 
et  sapienter  nobis  videtur,  quod  vestra  maiestas  habeat  ad 
presens  disimulare  et  quod  habeat  in  insula  Sardinie  mittere 
magnum  esforcium,  quod  melius  et  levius  possit  transmittere 
sine  guerra  Januensium,  quam  cum  guerra  ipsorum  .  .  .  Possum 
vestre  excellencie  quoddam  proverbium  ad  memoriam'*)  red- 
ducere,  quod  dixit  quedam  vetula  domino  imperatori  Frederico, 
dum  fuit  cum  ecclesia  Romana  in  dissensione:  Imperator, 
facias  cum  tempore,  quoniam  tempus  suo  loco  et  tempore 
401  a)  Ein  oder  zwei  Buchstaben  fehlen.    Ob  asignaretis  ?    **2  a)  memorie  Or. 


—     635     — 

faeiat  tecum.  Et  hoc  dixit,  dum  oportuit  ire  in  Ultramare. 
Sic  vestre  maiestati  dico :  quod  faciatis  nunc  secundum  tempus, 
[i]ta  quod  dominus  meus  infans  possit  rigorose  et  potenter 
in  insulam^)  ascendere  .  .  .  Dat.  Saone  die  martis  XII.  No- 
vembris. 

CRD  13094.  Das  Tagesdatum  weist  auf  1325  hiii,  ebeaso  der  drohende 
Ausbruch  von  Feindseligkeiten  zwischen  Genua  und  Aragonien.  Andererseits . 
ist  die  Auffordenmg  immerhin  etwas  sonderbar  fiir  diese  Zeit.  Eeg.  342  f. 
287  teilte  ihm  der  Konig  am  5.  Dez.  1325  mit,  dass  ein  Seegefecht  bei 
Toulon  zwischen  Genuesen  und  Katalanen  stattgefunden  habe.  Vgl.  auch 
Zurita,  Anales  II 1.  5  c.  60.  Christiau  hat  kurz  vor  dem  Zuge  sich  anscheinend 
angeboten  Galeeren  zu  schaffen;  deun  J.  nimmt  am  20.  Mai  1322  ein 
solches  Angebot  gem  an:  nui-  wiinscht  er  die  Zahlung  zu  verschieben.  Wenn 
er  gleich  zahlen  mtisse,  konne  er  sie  auch  im  Lande  haben.  (Reg.  341  f.  24^.) 
Darauf  hin  machte  dann  Christian  am  18.  Juli  das  Angebot,  mit  seinen  Ver- 
wandten  und  Freunden  10  Galeeren  fiir  den  sardinischen  Feldzug  auszuriisten, 
wenn  ihnen  zugesagt  wiirde,  dass  sie  nach  der  Eroberung  Giiter  im  Werte  von 
30000  Gulden  zugesichert  bekamen.  CRD  7076.  An  einem  19.  Januar  bittet 
er  nach  der  Erobeiiing  ihm  de  uno  ex  castellis  dicte  insule  providere.  ex  quo 
causam  habeam  ego  et  filii  mei  in  dicta  insula  conversandi.     CRD  10671, 

403.  (Ferrarius  de  Apilia)  au  Jayme  II.:  Siegesnachricht  vou 
Sardiiiieu;  Gesaudtschafteu  der  Guelfeupartei  beim  Papst; 
der  Herzog  vou  Calabrien  Herr  vou  Floreuz;  giiustige  Lage 
fiirKouigFriedrich  zuniFriedeu  zu  gelaugeu.  (1326)  Jauuarl7. 

Quinta  decima  die  mensis  Januarii  venerunt  littere  socie- 
tatum  diversarum  de  Pisis,  in  quibus  continebatur ,  quod 
gualee  Pisanorum  et  Januensium  fuerunt  debellate  iu  Sardinia 
per  gualeas  regias^),  et  gualee  regie  retinuerunt  in  dicto 
prelio  de  dictis  gualeis  quinque  Januensium  et  tres  Pisanorum. 
In  quibus  dicunt,  quod  erant  de  melioribus  viris  Saonensium  ^) 
et  Pisanomm,  quos  ipsi  haberent.  Nan-atur  etiam  in  dictis 
litteris,  quod  plura  dampna  dicte  gualee  Pisanorura  et  Janu- 
ensium  passe  sunt,  quam  in  civitate  Pisana  diceretur.  Nam 
gualee  eorum  nondum  venerant  et  credebatur,  quod  plures 
402  b)  insula  Or. 


403  1)  Es  sind  die  Kampfe  in  den  letzten  Tagen  des  Jahres  1325,  die  Zurita 
Anales  II  1.  6  c.  66  nach  den  Quellen  erwahnt,  auch  Muntaner  und  Villani 
schildern. 

')  D.    h.    die   Extrinseci   von   Genua.     Gaspare    Oria   war   Admiral   der 
Pisaner  Flotte. 


—     636     — 

alias  amiserant.  Hic  sunt  niincii  se  ambaxatores  omnium 
Guelforum^)  Thuscie  et  Lombardie  et  querunt  subsidium  et 
succurssnm  a  domino  nostro  summo  pontifice.  Sunt  enim  in 
pessimo  statu  et  sperant  de  propinquo  esse  in  peiori. 
Florentini  recipiunt  ducem  Calabrie'^)  in  dominum  ad  decem 
annos,  ita  taraen  quod  personaliter  veniat  in  auxilium  eorum 
et  tenentur  sibi  dare  ducenta  milia  florenorum  pro  mille 
equitibus  citramontanis.  Dicitur,  quod  dominus  noster  et  rex 
Robertus  multum  vellent  treugam  domiui  Frederici  et  in  tali 
statu  sunt  devoti  eorum  de  Ytalia,  quod  bene  expedii'et  eis 
habere  eam.  Et  bene  credo  etiam,  quod,  si  fieri  posset, 
faceret  pro  dicto  rege  Frederico  pax^)  vel  saltim  treuga 
triginta  annorum,  quia  esset  una  competens  pax.  Treuga 
autem  bre\T.s  non  videtur  michi,  quod  faciat  pro  eo,  conside- 
rando  periculum,  in  quo  creditur,  quod  dictus  rex  Robertus 
est  propter  malum  statum  partis  Guelfe  de  Ytalia  et  propter 
adventum  Bauari,^)  qui  expectatur  in  proxima  primavera; 
et  creditur,  quod  directe  dirigat  gressus  suos  versus  Romam 
et  per  consequens  immediate  contra  regnum.  Gratie  regie 
me  recomendo.  Dat.  die  XVIL  mensis  predicti  Januarii. 
CRD  10410.     Or.  Pap.  Ssp. 

404.  (Ferrarius  de  Apilia)  aii  Koiiig  Jayme  11.:  B-iistuiigeii 
der  Geimesen  gegeii  ihii;  grosse  Riistuiigen  Roberts,  angeblich 
gegen  Castruccio,  oder  aucli  gegen  Friedrich  von  Sicilien; 
letzteres  nicht  gut  gLiuhlich,  da  Rohert  die  Ankunft  des 
Bayern  f  iirchtet.     Ehedispens.     (Avignon  1326)  Marz  3. 

Januenses  interiores  et  exteriores  riisten,  wie  amicus  hort,  gegen  Ara- 
gonien.  Sie  wollen  auch  den  amicus  heranziehen.  Krieg  und  Besitz  in  Sardinien 
seien  Yerloren,  weil  sie  nicht  geniigend  gehandelt:  nunc  Catalani  bene  sentireut 
manus  Januensium.  Amicus  empfiehlt:  pro^-idere  de  una  grossa  armata.  Konig 
Robert  riistet  in  Genua  30  und  12  Galeeren  fiir  sein  Geld,  das  ihm  die  Bardi 
an  der  Kurie  verschaffen.  Weitere  15  riisten  die  Genuesen. 
403  a)  pax  ist  Subjekt. 

403  3)  diq  verz-weifelte  Lage  der  GueLfenpartei  zu  Ende  1325  zeigt  Chroust 
S.  54  f.  Die  Florentiner  Gesandtschaft  trat  nach  MitteUung  von  Davidsohn 
die  Reise  an  die  Kurie  am  23.  Xovember  1325  an. 

*)  Seit  1325  Dezember  23. 

5)  Das  sagt  Ferrarius  auch  in  einem  andern  Briefe  aus  dem  Anfang 
des  Jahres. 


—     637     — 

Dicuut  Floreutini,  quod  facit  dictus  rex  armari,  ut  per 
terram  et  per  mare  faciat  guerram  Castruchio,  quod  non  est 
bene  credibile,  cum  dictus  Castruchius  ex  ista  parte  versus 
Rippariam  Januensem  habeat  terram  inexpugnabilem.  Di- 
cunt  nuntii  regis  Roberti,  qui  noviter  venerunt  et  ad  regem 
Francie  vadunt,  quod  rex  Robertus  debet  habere  CXX  galeas 
contra  regem  Fredericum,  et  cum  dictis  galeis  debet  mittere 
dominum  Johanuem  principem  Acaye  .  .  .  in  Siciliam  ad  de- 
vorandam  eam,  nec  etiam  istud  est  bene  credibUe,  cum  dictus 
rex  multum  dubitet  de  adventu  Bauari,  qui  pro  constanti 
est  in  Ytaliam  breviter  venturus.  Quem  adventum  in  tantum 
dictus  rex  dubitat,  quod  dicitur  ab  hiis,  qui  de  regno  veniunt, 
quod  ipse  non  observare  intendit  Florentinis  illud,  quod 
eis  promisit  specialiter  de  mittendo  filium  suum'^). 

.  .  .  Amicus  fuit  loqutus  iterum  in  isto  ultimo  con- 
sistorio  pape  super  dispensatione  domini  de  Biscaya^)  et 
neptis  vestre,  informando  eum,  quod  dictus  dominus  de  Bis- 
caya  non  petiverat  illam  dispensationem  regis  Portugalie  nec 
suam  parentelam  aliquo  modo  intendebat  facere,  set  istam 
volebat  et  nullam  aliam.  Tunc  papa  respondit:  Si  ipse  scri- 
bat  nobis  hoc,  nos  dispensabimus.  Dat.  .111.  die  predicti 
mensis  Marcii  hora  none. 

CRD.  Ohne  Nummer  (bei  den  Nummern  um  4100  liegend.)  Or.  Pap.  Ssp. 
11010  allerlei  iiber  die  hier  in  Betracht  kommenden  Riistimgen  Eoberts  und 
die  Pisaner  PolitLk.  Gegeniiber  der  obigen  Angabe,  dass  die  Genueser  Guelfen 
wie  Ghibellinum  gegen  Aragonien  arbeiten,  heisst  es  in  einem  Zettel.  der  dem 
Schreiben  (CRD  10472)  des  Augerius  de  Mari  de  Massilia  familiaris  domini 
])ape,  miles  illustris  Jerusalem  et  Sicilie  regis  ac  capitaneus  et  vicarius  civitatis 
Janue  an  den  Infanten  (AiLsdruck  der  Freude  iiber  den  Sieg  seiner  Truppen 
bei  Cagliari  gegen  die  Ghibeliinen  von  Savona.  Dat.  Janue  die  XXV.  Januarii) 
beigegeben  ist: 

Inclite  domine !  Post  datum  habui  litteras  a  domino  legato, 
in  quibus  mandat  michi  et  nostro  comuni,  quod  Gebelini,  qui 
sunt  extra  Januam,  et  alii  nostri  inimici  et  rebelles  de  Saona 
sunt    excommunicati  et  maledicti    et    dampnati,  sicut  perfidi 


1)  Der  die  Signorie  in  Florenz  u.bemehmen  soUte;    er  kam  im  Sommer 
1326  nach  Florenz. 

2)  Napoleon   Orsini    erhalt   hierzu   noch    ein   Schreiben    1326    Mai    30. 
Reg.  339  f.  216. 


—     638     — 

heretici  Matheus  Yicecomes  et  eius  filii,  quam  ob  rem  vestri 
homines  et  nostri  possunt  cum  ipsis  melius  et  secure  guerrare. 
Item  hodie  venit  de  Saona  una  nostra  spia^)  et  dixit 
pro  certo,  quod  in  Saona  tenuerunt  tres  consilios,^)  in  quibus 
deliberaverunt  accipere  publice  guerram  contra  Cathalanos  et 
preconizaverunt  per  terram:  Moriantur,  moriantur  Cathalani! 
Et  ordinaverunt  armare  XXV  galeas  contra  gentem  vestram. 
Et  modo  tractant  venii^e  ad  hobedienciam  domini  nostri  regis 
Jerusalem  et  Sicilie  et  comunis  Januensis,  de  quo  nuUo  modo 
venire  non  possunt.  Et  nos  de  mandato  dicti  domini  nostri 
regis  ordinavimus  armare  tam  in  provincia  quam  in  Janua 
XXXV  gualeas.  .  .  .  Dat.  Janue  die  XXIX.  mensis  Januarii. 

In  CRD  11183  vom  8.  April  (1326)  heisst  es:  Januenses  de  Janua  et 
de  Sa[hon]a  fecerunt  pacem  inter  eos.  Et  debet  habere  omnes  pro  parte  sua 
rex  Robertus. 

405.  (Ferrarius  de  Apilia)  an  Jayme  11.:  Pisaner  Friedens- 
nnterhandler,  die  Cagliari  nnd  die  Herrschaft  iiber  Pisa 
Javme  anbieten  sollen,  sind  direkt  durchgereist  nach  Bar- 
celona,  ohne  den  Papst  in  Avignon  zu  besuchen;  dariiber 
ganz  aufgeregt,  sandte  Johannes  XXII.  ihnen  den  an  der 
Kurie  weilenden  Syndlkus  nach,  der  aber  von  ihren  Geheim- 
nissen  nichts  erfuhr.  „Amicus"  empfiehlt  eine  starke,  stets 
geriistete  Flotte;  dann  wiirden  die  Feinde  nichts  wagen. 
(1326  Friihjahr.) 

.  .  .  Nunc  autem  significo  excellencie  regie,  quod  dicti 
Pisani,  ut  iam  significavi,  novitatem  aliquam  non  faciunt  nec 
facere  possunt  set  ad  magestatem  regiam  nuntios  suos  spe- 
ciales  dirigunt,  qui  non  solum  casti^um  Caleri  magestati  regie 
offerre  debent,  ymo,  ut  dicitur,  civitatem  Pisanam  cum  suo 
districtu.  Et  de  hoc  sunt  magna  verba  et  magne  oppiniones 
in  curia,  que,  si  vera  sunt,  non  placent^)  omnibus,  }Tno  aliqui 
summe  dolent.  Nullus  autem  dictorum  nunciorum  per  curiam 
transivit,  de  quo  plurimum  presidens  non  solum  est  stupefactus 
set  et  turbatus  in  tantum,  quod  statim  hoc  scito  misit  post 
predictos  nuntios  sindicum  Pisanorum,  qui  usque  nunc  fuit 
sibi  intimus,  ut,  si  aliquo  modo  posset  facere,  quod  per  curiam 

■W4  aj  ujiam  nostram  spiam  Or.     b)  So  Or.     405  a)  placet  Or. 


—     639     — 

transirent  et  ipsum  viderent,  aKas,  quantum  posset,  exploraret 
causam  vie  et  embaxiate  eorum;  qui  statim  ivit  post  eos  et 
attingere  eos  non  potuit  usque  ad  Montempessulanum,  ubi 
fuit  cum  eis  per  duos  dies  et  cum  toto  hoc,  quod  sit  totaliter 
vulpinus ,  extorquere  ab  eis  aliquid  non  potuit  de  intimis 
embaxiate  ipsorum  set  solum  generalia  et  universalia  .  .  . 

Videturi)  omnino,  quod  satis  sit,  quod  regia  magestas 
habeat  in  mari  XL  galeas,  quia  satis  est  ut  nunc  pro  omnibus 
insidiis  et  maliciis  inimicorum,  et  quod  sit  parcendum  expensis 
inutilibus  et  superfluis,  set  bene  comendat,  quod  de  corporibus 
galearum  et  de  aliis,  que  pertinent  ad  municionem  galearum 
provideatur  taliter,  quod,  si  necesse  esset,  possent  haberi  dicte 
galee  in  promptu.  Et  hoc  suo  loco  et  tempore.  Ex  hoc  enim 
multa  bona  possent  sequi,  videlicet  quod  inimici,  scientes, 
quod  regia  magestas  stat  parata  et  munita,  dubitabunt  regiam 
magestatem  offendere.  Ubi  etiam  vellent  offendere,  non  possent 
multum  nocere^),  cum  vos  invenirent  munitum  et  ad  vindictam 
paratum. 

CED  Kasten  4100—4200.  Or,  Pap.  Ssp.  Der  Satz  iiber  Cagliari  und 
die  Reise  der  Uuterhandler  nach  Barcelona  weist  auf  die  zweite  Episode  des 
Karapfes  um  Sardinien  hin.  Die  Empfehlung  einer  ,armata  grossa'  findet  sich 
auch  schon  friiher.  Schon  am  14.  Februar  waren  Friedensgeriichte  in 
Pisa.  Etwas  gekrankt  schreibt  Ferrarius:  Heri,  que  fiunt  XIIII,  die  presen- 
tis  mensis  Febr[uarii],  post  consistorium  dominus  papa  dixit  domino  Johanni 
Gaietano  cardinali,  quod  inter  dominum  regem  Aragonie  et  Pisanos  facta 
erat  concordia  et  quod  ipse  habebat  in  capitulis  dictam  concordiam,  de 
quo  ego  miratus  sum,  dicens,  quod  excellencia  regia  hoc  ignorabat;  set 
possibUe  erat,  quod  dicti  Pisani  scriberent  pro  preterito,  quod  intendebant  ob- 
tinere  de  futuro.  Et  si  aUquid  fuisset,  non  dubito,  quod  domino  Neapoleoni 
per  vos  non  inmerito  in  continenti  significatum  fuisset.  Zettel  mit  Verschluss- 
streifen  CED  4156.  Zu  einem  Briefe  von  Perrarius  gehorig.  Johannes  Gaetani 
wurde  bald  darauf  zweiter  Legat  fiir  Italien. 

Ich  fiige  hier  noch  eine  Eeihe  von  Einzelnotizen  zur  Geschichte  dieser 
Zeit  an,  die  ich  nebenbei  aufgezeichnet  habe.  CRD  323  s.  f,:  Istud  est  ori- 
ginale  capitulorum  confectorum  inter  honorabilem  Vitalem  de  Villanova  et  ven. 
archiep.  Arborensem  vermittelt  durch  Napoleon  Orsini:  Hugo  de  Basso  behalt 
iudicatus  Arboree,  leistet  dafiir  homagium,  zahlt  80000  Goldg.  und  Census. 
Nicht  besiegelt,  trotz  originale.  —  CRD1745:  Tractatus,  den  Nicolaus  de  Auria 
u.  a.  fideles  imperii  de  Janua  nach  Aragonieu  senden:  super  negociis  nobiiium 
Frederici,  Azonis  et  Johannis  fratrum  Malaspine.  —  Reg.  341  f,  1,  Aufzahlung 

l>)  noscere  Or. 

')  Auf  einen  angehefteten  Zettel. 


—     640     — 

der  sardinischen  und  korsikamschen  Bistumer.  —  CRD  7359  Lst  die  Proklamation 
apud  portum  Fangos  an  alle  Erzbischofe  und  Bischofe  Sardiiiiens.  am  21.  Mai 
1323.  —  CRD  9928  das  interessante  Verhor.  das  ein  Kapitan  mit  dem  ge- 
fangenen  Boten  iiber  Castellum  castri  usw.  anstellt.  (Ungenau  gedr.  aus  dieser 
Quelle  in  Cod.  dipl.  Sardiuee  X,  664  f.)  Darin:  Est  ibi  Henricus  Theutonicus 
conestabihs  cum  quadraginta  Theutonicis  ab  equis  et  decem  Ytaiianibus  .  .  .  Die 
Pisaner  fecerunt  incidi  capud  cuidam  burgensi  dicti  castri,  qui  vocabatur  ma- 
gister  Bemardinus  phisicus,  quia  dixit:  Diabolo  placeat.  quod  isti  Catalani  veni- 
ant.  —  tjber  die  Yerhaltnisse  in  Pisa:  CRD  7696  Bericht.  den  Bernabo  de 
Auria  von  seinem  Xeffen  xmd  zwei  Dominikanern  erhielt.  18.  April  1325.  — 
P.  de  Abbacia  (CRD  13364):  Yerzweiflung  in  Pisa;  omnes  facere  ultimum  de 
potencia,  quod  munirent  Castellum  castri;  sie  haben  eine  grosse  collecta  seu 
questa  gemacht  bis  150000  Gulden,  prout  %-idit  quedam  persona  in  Utteris  missis 
sindico  Pisanoram  (1325).  Ap.  91.  P.  de  Abbacia  (1325  Nov.  10):  Grosser 
Streit  in  Pisa,  eine  Partei  will  Castruecio  aufnehmen.  einer  der  Yornelimen  ist 
bereits  enthauptet;  comes  Nerus  ist  totkrank  (starb  am  24.  Dezember  1325). 
CRD  7421  schildert  Alfonso  seinem  Vater  aen  discenssus  in  Sardiniam;  Sendung 
an  Friedrich  von  Sicilien;  Vertrag  mit  iudex  von  Arborea  (18.  Juni  1323). 
CRD  7255,  7276,  7281:  Berichte  Alfonsos  von  Anfang  1324;  10843  iiber  Be- 
lagerung  von  castrum  Caleri  von  G.  Oulomaiii;  Marz  1.  CRD  11562  derselbe 
an  B.  de  Aversone :  Die  Yerhandlungen  mit  denen  von  Cagliari  im  Dominikaner- 
kloster,  unter  Beihiilfe  der  Monche,  schwierig;  wiitend  sagten  die  Belagerten: 
quod  cum  dom.  rege  Roberto  et  cum  Florentinis  et  cimi  dyabolis  facerent,  quic- 
quid  possent,  ut  possent  se  de  nobis  defendere.  In  obsidione  castri  Calari 
XIIII.  kal.  Junii.  Endlich  kann  tags  darauf  7777  Jnfant  Alfonso  dem  Yater  unter 
Schilderung  der  Schwierigkeiten  den  Eriedensschluss  melden.  Pax  firmata  et  inter 
nos  et  sindicum  [Pisanorum]  .  .  .  Totam  insulam  Sardinie  reduximus  ad  do- 
miniimi  regie  magestatis.  Non  est  enim  in  ipsa  insula  unus  paknus  terre,  quin 
teneamus  in  posse  nostro  vel  pro  nobis  teneatur  in  feudum.  Wiirdigung  des 
Yertrages  und  seines  Nutzens.  Dat.  in  obsidione  Castri  Callari,  dum  ipsum 
castram  nobis  tradebatur  potenter  et  vexilla  nostra  apponebantur  ibidem,  tercio 
decimo  kalendas  Julii  1324.  —  CRD  945  s.  f.  Zettel.  Graf  de  Donoratico  hat 
einen  Spurius,  dem  er  seine  Lehen  vermachen  wHl.  Responsionem  habui  a 
domino  Neapoleone,  que  est,  quod  in  tota  Italia  nuUus  spurius  subcedit  in  feudo. 
Napoleon  rat  sie  einem  Nichtitaliener  zu  geben.  —  Berichte  aller  Art  iiber  die 
nnere  Ordnung,  des  Consol  dels  Catalans  en  la  iUa  de  Sai-dinya  CRD  11687, 
10321,  10331,  10342  und  zahlreiche  andere.  —  Schenkimgen  aller  Art  erhieiten 
auf  Sardinien  zahlreiche  Getreue,  so  der  verdiente  B.  de  Auei-sone  die  nota- 
riam  seu  scribaniam  nostram  regiam  curie  civitatis  nostre  Sassari.  Reg.  342 
f.  348  ff. 


XI.   Legatenberichte  iiber  den 
Kampf  um  Ferrara.    1309. 


406.  Opizinus  Spinula  an  Jayrae  IT.:  Schilderung  der  Kampfe 
in  Genua  an  Epiphanie,  die  zum  Doppelkapitanate  Opizinus 
Spinula  und  Bernabo  Auria  f  iihrten.    Genua  (1306)  Januar  21. 

Opicinus  Spinula  de  Luculo,  capitaneus  comuuis  et 
populi  Januensis:  .  .  .  Quamvis  diebus  proxime  preteritis, 
faciente  humane  generis  inimico  .  .  .  civitas  Januensis  adeo 
fuerit  perturbata  ac  distracta  sedicionis  errore,  quod  non- 
nulli,  videlicet  fratres  in  fratres  et  amici  in  amicos,  arma 
levaverunt  inter  se  in  die  ephifanie  proxime  preterito  ad  durum 
et  atrocissimum  prelium  prorumpentes,  ex  quo  signis  evi- 
dentibus  apparuit  atque  manifestis  indiciis,  ipsam  civitatem 
devenire  posse  ad  statum  lapse  perdicionis  et  ignominiosi 
discriminis:  divina  tamen  faciente  clementia  .  .  .  nova  lux 
nove  dileccionis  inter  concives  et  discordautes  illuxit,  .  .  .  pro 
cuius  conservatione  futura  nos  et  dominus  Bernabo  de  Auria 
frater  noster,  et  qui  semper  fuit  in  uno  voto  nobiscum,  electi 
sumus  usque  ad  festum  beatorum  apostolorum  Symonis  et 
Jude  et  abinde  usque  ad  annos  quinque  in  capitaneos  comunis 
et  populi  Januensis  .  .  .  Dat.  Janue  die  XXI.  Januarii. 

CRD  10449.  Or.  Pap.  Ssp.  Uber  die  Verhaltnisse,  die  zu  dem  dritten 
Doppelkapitanat  im  Jahre  1306  fiihiten,  vgl.  Caro,  Genua  und  die  Machte  am 
Mittelmeer  II,  337  f.  —  Zu  1307  September  16  schreibt  Christian  Spinula: 
Conradus  imd  Lambertus  Aurie,  sein  Bruder  Gabriel  Spinula  und  ihr  Neffe 
Guidetus  Spinula  haben  sich.  von  der  Herrscbaft  der  Kapitane  losgesagt  und 
wohnen  in  s.  Romulus  in  occidentis  Riperia.  Ego  tamen  cradens  fore  pro  meliori 
nostre  intencionis  in  civitate  moram  trahere  quam  exire  nonduin  volui  separare. 
cum  semper  de  nobis  capitanei  geluxiam  et  suspicionem  percipiant,  set  ahquid 
minime  nobis  dicant,  nec  intendo  de  terra,  si  causam  nescivero,  separare.  —  In  das 
so  wenig  aufgehellte  Jahr  1308  (vgl.  Caro  11,  368  f.)  gehoren  folgende  Notizen 
(CRD  11878.  Dai-in  wird  zum  28.  Juni  von  Berengar  de  Entenza  quondam 
und  von  Karl  II.  gesprochen;  damit  ist  die  Zeit  sicher):  Convenimus  cum  oapi- 
taneis  de  sapientibus  sedecim  ex  nobilibus  et  popularibus  faciendis,  qui  tractare 
debent  et  iam  tractant,   qualiter   finito  capitaneorum  tempore  in  civitate  nostra 

Finke,  Acta  Aragonensia.  41 


--     642     — 

sine  capitaneis  \i\-i  debeat  atque  regi.  —  CRD  12642:  Am  18.  September  (1308) 
sclireibt  Christian  Spinula:  Im  August  wollte  der  Capitaneus  mit  dem  Yolke  gegen 
die  boni  homines  vorgelien,  besonders  gegen  Fliscos,  Grimaldos  u.  a.  Guelfos.  So 
erhoben  sich  denn  Conradus  Aurie  u.  a.,  die  mit  den  Guelfen  verhandelten  (de 
quo  veraciter  nil  sciebam),  am  Sonntag  25.  August  in  plathea  illorum  de  Am-ia. 
Er  (Christian)  bewaffnete  sich  mit  vielen  andern  Gliedern  seines  Hauses,  wahrend 
die  Guelfen  schrien,  quod  ad  tractnndum  ad  Luchulum  capitaneum  Spiuule  per- 
geretur.  Unde  intendens  ipsos  velle  destruere  domum  nostram  et  etiam  statum 
nostrum,  me  ipsum  eis  opposui  et  defendi  et  ab  illis  de  Aui'ia  et  ab  omnibus 
aliis,  quod  ad  destruendum  domum  nostram  et  nostrum  sangninem  non  iverunt, 
dicens  eis,  quod  non  eram  ibi  pro  velle  domum  nostrum  et  sanguiuem  nosti'um 
certare,  ac  quod  a  capitaneo  inteUexeram,  quod  se  volebant  nobiscum  insimul 
adaptare.  Der  capitaneus  war  mit  dem  abbas  imd  Volli:  im  campus.  Christian 
verhandelte  mit  dem  capitaneus:  Auree  et  Spinule,  capitaneus,  abbas  et  populus 
terre  nosti'e  ac  alii  nobiles  de  parte  GuibeUina  se  fecerunt  imanimes  ad  adiu- 
vandum  et  manutenendum  se  invicem.  Tamen  Grimaldi  et  Fliscatores  stare 
debent  in  pro^idencia  capitanei,  abbatis  et  populi  et  totius  etiam  partis  nostre 
ad  capitanei  mandatum.  Dieser  Friede  wurde  am  Donnerstag  29.  August  ge- 
schlossen.     Fliscatores  und  Grimaldi  gingen  heraus.     Weiter  heisst  es: 

Zwei  Legatores  Karls  11.  kamen  am  10.  Angust  mit  1  galea  armata,  ver- 
handelten  mit  capitanei  undnach  15  Tagen  fiihrte  sie  der  Seneschall  der  Provence 
Eizaldus  Gambatesa  nach  der  Provence.  Grund  der  Yerhandlungen :  Karl  n. 
argwohnte  wegen  der  geplanten  Ehe  der  fiha  domini  regis  Friderici,  que  fuit 
uxor  Eogeroni,  fUio  Capitaneo  Aurie,  imd  weil  dieser  schon  eine  Tochter  dem 
Markgrafen  von  Saluzzo  gegeben,  dass  die  Aurie  mehr  fiir  Friedrich  eintraten 
aLs  nach  ihren  Yertragen  erlaubt  sei;  dann  forderten  sie  die  Freundschaft  des 
Hauses  Spinula  mit  Karl.  Capitaneus  Spinula  schlagt  Karl  n.  die  Heirat  seiner 
Tochter,  der  verwitweten  ilarkgrafin  von  Este,  mit  seinem  Sohne  vor.  tJber 
den  zweiten  Pimkt  (Dienst  Spinula  fiir  Karl)  woUte  capitaneus  und  sein  patruus 
Eaynaldus  die  Ansicht  des  Schreibers.  Beide  bemiihten  sich  fui-  Karl.  Die 
Gesandten  Karls  IL  konnten  ibTn  eine  Eente  von  1000  Gulden  zusichem. 
Konig  Friedi-ich  gebe  ihm  nichts.  Predictus  rex  Karolus  sciebat,  quod  vestre 
serenitati  tenebar!  Konig  Jayme  sei  es  gewiss  genehm.  Christian  Spinula 
versteht  die  Notwendigkeit  des  Paktes  nicht,  da  in  ehrlicher  und  anstandiger 
AYeise  sein  Haus  ja  Kai-1  anhange.  Er  erklait  endUch,  ohne  Jayme  nicht  antworten 
zu  konnen,  und  damit  sind  die  Gesandten  zufrieden.  Er  bittet  nuu  den  Kouig  um 
seine  Meinung.  Der  Papst  gehe  zum  Uberwintern  nach  Avignon.  Et  iam  sunt 
ibi  nuncU  cardinaUum  et  alioiTun  prelatorum,  qui  in  dicta  terra  hospicium  acce- 
perunt.  Dat.  Janue  die  XVIII.  Septembris.  Karls  Gesandte  sind:  fr.  Predicator 
Eomanus,  qui  est  episcopus;  Thomas  de  s.  Georgio  magister  racionaUs 
domini  regis  KaroU.  —  Die  hier  erwahnte  Tochter  Friedrichs  war  Ulegitim.  Zur 
Heirat  kam  es  wohl  infolgedes  nicht.  Als  Bernabo  Auria  seine  Tochter  mit 
Markgraf  Manfred  von  Saluzzo  verheu-atet  hatte,  schrieb  er  voUer  Freude  dar- 
iiber  am  11.  JiUi  1307  an  Jayme  (CRD  JuU):  Ex  quo  inter  cetera  tanto  cordis 
mei  viscera  sunt  gavisa,  quanto  extimo  ipsum  dominum  marchionem  apud  re- 
galem  vestram  exceUentiam  inter  aUos  carum  fore.    Zugleich  bittet  er  aber  um 


—     643     — 

Erstattung  einer  Summe  Geldes  fiir  den  Markgrafen,  die  dieser  ex  forma  in- 
strumenti  dotium  bone  memorie  B[eatricis]  uxoris  sue  zu  fordem  hat.  —  1315 
im  August  schreibt  Bernabo  de  Auria,  viceammiratus  sacri  imperii  Romani, 
civis  Januensis  an  Jayme  (CRD  5280): 

Civitas  Janue  est  in  statu  prospero  et  bono  per  domum 
nostram  ceterosque  amicos.  Aliqui  Spiuularum  ceperunt 
bannum,  et  videtur,  quod  rex  Robertus  velit  facere  eorum 
facta.  Eciam  videtur,  quod  velit  habere  Januam  pro  acqui- 
rendo  Siciliam.  Tamen  Januenses  non  amant  naturaliter 
segnoriam  et  videtur  nobis  videre,  quod  facit  negocia  domini 
fratris  vestri  .  .  . 

407.  Kardiiiallegat  Aniald  Pellagrua   aii  Clemeiis  Y.:  Weg- 

nahme  von   18  Schiifen  einer  venezianischen  Hiilfsflotte  bei 

Ponte  Lagoscuro;  Yerwendung   derselben   zur  Anlage   einer 

Schiifsbriicke.     Bologna  (1309)  Juli  30. 

Beatissimo  patri  ac  domino  suo  clementissimo,  domino 
Clementi  divina  providentia  sacrosancte  Romane  ac  universalis 
ecclesie  Romano  pontifici  eius  servus  humilis  Arnaldus  sancte 
Marie  in  Porticu  diaconus  cardinalis  [cum]  debita  reverentia 
pedum  oscula  beatorum.  Sanctissime  pater!  [Sigjniffico  vobis 
ad  gaudium,  quod,  [cum]  gentes  vestre,  que  sunt  Ferrarie*) 
.  .  .  per  excubias  presensissent  plures  naves  in  adiutorium 
hostium  ve[ni]re  de  [Ven]etiis,  versus  castrum  Thedaldi,i) 
consilio  prehabito,  [iverunt  de?]  nostris  ad  quendam  locum, 
vocatum  Lacus  obscurus^)  per  V  miliaria  a  civitate  Ferrarie 
distantem,  in  quo  loco  Padi  flumen  est  magis  angustum. 
Cumque  eri  circa  horam  nonam  quatraginta'')  due  magne  naves 
tam  multitudine  hominum  armatorum  quam  victualium  onerate 
per  dictum  locum  transire  crederent;  gentes  uostre  predicte, 
que  erant  ex  utraque  parte  flumimis  coUocate,  dictas  naves 
expugnaverunt  tam  viriliter  et  potenter,  quod  decem  et  octo 
de  predictis  navibus  infinitis  victualibus  plenas  ceperunt  et 
retinuerunt  et  de  hominibus,  qui  erant  in  ipsis,  centum  fuerunt 
occisi  et  reliqui  preter  paucos  submerserunt  se  ipsos.  Cetere 
vero   naves  retrocesserunt  versus  Yenecias,  ulterius  progredi 

407  a)  Drei  Worter  fehlen.       b)  So  Kopie. 


407  1)  tjber  seine  Lage  vgl.  Eitel  S.  181. 
2)  Der  Ort  Ponte  Lagoscuro  bei  Ferrara. 

41 


—     644     — 

non  audentes.  Sciatisque,  pater  sauctissime,  quod  antea  in 
loco  predicto  facere  fieri  pontem  deliberaveram ;  ponte 
siquideni  ibi  facto  Venetos,  qui  sunt  in  predicto  castro  Thedaldi, 
adeo  teneremus  obsessos,  quod  nec  ipsi  retrocedere  nec  alii 
in  adiutorium  possent  ad  ipsos  venire.  Alius  enim  pons,  sicut 
alias  vobis  scripsi,^)  factus  est  ex  alia  parte  Padi,  per  quem 
itur  versus  Argentam,  ita  quod  undique,  si  tamen  copiam 
gentium,  prout  spero,  possimus  habere,  t[ene]buntur  universi. 
Et  ecce,  sanctissime  domine,  quam  feliciter(?)  dominus  ex 
alto  prospiciens  predictum  propositum  audivit  et  voluit  pros- 
perare.  Nam  naves  predicte  quasi  sufficient  ad  pontem  pre- 
dictum  inibi  faciendum.  Litteras  vero  super  predictis  michi 
missas  sanctitati  vestre  mitto  presentibus  interclusas.  Sancti- 
tatem  vestram  conservet  altissimus  ecclesie  sue  sancte  regimi- 
ni  per  tempora  longiora!  Dat.  Bononie  penultima  die  men- 
sis  Julii. 

CRD  Ap.  18.  Gleichzeitige  Kopie  Pap.  mit  vieien  Lochem.  Auf  einem 
langen  Streifen  sind  die  Berichte  Nr.  407  bis  411  aufgezeichnet.  In  Ferrara  fuhri^ 
der  Tod  Azzos  von  Este  1308  den  Kampf  seines  illegitimen  Sohnes  Fresco  fiir 
das  Erbe  Folcos,  Azzos  Enkel,  gegen  seine  Briider  zur  Einmischung  Clemens'  Y„ 
der  im  April  1308  Ferrara  fiir  die  Kirche  beanspruchte,  und  Venedigs,  das  auf 
Anrufen  Frescos  Truppen  sandte.  So  begann  der  bekannte  Kampf  um  Ferrara 
zwischen  dem  Papste  und  Venedig.  Clemens  sandte  den  27.  April  1308  Abt 
Arnald  von  Tulle  und  Magister  Onufrius  da  Trebis  als  Nuntien,  um  Ferrara 
in  Besitz  zu  nehmen,  und  im  Friihjahr  1309  den  militarisch  hervorragenden 
Kardinalnepoten  Aruald  Pellagrua  als  Legaten.  Von  ihm  stammen  die  nach- 
folgenden  Berichte,  deren  Anfang  leider  fehlt.  Zum  Ganzen  vgl.  man  neben 
der  Publikation  von  G.  Soranzo,  La  guerra  fra  Venezia  e  la  s.  Sede 
per  il  dominio  di  Ferrara  (1905)  Eitel,  Der  Kircheustaat  unter  Klemens  V. 
S.  170 — 205;  iiber  die  Zeit  der  Legation  Amalds  S.  191;  die  auf  meine  Be- 
richte  sich  stiitzende  Darstellung  S.  193  ff. 

408.  Kardinallegat  Arnald  an  Bischof  Bertrand  von  Albi: 
Schilderung  seines  gliinzendenEinzuges  inFerrara;  Leistungen 
der  Bischofe  fiir  den  Krieg;  Heranziehung  der  Stiidte;  Bo- 
logna  kann  wegen  seiner  Arniut  nicht  niehr  leisten;  Hoifimng 
auf  Beendigung  des  Krieges  his  Michaelis,  sonst  Aufschub 
Ms  zum  Friihjahr;  Zustand  ini  KasteU  Tedaldo;  Bitte  um 
Geld.     Ferrara  (1309)  August  19. 

Domino  B[erti'ando]  episcopo  Albiensii)  Arnaldus  apo- 
stolice  sedis  legatus  salutem  quam  nobis.     Recepimus  litteras, 

'W?  3^  j)ie  friiheren  Berichte  fehlen. 

408  1)  Papstlicher  camerarius;  Intimus  Clemens'  V.     Vgl.  oben. 


—     645     — 

quas  noviter  nobis  misistis,  statum  prosperum  domini  nostri 
summi  pontificis  inter  cetera  continentes.  De  quo  letus  fuit 
animus  noster  immensum,  rogantes,  ut  super  hiis  et  aliis,  que 
vobis  occurrent  et  videritis,  nos  reddatis  frequencius  cerciores. 
Privilegium  recepimus  super  confirmationibus  exemptorum  et 
aliud  super  absolutionibus  impendendis^)  et  deprecamur  altis- 
simum,  ut  retribuat  domino  nostro  de  tanto  impenso  nobis 
honore.  Mirabantur  enim  omnes,  qui  audiebant,  quod  ita 
nudi  venissemus,  sicut  antea  veneramus,  credentes  nos  ultra 
posse  facere  quam  legati  alii,  qui  venerunt.  Super  indulgencia 
nobis  et  familie  nostre  concessa*)  idem  dominus  nostrum 
plurimum  animum  ilaravit  dictoque  domino  grates  propterea 
exsolvimus  copiosas.  Hodie,  quippe  die  martis  XIX.  mensis 
Augusti,  Ferrariam  intravimus,  sani  et  ylares  per  graciam 
salvatoris,  associati  per  venerabiles  patres  dominos  patriar- 
cham  Aquilegensera  et  archiepiscopum  Mediolanensem  et  epis- 
copos  Bononiensem,  Fesulanum,  Nouariensem,  Ferrariensem, 
Imolensem,  Ceruiensem  et  Teruisinum.  Alios  vero  licencia- 
veramus  iam,  videlicet  archipepiscopum  Rauennatensem,  epis- 
copos  Paduanum,  Vicentinum,  Mantuanum,  Reginum,  Fauen- 
tinum,  Foroiuliensem,  F^)  .  .  .,  Ariminensem,  Bricxiensem  et 
Feretranensem.4)  Ubi  cum  ingenti  gaudio  et  [exultatione]  et 
totali  fuimus  honore  recepti,  rogantes  altissimum,  cuius  ex 
parte  nostra  res  agitur,  ut  ingressum  simul  sequatur  regressus 
exinde.  Ex  dictis  autem  patriarcha  et  archiepiscopis  et  ip- 
sorum  provinciis  subsidium  .L.  equitum  recepimus  ab  una- 
quaque  provincia  eorundem  pro  [duojbus  mensibus  et  ad  hoc, 
ut  nullus  possit  refferre  contrarium  in  expensis,  non  est  ali- 
quis  dictorum  prelatorum,  qui  solverit  in  hac  ultra  C.  florenos 
cum  clero  sue  civitatis  et  diocesis,  exceptis  tamen  tribus,  qui 
solverimt  CL  florenos,  et  nichilominus  dedimus  eis  contribu- 
tores.  Episcopus  tamen  Brixiensis  per  se  solum  dedit  nobis 
a)  concesse  Kopie. 


^)  Es  ist  nicht  mit  Sicherheit  zu  sagen,  welche  der  Privilegien  in  Reg. 

Clementis  V  Nr.  5025—5053,  5076—5079  hier  gememt  sind. 

^  Da  die  Namen  mehrere  der  hier  in  Betracht  kommenden  Diocesen 

mit  F  anfangen,  ist  das  F  nicht  mit  Sicherheit  zu  deuten. 

*)  Montefeltro. 


—     646     — 

XXV  in  equis.  Et  die  mercurii  ad  octo  dies  finietur  terminus 
eorundem  nec  expectamus  amplius  subsidium  a  prelatis  nec 
a  civitate,  nisi  forte  a  Luca'')  .  .  .  vero,  quibus'';  .  .  .  nullum 
habuimus  subsidium  nec  expectamus  habere  nisi'')  .  .  .  For- 
liuium,  Fauencia  et  Inmola  dederunt  nobis  pro  universo 
quingentos  florenos.  Marchiones  autem  de  ligua,  de  quibus 
nobis  scripsistis,  requiri  fecimus  diligenter  de  promissione 
facta  domino  nostro.  Et  adhuc  non  potuimus  aliquid  obtinere. 
Speramus  quicquam  boni  de  ipsis.  Bononienses  vero  fecerunt 
et  faciunt,  (|uicquid  possunt,  tamen  quia  pauperes  suut,  non 
possunt  expensas  amplius  sustinere  et  neminem  amodo 
possunt  mittere,  nisi  primo  fuerit  stipendiatus.  Propter 
quod  innumerabiles  nos  oportet  expensas  subire  et  sti- 
pendiare  exercitum  infinitum.  Habemus  enim  tres  excer- 
citus,  in  civitate  unum,  in  quo  sunt  exceptis  illis  de  villa 
quatercenti  equitas  et  mille  pedites,  in  prato  alium,  in  quo  sunt 
octingenti  equites  et  quinque  milia  pedituni,  in  Francolino,  ubi 
fecimus  fieri  pontem  mi[ra]bilem,  per  quem  Veneti  desolationem 
totalem  recipient,  cum  ])er  ipsmn  impediatur  eis  succursus 
et  victualia.  que  habebant,  sexcentos  equites  et  quatuor  milia 
peditum  ab  utraqne  ])arte  Padi.  Quas  quidem  expensas 
oportet  necessario  nos  subire  festinantes  modis  omnibus,  ut 
ante  festum  beati  jMichaelis  obtatum  possimus  habere  de 
Venetis  maledictis.  Nam  si  usque  ad  tempus  illud  contra  eos 
aliquid  facere  non  possemus,  usque  ad  estatem  futuram  non 
possemus  nocere  eisdem,  set  tantum  oporteret  nos  ad  custo- 
diam  attendere  civitatis,  quia  propter  inuudaciones  aquarum 
Veneti  essent  domini  tocius  aque.  Experti  sumus  a  modo, 
quiequid  potuit  in  mimdo  experiri,  et  videmus,  quod  machine 
et  alia  edifficia  nobis  nou  prosunt  ad  confusionem  eorum,  nisi 
quid  restat,  quod  per  vires  armorum  fiat,  quicquid  fieri  poterit 
conti^a  eos.  IUi  autem,  qui  sunt  in  castro  Thedaldi,  non 
habent  victualia  nisi  pro  XII  diebus  tantum,  ut  fertur  uobis 
pro  certo,  et  maior  pars  est  ipsorum  infirma,  exceptis  paucis- 
simis.  Onmes  de  famiUa  nostra  existentes  in  exercitu  fuerunt 
infirmi,  et  omnes  sanati  sunt,  benedictus  Deus.  Demum  quia 
factum     huiusmodi    festinanciam    requirit    non    modicam    et 

b)  Ein  bis  zwei  Worter  fehlen. 


-      647     — 

pecimiam  iutinitain,  rogamus  attente,  ut  iustetis  erga  dominura 
nostrum,  si  honorem  suum  et  ecclesie  atque  [uostrum?]  et 
fructus'')  .  .  .  regni  affectat,  CJ[uod  de  peccunia  nobis  in  quan- 
titate'')  .  .  .  [rejcepit,  debeat  subvenire.  Nam  si  factum  huius- 
modi,  ut  firmiter  credimus,  nobis  cedat  ad  votum,  dominus 
ipse  procul  dubio  dominabitur  in  Italia,  dum  memoria  [e]xistat 
ipsius,  et  si,  quod  absit,  contra  [nos?]  venii-et,  reputaremus 
nos  perpetiio  c[onfusos].  Nos  enim  auctore  domino  ante'')  . . . 
[djecem  dierum  proponimus  ipsos  Venetos  facere  expugnari  et 
speramus  firmiter,  quod  alterum  de  tribus  ipsos  oportebit 
facere,  videlicet  ad  misericordiam  venire,  aut  fame  perire,  aut 
per  potenciam  capientar.  Quid  autem  inde  factum  fuerit  vel 
contigerit,  e  vestigio  curabimus  intimare.  Dat.  Ferrarie  eadem 
die  ut  supra. 

CRD  Ap.  18. 

409.  Kardiiiallegat  Ariiald  aii  Clemeiis  T.:  Angriife  der 
Teiiezianer  auf  die  neue  Schiifsbriicke;  todliche  Verwuudung 
ilires  Anfiihrers  und  ilire  Fluclit;  Reise  nacli  Ferrara  und 
Juhel  hei  seiner  Ankunft;  Pliinderungszug  piipstlicherTruppen; 
Blitzschlag  in  ein  paduanisches  Kastell,  das  die  Kreuzpredigt 
verhohnt  hatte;  Rebellen  ini  Paduaner  Bezirk;  Tod  Friscos 
und  Ubergabe  seines  Kastells.  Ferrara  (1309)  August  21. 
Sanctissimo  patri  ac  domino  suo  clementissimo,  domino 
Clemeuti  .  .  .  Arnaldus  sancte  Marie  in  porticu  diaconus 
cardinalis  .  .  .  No[verit  sancti]tas  vestra,  quod,  postquam 
nuper  vobis  s[crip]si,  [p]ontem  edifficari  feci  in^)  .  .  .  supra 
Padum  prope  l[ocum]  vocatus  Lacus  obscurus,  [in]  quo  loco 
et  quod  ibidem  pons  fieri  deberet,  alias  vobis  scripsi.i)  Fuit 
enim  ab  omnibus  iudicatum  fore  expediencius ,  quod  pons 
fieret  in  loco  Francolini  prefato.'')  Verumptamen  die  veneris 
proximo,  cum  pons  pre[fatus]  prope  consummacionem^)  esset, 
venerunt  naves  de  Veneciis  cum  multitudine  armatorum,  qui 
contra  pontem  magimm  dederuut  insultum  ;  ipsi  tamen  post 
magnam  pugnam  retrocesserunt  confusi,  set  in  crastino  re- 
409  a)  Drei  Worter  fehlen.  b)  la  der  Llicke  oben  muss  also  dieser  Name 
gestanden  haben.     c)  consnmpnacionem  Kopie. 

409  1)  Vgl.  Nr.  407. 


—     648     — 

smnptis  viribus  associatis  sibi  pluribus  aliis,  que  de  Veneciis 
supervenerant  in  succursum  ipsorum,  repetita  pugna  conti'a 
pontem  et  eius  custodes  et  operarios  novam  et  valde  gravem 
et  maliciosam  invasionem  dederunt  ab  hora  tercia  usque  ad 
horam  nonam,  continue  resistentes.  Sed  dominus  ex  alto 
prospiciens  ita  feliciter  coadiuvit  incepta,  quod  inimici  eius 
prefati  hominum  ministerio  sua  virtute  devicti,  ipsorumque 
capitaneo  cum  ictu  cuiusdam  maxime  baliste,  que  dicitur 
Espingala,  letaliter  vulnerato,^)  propter  quod  inter  eos  multa 
planctus  et  lamentationes  insurrexere  diverse,  terga  dederunt 
fuge  ipsorumque  malis  .  .  .^)  Eadem  die  pons  idem  extitit 
laudabiliter  consummatum.  Sciatisque ,  pater  sanctissime, 
pontem  ipsum  elegante]-  fore  dispositum  ad  resistendum 
Venetis  sepedictis.  Sunt  siquidem  castra  lignea  inibi  et  ex 
utraque  parte  Padi  fabricata.  De  quibus  faciliter  resisti 
potest  eisdem  cimi  lanceis  et  balistis.  Est  insuper  ex  uti^aque 
parte^)  .  .  .  stipendia,  pro  dicti  pontis  custodia  magnus 
exercitus^)  .  .  . 

Clementissime  domine,  cum  dicta  die  sabbati  per  litteras 
abbatis  Tutellensis  et  domini  [0]  de  T[rebis]3)  et  comitis 
Roraandiole^)  et  aliorum,  qui  sunt  ibi  pro  vobis,  intellexissem, 
quod  [ipsi]  pluribus  gentibus  indigebant,  eo  videlicet  quia, 
cum  exercitus  in  tribus  locis,  scilicet  in  custodia  pontis  eius- 
dem  et  in  s[ervi]cio  (?)  marchionis  ac  in  civitate  teneretur  ad 
vestras  expensas,  non  sufficiebant  in  tot  locis  illi,  qui  erant 
ibidem,  nec  a  Bononiensibus,  qui  ex  preteritis,  sicut  revera 
poterunt,  se  pretendebant  gravatos,  possem  novum  ex  causa 
predicta  reportare  succm^sum,  Ferrariam  venii-e  deliberavi. 
Et  in  crastino  venerunt  ad  me  [am]baxa[tore]s  [tam]  ex  parte 
communis  Ferrarie  quam  ex  parte  ceterorum,  qui  pro  parte 
nostra  sunt  in  exercitu.  Ex  parte  [eorum?]  supplicabatur 
uniformiter,  quod  illuc  venirem  omnino,  quam  deliberatio[nem] 
audientes  Bononienses  dixerunt  se  mecum  ituros  et  tandem 
michi    dedernnt   de   novo    ducentos    equites    et  duo  milia  pe- 

d)  Ein  Wort  fehlt. 


*)  Giovanni  Soranzo. 

2)  Die  in  Nr.  407  genannte  Nuntien. 

*)  Eaimimd  Athonis  de  Aspello  seit  1309. 


—     649     — 

ditam   nna   cum   qnmgentis   marratoribns^),  qui   die  lane  de 
Bononia    recessernnt.       Ego     vero    nolens,     quod    [negli]- 
gentie     mee     possit     ascribi     nec     dabitans     vilem     carnem 
nec    non    pro    honore    vestro   et   ecclesie  sancte  Dei   mortis 
subire     periculis     dicta     die      lune      similiter     recessi      de 
Bononia  versus  Ferrariam   dirigens   gressus  meos.     [He]ri(?) 
dictam    civitatem    Ferrariam    intravi,    ubi    receptus    fui   cum 
inetfalilibus   gaudio  et  honore.     [Scia]tis  insuper,   saiictissime 
domine,  quod  nuper  octuaginta  de  geutibus  nostris  accesserunt 
de  nocte  ad  quoddam  manerium  Venetorum  distans  a  Ferraria 
XV  miliaria,  ubi  Veneti  euntes  et  redeuntes  versas  Ferrariam 
recipi  consueverant,  et  combusto  primitus  prefato  manerio  et 
hominibus   plus  quam  triginta  ibidem  existentibus  interfectis, 
de  rebus  ibidem-^)  .  .  .  secum  duxerunt  sexcentos  mutones  et 
quatuor  boves.     Ceterum  in  Paduana  diocesi  in  castro  vocato 
Maganeria,    cum   nuper   crux   predicata   fuisset,    gentes   dicti 
castri  fidei  catholice  reverencia  retrorsum  abiecta  publice  se 
truflfabant    crucis   privilegium   presurapcione   detestabili    con- 
tempnentes.       Sed    virtutis    magnitudo    divine    volens    suum 
evidenter  ulcisci  contemptum,  eadem  nocte  misit  eis  flagellum 
cadentis   fulgm-is,    quo    mediante    totum    castrum    crematum 
prorsus   extitit^)  .  .  .  domibus   dumta[xat]  salvatis.     Faduani 
vero   nondum   misserunt   ducentos   equites   et   [ped]ites,  quos 
ambaxiatoribus   meis   promisserunt ,   ut   alias   vobis  scripsi.^) 
Scriptum   fuit   enim   michi  per  .  .  .  episcopum  Paduanum  et 
dominum  Onufrium  decanum  Meldensem^),   quem  illuc  iterum 
miseram,    quod  Veneti   peccu[niis    corruperant?]   quosdam  de 
Padua,  qui'')  .  .  .  non  obstantibus  machinacionibus   ipsorum, 
sicut  pro   firaio   credo,   promissa  per  ipsos  complebit.     Nam 
exnunc  ordinatum  fuerat,  qualiter  pedites  recederent;  ego  vero 
bene   sciam,    qui   sunt   predicti   rebelles  et  corupti,  ita  quod 
loco   et  tempore  intendo   recolere   nec  ipsis  parcam  iu  penis 
debitis  infligendis.    lUe  maledictus  Friscus  spurius,  qui  nuper 
mortuus  fuit  et  in  infernum,  ut  timeo,  sepultus,  tenebat  quod- 
e)  Eine  halbe  Zeile  fehlt. 

5)  Leute  mit  einem  marrone,  Hacke,  Pioniere. 

^  In  einem  friiheren  nicht  vorhandenen  Sclireiben. 

')  Einer  der  beiden  Nuntien. 


—     650     — 

dam  castrum  Guilelmi,  distaus  a  Ferraria  per  viginti  quiuque 
miiiaria,  ubi  erat  totum  refugium  Yenetorum.  Cum  vero  nuper 
nostrates  intellexissent,  quod  non  bene  custodiretur,  iverunt 
illuc  die  lune,  qua  de  Bononia  recessi,  et  incontinenti  homines, 
qui  erant  in  castro,  castrum  et  se  ipsos  reddideruut  eisdem, 
sahds  personis  et  rebus  ipsomm,  ita  quod  predictum  teuemus, 
quod  est  fortissimum;  et  amodo  citra  Yenecias  extra  Ferrariam 
Yeneti  nichil  tenent  in  terra.  Nova  vero  predicta  michi  vene- 
runt  in  civitatis  Ferrarie  ingressu.  Sanctitatem  vestram  con- 
servet  altissimus  ecclesie  sue  sancte  regimini  per  tempora 
longiora!  Dat.  Ferrarie  die  vicesima  Augusti. 
CED.  Ap.  18. 

410.  Kardinallegat  Ariiald  aii  Clenieiis  Y.:  Scliildermig  des 
vergeblicheii  Sturmes  auf  das  Kastell  Tedaldo  in  der  Sonu- 
tagsft'iihe;  ft*iilizeitiges  Pliindern  der  pjipstlichen  Truppen 
verhindert  den  Erfolg;  voni  Turm  seines  Palastes  in  Ferrara 
sah  er,  dass  die  Yenezianer  noch  Lebensniittel  haben;  doch 
holft  er  baldige  Ubergabe,   wenn  nicht  M.intua  und  Yerona 

heinilich  unterstiitzen.     Ferrara  (1309)  August  25. 

Nachsclirift.     Nach  iviederliolten  Anstiirnien  ist  heute  Kastell 

Tedaldo  gefallen.     Ferrara  (1309)  August  28. 

Sanctissimo  .  .  .  Ciementi  .  .  .  summo  pontifici  .  .  .  Ar- 
naldus  sancte  Marie  in  porticu  diaconus  cardinalis  .  .  .  oscula 
beatorum.  Ex  quo  alias  sanctitati  vestre  scripsi  de  adventu 
meo  Ferr[arie]  ac  de  complemento  pontis,  quem  eddificare  feci 
supra  Padum,  in  loco,  qiii  dicitur  Francolinus,  per  Perrotum 
cursorem  meuni,  qui  die  mercurii  ^icesima  mensis  Augusti 
recessit  de  Ferraria,  nil  aliud  de  novo  contigit,  nisi  quod 
die  dominica  proxime  preterita,  prout  antea  preordinaveram, 
circa  ortum  solis  ivit  exercitus,  qui  pro  vobis  est  in  prato 
Marchionis,  supra  Yenetos  ad  locum,  ubi  exercitus  eorum 
est  prope  ripam  Padi  ultra  pontem  castri  Thedaldi  in  suis 
territoriis  collocatus.  Tamen  (?)  Yeneti  adeo  se  fossatis  et 
clausuris  diversis  fortiiicavera[nt],  quod,  c|uamvis  quingenti 
[h]astatores'')  ad  cumulanda  lossata  et  deplanata  territori[a] 
pro  viribus  intenderent,  sufficere  non  potuerunt,  quod  ad  eos, 

410  a)  fossatores  kami  nicht  srelesen  werden. 


—     651     — 

obstantibus  clausuris  predictis,  securus  pateretur  accessus. 
Fecerunt  enim  prope  clausuras  suas  castra  lignea,  de  quibus 
cum  sagitacione  multiplici  resistebant.  Yerum  quidam  de 
nostris  propter  parvitatem  Padi  invenerunt  vadum  in  Pado, 
per  quod  transierunt  ad  naves  ipsorum,  et  cum  cepissent 
maiorem  navem,  que  regina  vocatur,  illi  de  peditibus  nostris, 
qui  Padum  transiverant,  tantum  vaccaverunt  lucro  et  depre-  - 
dacioni  rerum,  qne  erant  in  ipsa,  quod  supervenientibus 
navibus  armatis  hostes  ipsam  recuperaveruut,  antequam 
succursus  nostre  gentis  venire  potuisset  ad  ipsos.  Ceperunt 
insuper  c{uinque  alias  naves  ipsorum,  quas  statim  igne  sub- 
posito  (?)  couibuxerunt  nec  aliter  Venetos  iu  terra  potuerunt 
habere.  Sciatisque,  pater  sanctissime,  quod  in  exercitu  uostro 
predicto  tempore  dicte  invasionis  erant  bene  cadringenti 
equites  cnm  sex  milibus  peditum  armatorum,  qui  adhuc  sunt 
in  prato  Marchionis  prefato  pro  maiori  parte  ad  stipendia 
nostra,  exceptis  illis,  qui  sunt  pro  commuui  Bononie  et  alia- 
rum  communitatum,  prout  alias  vobis  scripsi.  In  Francolino 
vero  sunt  ex  utraque  parte  Padi  pro  castodia  poutis  sexceuti 
equites  et  quatuor  milia  peditum  ac  in  civitate  Ferrarie  de 
sol[utis?]  stipendiariis  quatercenti  quinquaginta  equites  et 
mille  pedites  preter  cives,  qui  omnes  pro  maiori  parte  paucis 
exceptis  ad  stipendia  nostra  tenentur  in  locis  predictis. 
Sciatisque,  clementissime  domine,  quod,  licet  alias  vobis 
scripserimus,  Venetos  nou  habere  victualia,  prout  michi  pro 
certo  narratum  extiterat,  oculata  tameu  lide  vidi  de  turri, 
que  est  in  palacio  nostro  Ferrariensi,  ipsos  aliquos  mutones^) 
habere  et  idem  dicitur  de  vino  et  aliis  necessariis.  Non  credo 
tamen,  et  sic  etiam  dicitur.  quod  ad  longum  tempus  sufficere 
possit  eisdem.  Est  enim  certo  certius  omnibus,  quod,  dum 
tamen  pons  Francolini  custodiri  possit,  ipsis  est  undique  via 
preclusa  in  habendis  victualibus,  nisi  fortassis  habeaut  de 
partibus  Mantue  et  Verone,  licet  commuuitates  dictarum  civita- 
tum  promiserint,  quod  ipsos  de  finibus  suis  victualia  habere  non 
permitterent  ullo  modo.  Dat.  Ferrarie  die  XXV.  mensis  Augusti. 
Post  confectionem  vero  presencium  invaseruut  nostri 
Venetos   in    campo    suo   die   martis   repeute   aute   horam  no- 

b)  mutores  Kopie. 


—     652     — 

nam'^).  Ex  proposito  ordinatis'^)  .  .  .  invaserunt  ipsos  die 
mercurii®)  circa  ortum  solis.  Set  propter  clausuras  et  fossata, 
quibns  se  [val]laverant,  licet  deplauata  fuissent  per  nostros, 
non  potuerunt  ad  campum  ingressum  habere.  Tandem  vero 
nocte  preterita,  aliquantulmn  ultra  mediam  noctem,  cum  illi, 
qui  pro  parte  nostra  faciebant  excubias,  presensissent  ipsos 
fatigatos  propter  [labores],  qnos  diebus  preteritis  sustinuerant 
et  inter  se  turbatos,  hoc  significaverunt  aliis  nostris.  Et  in- 
contiuenti  congregatis  exercitibus  debellavernnt  et  taudem  per 
potentiam  intraverunt  campum  ipsorum  et  interfectis  pluribus 
de  inimicis  campo  cum  omnibus  rebus,  quas  ibi  habebant, 
cum  maiori  parte  navigii  sui  per  nostros  victoriose  quesitis, 
ceteri  fugerunt  et  se  recluserunt  in  castro.  Turrisque  pontis 
et  per  eam  media  pars  ipsius  pontis  capte  per  nostros  fuerunt, 
domino  faciente.  Post  hec,  pater  sanctissime,  dum  eram  in 
turri  palacii  nostri  inspiciendo  ipsorum  victoriam,  fuit  captum 
per  nostros  castrum  Thedaldi  et  burgus  et  sic  omnia  habe- 
tis.  Sanctitatem  vestram  conservet  altissimus  .  .  .  longiora! 
Dat.  Ferrarie  die  XXYIII.  mensis  Augusti. 

CRD  Ap.  18. 


411.  Kardinallegat  Aruald  an  Clemens  V.:  Kastell  Tedaldo, 
Brueke,  Burg  und  ganze  Flotte  der  Tenetianer  ist  in  seineni 
Besitze.  Die  ganze  Besatzung  ist  trotz  seines  Befeliles,  die 
sich  Ergebenden  zu  schonen,  niedergemacht.     Ferrara  (1309) 

August  28. 

Sanctissimo  patri  .  .  .  Clementi  .  .  .  Arnaldus  .  .  .  car- 
dinalis  .  .  .  beatorum.  In  summa,  pater  sanctissime,  sicut 
hodie  vobis  scripsi  per  Peratum'*)  cui^sorem  meum,  castrum 
Thedaldi,  pontem,  burgum  et  totum  navigium  Venetorum 
habemus.  Et  omnes,  qui  ibidem  erant  ex  parte  ipsorum, 
fuerunt  gladio  interfecti.  Licet  enim  mandassem,  quod  reci- 
perentur  misericorditer  misericordiam  postulantes,  non  profuit. 
Nec  aUter  facere  potui,  quod  modus  et  impetus  populi  sedaretur. 
Valeat   sanctitas   vestra   et  in  felici  statu  et  prospero  perse- 

410  c)  Folgt  leere  Stelle;  entweder  abgeblattert  oder  radiert.      ^)  Ein  Wort 
f ehlt.     e)  mercuri  Kopie.  —  411  aj  go  hier. 


—     653     — 

veret  per  tempora  longiora!  Dat.  Ferrarie  die  XXVin. 
mensis  Augusti  post  terciam. 

CRD  Ap.  18. 

412.  Raymundus  Athouis  de  Aspello  au  Clemeus  T.:  Auftrag 
des  Kardiuallegaten,  das  Kastell  Marcamo  zu  nehuien;  Aus- 
fiihrung  des  Befehls;  Bitte,  Ferrara  geniigeud  zu  sichern; 
gewaltiger  Schadeu  der  Tenezianer.  Marcamo  (1309)  Sept.  25. 

Sanctissimo  in  Christo  patri  .  .  .  Clementi  summo  pon- 
tifici  et  domino  suo  reverendissimo  Raymundus  Athonis  de 
Aspello  fidelium  vestrorum  minimus,  Dei  et  vestri  gracia  pro- 
vincie  vestre  Romandiole  rector  ad  pedum  oscula  beatorum. 
Ferrariensi  negocio  Dei  virtute  feliciter  expedito,  paternitas 
reverenda  domini  Arnaldi  .  .  .  legati  apud  Ferrariam  specia- 
liter  miclii  iniunxit  supra  castrum  Marcabo,  edifficatum  per 
Venetos  in  territorio  civitatis  Rauennatis  in  preiudicium 
sancte  Romane  ecclesie  et  vestre  provincie  Romandiole,  con- 
festim  magnum  exercitum  congregare,  id  eius  mandato 
Romandiolis  faciens  hoffideri^)  et  edifficiis  sive  machinis 
multis  et  diversis  continue  flagellari,  quamquam  inexpugnabile 
videretur  propter  flumen  Padi  et  aliarum  paludum  circuitum. 
Et  sic  specialiter  fidedignis  videbatur,  quemcunque  pontem 
in  navibus  fieri  fecerimus  supra  Padum.  Die  XXIIII.  Septem- 
bris  castrum  Marcabo  salvis  personis  intrinsecorum  pedibus 
vestre  sanctitatis  subegi,  de  manibus  liberans  Venetorum. 
Quare  cum  hoc  miraculosum  reddatur  in  partibus,  tam  brevi 
tempore  tot  et  tales  fortalicias^  victoriose  vestre  sanctitatis 
pedibus  subiugare,  supplico  reverenter  devotione,  qua  possum, 
quatenus  civitatem  Ferr[ariensem]  sanctitas  vestra  taliter 
premunire  dignetur,  quod  vobis  et  ecclesie  Romane  reddatur 
devota  in  futurum  et  infidelibus  de  eo  [toUJatur  materia,  quod 
presumunt.  Scientes  insuper  per  huiusmodi  castri  cap[cionem] 
Venetos  dampnificatos  esse  fere  in  media  parte  fructuum 
camere  [Fer]r[ariensis?]  civitatis,  sicut  iu  istis  partibus  vulgari 
sermone  asseritur.  Nec  in  al[iis]  locis  eis  subiectis  eos  pro 
posse  ledere  et  dampnificare  cessabo,  donec  velint,  nolint, 
sanctitatis  vestre  pedibus  coUa  submittant  et  quousque  vos  et 

a)  Heisst  wohl  belagem.       ^)  So  Kopie. 


—     654     — 

ecclesia  intentum  vestrum  plene  habueritis  ab  ipsis.  Me 
sanctitatis  vestre  pedibus  humiliter  recommendo.  Dat.  in 
Marcabo  die  XXV.  Septembris. 

CRD  4124. 

413.  Raymund  Athonis  de  Aspello  an  Kardinal  Rayniund 
de  Got:  Schilderung  der  Belagerung  und  Einnahme  von 
Marcamo;  Verlust  von  150000  Gulden  Rente  der  Venezlaner; 
feindliche  Stimmung  gegen  sie.  Marcamo  (1325)  September  25. 

Reverendo  in  Christo  patri  .  .  .  Raymundo  de  Goto 
Dei  gracia  sancte  Marie  nove  diacono  cardinali  Ra^Tnundus 
Athonis  de  Aspello  proviucie  Romaniole,  civitatis  Bononie, 
comitatus  Brectinorii"*)  et  pertinenciarum  ipsorum  comes  et 
rector  per  sanctam  Romanam  ecclesiam  generalis  .  .  .  Post- 
cjuam  de  excercitu  castri  Thedaldi  cum  victoria,  sicut  scitis, 
ad  provinciam  Romaniole  me  transtuli,  de  mandato  reverendi 
patris  et  domini,  domini  Arnaldi  .  .  .  legati  apud  castrum 
Marcamo  feci  inmensum  excercitum  congregari,  contra  ({uod 
in  flumine  Padi  pontem  de  navibus,  sicut  Francolini,  cuni 
cathena  ferrea  ordinari  feci,  multis  munitum  balistis  et  pro- 
pugnaculis  ac  turribus  ligneis  ordinatum,  ita  quod  homines 
ibi  stantes  a  Venetis  nuUum  possent  habere  succursum,  mul- 
tosque  trabucos  sive  machinas  feci  erigi  contra  ipsum  et 
multis  diebus  inibi  excercitu  commorante  predicto  homines 
existentes  ibidem,  cum  de  nocte  nec  de  die  eis  tam  cum 
machinis  percutientibus  undique  incessanter  quam  alias  manu- 
aliter  et  viriliter  expugnando  non  permitteremus  quietem, 
salvis  personis,  se  sancte  Romane  ecclesie  humiliter  reddi- 
derunt  sicque  illud  hereditatis,  quod  olim  per  arroganciamVeneti 
usurparunt,  predicte  ecclessie  memorate  ipse  deus  ultionum  libere 
vindicans  causam  suam,  non  nostris  meritis  sed  sua  sanctissirna 
gracia,  die  XXIIII.  Septembris  hereditati  sue  pristine  revocavit, 
de  quo  debent  singuli  fideles  ecclesie  leto  corde  et  animo  laudem 
et  gioriam  domino  decantare.  Nam  tota  Christianitas  scire 
potest,  quod  nunquam  ecclesia  Dei  tantum  quantum  nunc  in 
istis  partibus  honoris  et  glorie  acquisivit!  .  .  .  Ad  hec  scire 
vos  volo,  quod  idem  castrum  Marcamo  plus  in  redditibus,  ut 

a)  Brectorii  Kopie. 


—     655     — 

fertur,  valebat  annuatim  Venetis  supradictis  quam  centum 
quinquaginta  milia  florenorum,  ita  quod  tnm  propter  capcionem 
[castri]  Thedaldi  tum  etiam  propter  captlonem  castri  Marcamo 
predictorum  exclamatur  })nl)lice  per  diversos  istarum  partium  et 
provincie  liomines :  Moriantur  et  destruantur  Veneti,  sancte 
Romane  ecclesie  inimici,  ut  de  cetero  .  •  -0  Preterea  adhuc 
multa  dampna  in  locis  subiectis  Venetis  inferentur,  nisi  ad 
reverenciam  domini  nostri  summi  pontificis  totaliter  offerant 
se  paratos.  Supplico,  reverende  pater,  ut  me  vestrum  re- 
commendatum  habere  velitis.  Dat.  in  castro  Marcamo  die 
XXV.  mensis  Septembris. 

Item  supplico,  uti  civitati  Ferrarie  faciatis  de  bona 
custodia  provideri,  ita  quod  taliter  provideatur  ecclesie,  quod 
ipsa  nuUum  dampnum  faciente  domino  de  cetero  paciatur. 

CRD  4124. 

• 

414.  Podesta  Lambertus  de  Poleiita  iiiid  Kommune  Raveiiiia 
aii  Clemeiis  T.:  Eimiahme  voii  Marcamo;  Zerstoruiig  des 
Kastells  mit  Zustimmuu^  von  Ravenua  und  Bologna.  Bitte, 
bei  der  Begnadigun^  Tenedigs  die  Stadt  zur  Entschiidi^ung 
der  von  ihr  beraubten  Stadte  und  Pralaten  und  zur  Frei- 
lassung  der  Seefahrt  der  Christen  zu  veranlassen.  Ravenna 
(1309)  Septemher  25. 
Sanctissimo  patri  domino  Clementi  .  .  .  summo  pontifici 
Lambertus  de  Polenta,  potestas,  consilium  et  comune  Rauen- 
[natense]  pedum  oscula  beatorum  .  .  .  Dominus  .  .  .  scisma- 
ticorum^)  ducis  quondam  Veneciarum  et  communis  eiusdem 
cecam  superbiam  degrada^dt;  nam  castrum  de  Marcarao  diu 
per  eos  violenta  occupatione  constructum  in  districtu  civitatis 
nostre  .  .  .  laqueatos  tenens  nos  et  maximam  partem  Italie 
.  .  .  per  dominum  comitem  Romandiole,  nos  et  alios  fideles 
ac  stipendiarios  .  .  .  tradiderunt  prefati  detentores  .  .  .  Arma 
et  cetera  multa  spolia  deputati  sunt  eidem  domino  comiti 
recipienti  pro  sancta  ecclesia,  .  .  .  turres,  muri  ac  edifficia 
cetera  de  mandato  prefati  domini  comitis  et  unanimi  con- 
sensu  et  consilio  Bononiensium,  nostro  et  aliorum  .  .  .  in 
eodem  excercitu  .  .  .  residencium  damnata  sunt  exterminio 
413  cj  Zwei  Worter  fehleu.  —  41-1  »)  sismaticoruin  Kopie.    Hier  viele  Liicken. 


—     656     — 

et  ruine,  ad  quod  totaliter  extirpandum  continue  intendimus 
sublato  temporis  cuiuslibet  intervallo.  Supplicamus,  .  .  .  qua- 
tinus  dictis  quondam  duci  et  communi**)  Yeneciarum ,  quos 
scimus  per  ambaxiatores  et  sindicos  ultra  montes  accessisse 
ac  fortassis  venturos  ad  sanctitatem  vestram  misericordie'^) 
ianuam  taliter  patefaciatis,  quod  iusticia  servetur  illesa,  quod- 
que  satisfaciant  sancte  ecclesie  ac  nobis  et  aliis  fidelibus  vestris 
ac  prelatis  de  illatis  dampnis,  vintiis  et  rapinis,  quod  desistant 
a  violencia  solita  in  mari  contra  fideles  set  quoscunque  intrare 
ac  egredi  permittant  per  mare  ac  portus  sanctitatis  vestre 
sitos  in  diocesibus  Ferrariensi,  Rauennatensi,  Comaclensi'^)  et 
Adriensi  cum  victualibus  et  mercationibus  quibuscunque  .  .  . 
Dat.  Rauenne  die  XXV.  Septembris. 

CRD  4124.  Die  Herrschaft  der  Kirclie  dauerte  bis  zum  Juli  1317. 
Dann  machte  ihr  unter  Johannes  XXII.  eine  neue  Eevolution  ein  Ende.  Vgl. 
Eitel  S.  204.  Dariiber  auch  die  Mitteilung  Vidals  de  Villanova  vom  22.  August 
(CRD  12371):  Los  Gebelins  an  pres  ara  novellament  ab  la  part,  quey  era,  la 
ciutat  de  Ferraria  e  an  pres  lo  castell  e  an  morts  tots  quans  Quatalans  hi  an 
ti'obats.  Lo  loch  se  tenia  pel  rey  Eubert  en  comanda  desta  esgiesia  e  tenia 
hy  compauya  de  Catalans,  e  da^o  es  estat  fort  torbat  lo  papa.  Lo  cardenal 
blanch  passa  desta  vida  a  la  vespra  de  senta  Maria  Dagost. 

415.  Kardinallegat  Arnald  an  Clenieus  V.:  sendet  Brief  der 
papstlichen  Truppenfiihrer  iiber  die  Einnahme  des  Kastells 
Marcamo.  So  hat  der  Papst  jetzt  alles  auf  dem  Lande  bis 
zum  Patriarchat  von  Aquileja.  tJher  die  Angriffe  zur  See 
muss  der  Papst  entscheiden.     Bologna  (1309)  Septemher  36. 

Sanctissimo  patri.  Nova,  que  ego  servus  vester  humilis 
Arnaldus  Dei  et  vestri  gracia  s.  Marie  in  Porticu  diaconus 
cardinalis  eri  vobis  scripsi  super  captione  castri  de  Mar- 
camo  et  qualiter  predictum  casti'um  reddiderunt  illi,  qui 
intus  erant,  salvis  vitis  eorum,  certa  sunt,  ut  scio  per  litteras 
capitaneorum,  qui  erant  in  exercitu,  quas  vobis  mitto  presen- 
tibus  interclusas,  ut  vos  cercior  esse  possitis  et  ne  vos  fortas- 
sis  dubitaretis  eo,  quia  littere,  quas  vobis  eri  misi  in  aliis 
litteris  meis  inclusas,  misse  non  fuerant  per  aliquos,  qui 
presentes  in  captione  predicta  fuissent.  Sic  igitur,  clemen- 
tissime  domine,  per  Dei  gratiam  de  omnibus,  que  Veneti 
414  b)  dictos  usw.  Kopie.       cj  misericordiam  Kopie.        d)  Clonaclensi  Kopie. 


—     657     — 

pei-fidi  habebant  in  aqua  dulci  et  circa  et  in  terra,  usque  ad 
patriarchatum  Aquilegiensem  sumus  expediti.  Super  hiis 
vero,  que  habent  in  mari  et  circa  mare,  provideat  amodo  sanc- 
titas  viam,  prout  viderit  expedire.  Dat.  Bononie  die  XXVI. 
mensis  Septembris.^) 

Reverendo  in  Christo  patri  et  domino  eorum,  domino 
Arnaldo  sancte  Marie  in  Porticu  diacono  cardinali  [et]  aposto- 
lice  sedis  legato  Arnaldus  vicarius  domini  comitis  Roman- 
[diole]  pro  domino  papa,  Berna[r]dinus  de  Polenta,  potestas 
Ceruie  et  capitaneus*)  .  .  .  potestas  Raven[natensis] ,  Yin- 
turinus  de  Bergamo  et  Jacobus  de  Funtana  capitaneus  Fer- 
rariensis  in  obsidione  Marcabo  pro  domino  nostro  summo 
pontifice  commorantes  cum  recommendacione  se  ipsos.  Vobis 
tenore  presentium  signifficamus  ad  gaudium,  quod  hodiecastrum 
Marcabo  venit  ad  mandata  sacrosancte  Romane  ecclesie  et 
ipsius  domini  nostri  ac  eius  fidelium  hora  nona,  de  quibus  in 
domino  gaudeatis,  qui  semper  negocia,  que  agitis,  in  melius 
prosperabit.  Dat.  in  vestro  excercitu  felici  die  XXIIII.  Sep- 
tembris  hora  nona.2) 

CED  4124.  EbenfaUs  langer  Papierstreifen,  der  die  Briefe  Nr.  412  bis 
416  enthalt. 

4 1 6 .  Kardinallegat  Arnald  aii  d  en  papstlicheii  Camerarius  Biscliof 

Bertrand  von  Alhi:  Eiiinjihme  des  Kastells  von  Marcanio,  ,vlta 

et  anima  Venetorum^     Bologna  (1309)  September  27. 

Domine  camerari!  Nos  Arnaldus  de  Pelagrua  cardinalis 
propter  festinum  recessum  presencium  portitorum  non  potui- 
mus  aliud  scribere  quoad  presens,  nisi  quod,  sicut  eri,  quando 
predicti  portitores  ad  nos  cum  vestris  litteris  perveneruut,  et 
adhuc  hodie  scribimus  domino  nostro,  castrum  de  Marcamo, 
quod  erat  vita  et  anima  Venetorum,  captum  fuit  die  mer- 
curii^)  proxime  preterita  hora  none  et  est  in  manibus  domini 
nostri,  et  secure  potest  dicere  domiuus  noster,  quod  eisdem 
Venetis  pulcrius  et  utilius  iocale  abstulit,  quod  haberent,  et 
quod  vita  erat  et  dominium  eorundem  in  partibus  Lombardie. 

415  a)  Ungefahr  5  Worter  felilen.     416  a)  niercuri  Kopie. 

')  Der  hier  erwahnte  Brief  fehlt. 

^)  Kastell  di  Marcamo  lag  bei  Ravenna. 

F  i  n  k  e ,  Acta  Aragonensia.  42 


—     658     — 

In  brevi  autem  scribemus  domino  nostro  et  vobis  lacius  super 
multis.     Dat.  Bononie  die  XXVII.  mensis  Septembris. 
CRD  4124. 

417.  Korrespondenz   wegen   des   vom   Grafen  von  Ampurias 
weggenommenen  Scliiffes  der  Venezianer.     1309—1312. 

Jayme  II.  zeigt  Clemens  V.  Empfang  der  papstlichen  BuJle  gegen  die 
Venezianer  an  (vom  9,  Marz  1309.  Vgl.  iiber  dieses  masslos  heftige  Schrift- 
stiick  Eitel  S.  188  f.)  Lehnt  die  Publikation  ab:  quia  nonnulli  de  partibus 
nostre  dicionis  subiectis  cum  pluribus  rebus  et  mercibus  suis  in  partibus  Vene- 
ciarum  existunt;  dagegen  finde  man  paucos,  immo  forte  nuUos  ex  ipsis  Venetis 
seu  eorum  bonis  in  partibus  nostris.  Er  •will  seine  Untertanen  von  Venedig 
zuriickrufen.  1309  Juli  14.  —  Im  J.  1310  nahm  Graf  Pontius  Hugonis  Empu- 
riarum  mit  koniglicher  Flottille  ein  Schiff  eines  Venezianers.  Der  Doge  Petrus 
Gradenico  wandte  sich  beschwerdefiihrend  an  Jayme  II.  Jayme  antwortete  am 
16.  November  1310:  Der  Graf  habe  zwei  Griinde  angegeben,  1)  weil  das  Schiff 
"Waren  gefiihrt,  die  von  Alexandrien  nach  Candia  gebracht,  dort  verladen  und 
nach  dem  Norden  gebracht  werden  soUten ;  2)  racione  processuum  latorum  per 
dom.  papam  contra  Venetos  racione  civitatis  Ferrariensis.  J.  will  die  Sache 
vor  die  celebris  curia  biingen.  (Reg.  238  f.  214).  Doch  befiehlt  er  am  selben 
Tage  dem  Geraldus  de  Olivaria  de  domo  nostra  Restitution  des  Schiffes.  Der 
Inhalt:  tapices,  bote  ^ini  et  aque,  apparatus  coquine  usw.  war  verkauft;  500 
sol.  Barch.  sollen  dem  Schiffspatron  zur  Heimreise  vorlaufig  gegeben  werden. 
(Reg.  271  f.  217).  Erneutes  Drangen  des  Dogen  und  Hinhalt  Jaymes  (Reg. 
239  f.  8.  Dezember  22.) 

Der  Papst  erliess  ein  Schutzschreiben  fiir  den  Grafen  von  Ampurias 
an  den  Erzbischof  von  Tarragona  und  den  Bischof  von  Valencia.  Dagegen 
wendet  sich  heftig  Jayme,  indem  er  das  Schreiben  erschhehen  nennt,  am 
27.  August  1311  (Eeg.  239  f.  128)  ^: 

Gontra  pacem,  quam  nos  et  antecessores  nostri  cum  comuni 
Yeneciarum  habuimus  et  habemus,  nulla  inter  nos  et  ipsos 
Venetos  existente  guerra  vel  diffidamento  aliquo  procedente, 
navem  et  res  ipsorum  Venetorum  indebite  occupavit.  Est 
enim  certum  nec  potest  aliqua  tergiversacione  celari,  quod 
nos  et  predecessores  nostri  semper  pacem  habuimus  et  habe- 
mus  cum  communitate  Veneciarum,  sicut  habemus  cum  omni- 
bus  Christianis,  quos  non  diffidavimus  iuxta  morem,  .  .  . 
iuxta  quem  morem  alicui  regi  vel  principi  seu  comunitati 
dampnum  inferre  non  consuevimus  nec  permisimus  per  subditos 
nostros  absque  diffidamento  inferri  .  .  .  Propter  quod  comes 
predictus  et  alius  subditus  noster  quicunque  cessare  debuit 
ab  inferendo  dampno  Venetis  et  eorum  rebus  .  .  .    Et  preser- 


—     659     — 

tim  cessare  debuit  dictus  comes  ab  inferendo  dampno  Yene- 
tis  predictis,  quoniam  navigium,  cum  quo  dictus  comes  navem 
et  merces  cepit  predictas,  nostrum  erat,  videlicet  sex  galee 
et  unus  lembus,  .  .  .  cui  siquidem  preposuimus  in  ductorem 
comitem  memoratum,  concedentes  eidem  .  .  .,  ut  in  delin- 
quentes  homines  dicte  armate  posset  omnes  iusticias  corporales 
et  peccuniarias  exercere  .  .  .  et  quod  intenciouis  nostre  non 
erat,  quod  dictus  comes  dampnum  seu  malum  inferret  ali- 
quibus  Christianis,  immo  inter  nos  et  ipsum  fuit  actum,  .  .  . 
quod  dampnum  inferret  tantummodo  Sarracenis,  exceptis  hiis, 
cum  quibus  treugam  habebamus,  quos  eidem  comiti  nomina- 
vimus,  iniungentes  eidem,  ne  predictis  Sarracenis  nominatis 
vel  aliis  pacem  nobiscum  habentibus  dampnum  inferret. 

Zudem  hat  er  friiher  mit  dem  Grafen  abgemacht,  dass  er  ad  curiam 
per  nos  Cathalanis  tunc  proxime  celebrandam  erscheine.  Das  hat  er  nicht  ge- 
tan:  in  nostre  iurisdiccionis  contemptum  imd  behauptet,  das  Schiff  kame  de 
Alexandrie  partibus,  wahrend  es  von  Candia  insule  Crete  kam  und  nach  Venedig 
wolite.  Das  hat  er  alles  den  beiden  Bischofen  gesagt.  Dat.  Barchinone  XVII. 
talendas  Septembris  anno  domini  MCCC  undecimo.  Reg.  232  f.  128;  f.  133 
Citacion  des  Grafen  durch  den  Konig  am  selben  Tage.  An  den  Dogen  Petrus 
Gradonicus  schreibt  er  am  28.  August  (f.  134  ^): 

.  .  .  Volentes  amoris  federa  inter  nos  et  predictos  nostros 
et  vos  et  predictos  vestros  actenus  observata  persistere  illi- 
bata  ac  nostrum  adimplere  debitum  in  hac  parte,  processimus 
in  contumaciam  nobilis  comitis  Impuriarum.  Et  cum  de 
violentia  et  rapina  per  ipsum  vestris  subditis  illata  nobis 
satis  liquide  appareret,  eidem  nobili  comiti  precepimus,  ut 
infra  XX  dies  post  recepcionem  litterarum  super  hiis  per  nos 
eidem  directarum  dictis  vestris  ambaxatoribus  de  extimacione 
rerum  predictis  vestris  subditis  ablatarum,  prout  vestra  taxa- 
tione  previa  per  dictos  vestros  ambaxiatores  iuratum  fuit, 
satis  facere  procuraret. 

Am  1.  October  berichtet  er  dem  Dogen  iiber  die  Exekution:  Nos  igitur 
cmn  regiis  exercitibus  contra  comitem  memoratum,  castrum  et  loca  sua  persona- 
liter  procedentes  m  eis  talando,  comburendo  et  alia  etiam  dampna  multiplicata 
contulimus  (f.  148).  Der  Graf  wUI  sich  jetzt  mit  den  Venezianem  vergleichen. 
Am  25.  Juni  1312  steht  fest,  dass  der  Graf  2054  Hbr.  19  sol.  2  den.  schuldig  zu 
sein  bekannte.    Eins  seiner  Kastelle  wurde  beschlagnahmt. 

Clemens  war  iiber  diese  unvermutete  Hartnackigkeit  Jaymes  ausser- 
ordentlich  erregt;  er  sprach  wiederholt  dariiber  mit  den  aragonesischen  Konzils- 
gesandten,  weinte  (ita  motus,  ut  quasi  oculi  eius  venerunt  Ln  aquam),  dass  J. 

42* 


—     660     — 

ihm  in  der  grossten  Schmahiing,  die  die  Kirche  seit  20  J.  erlitten,  nicht  zur 
Seite  stehe.  Er  fiikrte  aus:  qualiter  reges  Francie,  Romanorum  et  Sicilie  et 
alii  quidam  contra  Venetos  racione  ecclesie  procedere  voluerint.  (Eeg.  239  f. 
228.  Vgl.  Finke,  Templer  U  Nr.  126,  133,  145.)  Der  Konig  entschuldigte 
sich  damit,  dass  er  gehort,  der  Papst  sei  mit  den  Venezianem  ausgesohnt;  er 
erklart  sich  bereit,  den  Wiinschen  des  Papstes  nachzukommen.  Noch  im 
Sommer  1312  wui-de  die  Korrespondenz  fortgesetzt.     (Reg.  240  f.  82  ^). 


XII.  Die  Spiritualen  in  Sicilien. 


418.  Bittschrift  der  Spiritualen,  die  jiingst  nacli  Sicilien  ge- 
konimen  sind,  an  Konig  Friedricli:  Scliilderunj^  der  Prinzipien 
ihres  ausseren  Lebens,  in  Nahrung,  Kleidung,  Wohnung, 
Biichem,  Kirchenausstattung  usw.  nach  dem  Testament  des 
h.  Franciscus  und  der  Eriilarung  der  Bulle:  Exivi  de  paradiso; 
Tei*pflichtung  zu  Geliorsam  und  Keuschheit;  Bitte  um  Ge- 
stattung  des  Aufenthaltes  in  Sicilien.     (131'2  Herbst.) 

Supplicant  regie  maiestati  cum  humilitate  et  reverentia 
per  aspersionem  sanguinis  Jhesu  Christi  et  per  merita  almi 
confessoris  eius  beati  Francisci  fratres  Jacobus  et  Henricus 
ceterique  fratres  venientes  novissime  ad  solium  regni  vestri  .  .  . 
a  vestre  serenitatis  et  dominationis  potentia  tamquam  a  sin- 
gulari  substentatore  catholice  et  apostolice  fidei  et  defensore 
precipuo  veritatis  et  peculiari  patrono  et  refugio  pauperum 
et  evangelicorum  virorum  .  .  .  recoUigi,  substentari,  protegi 
et  defendi,  ne  in  predictis  contra  Deum  et  iuris  ordinem  pos- 
sint  ab  aliquo  retrahi,  impediri  vel  quomodolibet  molestari.i) 

Et  si  .  .  .  predictis  defecerint,  .  .  .  supplicant  corrigi  et 
puniri.  Que,  ut  perfecte  fiant,  et  .  .  .  Deum  altissimum  .  .  . 
[pre?]cantur,    ut  dominationem   vestram  magnificam  regnum- 

^)  Das  ist  der  Hauptinhalt  des  ersten  Satzes.  lch  gebe  aus  dem  stark 
durchlocherten  Teile  noch  die  Motivierung  ihrer  Trennung:  Cum  ipsi  ut  veri 
Christi  fideles  verique  catholici  credentes  perfecto  corde  et  ore  integraliter  con- 
fitentes,  quicquid  sancta  mater  ecclesia  profitetior,  et  ut  vere  obediencie  fihi 
servare  cupientes,  que  promiserunt  domino  evangelii  videhcet  perfectionem 
altissimo  promissam  in  regula  eis  tradita  a  sanctissimo  patre  suo  beato  Francisco 
.  .  .  revelata  a  Christo  et  [per]  plures  Romanos  pontifices  approbata  et  con- 
firmata,  sine  cuius  observantia  predicti  fratres  salvari  non  possimt,  se  a  comuni 
transgressorio  modo  vivendi  subtraxerint  et  hoc  quidem  non  fecerint  inconsuite 
de  capite  proprio  sed  de  consiho  plurimorum  solemnium  cardinalium  et  mag- 
norum  in  theologia  et  in  utroque  iure  doctorum  super  hoc  consultorum,  quibus 
manifesta  erat  causa  et  innocentia  predictorum. 


—     662     — 

que  vestrum,  .  .  .  omnes  vestro  dominio  fideles  subiectos  atque 
devotos  in  gratia  sua  perficere  et  conservare  sua  benignitate 
dignetur  ad  sui  laudem  et  gloriam,  vestri  utriusque  hominis 
perfectam  letitiam  totiusque  regni  concordiam  et  pacem 
tranquillitatis  omniumque  Deo  servire  volentium  regimen  et 
securitatem  perfectam. 

Ut  iustissimo  et  piissimo  domino  nostro  regi  omnibus- 
que  prelatis,  religiosis,  clero  et  p[opulo]  nostrorum  fratrum 
Minorum  pauperum  intentio  innotescat,  aliqualiter  cum  brevi- 
tate  exponemus,  quod  illam  perfectionem  servare  inteudimus, 
quam  Christus  apostolis  tradidit  sub  precepto,  quod  .  .  . 
beatus  Franciscus  sibi  a  Christo  inspiratus  assumpsit  sub 
voto.  Ad  cuius  observantiam  nos  deliberate  et  spontanee 
intelleximus  obligari  .  .  .  Dicimus  igitur,  quod  .  .  .  perfectione 
nobis  convenit,  omnibus  esse  subiectos  precipue  domino  summo 
pontifici  tamquam  capiti  primo  et  uno  verorum  fidelium  et 
sponse  ecclesie  matris  nostre  .  .  .  Prelatis,  .  .  .,  in  quibus 
divina  maiestas  non  esset  offensa,  aliisque  temporalibus 
dominis  et  rectoribus  [c]unctisque  fidelibus'')  .  .  .  Deum.  Sic 
in  suo  testamento  dicit  beatus  pater  Franciscus  .  .  .  igitur 
subiecti  omnibus.  Sic  indicat  nomen  'Minores'  omnes  quan- 
tumlibet  par\^ilos  despectos  proponens.  Et  sic  cum  auxilio 
divine  gratie  int  ndimus  nos  habere  et  ex  lioc,  si  ab  ecclesia 
ordini  vel  fratribus  essent  aliqua  privilegia  tradita,  ex  qui- 
bus  loco  humilitatis  esset  superbia  subintrata,  talibus  non  in- 
tendimus  uti,  propter  quod  nunquam  volumus  sepulturas  habere 
necin  episcopatu  alicuius  episcopi  de  cetero  contrasua  beneplacita 
intendimus  .  .  .  testamentorum  executiones  numquam  recipere, 
de  restitutione  usurarum  vel  [aliquorum  male]  ablatorum  nul- 
latenus  [uos]  intromittere,  in  iudiciis  pro  temporali  re  vel  causa 
neminem  convenire,  de  cetero  pro  talibus  non  litigare,  quia 
predicta  facere  regule  et  professioni  nostre  repugnant  et  sunt 
nobis  penitus  taliter  interdicta,  quod  contrarium  facere  est 
peccare  mortaliter.  Insuper  debemus  omni  proprietate  nudari 
tam  in  speciali  quam  etiam  in  comuni,  ita  quod  pro  nulla  re 
temporali,  ut  supradicitur,  liceat  litigare.  Si  autem  dicatur, 
quod  dominus  papa  sibi  apropiavit  dominium  rerum  illarum, 
quibus  fratres   utuntur    et   ex  hoc  numquam   propietarii  dici 


—     663     — 

possunt,  bre[viter]   respondetur,  quod  dominus  papa  sibi  non 
sumit  dominium  illarum  rerum,  quibus  fratres  ex  \irtute  re- 
gule   uti   non    possunt,    ut    puta   peccunie    et  rerum  omnium, 
que  accipiuntur,   ut  vendantur  vel   precio   distrahantur,  sicut 
Nicolaus    papa  tertius  in  declaratione,  quam  edidit  super  re- 
gulam  nostram,  [aperte]  demonstrat,    set  illarum  solum,  qui- 
bus  fratres  licite  uti  possunt,   non   ad  copiam   vel  habundan- 
tiam  vel  thesaurationem  nec  sub  colore  providencie  in  futurum 
nec    aliquibus ,     ex    quibus    fratres    priventm^    ob[ser]vantia 
pauperis  usus  rerum ,  que  ponuntur  in  regula.    Item  peccunie 
debemus  non  sohim  proprietate  set  contactu,  usu  vel  adniinistra- 
tione  omnimode  [carere?].  Ex  quo  [peccunia]m  recipere  nec  recipi 
facere  per  nos  vel  alium,  deponere  vel  deponi  facere  ullo  modo 
debemus.     Ideoque  a  predictis  intendimus  perfecte  cavere.    Et 
consimili  ratione  a  re  qualibet  recipienda,  que  reciperetur  et 
venderetur,    ut   puta    vestes   in  luneralibus,    equi  et  arma  et 
nimis  habundans  cera,  frumentum  et  cetera,   que  usui  nostro 
neccessaria  de  presenti  non  erunt.   Taliura  enim  nec  dominium 
nec  usum  nobis  licet  habere  nec  dominus  papa,  ut  supradicitur, 
talium   asumit   dominium.     Quarumdem  vero  rerum  necesari- 
arum  vite  substentande  mortalium  usum  licet  habere  non  ad 
habundantiam  vei  copiam   aut  thesaurationem  vel  animo  dis- 
trahendi  vel  alienandi  [vel  sub  ?]  colore  providencie  in  futurum, 
quia  predicta  omnia  contre  regulam  clamant.    Et  ideo  omnino 
intendimus  abstinere  a  curiositate  et  superfluitate  edificiorum, 
vestium,  omamentorum  atque  librorum  et  cumulationibus  pro 
futuro  et  sicut  ab  hiis,  que  inducunt  transgressionem  mortalem, 
et  esse  contenti  pauperculis  et  humilibus  edificiis  in  situ  ho- 
nesto  locatis  .  .  .  non  dupplicatis  sed  simplicibus  scilicet  du- 
abus  tunicis  vilibus  et  despectis,  ut  puta  .  .  .  albasio  vel  simili 
a  blanchetto  non  faudato  Mediolanensi  chamut(?)    .  .  .   simi- 
libus  tamquam    non   vilibus  intendimus   abstinere.     Si  autem 
dicitur,  quod  .  .  .  in  prelatorum  discrecione  vel  interpretatione 
ponatur,   propter   quod  subditus  licite  uti  possit  omni  panno, 
qui  sibi  a  prelato  tradetur,   responsio  brevis,   quod  hoc  veri- 
tatem  non  habet,  eo  quia,  ubi  in  decretali  continetur:   prela- 
torum  discretioni  predicta  interpretacio  vestium,  statim  additur 
et   est   finis   clausule:   ita   tamen,    quod  vilitatem  in  vestibus 


—     664     — 

servent  et  ,  .  .  in  dicta  claiisula  dominus  papa  vilem  pannum 
dicit  debere  intelligi:  qui  vilis  comuniter  iudicatur  in  patria, 
et  sic  limitat  comissionem  factam  prelatis  de  interpretatione 
predicta.  Ex  quo  requii-itur,  quod  subditus  tunicam  non  potest 
accipere  nec  tenere,  nisi  sit  de  panno  vili,  videlicet  in  precio 
et  colore  secundum  iudicium  patrie.  Simili  modo  contenti 
erimus  paramentis  et  al[iis]  ecclesiasticis  atque  libris  necesariis 
solis,  nulla  in  predictis  curiositate  quesita  et  .  .  .  omnino 
granariis  et  cellariis  humiliter,  quod  necessarium  fuerit,  men- 
dicare.  Si  autem  dicatur,  ut  supra  de  vestibus  dicitur,  cjuod 
de  granariis  et  cellariis  discretioni  et  interpretationi  prela- 
torum  ponatur,  dicimus,  quod  illa  commissio  est  multipliciter 
limitata.  Nam  primo  non  debent  laxare  ad  predictas  cumu- 
lationes  vel  similes  facitudas  pro  quacumque  .  .  .  suspicione. 
Secundo  quod  non  in  omnibus  locis  set  in  illis  .  .  .  in  quibus 
.  .  .  partis  non  esset  spes,  quod  possent  mendicando  tran- 
sigere  vitam  suam,  .  .  .  nota  in  illis  tanien,  non  dicit  in  omnibus 
.  .  .  nota,  ubi  non  esset  spes,  quod  possent  aliter  transigere 
vitam  suam.  Non  dicit,  nisi  habundaverint,  nisi  thesau- 
rationem  fecerint,  set  ubi  non  esset  spes  etc.  Quod  num- 
quam  est  verisimile  accedere  posse  in  mediculliis(?)  civitatum, 
in  quibus  consuevimus  moram  contrahere,  nec  alibi,  ubi 
fidelium  habitatio  est,  nisi,  quod  absit,  taliter  habundaret  in 
nobis  iniquitas ,  quod  ex  hoc  caritas  refrigesceret  populi 
christiani.  Insuper  sic  esse  intendimus  in  locis,  in  quibus 
habitaverimus  peregrini  et  advene,  quod  semper,  quando 
domino  loci  placuerit,  sine  contentione  aliqua  vel  rebellione 
libere  nos  expellere  posssit.  Item  vendere  vel  emere  vel 
contrahere  debita  non  convenit  perfectioni  prefate  sed  inducit 
mortale  peccatum  et  adeo  a  talibus  erimus  totaliter  alieni. 
Item  [accipere]  redditus  annaos  vel  proventus  vel  census  vel 
annuarias  elemosinas  vel  legata  perpetua  est  contrarium  voto 
regule  nostre,  propter  quod  et  ta[le?]  a  nobis  per  omnem 
modum  separare  intendimus.  Insuper  nec  de  laboricio  manuum 
nec  de  fructibus  vel  oleribus  [locorum?],  in  quibus  morabimur, 
ncet  recipere  denarios  vel  peccuniam  vel  quomodolibet  vendere 
set  solum  licet  necessaria  humiliter  recipere  de  laboricio 
preter  denarios   vel  peccuniam  .  .  .  et  nos  diUgenter  servare 


—     665     — 

intendimiis ,  exercitantes  nos  ipsos  in  honestis  operibus  et 
laboriciis  decentibus,  qui  sciverint  et  non  fuerint  aliis  divinis 
obsequiis  ocupati,  .  .  .  rare  vero  vel  calciatos  incedere,  nisi 
sit  necessitas  urgens  et  manifesta  infirmitas,  non  debemus  nec 
possumus  sine  peccato  mortali. 

[Hec],  inquam,  sunt,  que  parent  in  occulis  hominum,  que 
servare  tenemur,  tam  ex  virtute  regule  et  preceptis  et  testa- 
mento  beatissimi  patris  nostri  Francisci,  quod  diligenter  ser- 
vare  intendimus  quam  etiam  ex  continentia  et  preceptis  de- 
clarationum  summorum  pontificum  super  regulam  predictam 
factarum,  maxime  illiiis  que  incipit:  ,Exivi  de  paradiso'  no- 
viter  in  concilio  hedite  et  tradite  fratribus  sub  bula  papali 
phiribus  elapsis  iam  mensibus^).  Que  autem  circa  (?)  obe- 
dientiam  et  castitatem  servare  tenemur,  dicere  (?)  non  est 
presentis  materie  vel  speculationis.  Tamen  gratia  ignorantie 
statum  nostrum  dici[mus]  .  .  .  regule  nostre.  Precipit,  inquam, 
fratribus  universis  per  obedientiam  beatus  Franciscus,  ut  obe- 
diant  suis  prelatis  in  omnibus,  que  promiserunt  domino  ob- 
servare  et  non  sunt  contraria  anime  et  regule  nostre.  In 
quibus  ilhid  nota:  in  omnibus,  que  promiserunt  domiuo  ob- 
servare;  non  dixit,  que  prelatis  placebunt  mandare;  nota:  et 
non  sunt  contraria  anime  et  regule  nostre;  et  ex  hiis  verbis 
colHge,  quod  potest  [prelatus]  .  .  .  et  in  quibus  sibi  subditos 
obligare.  Mchil  enim  prelatus  super  subditum  habet,  nisi 
quod  eum  in  vera  observantia  regule  debet  velit  nolit  tenere. 
Subditus  vero  in  predictis  debet  sine  conditione  aliqua  obe- 
dire  prelatis.  Si  vero,  quod  absit,  prelatus  se  aliter  haberet 
ad  subditum,  scihcet  sibi  aliquid  contra  predicta  mandando 
vel  non  providendo,  qualiter  possit  sine  contradictione  libere 
observare,  non  eius  prelat[us]  .  .  .  censendus  est  sed  potius 
dissipator.  Cui  non  obedire  in  talibus  est  vere  obediens  esse 
Deo  et  regule  iam  promisse  et  a  tali  pro  causis  dictis  (?)... 
secedere  non  est  a  pastore  fugere  set  .  .  .  promissis  nulla 
auctoritas  potest  subicere  subditum,  quia  tunc  esset  perversa 
[doctorum]  doctrina,  ubi  determinant,  magis  Deo  quam  homi- 
nibus   obediendnm  fore.     De  castitate  autem  notandum,  quod 


^)  Die  Bulle   Exdvi  de  Paradiso  wurde   am  6.  Mai  1312  erlassen.     Das 
Schriftstiick  fallt  also  in  den  Herbst  1312. 


—     666     — 

in  regula  nostra  dicitur:  Caveant  fratres,  ne  habeant  su- 
specta  consorcia  vel  consilia  mulieruni,  cuius  contrarium  ob- 
ligat  ad  mortale.  Et  ideo  quauta  debent  honestate  fulgere, 
non  solum  exprimere  est  dificile,  set  est  quasi  imposibUe 
cogitare.  Relinquatur  suspens  .  .  .,  ut  honestas,  quam  dici 
possit  vel  cogitari,  amplins  a  nobis  servetur. 

Hec,  inquam,  tradimus  culmini  regio  eiusque  prudenti 
consilio  et  veilemus  toti  mundo  diffundi,  non  ut  intendamus 
cum  aliquo  litigare  vel  aliquem  molestare,  set,  ut  [supra] 
dicitur,  nostra  sit  intentio  manifesta  et  ut  aliqualiter  .  .  .  [intejlli- 
gatur  (?)  sancti  Francisci  vita  et  regula  et  perfectio  nostra 
et  eius  opposita,  ut  sic  intellecta  velimus  nolimus  servare 
cogamur,  et  non  servantes  habominabiles  apostate  nostre 
regule  [iudicjemur  (?)  et  contemptores  ecclesie  et  sumnii  ponti- 
ficis  et  beati  nostri  patris  Fancisci,  a  quibus  hec  sub  pre- 
ceptis  accepimus  et  merito  non  ordo  dicendi  sed  inordinata 
.  .  .  extra  sue  regule  obedientiam  pernitiose  vagantium  in 
vituperium  Dei  et  sancte  matris  ecclesie  et  in  detrimentum 
animorum  nostrorum  et  cunctorum  fidelium  ab  omnibus  la- 
pidandi,  .  .  .  et  ne  aliqui  sub  ovium  pelle  inter  nos  se  mis- 
ceant  lupi  rapaces,  ut  iugulent  innocentes  .  .  .  per  supra- 
dicta  .  .  .  sint,  nostri  ordinis  cognoscantur. 

CRD  Ap.  97.  Or.  Pap.  mit  sehr  Nielen  Lochem. 

419.  Der  Minoritengeueral  Alexaiider  bittet  Jayme  11.  dafiir 

zu  sorgeu,  dass  seiu  Bruder  Friedrich  die  uach  Sicilieu  ge- 

floheneu  Spiritualeu  aus  Tuscien  uicht  aufuehme.     Floreuz 

1313  Novemher  13. 

Illustrissimo  et  piissimo  .  .  .  domino  Jacobo  .  .  .  regi 
.  .  .  frater  Alexander  ordinis  fratrum  Alinorum  generalis 
minister  et  servus  honoris  et  gratie  feUcia  incrementa.  Sereni- 
tatem  vestram  cupio  non  latere,  quod,  cum  temporibus 
istis  plures  nostri  ordinis  fratres  de  provincia  Tuscie  sub 
reUgiouis  nomine,  habitu  et  convictu,  non  recte  sapientes  suis 
pravis  studiis  ac  multiplicibus  scandalis  perturbaverint  sicut 
degeneres  filii  matrem  suam,  que  ipsos  in  Christo  genuerat 
et    fovebat,    imitatores  effecti   angeli  Sathane,   qui  se   trans- 


—     667     — 

figurat  in  angelum  lucisi),  ut  dicit  apostolus,  sub  quibusdam 
exterioribus  signis,  que  vulgo  pretendunt  ymaginem  sancti- 
tatis,  tamquam  sub  pelle  ovina  lupinam  velantes  malitiam,  in 
quibusdam  se  coUigentes  locis  seorsum,  ab  obediencia  et  uni- 
tate  ordinis  temeritate  nepharia  recesserunt  et  diabolicis  agi- 
tati  stimulis  conscientie  ac  verecundie  ruptis  habenis  sanctam 
communitatem  caninis  blasfemabant  latratibus  et  filios 
matris  sue  sevis  conatibus  impugnabant,  ut  impleretur,  quod 
dicit  ecclesia  iustorum  de  reprobis:  Filii  matris  mee,  inquid, 
pugnaverunt  contra  me.  2)  Questionibus  quoque  motis  per 
eos,  Dei  gracia  cum  honore  ordinis  veritate  vincente  per 
apostolicam  sedem  decisis,  sanctissimus  pater  et  dominus, 
dominus  papa  per  apostolica  scripta  mandavit,  ut,  quia  teme- 
rarie  ab  obediencia  religionis  recesserant,  redii-e  cogerentur 
et  suis  superioribus  obedire.  Quia  vero  salutem  sitiebam 
ipsorum,  volens  eos  in  dulcediue  studio  prevenire  paterno, 
antequam  per  viam  coactionis  procederem,  pluries  et  pluries 
valentes  frati-es  ad  ipsos  premisi,  oiferens  plenam  veniam  de 
premissis,  et  clementer  iuvitans,  quod  securi  venirent  recipiendi 
ad  pacis  osculum  et  caritatis  amplexum.  Ipsi  vero,  paucis 
exceptis,  qui  redeuntes  benigne  suscepti  sunt,  quia  spiritus 
eos  malus  agitare  non  cessat  et  de  male  ad  peius  iupellere, 
tamquam  indigni  gracia  et  misericordie  non  capaces  rece- 
dentes  nocturno  tempore  versus  Siciliam,  sicut  asseritur,  sunt 
profecti,  numero  circiter  quadraginta.  Disponentes  loca  petere, 
ubi  contra  sedis  apostolice  ac  religionis  mandata  possint  in 
suo  rebellionis  et  perversitatis  protervia  se  tueri,  peiora  priori- 
bus  agere  et  scandala  scandalis  inculcare,  machinationes  hor- 
rendas,  quas  non  explico,  sicut  ex  eorum  dictis  et  signis 
colligitur,  cogitantes.  Sperant  autera,  prout  quidam,  qui 
redierunt  ex  eis,  asserunt,  sub  illustris  domini  regis  Frederici 
germani  vestri  patrociuio  colligi  et  defendi.  Quod  si  verum 
esset,  quantum  Deo  et  hominibus  merito  displiceret,  quautum- 
que  non  minus  honori  suo  quam  favori  ordinis  derogaret: 
preclare  vestre  sapientie  iudicio  relinquatur.  Cupiens  igitur 
fidelium  scandalis  obviare  et  personarum  et  statuum  opinioni 

1)  2  Cor.  11,  14. 
3)  Cant.  1.  b.  6. 


—     668     - 

et  utilitati  consulere,  quas  posset  predictorum  pestilentium 
infamia  maculare,  magestati  vestre,  de  cuius  clara  prudentia 
et  devotione  sincera  diffusa  per  orbem  odorifera  fama  et  ex- 
perimentalis  percepta  noticia  fiduciam  michi  prebent  singu- 
larem:  supplico  affectuose  et  humiliter,  quantum,  possum, 
quatenus  eidem  domino  regi  Frederico,  quibus  decreveritis, 
modis,  dignemiui  suadere,  quod  talibus  pestiferis  legum  et 
discipline  refugis,  ecclesie  ac  religionis  rebellibus,  spiritu  scis- 
matico  agitatis,  excommunicatis,  infamibus,  pseudofratribus 
et  ypocritis  nullum  prestet  refugium,  contubernium  seu  favorem, 
quin  pocias  tamquam  catholicus  et  devotus  princeps  propter 
honorem  Dei  et  sue  corone  decentiam  sic  religioni  faveat  in 
hac  parte,  quod  predicti  profugi,  si  ad  partes  illas  accesserint 
in  potestatem  et  disciplinam  ordinis  suo  auxilio  redigantur. 
Conservet  altissimus  personam  vestram  .  .  .  Dat.  Floreutie 
idus  Novembris  anno  domini  M^^CCOC  XIII. 

CRD  4776.  Or.  Pap.  Ssp.  Zum  Ganzen  vgl.  die  Arbeiten  von  Ehrle 
im  Archiv  fiir  Litt.  u.  Kirchengesch.  1,  156  1  11,  138  imd  vor  allem  III,  31: 
Quomodo  XLIX  fratres  de  Tuschia,  qui  fratri  Ubertino  et  suis  sociis  adhese- 
rant,  .  .  .  fuerunt  in\itati  per  bone  memorie  fratem  Alexandnim  tunc  gene- 
ralem  ministrum,  .  .  .  in  Ciciliam  confugervmt.  IV,  26  f .  —  Eeg.  Clementis  V 
Nr.  9366,  9494  und  9495  (vom  15.  uud  23.  Juli  1313). 

420.  Jajme  II.  aii  Koiiig  Friedrich:  iiherseiidet  das  Sehreihen 

des  Miiioritengeiierals  und   bittet  dringend   die   Spiritualen 

niclit  aufzunehnien  und  die  anwesenden  aus   seinem  Reiehe 

zu  vertreiben.    Talencia  (1313)4  Fehruar  11. 

.  .  .  Fratemitati  vestre  presentium  serie  notum  fiat, 
nos  noviter  a  venerabili  et  religioso  viro  fatre  Alexandro 
ordinis  fratrum  Minorum  generali  ministro  litteram  rece- 
pissei)  .  .  . 

Cuius  equidem  littere  serie  bene  collecta,  viso  primarie, 
quantum  memoratus  minister  bona  ductus  affectione,  quam 
ad  domum  nostram  gerit  ac  vestram,  comendabiliter,  curialiter 
et  discrete  se  habuit  nobis  sub  pretacta  forma  negocium 
refferendo  nec  ad  superiorem,  ut  potuit,  recurrendo  discus- 
soque  postmodum  intra  nos  et  lucide  cognito,  quomodo  recep- 
tacio,    si   per   vos   fieret,    de   huiusmodi    profugis    et   Deo   et 

1)  Folgt  vorige  Nr.,  die  er  in  Kopie  raitschickt. 


—     669     — 

apostolice  sedi  et  cunctis  viris  catholicis  merito  displiceret  et 
favori  ac  statiii  ordinis  nimiiim  derogaret  et  honorem  vestrum 
regium  nequiter  macalaret  et  dicti  domini  pape  et  apostolice 
sedis   adversus   vos   displicenciam   et    indignacionem    niraium 
excitaret,   quorum  iam  etiam  indignacionem  opere  et  actibus 
vestris,     ut    scitis,     contra    nostrum     consilium    iucurristis: 
volentes,  ut  possumus,  vestris  periculis  obviare  e  vestigio  vobis 
refferendum  providimus  negocium  prelibatum.    Rogantes,  indu- 
centes  atque  monentes  fraternitatem  vestram,  quanto  possumus 
expressius  et  carius  consulentes,  quatenus  prospectis  periculis, 
infamie  maculis  et  dampnosis  occasionibus  proinde  indubitabi- 
liter  profuturis,   memoratos  frates  profugos  et  rebelles,   si  in 
partibus  Sicilie  sunt  profecti  vel  venire  contigerit  ad  easdem, 
tum  ob  Dei  et  apostolice  sedis  reverenciam  et  honorem,  tum 
ad  fugieuda  pericula  et  alia  supradicta  nullatenus  admittatis 
set   prorsus   abiciatis  eosdem  neque  vobiscum  inveniant  refu- 
gium  vel  auxilium  qualemcunque,  quin  immo  etiam  tanquam 
devotus  et  princeps  catholicus   sic  faveatis  ordini,  quod  pre- 
dicti   profugi,    si  in   partibus  districtus  vestri  accesserint,  in 
potestatem    et   disciplinam   ordinis  vestro   auxilio  redigantur. 
Ab  omnibus  enim  catholicis  non  solum  repellendi  verum  etiam 
sunt  fugandi  tales  et  similes   rebelles   et  profuge,   qui  contra 
decisiouem  et  iussum  apstolice  sedis  et  suorum  maiorum  sue 
rebellionis  calcaneum  erigunt  et  oberrantes  modum  novum  seu 
formam   et  vlam  novam  invenire  satagnnt  in  unitate  ecclesie 
uon  manentes.     Istud   autem   refiferendum    vobis  non  vidinms 
ommittendum,  quod  in  talium  profugarum  vel  rebellium  neque 
similium  opinionibus  seu  variis  assercionibus  non  est  pruden- 
cium    assentire   set   maiorum    et   saniorum  ordinacionibus   et 
decisionibus  obedire,  principaliter  domini  pape,  cui  comissum 
et  datum  est  desuper  catholicam  ecclesiara  gubernare,  et  ali- 
orura  sub  eo  regencium,   inter  quos  religio  fratrum  Minorum 
constituta   est,    dicioni   cuius   domini   pape  et   obediencie    ac 
discipline  et  religionis  premisse  suoque  ministro  dicti  profuge 
parere,  ut  predicitur,  nequiter  contradicunt  .  .  .     Dat.  Valen- 
cie  in.  idus  Februarii  anno  domini  M^CCC^XIII. 

Reg.  337  f.  336:  Auch  dem  Ordensgeneral  antwortet  Jakob  unter  selbem 
Datum.     Der   Brief  desselben  war  ihm  von  fr.   Romeus  Orticii  minister  ord. 


—     670     - 

Min,  in  provincia  Aragonensi  iiberreichl.  Dankt  und  sendet  ihm  Absckrift 
seines  Briefes  an  Friedrich. 

421.  Minoriteiigeneral  Alexander  an  Jaymell.:  Sein  Bruder 
(Konig  Friedrich)  begiinstigt  die  Minoritenfliichtlinge  und 
erapflehlt  sie  Jayme.  Sie  untergrahen  den  Orden  und  der 
(kommende)  Papst  wird  das  nicht  ungestraft  hingehen  lassen. 

Neapel  1314  August  1. 

.  .  .  Quia  vero  predictas  dominus  frater  vester  ad  defen- 
sionem  et  protectionem  illorum  nostri  ordinis  profugarum  et 
contemptorum  ac  rebellium  sacrosancte  matris  ecclesie  totaliter 
se  convertens  apud  vos,  ut  audio,  suis  intendit  eos  informa- 
tionibus  excusare,  circumspectionis  vestre  humiliter  deprecor 
claritatem,  quatinus  hec  firmiter  teneatis,  sicut  et  verum  est, 
quod  illis  criminosis  et  vilibus  favendo  personis  ad  nostri 
ordinis  subversionem  nititur  et  intendit  ex  corde,  quem  supra 
firmam  petram  fundatum  et  positum  divina  clemencia  ab 
omnibus  conquassacionibus  procul  dubio  defensabit,  ad  quod 
fratres,  quamvis  inbecilles  et  pauperes  totis  studiis  se  ex- 
ponent.  Nec  debet  credere  rex  illustris,  quod  capud  ecclesie 
nostre  Christus  et  vicarius  ipsius  id,  quod  in  detrimentuih 
christiane  religionis  redundare  dignoscitur,  ferant  equanimiter 
vel  silenter  .  .  .  Data  Neapoli  kalendis  Augusti  anno  domini 
MOCCCo  quarto  decimo. 

CRD  4956.     Or.  Pap.  Ssp. 

422.  Jayme  II.  an  Friedrich:  erinnert  an  seinen  Brief  iiber 
die  Spii-itualen;  da  er  gehort,  dass  Friedrich  iinnier  noch 
welche  aufnehme,  mahnt  er  nochmals  dringend  von  einem 
solchen  Geharen  ab  und  sendet  ilmi  den  fr.  Poncius  Carbonelli. 

Lerida  1314  September  25. 
.  .  ,  Sane  quia  nunc  quorundam  relatu  audivimus,  quod 
nedum  fratres  predicti  rebelles  ac  profuge  set  plures  etiam  alii 
illorum  rebellioni  et  inobediencie  adherentes  ad  partes  vestri 
dominii  transfretarunt  et  inibi  sub  favoris  et  proteccionis 
vestre  presidio  receptantur  ac  eciam  defi^enduntur  nec  ipsos 
iuxta  induccionem  et  consilium  nostrum  voluistis  seu  vultis 
abinde  abicere  aut  opem  impendere,  quod  illi  ad  disciplinam 
dicti  ordinis  redigantur :  mirantes  inde  quam  plurimum,  si  sic 


—     671     — 

sit,  iterato  pro  hiis,  que  statum  vestrum  respiciunt,  insistentes 
fraternitati  vestre  consulimus  eamque  ortamur  attente,  quatenus, 
sicuti  honori  et  dignitati  vestre  procul  dubio  convenit,  velitis 
fratres  predictos  a  vestro  dominio  omnino  abicere  et  alia  fa- 
cere,  de  quibus  vobis  scripsimus  per  primitivam  litteram 
supradictam.  Et  quia  plenius  verbo  quam  litteris  solent  ne- 
gocia  explicari,  propterea  super  hiis  quedam  comisimus  reli- 
gioso  fratri  Poncio  Carbonelli  guardiano  fratrum  Minorum 
conventus  Barchinonensis  ad  partes  Sicilie  accedenti  vobis  pro 
parte  nostra  oretenus  explicando.  Rogamus  igitur  fraterni- 
tatem  vestram ,  ut  eius  relatibus  circa  hec  tidem  credulam 
habeatis.  Dat.  Ilerde  VII.  kalendas  Octobris  anno  domini 
millesimo  CCCo  XIIII. 

Reg.  337  f.  337  V.  An  Petrus  de  Monte  molono  Trinacrie  pori;iilano 
empfiehlt  er  Poncius  Cajbonelli,  der  ihm  seinerseits  einiges  mitzuteilen  habe. 
Selbe  Datum. 

423.  Pere  Fernandes  de  Ixar  an  Jayme  Jl.:  Konig  Friedrich 
sendet  angeMich  die  ausgetretenen  Minoriten  nach  Tunis; 
nach  Uhereinkonimen  mit  dem  Konig  von  Tunis  hleiben  sie 
dort,  predigen  aber  nicht.  Dazu  kam  es,  weil  die  Messineseu 
Friedrich,  der  ganz  von  diesen  Briidern  eingenommen  ist, 
sagten,  sie  ertriigen  alles  fiir  ihn,  nur  nicht  dass  sie 
Haretiker  und  Beschiitzer  von  Haretikern  genannt  wiirden. 
Messina  1316  Mai  8. 

Sabet  encara,  senyor,  quel  rey  don  Fradrich  envia  en 
Tunez  todes  los  frayres  Menores  aqueUos,  qui  seran  hexidos 
de  la  horden.  De  los  quales  el  se  era  enparado.  Et  deven 
partir  daqui  .  .  .  en  YIII  dias  de  la  data  desta  carta.  E 
entiende  acabar  con  el  rey  de  Tunez,  que  finquen  en  su 
terra,  assi  enpero,  que  no  hi  prehiquen.  E  enaquest, 
come  dio,  manda,  que  finquen  en  Gerba.  Et  entendet, 
que  aquesto  non  faze  el  plazentament  .  .  .  muyt  for(?ado  por 
miedo,  quel  papa  los  le  mande  prender  et  enviar  a  su  poder. 
E  en  aquasto  ay  tenido  buen  lugar  lo  quel  rey  don  Fradrich 
assentido  en  los  Sezilianos  qo  es,  quel  querian  hitar  les  coces 
da  quest  feyto,  que  paladinament  et  acordada  le  dLxieron  los 
prohomens   de  Mecina,   que  toda  cosa  sufririan  per  el,    mas 


—     672     — 

que  no  sufiririan  titol  dereges,  90  es  factores^)  et  mante- 
nedores  de  ereges,  que,  si  el  papa  los'')  .  .  .  ereges,  que  ellos 
por  tales  los  terrian.  E  assi  el  rey  sintiendo,  que  la  voluntat 
del  papa  et  de  los  Sezilianos  que  concordava:  a  feyto  aquesta 
provisio  de  los  dites  frayres,  como  dito  es,  quel  mismo  me 
lo  dixo  de  su  boca.  E  me  dixo  encara,  que,  pues  estos  sende 
huian,  quel  semellava,  que  fincava  (?)  en  la  Sezilia  solo.  Eassi 
en  verdat,  senyor,  maguer  quel  diga,  que  los  ne  en\iara,  no 
me  pienso,  que  lo  faga,  tanto  es  encendido  et  encarnado  en 
los  ditos  freyres.  Feyto  memorial  eu  Mecina  YIII.  dias  de 
Mayo  anno  domini  MOCCCO  XVH. 
CRD  5669.     Or.  Pap.  Ssp. 

424.  Johann  Burgundi  an  Bernard  de  Aversone:  Wunsch, 
moglichst  bald  von  der  Kurie  abreisen  zu  diirfen.  Uhertino 
Ton  Casale,  aus  der  Umgebung  Napoleon  Orsinis,  vnirde  Bene- 
diktiner :  er,  dem  friiher  der  Minoritenorden  nicht  streng  genug, 
tritt  jetzt  in  einen  viel  laxeren.    Avignon  (1318)  Februar  20. 

Yenerabili  domino  et  amico  karissimo  domino  Bernardo 
de  Auersone  Johannes  Burgundi  salutem  et  se  totum.  Litteras 
domini  regis  super  commissa  michi  credencia  et  alias  michi 
directas  et  vestras  eri  recepi,  domine,  die  veneris,  qua  dice- 
batur  ini.  idus  Februarii  per  Santium  cursorem  domini  regis, 
quem  nunc  nolebam  remittere,  quia  nuncium  conductivum,  qui 
die  sabbati  proxime  preterita  portavit  michi  litteras  domini 
regis  ad  cardinales,  quas  vestri  gracia  procurastis,  et  vestras, 
remitto:  idcirco  adhuc  dictum  Sancium'')  retineo,  ut,  si  aliqua 
nova  occurraut,  per  eum  scribam.  Regratior  vobis,  domine, 
multum  de  litteris  domini  regis,  quas  impetrastis.  De  facto 
meo  locutus  sum  domino  pape.  Et  spero  feliciter  expediri, 
si  pateat  michi  reingressus  ad  eum.  lutellexi,  quod  dominus 
Peti^us  Boyl  est  venturus,  utinam  dignetur  sibi  [manjdare 
dominus  rex,  quod  stet  pro  expeditione  mea,  si  in  adventu 
suo  non  fuero  expeditus. 

[Frater  UJbertinus  de  ordine  fratrum  Minorum,  qui  erat 
in  domo  domini  Neapoleonis '')  .  .  .  [fajciebat  se  quasi  caput 
et    ductorem    illorum ,     qui    se  dicebant    spirituales.      Nunc 

423  a)  So  Or.     b)  2  Worter  felilen.  —  424  a)  Stets  ist  zuerst  Eximinvun  ge- 
schrieben.      b)  Drei  Worter  fehlen. 


—     673     — 

autem  (?y')  .  .  .  fecit  se  monacum  nigrum.  Et  qni  prius  se 
dicebat  urgeri  consciencia,  quia  fratres  sui  M[inores]  uon  satis 
stricte  suo  iudicio  tenebant  regulam,  nunc  in  se  laxiorem 
valde  assumpsit.  Ista  septimana,  sint  vel  non  sint  alia  nova, 
remittam  Sancium  cursorem  vel  ad  longius  in  principio  se- 
quentis.  Dominus  Dalmatius  de  Pontonibus  sperat  ista  septi- 
mana  esse  totaliter  expeditus.  Mandetis  michi!  Dat.  Auinione 
X.  kalendas  Madii. 

CRD  10741.  Or.  Pap.  Ssp.  Linke  Seite  abgefault.  Adresse:  Venera- 
bilissimo  B.  de  Auersone.  Der  bei-iihmte  Minorit  erhielt  die  Erlaubnis  zum 
Austritt  und  Ubertritt  am  1.  Oktober  1317.  Ygl.  E.  Knoth,  Ubertino  von 
Casale  (1903)    S.  134  und  Ch.  Huck,  Ubertino  von  Casale  (1903)  S.  36. 

425.  Jaynie  11.  an  Konig  Friedrich:  erinnert  an  seiue 
friiheren  Schreiben  ilber  die  fluchtigen  Minoriteu;  da  er 
wieder  gehort,  dass  er  die  dem  Papste  ungehorsauieu  Spiri- 
tualen  und  Beguinen  aufnehuie,  hittet  er  ihu  dringend,  unter 
Betonung  der  gef iihrlicheu  Lage  fiir  ihn,  solches  aufzugeben, 
Barcelona  1321  Juui  9. 

.  .  .  Dudum,  karissime  frater,  cmn  nobis  pro  subscriptis 
fr.  Alexander  quondam  tunc  ordinis  Minorum  generalis  nii- 
nister  litteram  destinasset  .  .  .  Nunc,  quod  non  absque  gravi 
displicencia  cordis  suscepimus,  auditus  nostros  discurrens 
fama  et  dignarum  tide  personarum  relacio  crebrius  titillarunt, 
vos  admisisse  et  admissos  sub  brachii  vestri  proteccione 
fovere  in  insula  nonnullos  ex  memoratis  fratribus,  papalibus 
decisionibus  adquiescere  et  suis  obedire  maioribus  rebellantes 
nec  non  etiam  alios,  qui  sub  beguinatus  colorato  nomine 
novum  vivendi  sive  religionis  modum  inconsulto  et  prorsus 
invito  summo  pontifice  inobedientes  et  contempnentes  satagunt 
erronee  invenire,  aliquem  de  approbatis  ordinibus,  in  quo 
possent  regi  regum  in  obediencia  tute  et  laudabiliter  deser- 
vire,  eligere  et  assumere  non  volentes.  Inducti  igitur,  caris- 
sime  frater,  et  identitate  sanguinis  et  caritate  fraterna, 
quibus  coniungimur,  ut,  sicuti  oportune  pro  honoribus  vesti'is 
et  utilitatibus  dirigendis  et  in  melius  etiam,  ut  nobis  comode 
occurreret,  promovendis  sensus  nostros  libenter  extendimus, 
sic  et  in  quibuslibet,  que  conspicimus  vobis  profutura  nociva, 
ut   abiciantur   a   vobis,  pariter  observemus:    Propterea  aper- 

Finke,  Acta  Aragonensia.  43 


—     674     — 

tissima  cognoscentes  pericula  et  alias  nequam  occasiones 
tactas  supra  ex  prescriptis  vobis  inciimbere,  moderno  potis- 
simum  tempore,  plus  quam  priore  predicto,  quo  vobis  scriptum 
nostrum  direximus  supradictum,  quas  utique,  sicut  nos,  vos 
consideracione  sollicita  pensaretis  et  notabiliter  sentiretis: 
fraternitatem  vestram  iterata  vice  rogamus,  inducimus  atque 
monemus,  quanto  possumus,  expressius  et  carius  consulentes, 
quatenus  memoratos  fratres  perfugas  et  rebelles  et  alios 
etiam,  se  begunio  nomine  colorantes,  sub  obediencia  non  vi- 
ventes  et  erronee  ambulantes,  si  in  partibus  Sicilie  sunt  pro- 
fecti  vel  venire  contigerit  ad  easdem,  nullatenus  admittatis  vel 
protegatis  sed  prorsus  abiciatis  eosdem  .  .  .  Dat.  Barchinone 
V.  idus  Junii  anno  domini  MCCCXX  primo. 

Reg.  338.  f.  31 V.  Am  IIII.  kal.  Augusti  desselben  J.  richtet  er  noch- 
mals  denselben  Brief  an  Friedrich,  da  er  gezweifelt,  dass  der  erste  ihm  zu- 
gekommen  ist.     Vgl.  auch  BuUarium  Franciscanum  V  Nr.  256. 

426.  Napoleon  Orsini  an  Jaynie  II.:  er  habe  die  Angelegenheit 
des  Erzhischofs  von  Toledo  (des  Infanten  Johanues)  nicht 
selbst  erledigen  konnen;  darum  hahe  er  seinen  Vertrauten 
Ubertino  von  Casale  damit  beauftragt,  der  alsbald  den  Papst 
aufgesucht  und  von  Johannes  XXII.  die  mitfolgende  Antwort 
gebracht  hahe.     (1324?)  Juli  15. 

.  .  .  Noverit  serenitas  vestra,  nos  die  sabbati  V.  idus 
Julii  litteras  regias  recepisse,  dum  essemus  dispositi  ad  iter 
ad  villam  nostram  de  Bagneolio  in  tali  puncto,  quod  sine 
multorum  dispendio  intermitti  non  poterat  iter  illud.  Comisi- 
mus  tamen  in  continenti  cuidam  nostro  familiari  solicito  et 
discreto,  scilicet  fratri  Ubertino  de  Casali,  quod  cum  ce- 
dula  nostra  ad  sanctissimum  patrem  dominum  nostrum  summum 
pontificem  celeriter  accederet  et  littere  vesti-e  tenorem  et  ra- 
ciones  perplexitatis  regie  eidem  efficaciter  explicaret.  Qui 
iussa  perficiens  statim  eadem  die  in  vesperis  accessit  ad 
palacimn  et  responsum  fuit  ei  ex  parte  sanctissimi  patris 
domini  nostri  predicti,  quod  reverteretur  in  mane.  Qui  soli- 
citer  rediens  et  ad  ipsius  presenciam  accedens  ore  expressit, 
que  sibi  exposueramus,  de  necessitate,  providendi  ad  regis  con- 
sulta  et  sibi  litteram  regiam  nobis  missam  videndam  et  pon- 


—     675     — 

derandam  dimisit.  Qui  sapiens  antistes  per  eundem  fratremUber- 
tinum  infrascripti  tenoris  sub  buUa  sua  nobis  litteras  destinavit: 

Johannes  episcopus  servus  servorum  Dei  dUecto  filio 
Neapoleoni  s.  Adriani  diacono  cardinali  salutem  et  apostoli- 
cam  benedictionem.  Litteras  per  carissimum  filium  nosti^um 
Jacobum  regem  Aragonum  illustrem  novissime  tibi  missas 
vidimus  et  contenta  in  illis  intelleximus  diligenter,  super  qui- 
bus  venerabili  fratri  nostro  Johanni  archiejuscopo  Toletano 
pluries  scripsimus  et  novissime  scribimus  sibi  et  aliis  pro 
prelibatis  illorum  partium  nostram  expressius  voluntatem. 
Finaliter  autem  \idetur  hoc  nobis  expediens  atque  decens, 
quod  archiepiscopus  predictus  super  dubio  contento  in  dictis 
regiis  litteris  venerabilis  fratris  nostri  G.  Sabinensis  epis- 
copi  legati  illarum  partium,  qui  negocii  illius  circumstancias 
plene  novit  quique  archiepiscopum  ipsum  sincere  diligit,  con- 
silio  acquiescat,  cui  profecto  nos  mentem  nostram  super 
negocio  ipso  aperte  pandimus  comittentes  super  eo  sibi  ple- 
narie  vices  nostras.     Dat.  Auinione  etc. 

Ut  igitur  attendat  sapiencia  regia  nos  non  iutendere  in 
aliquo  negocio  vestro  segniter  agere,  scripsimus  vobis,  quod 
factum  est  seiiose  et  sapiencia  regia  viso  apostolico  responso 
satis  aperte  potest  ipsius  cognoscere  voluntatem.  Altissimus 
serenitatem  vestram  dirigat  et  diu  et  bene  conservet  ad  suum 
honorem.  Et  siquid  per  nos  videtur  faciendum,  significet  secure 
sicut  amico  intimo  ad  omnia  in  domino  preparato.  Dat.  in 
castro  nostro  de  Bagnolis  idibus  Julii. 

Reg.  246  f.  232.  Es  muss  das  Jahr  1324  sein;  damals  war  der  Legat 
in  Spanien.     Etwa  1325  ist  ITbertimo  von  der  Kurie  verschwunden. 

427.  Die  Kapitane  der  kirchlicheii  Partei  uiid  die  Ouelfen 
von  Perugia  an  Johannes  XXIl.:  Entschuldiguug  wegeu  des 
Empfehlungsschreibens,  das  sie  zwei  Mnoriten  mitgegeben; 
sie  wussten  nicht,  dass  diese  zugunsten  des  Minoritengenerals 
kamen,  der  infolge  seiner  Terbiudung  mit  dem  Bayeni  Papst 
zu  werden  hoifte  und  die  Abwesenheit  des  Generals  mit 
schwerer  Ki'ankheit  hegrundeten,  was,  wie  sie  wissen,  nicht 
wahr  ist.  Perugia  (1328)  August  28. 
Sanctissimo  in  Christo  patri  et  domino,  domino  J[ohanni] 
Dei  gratia  sacrosancte  Romane  ac  universalis  ecclessie  summo 

43* 


—     676     — 

pontifici,  eorum  spei  post  Deum  ac  fiducie  singulari  devo- 
tissimi  ac  fidelissimi  capitanei  partis  ecclesie  atque  Gelfi  de 
sua  civitate  Perusii  cum  humili  recommendacione  sui  deside- 
rata  pedum  oscula  beatorum.  Benivolentia  singularis  ad  nos 
vestros  fideles  servos  ex  vestra  larga  benignitate  ostensa  nos 
inducit,  ut  cum  magna  confidentia  ad  pedes  vestre  sanctitatis 
humiliter  recurrimus  et  pro  amicis  litteras  rogatorias  trans- 
mittamus  in  casibus  oportunis.  Non  tamen  est  nostre 
intentionis  huiusmodi  preces  porrigere  pro  hiis,  qui  vestris 
sanctissimis  voluntatibus  student  obviare  aut  quomodolibet 
adversari:  Et  ideo  vestre  sanctitati  clarius  innotescat,  quod 
littere  date  ex  parte  nostra  fratribus  Johanni  Fedangole 
Bichini  et  Humili  Benoditi  de  Perusio  fuerant  impeti^ate  tacita 
veritate,  ignorantibus  nobis,  quod  predicti  venirent  ad  cm"iam 
in  favorem  generalis  ministri  ordinis  fratrum  Minorum,  qui 
ex  unione,  quam  habet  cum  Bauaro,  expectans,  ut  dicitur, 
fieri  papa  per  eum,  conatur  ad  sanctitatis  vestre  uon  modi- 
cum  detrimentum  et  scaudalum  necnon  ad  dicti  ac  universalis 
ecclesie  divdsionem  et  scisma,  et  quantum  in  eis  est,  subver- 
sionem  totalem  fidei  orthodoxe.  Insuper  ignorantibus  nobis, 
quod  cum  falsis  relationibus  ad  vos  venirent,  dicentes,  quod 
generalis  nimia  infirmitate  gravatus  coram  sanctitatis  vestre 
presentia  non  poterat  comparere,  quod  scimus  certitudinaliter 
esse  falsum,  sicut  oculis  corporeis  vidimus  manifeste.  Et  ideo 
de  predictis  nos  humUiter  excusamus,  supjjlicantes  precibus 
subiectivis,  ne  a  sanctitate  vestra  nobis  imputetur  hec  noxa, 
quam  tanta  nescientia  legitime,  ut  putamus,  excusat,  et  ne 
nostris  primis  litteris,  quas  predicti  sanctitatis  vestre  reveren- 
tie  presentarunt,  ulla  adhibeatur  credulitas  sive  fides,  maxime 
cum  simus  de  veritate  plenius  informati,  quod  predicti  fratres 
nunc  ad  curiam  venientes  per  omnes  quasi  terras  sacrosancte 
rebelles  ecclesie  transierunt,  ad  quas  et  quarum  tyrannos 
litteras  fidancie  portaverunt,  ut  securi  possent  transire  sicut 
fidati,  et  nuncii  generalis  predicti  predictis  tyrannis  fidelissimi 
et  devoti.  Conservet  Deus  incolumen  sanctitatem  vestram 
per  tempora  longiora  ad  ecclesie  sue  sancte  tranquillitatem  et 
pa<;em  nosque  sanctitati  vestre  humiliter  et  intime  commen- 
damus.     Dat.   Perusii  Y.   kalendas  Septembris  X.  indictionis. 


—     677      — 

CRD  Separat.  Gleichz.  Kopie  Pap.  Die  Indiction  ist  unrichtig,  denn  erst 
im  J.  1328  Mai  ist  der  Ordensgeneral  Michael  von  Cesena  zu  Ludwig  nach 
Italien  geflohen  und  konnten  ihn  die  Schreiher  in  Pisa  gesehen  haben.  Zu  der 
Behauptung,  dass  Michael  Papst  werden  wollte,  vgl.  Ficker,  Urkk.  z.  Gesch.  d. 
Eoemerzuges  Kaiser  Ludw.  d.  B.  S.  76  ff.  Riezler,  D.  literar.  "Widersacher 
S.  68  Anm.  und  C  Miiher,  D.  Kampf  Ludwigs  d.  B.  S.  210.  —  tJber  J.  Fidansolae 
und  H.  Beneauditi  vgl.  Bullarium  Franciscanum  V  Nr,  687  und  Register. 


Beziehuiigen  der  Konige  Karlll., 

Robert  und  Friedrich  zueinander 

1304—1327. 


428.  Jayme  11.  aii  Koui^  Friedrich:  kaim  iiber  die  von  Roger 

de  Loria  iiberbracliten  Kapitel    betr.    Romania   sich    nicht 

iiussern,  ist  zur  Unterstiitzung  Friedrichs  hereit.     Tortosa 

1304  September  2tJ. 

Zwist  mit  Karl  II.  wegen  der  Titelfrage. 

Illustri  principi  regi  Frederico  karissimo  fratri  nostro 
Jacobus  etc.  Capitula  per  vos  iiobis  missa  per  nobilem  et 
dilectum  ammiratum  nostrum  Rogerium  de  Lauria  super 
negocio  Romanie  recepimus,  et  que  continebantur  in  eis,  intel- 
leximus  diligenter.  Ad  que  fraternitati  vestre  respondendo 
significamus,  quod,  cum  res  sit  dubia  et  incerta,  vobis  recte 
consulere  non  possemus.  Super  iuvamine  vero,  quod  in  ipso 
negocio  per  nos  vobis  impendi  postulastis,  ad  id  prestandum 
gratis  nos  offerimus  paratos.  Dat.  Dertuse  X.  kalendas  Octo- 
bris  anno  domini  MCCCIin. 

Reg.  335  f.  312.  Nach  CRD  612  s.  i.  hatte  Roger  de  Loria  folgende 
Kapitel  bei  seiner  Riickkehr  in  die  Heimat  iiberbracht:  1)  Biindnis  gegen 
alle  mit  Ausnahme  der  Kirche.  Diu,  que,  si  ell  dasi  enrere  a  errat 
contre  eU  per  mal  consell,  es  li  molt  greu,  et  que  dasi  avant  ab  lo 
ajuda  de  Deu  seran  totz  temps  una  cosa;  2)  feit  de  Eomania,  (;o  es  asaber 
de  conquerirla  .  .  .  Sobre  90  na  trames  al  senyor  papa.  (Die  Angelegenheit 
der  katalanischen  Kompagnie.  Ygl,  die  officiose  Darstellung  in  Nr.  431.) 
Im  Frieden  von  Caltabellota  mirde  bestimmt:  quel  dit  senyor  rey  Frederic 
escrivis  lo  seu  titol  rey  de  Trinacria  [e  no?]  de  Secilia;  e  que  90  fos  en  man 
e  en  lo  voler  del  rey  Carles  e  en  axi  lo  dit  senyor  rey  Frederic  ne  prega,  . ,  , 
que  se  pogues  escriure  rey  de  la  isola  de  Siciha.  Er  sandte  Boten  nach  Neapel 
und  Karl;  atorgal  de  paraula  al  dits  misatges.  E  depuys  que  90  ac  atorgat  lo 
dit  rey  Carles,  trames  sos  misatges  en  cort  de  Roma  sobre  aquest  feit  del 
titol  e  depuys  en  Sicilia  al  dit  senyor  Frederic  e  vol  lo  dit  rey  Carles,  que 
lo  dit  senyor  rey  Frederic  escriv[a]  lo  seu  titol  rey  de  Trinacria.  Friedrich 
hat   wiederholt   Zusammenkunfte    verlangt,    die   nicht   stattfanden,     E   axi    es 


—     679     — 

volentat  del  s.  rey  Frederic,  que,  si  lo  dit  rey  Carles  no  vol  atorgar,  axi  com 
promes,  quell  escriva  lo  seu  titol  rey  de  la  isola  de  Sicilia,  que  ell  se  scriva 
rey  Frederic  tertz  tan  solament.     Bittet  um  J.'s  Eat. 

429.  Jaynie  II.  aii  Karl  II.:  Terwunderuiig  iiber  seine  Mit- 
teilungen;  er  liabe  Friedrich  nacli  deni  Frieden  als  iilterer 
Bruder  Ratschlage  erteilt;  die  (xesandtschaft  an  ihn  habe 
nichts  ge^en  die  Kirche  und  Karl  enthalten.    Talencia  1304 

November  3. 

.  .  .  Post  initam  firmatamque  pacera  inter  sacrosanctam 
Romanam  matrem  ecclesiam  ac  vos  et  menioratum  regem 
fratrem  nostrum  ipse  fuit  apostolice  sedis  gracie  restitutus  ac 
cum  vobis  tanti  nexus  indissolubili  vinculo  conformatus.  Rex 
idem  nos  fratrem  maiorem  et  loco  patris  cum  reverencia  pro- 
fiteus  cupiensque  ad  invicem  fraterne  dileccionis  constanciam 
reformacionem  suscipere,  que  fortassis  in  preterito  variavit 
circa  nos,  salubriter  provideri  ac  remitti  eidem,  si  quam  olim 
in  nos  offensam  paraverat,  scriptis  ac  nunciis  postulavit  .  .  . 

Quod  in  legacione  huiiismodi  aliqua  regalis  providencia 
duxerit  ordinanda,  que  famam  nostram  . . .  offenderent  vel  hono- 
rem  aut  possent  iuribus  dicte  Romane  ecclesie  aut  vestris  sive 
convencionibus  inter  memoratam  matrem  ecclesiam  et  vos  ac 
dictum  regem  Fredericum  super  negocio  Sicilie  et  guerra 
preterita  initis  nunc  vel  preposterum  preiudicium  .  .  .  irrogare, 
absit  a  nobis  a  vestraque  hoc  consciencia  omnino  recedat  .  .  . 
Dat.  Valencie  III.  uonas  Novembris  anno  domini  MCCC  quarto. 

Reg.  335  f.  200.  Ebenso  an  Herzog  Kobert,  an  Matteo  Rosso,  Napoleon 
Orsini,  Landulf  und  Petrus  Sabinensis.  Es  handelt  sich  imi  die  Gesandtschaft 
des  Jaspert  de  Castelnou.  Im  J.  1305  imd  1306  wiinschte  Friedrich  weitere 
Verhandlungen,  doch  unterlasst  es  JajTne.  um  keinen  Verdacht  zu  erwecken. 
(Reg.  335  f.  169). 

430.  Zwei  Briefe  Christian  Spinulas  an  Javnie  11.  iiber  die 
Einnahme  des  Gebietes  von  Cuneo  und  die  Unterwerfung  des 
Markgrafen  Manfred  von  Saluzzo  unter  Karl  II.  Er  ist  fiir 
Saluzzo  und  3Iontferrat  Karls  Vasall.    (1305)  October  19  und 

(1306)  Januar  15. 
1.  RexKarolus  miserat  his  diebus  elapsis  eius  senesehalcum 
de  Prouincia  cum  quatricentis  hominibus   equitibus   arm[at]is 
in   contractis    de  Cunico    in  Lumbardia  et  cum  parte  eius  de 


—     680     — 

Lumbardia  multa  castra  et  terras  acceperunt  de  territorio 
marchiouis  Saluciarum,  \ddelicet  de  terra  Cunici,  quam  dictus 
[marchio]  dicto  regi  Karolo  abstulerat.  Unde  marchio  videndo 
se  in  illa  condicione  et  partito  se  aptavit  et  ad  concordiam 
devenit  cum  dicto  rege  Karolo  et  primitus  dictus  marchio  ei 
redit  totam  terram  de  Cunico,  quam  ei  abstulerat,  et  de  eius 
terra  propria  factus  est  eius  vasallus.  Et  debet  ei  servire 
per  tres  menses  anni  de  equis  copertis  et  viginti  quinque, 
longe  a  dicta  terra  marchionis  predicti  per  tres  iornatas,  in 
quacumque  parte  voluerit.  Et  dominus  Fredericus  eius  filius 
primogenitus  ivit  cum  senescalcho  predicto  in  Prouinciam 
causa  faciendi  se  militem  per  doniinum  regem  Karolum  vel 
per  dominum  ducam  eius  filium  .  .  .  Dat.  Janue  .  .  .  die 
XVim.  Octobris. 

2.  Dominus  Manfredus  Saluciarum  marchio  in  Ax  cum 
domino  rege  Karolo  nativitatis  domini  fecit  festum  et  per 
quamplures,  qui  venerunt  de  illis  partibus  enarratur  et  per 
literas  inde  aportatas  etiam  nunciatur,  quod  predictus  dominus 
rex  Karolus  ore  ac  manu  iuravit  ipsi  marchioni  manutenere 
ipsum  atque  defendere  contra  omnes  personas,  ita  de  marchio- 
natu  Montisferrati  sicut  de  illo  Saluciarum.  Et  predictus 
dominus  marchio  eius  vasallus  factus  est,  ita  de  uno  marchio- 
natu  sicut  de  alio,  ut  est  dictum.  Insuper  dicitur,  quod  pre- 
dictus  dominus  rex  Karolus  aut  dominus  princeps  eius  filius 
ad  dimidiam  quadragessimam  in  Lumbardia  personaliter  esse 
debet.  Et  veritas  sic  aparet,  quoniam  in  civitate  nostra 
prefatus  dominus  princeps  cotidie  expectatur  .  .  . 

CRD  12814  und  10397.  Bei  letzterem  handelt  es  sich  um  die  Frage 
der  Nachfolgeschaft  in  Montferrat,  wo  Markgraf  Johann  Anfangs  1305  gestorben 
war.  Schiiesslich  gelangte  der  rechtmassige  Erbe,  der  Palaologe  Theodor  in 
den  Besitz. 

431.  Geschichte  der  katalanischen  Kompagnie  bis  zur  Ge- 
fangennahme  Berengars  de  Entenza:  Veranlassung  zum  Zuge; 
Roger  de  Flor;  Zvrist  niit  Kaiser  Andronicus;  Aussicht  das 
griechische  Reich  fiir  den  Katholizismus  zu  erobern;  Zu- 
stimmung  Benedikts  XI.  zum  AngrifP;  Absendung  des  Sancho 
de  Aragonia  durch  Konig  Friedrich  und  Riickkehr  seiner 
Flotte;  verkehrte  Politik  Berengars  de  Entenza;  Ermordung 


—     681     — 

Rogers;  Gefaiigeiinahme  Berengars  durcli  die  Genuesen;  in- 

folgedessen   starke   Schadigung   des  Unternehniens.     (1305.) 

Zur  weiteren  Geschichte  der  Koinpagnie. 

Cum  placuerit  Deo,  quod  dictus  dominus  rex  Fridericus 
tercins  pacem  haberet  et  ea  habita  remausisset  cum  multitudine 
ahnugavarorum,  qni,  secundum  quod  est  de  natura  pacis,  non 
erant  sibi  deinde^)  in  autea  necessarii,  set  videbantur  super- 
flui  ultra  modum,  utpote  armigeri  inferioris  condicionis  et 
specialiter  almugavari,  adeo  quod  dubitare  cogebatur  dictus 
dominus  rex,  ne,  qui  exercere  predas  tempore  pacis  non  pote- 
rant,  violentias,  rapinas,  et  disrobaciones  inopia  cohacti  com- 
mitterent  in  Sicilia,  vel  adhuc  in  Calabria  contra  subditos  et 
fideles  suos  et  etiam  illustris  domini  regis  Karoli  patris  sui, 
propter  que  pax  turbari  facile  poterat,  unde  oporteret  eum 
ipsos  punire  et  perdere  secundum  iusticiam:  Ad  evitandum 
hec  mala,  que  ipsi  taliter  committere  poterant  et  parcendum 
penis,  quas  ipsi  exinde  reportarent,  eo  maxime,  quod,  sicut 
dictum  est,  superabundabant  in  tempore  pacis ,  dum  quon- 
dam  frater  Rogerius  de  Brundusio^)  vellet  ire  extra  insulam 
Sicilie  pro  suis  commoditatibus  procurandis  et  multi  de  pre- 
dictis  armigeris  venissent  ad  dominum  regem  et  ab  eo  licen- 
ciam  peterent  recedendi,  aliqui  videlicet  eorum  cum  predicto 
fratre  Rogerio,  aliqui  in  Cataloniam  et  nonnulli  ad  alias 
mundi  partes  ire  volentes  dictus  dominus  rex  dedit  istis  li- 
cenciam  recedeudi.  Quorum  maior  pars  recessit  et  profecta 
est  cum  eodem  fratre  Rogerio.  Recesserunt  etiam  et  pro- 
fecti  sunt  cum  eodem  aliqui  milites  atque  homines  probi  ad 
partes  suo  omine  Romanie,  invito  tamen  quodammodo  dicto 
domino  rege.     Quibus  licenciam  negare  non  potuit,  eo  secun- 

a)  So  Ausfert. 


•)  Uber  Roger  de  Flor  vgl.  Muntaner,  Chronica  c.  194  ff.  Dann 
Zurita  II  1.  6  c.  1  ff.,  der  auf  einen  von  mir  nicht  gefundenen  Bericht 
Berengars  de  Entenza  an  den  Konig  hinweist,  wonach  sich  Roger  zuletzt 
nannte:  Miguel  Paleologo  Comeno  yerno  e  megaduque  del  Imperio  de  los 
Romeos.  Schlumberger,  Expedition  des  „Almugavares"  (1902)  5  ff.  Caro, 
Genua  u.  d.  Machte  am  Mittelmeer  II,  299,  304  ff.  tJber  die  Beziehungen  des 
Abenteurers  zum  Templerorden :  Finke,  Papsttum  und  Untergang  des  Templer- 
ordens  I,  46. 


—     682     — 

duin  quod  est  de  ritu  seu  niore  armugavarorum^)  Hyspanie.^) 
Eos  a  se  volentes  recedere  nou  poterat  retinere  invitos, 
quamvis  dominus  rex  in  retinendo  eos  fecerit  totaliter 
posse  suum. 

Postmodum  successu  temporis  redeuntibus  in  Sici- 
liam  aliquibus  de  huiusmodi  militibus,  qui  cum  predicto 
fratre  Rogerio  profecti  fuerant,  tam  per  eos  Cjuam  per  alios 
venientes  de  predictis  partibus  Romanie  diotus  dominus  rex 
accepit  et  scivit,  quod  imperator  Constantinopolitanus  non  qui- 
etabat  (?)  dictos  armigeros  nec  etiam  pacta,  que  eis  fecerat 
et  promiserat,  sicut  referebant  dicti  milites,  observabat  eisdem : 
ita  c^uod  fame  cohactos  oportebat  eos  querere  et  capere  sibi 
per  vim  necessaria  vite  ac  depredari  in  circuytu  regionem. 
Unde  si  dominus  rex  mitteret  galeas  suas  ad  partes  illas, 
facile  reputabant  insurgere  posse  dictos  armigeros  adversus 
predictum  imperatorem.  Quod  si  emergeret,  dicto  imperatori 
in  gravissimum  detrimentum  et  perdicionem  cederet  finaliter 
terre  sue.  Et  iam  multotiens,  si  voluissent,  habendi  sibi 
urbem  Constantinopolitanam  facultas  se  eis  optulit  oportuna. 
Dominus  autem  rex  hiis  cognitis,  sicut  ille,  qui  voluntarius 
est  opponere  se  et  illis  adversari,  qui  inobedientes  sunt  Ro- 
mane  eccleaie  et  contra  fidem  catholicam  moliuntur,  cum 
nuutiis  suis  niissis  pridem  per  eum  ad  Romanam  curiam 
misit  duos  tratres  Predicatores  ad  dominum  Benedictum 
bone  memorie  Romanum  pontificem'^),  per  quos  petivit  ab  eo 
sibi  concedere  licenciam,  si  de  beneplacito  suo  procederet, 
quod  ipse  imperatorem  offenderet  memoratum.  Qui  quidem 
summus  pontifex  respondit  super  hoc  dictis  fratribus,  cjuod 
erat  plurimum  sibi  gratum.  Per  cjuam  licenciam  dictus 
dominus  rex  mandavit  et  facit  armari  decem  galeas. 
Quibus  armatis  preposuit  nobilem  Sanchium  de  Aragonia 
fratrem  suum^)  adhibitis  sibi  nonnullis  militibus  maturiori- 
bus    in    consiliarios    et   guidatores    ipsius     propter  iuvenilem 


^)  D.  h.  eigentlich.  doch  fiir  alle  Untertanen  der  spanischen  Reiche. 
Jayme  entschuldigt  seine  Zuriickhaltung  ja  auch  ofter  mit  diesen  Privilegien. 

^  tjber  diese  Gesandtschaft   enthalt  das  Register  Benedikts  XI.   nichts. 

*)  Ein  Halbbruder  Friedrichs,  illegitimer  Sohn  Pedros  111.,  Kastellan  von 
Emposta. 


—     683     — 

etatem  eius.  Et  mandavit  eis,  quod  cum  predictis  galeis 
transfretarent  ad  predictas  partes  Romanie  et  predictum  im- 
peratorem  niterentur  offendere  toto  posse.  Et  specialiter 
deberent  se  conferre  ad  quasdam  insulas ,  que  sunt  dicti 
imperatoris,  ipsasque  studerent  invadere  et  habere:  scito  per 
dominum  regem,  admodum  et  perquam  maxime  fore  utile, 
si  habitarentur  et  tenerentur  a  catholicis  christianis.  Nam 
huiusmodi  insule  sunt  regioni  Saracenorum  opposite  et  specia- 
liter  terre  Egipti.  Ita  quod  multa  et  gravia  dampna,  immo 
intolerabilia  sentirent  inde  Saraceni  parcium  earundum,  eundo 
videlicet,  redeundo  et  transeundo  cum  eorum  mercimoniis  et 
de  loco  ad  locum  necessaria  transvehendo.  Et  dominus  rex 
iam  permiserat  precedere  Berlingerium  de  Entenza  cum  ali- 
quibus  galeis  tractaturum,  si  ita  esset,  quem  admodum  dicti 
milites,  qui  redierant,  recitabant,  et  quod  predictus  ^ddeKcet 
imperator  non  attenderet  nec  servaret  ])remissa  dictis  arnii- 
geris,  non  solveudo  eis  debita  gagia  et  conventa,  set  permit- 
tendo  eos  fame  perire,  quod  dicti  armigeri  adversus  predictum 
imperatorem  insurgerent,  quia  eo  promissa  negante  nec  eis 
pacta  servaute,  hoc  licite  facere  poterant  et  debebant  nec  sibi  de 
fide  amplius  tenebantur  pro  eo,  quod  apposituni  fuit  in  pactis 
initis  iuter  predictum  imperatorem  ex  una  parte  et  predictos 
armigeros  ex  altera  ante  recessum  predictorem  armigerorum 
de  Sicilia  et  post  per  eundem  imperatorem  aput  Constanti- 
nopolim  acceptatis,  quod,  si  predictus  imperator  non  servaret 
eis  predicta  pacta,  set  deficeret  in  eisdem,  licite  possent  et 
ipsi  sibi  deficere,  insurgendo  adversus  eum  et  propterea  non 
tenerentur  sibi  de  fide  ulterius  quoquomodo.  Hoc  autem 
dominus  rex  faciebat  considerans,  quod,  si  hoc  futurum  erat, 
postea  inde  proveniret'')  maximus  profectus  et  honor  sacrosancte 
Romane  matri  ecclesie  totique  christianitati  et  specialiter 
magnifico  domino  Karolo  filio  domini  regis  Francie,  dilecto 
consobrino  suo,  cuius  amor  ad  hoc  specialiter  incitavit  dictum 
dominum  regem,  sicque  dedit  in  mandatis  dicto  domino  Sanchio 
fratri  suo  et  aliis  militibus  proficiscentibus  cum  predictis 
decem  galeis,  quod,  si  forte  huiusmodi  casus  accideret,  ipsi 
requisiti  vel  non  reqifisiti  a  predictis  armigeris  insurgentibus, 

b)  provenire  Ausfert. 


—     684     — 

contra  predictum  imperatorem  totum  subsidium  et  sforcium, 
quod  possent,  eis  impenderent  et  iuvarent  eosdem.^)  Qui 
casus,  licet  fuisset  partim  per  eundem  fratrem  Rogerium 
ab  ipso  principio,  et  partim  per  predictum  Berengerium  post- 
modum  impeditus,  cum  ipse  Berengerius  contra  mandatum  sibi 
factum  per  dominum  regem  et  promissionem,  quam  ipse  fecerat 
dicto  regi,prevaricandomandataet  deficiendo  promissis,  propriis 
utilitatibus  inhians,  adheserit  dicto  imperatori,  vassallum  se 
faciendo  eius,  officium  et  terram  recipiendo  ab  eo  et  breviter 
totum  contrarium  de  hiis,  que  sibi  iniunctum  et  per  eum 
promissa  fuerant  facieudo,^)  tamen  infra  paucos  dies,  post- 
quam  predicte  galee  illuc  applicuerant,  interfecto  dicto  Roge- 
rio  per  filium  dicti  imperatoris,^)  evenit  ita,  quod  dicti  armi- 
geri,  invocato  nomine  ecclesie  sacrosancte  eiusque  elevato 
vexillo,  insurrexerunt  adversus  predictum  imperatorem.  Quo 
casu  advenieute  predicte  galee,  que  erant  in  insulis'^)  adia- 
centibus  prope  Gallipolim,  non  potuerunt  suum  viagium  ad 
destinatas  insulas  percomplere,  immo  ad  requisitionem  factam 
eidem  nobili  Sanchio  et  aliis  armigeris  galearum  per  predic- 
tum  Berengerium,  quem  iam  mortuo  predicto  fratre  Rogerio 
comitiva  aliorum  armigerorum,  qui  secum  erant,  in  capitane- 
um  suum  elegerat,  properaverunt  in  subsidium  eorundem. 
Et  existentibus  per  multos  dies  predictis  galeis  ante  Calypolim 
et  sumministrautibus  eisdem  armigeris  illud  subsidium,  quod 
poterant,  tum  occasione  diuturni  viagii,  quod  predicte  galee 
ceperant  tempore  hyemali  ac  ventorum  et  maris  renitentium 
tempestatum,  que  morate  fuerant  eas  longo  dierum  spacio  in 
eundo,  et  postquam  eciam  fuerunt  in  illis  partibus  moram  ibi 
traxerant  multam,  adeo  quod  propter  nimium  frigus,  quod 
producebat   aeris   regio   parcium  earundem,  multa  gens  gale- 

c)  insula  Ausfert. 


^)  Karl  von  Valois,  durcli  seine  Frau  Erbe  des  ostromisclien  Reiches. 
Er  ist  nicht  filius  soudem  frater  regis  Francie. 

^)  tJber  die  Ehning  Berengars,  seine  Ernennung  zum  Megadux  berichtet 
Muntaner. 

^)  Im  Friihjahr  1305.  Michael  Lupi  de  Mendia  schreibt  am  24.  Juni  1305 
aus  Perugia  an  den  Konig:  Frater  Rogerius  fuit  invitatus  per  nepotem  —  faisch! 
-^  imperatoris  et  super  mensa  occidit  eum,  ut  dicitur  publice  in  curia.  Sancius 
fratrer  vester  cepit  unam  insulam  noviter,  que  dicitur  Galipo. 


—     685     — 

arum  infiiinata  est  et  mortua:  tum  eciam  quia  galee  ipse 
propter  importunitatem  hyemalis  temporis  erant  ad  modum 
conquassate,  tum  etiam  propter  defectum  panatice  per  moram, 
quam  fecerant  in  eundo  et  stando  in  illis  partibus,  iam  con- 
sumpte,  qua  frui  debebant  pro  viagio  stabilito:  non  potuerunt 
predicte"  galee  morari  ulterius  in  partibus  illis,  set  contra 
voluntatem  eorum  oportuit  eas  regredi  et  in  Siciliam  properare. 
Illi  vero  armigeri,  qui  erant  cum  eodem  fratre  Rogerio  reman- 
serunt  aput  Calypolim,  unde  assidue  dictum  imperatorem  offen- 
dunt  et  dampnificare  eum  non  desinunt  incessanter.  Predic- 
tus  autem  Beriiigerius,  dum  cum  galeis  quinque  post  decessum"^) 
predictarum  galearum  decem,  quibus  preerat  Sanchius,  cum 
quadam  parte  predictorum  armigerorum,  c|uod  sicut  capitaneus 
eorum  facere  poterat,  mari  terraque  dampnificaret  dictum 
imperatorem,  et  occurrerent  sibi  in  mari  deceni  et  septem 
galee  Januensium,  qne  navigando  procedebant  versus  illas 
partes,  sicut  sunt  solite  navigare,  per  easdem  galeas  Januen- 
sium,  eo  vocato  a  capitaneo  predictarum  galearum  Januensium 
sub  fiducia,  captus  extitit  et  detentus  cum  galeis  suis  omnibus 
supradictis,  aliis  de  galeis  eiusdem  Berlingerii  trucidatis, 
aliis  captis  et  carceratis  ductis  per  Januenses  eosdem.^)  Et 
hec  fecerunt  dicti  Januenses  in  servicium  imperatoris  predicti, 
asserentes  se  teneri  et  proponere®)  omnino  dictum  imperatorem 
contra  quemlibet  defendere  et  iuvare.  Propter  quos  insultum 
et  capcionem  sic  commissos  per  eosdem  Januenses  adversus 
predictum  Berengarium  suasque  galeas  gravissime  derogatum 
est  proposito  et  obviatum  successibus,  quibus  validius  atque 
felicius,  quam  prosperati  fuerint,  dicti  armigeri  ad  honorem 
sacrosancte  Romane  ecclesie  proficere  dinoscuntur,  quia  sicut 
communis  indifferenter  habet  opinio,  nisi  eis  istud  obfuisset 
obstaculum,  ad  id  cohegissent  dictum  imperatorem  per  hosti- 
les  impugnaciones,  terrestres  videlicet  et  marinas,  quarum 
precipue  fuit  eis  adempta  facultas,  quod  de  rebus  suis  diffi- 
dere  malis  gratibus  habuisset.  Quod  hinc  evidenter  unus- 
quisque  potest  sensatus  advertere,  quia,  si  dicti  armigeri  suo 
capitaneo  et  galeis,  que  commeatui  erant  eis  ad  minus  accomode, 
d)  Statt  discessiim.      e)  statt  proponentes? 

«)  Am  31.  Mai  1305. 


—     686     — 

per  eosdem  Januenses,  ut  predicitur,  captis  et  fere  omnis  spei 
subsidio  destituti,  tam  animose  tamque  viriliter  processerunt, 
longe  magis  fuissent  predictis  non  privati  subsidiis  prosperari^). 
Quod  probat  apercius  processus  dicti  imperatoris,  quem 
tenuit,  quamcito  dictus  Berengerius  suis  captus  exstitit  cum 
galeis.  Dictus  namque  imperator  et  Greci  ex  capclone  dicti 
Berengerii  galearumque  suarum  admodum  letificati  et  ex  hoc 
quasi  elati,  congregato  undique  exercitu  universo  adversus 
illos  armigeros,  qui  aput  Calipolim  receptabant,  ^  propere 
contenderunt,  eos  impugnare  seu  perdere  finaliter  cogitantes. 
Dicti  vero  armigeri,  sicut  domino  placuit,  nulla  offensione 
accepta  a  Grecis,  crebro  adversus  eos  preliati  sunt  et  potiti 
semper  victoria  contra  ipsos,  sicut  veridice  dicto  domino  regi 
extitit  nunciatum.  Subsequenter  vero  dicti  armigeri  exeuntes 
cum  armis  terram  Calypolim^)  depopulando  et  depredando 
circum  posita  loca  insequendo  Grecos  et  fugando  eos  undique, 
Churmichaellem  dicti  imperatoris  filium  magnum  secum 
ducentem  exercitum  equitum  et  armatorum  obviam^)  habue- 
runt  et  hinc  inde  beUo  commisso  iterum  ^dctores  facti  sunt, 
debellatis  et  fugatis  Grecis  eisdem  et  cum  victoria  Galypolim 
redierunt.  Et  adhuc  hodie  illinc  dictum  imperatorem  impetere 
et  offendere  necnon  et  gentem  suam  totis  viribus  non  cessant 
aliquatenus  nec  postponunt. 

CRD  1563  s.  f.  Gleichz.  Papierabschrift  von  der  Hand  eines  Schreibers 
der  sicilianischen  Kanzlei.  Ob  zur  Information  an  Jayme  II.  geschickt?  Auf- 
faUig  die  starke  Betonung  der  religiosen  Seite.  Ob  zur  Entschuldigung  und  Erkla- 
rung  der  Beteiligung  Friedrichs?  —  Die  Zeit  kann  wohl  nur  1305,  vor  der  Be- 
freiung  Berengars,  sein.  —  Die  Auffassung  Genuas  gibt  Christian  Spinida  am 
19.  Oktober  1305  (CRD  12824)  wieder:  Dictus  dom.  magnum  dampni  a  gentibus 
nostris  recepit  iniuste  .  .  .  salvo  intanto,  quod  \adebatur,  quod  vellet  invadere 
imperinm  Romanie,  quod  multum  tangit  homines  Januenses,  si  dictum  im- 
perium  invaderet  tali  modo,  habentes  causam  et  debitum  cum  domino  impera- 
tore  Grecoram  .  .  .  Das  ist  ehrhcher  als  die  spate  Entschuldigung  der  Genu- 
esen.  Eine  Gesandtschaft  erscheint  Ende  September  in  Aragonien.  Sie  soU 
Biindnisfragen  verhandeln.  Item  suppHcant,  quod  occasione  negocii  Belengerii 
Intencie,  que  accidit  in  partibus  Romanie  regie  maiestati  placeat  habere 
comune  Janue  excusatum,  cum  predicta  facta  fuerint  ex  casu,  non  ex  pro- 
posito  per  homines  .  .  .  vLlis  condicionis.  Reg.  334  f.  126  ff.  Dort  Brief- 
schaften  bis  Juni  1306. 

Vgl.  auch  Caro,n,357.  Die  Entschadigungsfragenziehensich  Jahre  lang  hin. 
Vgl.  11878.     Nach  seiner  Befi-eiung  hat  Berengar  sofort  mit  dem  Papste  ver- 

i)  So  Ausfert.      g)  obvium  Ausfert. 


—     687     — 

handelt.  Vgl.  Muntaner  Kap.  229  S.  406.  So  berichten  aueh  Guarcias  de 
Vergua  und  Garcias  Petri  de  Ayerwe  an  den  Konig:  Dominus  Berengarius 
nobis  retuUt,  quod  de  mandato,  licencia  et  voluntate,  domine,  vestra  iverat  ad 
dominum  summum  pontificem  et  ad  dominum  Carolum  comitem  Vallesii. 
Berengar  sendet  sie  wiedenim  zum  Papste  und  sie  empfehlen  Jayme  dringend 
das  Untemehmen  zur  Verbreitung  des  Glaubens.  (Neapel  1306  Januar  22. 
CRD  9888).  Die  Eifersucht  der  Genuesen  klingt  auch  aus  den  Briefen  Christian 
Spinulas  wieder,  So  die  dunklen  Schilderungen  der  Gewalttatigkeiten  der  Kom- 
pagnie,  die  durch  genuesische  zuriickkehrende  Seeleute  verbreitet  werden;  im 
September  (1306)  hatten  sie  fiir  Geld  emen  Moment  das  Land  verlassen  wollen, 
aber  das  Schlussergebnis  war:  Quod  cum  imperatore  pacem  non  facerent,  pocius 
volunt  Constantinopohm  atque  imperatoris  personam.  Augenblicklich  verhandelten 
papsthche  und  Gesandte  Karls  von  Valois  in  Genua,  um  zu  wissen:  cum  quanta 
navigii  quantitate  convincere  possent  imperium  Romanie.  Karl  will  den  Genu- 
esen  alle  Freiheiten  zugestehen.  In  Genua  herrsche  grosste  Meinungsver- 
schiedenheit:  Die  einen  sagen,  man  solle  Karl  helfen,  damit  kein  anderer  das 
Imperium  bekomme,  die  audern  woUen  keine  Einmischung.  Nach  Christians 
Ansicht  dringt  letztere  Auffassung  wohl  dui-ch.  (CRD  12897  vom  19.  Oktober.) 
—  Tatsachlich  schloss  Karl  von  Valois  ein  Biindnis  mit  Venedig  am  19.  De- 
zember  1306.  (Vgl.  J.  Petit,  Charles  de  Valois  p.  107).  Christian  Spinula 
schreiht  am  5.  Januar  1307  (CRD  10397).  Die  Decembns  ultima  certa  nova 
Januas  advenerunt,  quod  ambaxiatores  domini  Karuh  de  Francia  cum  communi 
Venetorum  sunt  in  eoncordia  tali  modo:  videhcet  quod  prefatus  dominus  Ka- 
rulus  dimittit  et  consentit  comuni  Venetorum  partem,  quam  habent  in  imperio 
Romanie,  et  in  convincendo  imperium  Veneti  debent  ponere  suam  partem  ita 
in  armamento  de  mUitibus  super  terra  sicut  in  maris  navigii  armamento.  Parti 
vero  domino  Karulo  pertinenti  ipsi  Veneti  debent  navigium  suficiens  elargiri 
ad  certam  precii  quantitatem  que  nobis  Januensibus  ocultatur  .  .  .  Preterea 
dicitur,  quod  per  imiversas  mimdi  partes  nunc  direxenmt,  quod  cuncti  Veneti 
domos  debeant  proprias  visitare  .  .  .  Capitaneus  Spinula  monstrat,  quod  magnam 
habet  geluxiam  et  quod  defendere  velit  impeiium  Romanie,  si  homines  Janue 
voluerint  assentire.  Ideoque  separatim  in  communis  paiatio  nobiles  Janue  peti 
facit  et  etiam  populares,  si  placet  eis  velle  defendere  imperium  Romanie,  si 
dominus  Karalus  facere  noluerit  eommuni  Janue,  quod  debebit,  ita  quod  Guelfi 
generaliter  videntur  velle  defendere  imperium  supradictum.  —  Seitdem  starkerer 
Antagonismus  der  beiden  Stadte.  Im  Frieden  war  ausgemacht,  dass  nur  zwei 
Galeeren  der  Venezianer  ins  mar  major  (Schwarze  Meer)  einlaufen  diirften. 
Jetzt  liefen  in  Verbindung  mit  Karl  von  Valois  12  ein.  Darob  grosses  Ge- 
schrei  in  Genua  ob  des  Friedensbruches.  Die  Genuesen  warfen  die  Venezianer 
aus  ihrer  Stadt :  El  cor  lur  sera  entrels  axi  con  ca  e  lop !  .  .  .  La  guerra  tornera 
entrel  Genova  e  Venezia,  schreibt  Dinus  Silvestri  nach  MitteUung  eines  Genueser 
Freundes  (1307  Mai  CRD  1105).  Uber  den  Tod  Berengars  de  Entenza  und 
die  weitem  Geschicke  der  Kompagrie  berichtet  Christian  Spinula  (CRD  12616) 
am  16.  September  (1307): 

Anfrronus  Spinula  die  IIII.  Septembris  veniens  de  parti- 
bus  Gipri  in  Januam  appulit  civitatem,  qui  quo[d]dam  lignum 


—     688     — 

domini  regis  F[rederici]  armatiiin  de  Cathalanis  invenit  in 
mari  de  Miito  de  partibus  GaJlipolis  veniens  et  coUoquium 
habuit  cum  hominibus  dicti  ligni,  eidem  narrantibus,  quod 
Cathalani,  qui  Gallipoli  morabantur,  simul  fuerant  preliati. 
Quorum  una  pars  fuerat  dominus  Berengarius  de  Entenza  cum 
maiori  parte  bonorum  hominum,  partibus  existentibus  in  eis- 
dem.  Altera  pars  fuerat  Rochaforte  cum  amogaveris  et  homi- 
nibus  peditibus  atque  Turchis,  qui  cum  Cathalanis  fecerant 
comitivam.  Quod  prelium  dictus  Rochaforte  devicit  et  ibi 
perentus  fuit  dominus  Berengarius  de  Entenza.  Factoque 
prelio  supradicto  prefatus  Rochaforte  cum  domino  Thebaldo 
de  Mite,^)  nunc  domini  Karoli  de  Francia,  se  aptavit,  qui  ad 
Nigrumpontem  moratur.  Et  eorum  ammiratum  fecerunt  quen- 
dam  nostrum  Januensem,  qui  dicitur  Thedisius  Qacharias. 
Postea  vero  Gallipolim  dirruerunt  per  mare  ac  per  terram 
versus  partes  Saronichi  gradientes.  Dominus  autem  Don- 
ferrandus,  filius  domini  regis  Maioricensis,  cum  duabus  galeis 
armatis  de  dicto  loco  Gallipoli  separavit.  Qui^)  .  .  Bucadane^) 
se  cum  galeis  Yenetorum  invenit,  qui  in  Ulo  mari  pro  domino 
K[arolo]  conversantur,  quarum  amiratus  peciit  dominum  Don- 
ferrandum,  ut  deberet  super  eorum  galeis  ascendere,  cum  eis 
colloquium  suscepturus.  Qui  fecit  ei  respondi,  quod  non  erat 
homo,  qui  pergere  deberet  ad  eum  et  quod  ad  eum  non  per- 
geret  ullo  modo.  Set  si  dictus  ammiratus  cum  eo  vellet  collo- 
quium  sumere,  ad  eum  secure  dirigeret  eius  iter.  Et  de  tali 
mandato  lis  et  verba  maxima  exiverunt,  ita  quod  Veneti  se 
ad  rumorem  levantes  certaverunt  galeas  predicti  domini  Don- 
feiTandi,  quas  viriliter  acceperunt,  et  ipsum  ad  Mgrumpontem 
denuo  perduxerunt  et  ibi  fimiiter  ipsum  tenent  .  .  .  Dat.  Janue 
die  XYI.  Septembris. 

Aus  der  weiteren  Gesehiehte  der  Kompagnie  fiige  ich  an,  dass  die  Kom- 
pagnie  nm  1312  eine  Gesandtschaft  an  Konig Friedrich sandte,  um  einen  seinerSohne 
als  Anfiihrer  zu  erbitten.  (Vgl.  Muntaner  Kap.  242  S.  433).  Der  Vertrag  vom 
Jahre  (1312)  findet  sich  in  CRD  4387,  in  dem  Heft,  in  dem  die  Kaiserurkunden 
Heinrichs  VII.  stehen. 

li)  Zwei  Worter  fehlen. 

^)  Mit  einem  Abkiirzungsstrich  iiber  i.  Es  ist  der  Pai-teiganger  Karls 
von  Valois  Thibaut  de  Cepoy  (Sipoys  bei  Muntaner). 

^)  Das  muss  an  der  Spitze  von  Negroponte  Hegen ;  wenigstens  bezeichnet 
Muntaner  diese  Gegend  als  Ort  des  Zusammentreffens. 


—     689     — 

Capitula  et  convenciones,  secundiim  que  universitas  exer- 
citus  Francorum  in  Romanie  partibus  existentis  per  nobilem 
Rogerium  de  Lauro  militem  marescalcum  et  rectorem  uni- 
versitatis  ipsius  ac  procuratorem  eius  ad  hoc  solenniter  ordi- 
natum  elegit,  approbavit  et  peciit  seu  postulavit  in  eorum 
verum  legitimum  et  naturalem  dominum  iuclitum  infantem 
Manfridum  filium  serenissimi  principis  domini  Friderici  illustris 
regis  Trinacrie  ac  nomine  ipsius  infantis  eundem  dominum 
regem  in  eiusdem  universitatis  rectorem  et  defensorem. 

Beschworen  seitens  Friedriclis  durch  Manfred  de  Claromonte  in  Gegen- 
wart  Symonis  Philippi  de  Regalibus  de  Pistorio  militis  serenissimi  et  excellen- 
tissimi  domini  imperatoris  Messinam  missi  ad  presenciam  dicti  domini  reois 
IFriderici. 

Friedrich  bekundet  am  Schiuss.  dass  er  kein  dominium  wolle  in  partibus 

Romanie  sondem   nur  die  Herrschaft   iiber  die  Mitglieder   der  Kompagnie.  

tJber  Simon  Philippi  de  R.  Vertrauten  Heinrichs  VIl.  und  Rat  des  Bohmen- 
Mnigs  Johann  vgl.  u.  a.  Bonaini,  Acta  und  Riezler,  Vatik.  Akten  Register. 

Aus  dem  Jahre  1321  fiige  ich  eine  Proklamation  an,  die  Konig  Robert 
an  alle  erliess,  die  Anspriiche  an  den  Prinzipat  Achaya  erheben.  Sie  sollen 
sich  bis  zum  15.  September  melden.  Das  Stiick  richtet  sich  gegen  Konig  Friedrich : 

.  .  .  Principales  enim  adversarii  sancte  matris  ecclesie 
nostriciue  scismatici  exercitum  numerosum  preparant  cum 
certo  stolio  gualearum  ad  dictum  principatum  cum  suis  ibi 
incolis  subiugandum  et  natus  domini  Frederici  de  Aragonia 
hostis  nostri  cum  societate  funesta  ipsius  principatus  partes 
occupare  nititur  iuxta  posse.  Quocirca  plena  cum  delibe- 
racione  providimus  per  hoc  edictum  affixum  publice  in  portis 
ci\dtatis  nostre  Auinionensis  maioris  ecclesie  et  ecclesie  loci 
Predicatorum  et  in  palatio  curie  nostre  civitatis  eiusdem, 
quod  potest  cuilibet  verosimiliter  per  se  vel  alium  esse  notum, 
cum  ad  Romanam  curiam  residentem  ad  presens  in  ciritate 
prefata  gentes  veniant  et  inde  recedant  .  .  .  cuiuslibet  nacionis, 
de  opportuno  remedio  providere.  Dat.  millesimo  trecentessimo 
vicessimo  primo,  die  XXI.  Julii,  indictione  quarta,  regno- 
rum  nostrorum  anno  Xin. 

CRD  9868.  Das  Stiick  sendet  in  Abschrift  Pap.  Petrus  de  Abbatia, 
aragonesischer  Prokurator  an  der  Kurie. 


Finke,  Acta  Aragonensia.  44 


—     690     — 

432.  Die   Seneschalle   von   Forcalquier   und   Pieniont   u.    a. 
herichten  Karl  II.  iiher  den  Sieg  bei  Vignale  gegen  Theodor 

von  Monferrat.    Tignale  (1307)  August  28. 

Sacre  regie  maiestati  senescalli  vestri  Forcalquerii  et 
Pedimontis  Isnardus  de  Ponteues,  Bertrandus  de  Mass[it]  et 
Guirandus  de  Symiana  .  .  .  Ad  maiestatis  vestre  noticiam 
presencium  tenore  deferimus,  quod  assumente  altissimo  in 
suis  manibus  clemencie  vestram  causam  die  sabati  vicesimo 
septimo  Augusti  in  ulterioribus  finibus  marchionatus  Montis- 
ferrati  inter  castrum  Cunzani  comunis  Alexandrie  et  castrum 
Ozimiani  comunis  Pauie  bellum  campale  cum  Greco  illo  et 
comite  Philippono  de  Pauia  habuimus  cum  eorum  exercitu, 
videlicet  quinque  milibus  peditibus  et  trecentis  quinquaginta 
equitibus  et  victoriam  inde  pariter  cum  comitiva  dominorum 
Piiilippi  de  Sabaudia,  marchionis  Saluciarum  et  Georgii  de 
Seua  obtinuimus  triumphalem,  sic  quod  de  eisdem  hostibus 
circa  miUe  quingenti  in  campo  sunt  mortui  et  retenti  et  illum 
precipue  comitem  Philipponum  de  Pauia  tenemus  in  castro 
Yignalis  vestris  carceribus  maucipatum.  Nondum  enim  scimus, 
si  prefatus  Grecus  mortuus  in  campo  remansit,  sed  fertur, 
quod  cum  certa  gentis  armigere  comitiva  infra  dictum  castrum 
Ozimiani  per  fuge  subsidium  se  salvavit.  Speratur  autem 
indubie,  quod  terra  Montisferrati  expedietur  in  vestris  manibus, 
si  peccuniam  pro  stipendiis  gentis  armigere  Prouincie  .  .  . 
iusserit  vestra  serenitas  destinari  .  .  .  Scripta  Vignalis  die 
domiuico  XXVIII.  Augusti,  V.  indiccione. 

CRD  Kasten  C-G  LXXXIII.  Or.  Pap.  Ssp.  Adresse:  Sacre  regie 
magestati  Jenisalem  et  Sicilie.  Das  Tagesdatum  ist  irrig,  die  Indiktion  richtig. 
Grecus  ist  Th.eodor  von  Montferrat.  Philipponus  de  Langusco  wird  bei  Niko- 
laus  von  Butrinto  ofter  erwahnt.     Zum  Ganzen  vgl.  man  Caro  U,  358. 

433.  Zwist  zwischen  Karl  11.  und  Friedrich:   1.  Gravamina 
Friedrichs   (anfangs  1308).     2.  Schiedsspruch   Jaymes   iiber 

die  von  Friedrich  besetzten  Burgen.     (1308)9  Marz  18. 

1.  Rex  Karolus  inivit  pacta  cum  Januensibus,  quod  iuvent 
eum  expresse  ad  acquisicionem  insule  Sicilie.i) 


^)  Uber  den  Vertrag  vom  6.  November  1307  vgl.  Caro  II,  359  ff. 


—     691     — 

Item  quod,  cum  pax  tractaretur  iuter  regem  Karolum 
et  ducem  et  ipsum  regem  Fredericum  et  ageretui^  super  facto 
tituli  et  ipse  rex  Fredericus  instaret,  quod  nominaret  se  regem 
insule  Sicilie,  dictus  dux  suasit  dicto  regi  Frederico  et  eum 
roga\dt,  quod  poneret  hoc  in  manu  patris  sui  et  quod  ipse 
faceret  et  procuraret  cum  effectu,  quod  dictus  pater  suus  sue 
in  hoc  satifaceret  voluntati.  Et  dicit,  quod  dictus  dux  contra- 
rium  procuravit,  scilicet  quod  intitularetur  rex  Trinacrie. 

2.  Pronuncia,  que  priraerament  fossen  restituits  per  lo 
rey  en  Frederich  al  rey  Karles  los  castells  de  Calabria.  E 
puys  ciue  sia  restituit  per  lo  rey  Karles  al  rey  en  Frederich 
lo  castell  de  Jac,  sis  te  per  Karles  de  Loria;  e  sis  te  per 
Berenger  de  Loria,  lo  rey  Darago  fara,  que  sia  restituit  al  rey 
en  Frederic.  E  aytan  be  seguen  la  forma  e  la  manera  da- 
muntdita  pronuncia  en  lo  fet  del  tribut  de  Tunez,  axi  com  en 
la  sentencia  pus  largament  es  contengut. 

Reg.  335  f.  222  und  237.  Den  Kem  der  Sache  betont  Jayme  in  einem 
Schreiben  an  Karl  II. :  Scandali  materia  suscitatur  super  facto  tituli  et  castrorum 
Calabrie  et  de  Jacho.  Schon  am  1.  April  1308  ging  B.  de  Sarriano  nach  Neapel 
und  Sicilien,  am  25.  April  wurde  an  beide  Konige  P.  Boyl  magister  racionalis 
geschickt  und  am  18.  Maaz  1309  Guilehnus  de  Laceria.  Vgl.  auch  Eeg.  140  f. 
144 V.  Karl  beklagte  sich  iiber  Friedrich  beim  Papste  Clemens  V.,  der  die  An- 
gelegenheit  drei  Kardinalen  iibertrug;  wahrend  doch,  wie  Friedrich  bitter  schreibt, 
er  iiber  Karl  klagen  konne,  der  40  Galeeren  ausgeriistet  und  m  seinen  Vertrag 
mit  Genua  die  Eroberung  Sicihens  gebracht  habe  (1311  Mai  2:  CRD  9922). 


434.  Konig  Robert  an  Jayme  II.:    iiber   seine  Ausgaben  an 
(ler  Kurie.     (1309  Sommer.) 

J.  hatte  Robert  gemahnt,  dass  er  ihm  die  Assignation,  die  ihm  sein  Yater 
Karlll.  versprochen  fiir  den  Zug  nach  Granada,  auf  dem  er  sich  befindet,  gewahre. 
Eobert  entschuldigt  sich  mit  vielen  Worten,  vor  allem  wegen  seiner  Ausgaben 
in  Avignon: 

En  cort  de  Eoma  par  la  sua  coronatio  .  .  .  ha  ahut  molt 
a  despendre  et  despen  tots  dies.  Encara  que  no  faylex  dia,  [que  no]  dispena 
D.  florins  .  .  .  et  mes  .  .  .  L  nulia  flortns,  que  ha  ahuts  a  pagar  al  papa,  .  .  . 
ha  tots  manlevats  de  la  companyia  de  li  Bardi  et  qui  li  presten  la  mescio  del 
alberch,  axi  con  tots  dies  se  despen.  Et  altres  coses  no  li  ha  volgut  prestar 
ne  li  prestaria  per  res;  abans  de  la  mescio  de  la  casa,  que  li  ha  prestada  (?) 
tots  dies,  se  te  la  dita  companyia  f  ort  per  carragada. 

CRD  1034  s.  f.    Or.  Pap.  Ssp. 

44* 


—     692     — 

435.  (Arnald  yon  Villanova)  an  Koni^in  Blanca:  Verhandlungen 
niit  Konig:  Robert  in  ihrem  und  Jaymes  Auftrage;  einige 
geheime  Sachen,  die  ihren  Wiinschen  entspreehen  sollen, 
will  Rohert  ihm  erst  hei  der  Abreise  sagen,  Vidal  wird 
dann  deshalb  nach  Sicilien  reisen  mussen.  Aufforderung, 
fiir  den  Frieden  zu  wirken,  denn  die  Welt  wird  inimer 
schlechter;  schreckliche  Dinge  konimen.  Der  Papst  wollte, 
dass  er  ihm  Yon  der  evangelischen  Wahrheit  (veritat  evan- 
gelica)  spreche,  nicht  von  Petitionen,  da  dieSacheBonifaz'  VIII. 
ihn  ganz  in  Anspruch  nehme.     (Avignon  1309  Sommer.) 

Domine  sue  karissime  semper  in  filio  virginis  servus  in- 
utilis  universso  manu[um]  oscula  cum  salute. 

Fag  vos  saber,  madona,  que  sobre  lo  negoci,  per  lo  qual 
nos  trameses  al  rey  vostre  frare,  avem  parlat  en  Jacme  deg 
Pla  e  yo,  e  lo  dit  Jacme  vos  porte  en  escrit  la  resposta, 
quel  rey  vostre  frare  a  espressada  sobre  los  articles,  que  de 
part  vos'')  li  presentam.  Mas  alguns  secrets  sa  retenguts, 
per  los  quals,  segons  que  vigare  li  es,  venra  (jo  quel  senyor 
rey  e  vos  desigats  e  tractats  a  prosperitat,  los  quals  secrets 
diu,  que  no  descubriria  si  no  a  mi  solament  e  a^o  .  .  al^) 
partir  sen  de  Provenga  per  tal,  que  sobte  men  vage  en  Sicilia 
e  que  tracte,  qo  que  ell  me  diria.  De  tot  a^o  nous  pux  ree 
espressar,  entro  que  ell  mage  certificat.  Entretant,  madona, 
prec  vos  e  amonest  de  part  nostre  senyor  Jhesu  Christ,  qus 
no  desemparets  lo  negoci  e  que  mes  siats  curosa  de  procurar 
pau  e  amor,  si  fer  o  podets,  en  tots  crestians,  que  en  altre 
temps ;  quar  sapiats  per  cert,  que  les  dispositions  del  mon,  que 
ara  corren,  molt  son  pyors,  que  hom  nou  poria  espressar. 
E  Deus  fara  en  breu  pus  terribles  jors,  que  hom  no  poria 
penssar  ni  aesmar.  Encaraus  prec,  que  ligats  diligentment 
la  letrai),  que  yo  tramet  al  seynor  rey,  e  quem  certifiquets 
dego  que  conexerets,  que  yo  desiga  saber.  Qnar  a  vos  ne 
creure.  La  primera  vegada,  que  parle  ab  lo  papa  sens  pre- 
sencia  dels  cardenals,  li  presente  la  vostra  petitio  e  ell  sobte 
resposme,    que   noli  parlas   si  no  de  la  veritat  evangeKca;  e 

a)  So  Or.      b)  Vorher  fehlen  ein  paar  Buchstaben. 


^)  lch  habe  einen  solchen  in  dieser  Zeit  nicht  gefimden. 


—     693     — 

yo  respus  li,  que  per^on  parlava ,  quar  la  una  daqueles 
pressones,  per  qui  vos  pregavets,  yo  coneg  e  se,  que  a  bon 
esperit.  E  ell  replica  lavors  e  dix:  Lo  negoci  del  papa 
Bonifaci  nos  dona  tant  afer,  que  ni  en  aquexs  negos  ni  en 
los  nostres  no  podem  entendre.  Per  que  conseyl,  que,  quar 
yo  mic'')  e  a  partir,  equan  lo  rey  vostre  frare  sic  partira,  que 
vos  comanets  lo  negoci  daqueles  peticions  a  ceils,  qui  de  part 
vos  o  del  seynor  rey  yc  romanran.  Quar  pus  que  entroduit 
es,  siu  tenen  .  .  .^')  en  sa  sao,  obtendi'an.  Lo  fyl  de  la  verge 
vos  age  en  sa  garda. 

Madrid,  Academia  de  la  Historia,  Papeles  de  Salazar  A.  2  f.  42.  Or. 
Pap.  von  der  Hand  Arnalds  von  Villanova.  Adresse:  Inclite  domine  regine 
Aragonum.  Besiegelt  mit  rotem  "Wachs.  Vom  Siegelbild  nichts  zu  erkennen. 
—  Amald  und  Konig  Robert  sind  beide  noch  an  der  Kurie.  Die  Verhandiungen 
haben  erst  begormea.    Das  passt  auf  das  Jahr  1309. 

436.  Jayrae  II.  an  Konig  Robert:  Seineu  Vorsclilag,  Sardimen 

imd  Korsika  Friedrich  zii  iiberlassen  imd  dafiir  das  Konig- 

reich  Bugia  zu  nehmen,  miisse  er  als  unpassend  ablehuen. 

Bei  der  Belagerung  Alnierias  1309  December  3. 

.  .  .  Ad  id  autem,  quod  nobis  eiusdem  Gilaberti  [de 
Scintilis]  verbo  et  premissis  vestris  litteris  intimastis,  ut  pro 
multiplicibus  utilitatibus  eminentibus  nobis  largius  per  dictum 
Gilabertum  expositis  vellemus  cedere  Sardinie  et  Corsice  regno 
nostro  indeque  pro  emenda  recipere  regnum  Bugie  et  alia 
quedam,  ut  ipsum  Sardinie  et  Corsice  regnum  illustri  regi 
Fredericho  communi  fratri  pro  emenda  Sicilie  traderetur  et 
postea  inter  vos  et  eum  evulso  cuiuslibet  rancoris  scrupulo 
fraterna  dileccio  radices  inconvulsibiles  solidaret:  regie  magni- 
ficencie  respondemus,  quod  .  .  .  huic  rei  [non]  possemus  an- 
nuere  absque  nostro  et  solii  nostri  manifesto  et  nimio  detri- 
mento.  Bene  enim  novit  vestra  serenitas  nos  predictum  Sar- 
dinie  et  Corsice  regnum  donacionis  causa  a  sede  apostolica 
habuisse  .  .  .  nosque  dicti  regni  titulum  tam  in  sigillis  nostris 
quam  aliter  assumpsisse.  Et  adeo  hec  omnibus  manifesta  ex- 
pedicio  publicavit,  quod  eadem  notorie  respiciunt  universi. 
Non  enim  convenit  regie  dignitati  regnum  certum  pro  incerto 
relinquere,  proximum  pro  remoto,  utile  pro  non  tam  utili  .  .  . 


—     694     — 

Yelit  igitur  vestra  cii'cumspecta  serenitas  inde  nos  relinquere 
tot    suflfultos    racionibus    excusatos   .  .  .    Dat.    in    obsidione 
civitatis  Almarie  UI^.  nonas  Decembris  auno  domini  MOCCC*^  IX. 
Reg.  335  f.  342. 

437.  (Ariiald  von  Tillanoya)  an  Jaynie  II.:  Geheiniplan  Roberts 
(betreffs  Siciliens);  Zweifel  an  der  Durchfuliruug,  trotzdem 
er  hrauchhar  sei;  Robert  selbst  erkljirte,  dass  er  ihn  aus- 
f  iihren  werde.  Arnalds  Furcht  vor  der  Zultunft,  denn  iiberall 
provoziere  nian  deu  Zorn  Gottes.  Das  Transsumpt  seiner 
Bede  im  Konsistoriuni  und  die  Antwort  des  Papstes  auf 
seine  Anfrage  seien  erst  jetzt  ausgefertigt.  Der  Konig  erhiilt 
sie  durch  R.  Conesa.  Bittet  Pramissen  und  Conclusio  zu 
beachten.    Marseille  (1310)  Juni  17. 

Domino  suo  semper  in  domino  Jhesu  Christo  pre  mor- 
talibus  caro  servus  inutilis  utriusque  manuum  oscula  cum  salute. 

FaQ  vos  saber,  seynor,  quel  rey  Robert  ara,  quan  parti 
desta  terra,  mespressa  son  enteniment  sobre  lo  negoci,  que 
vos  et  madona  la  regina  li  fees  proposar  per  en  Jacme  Dec*) 
et  mi  et  amo'')  comanat  en  secret  et  vol,  quen  vaga  parlar  ab 
vostre  frare  et  queli  facja  saber  qo  que  ti'obare.  ^)  Et  yo  veg, 
que  Qo  que  ell  a  concebut,  es  cosa  covinent  en  si  et  accep- 
tabla**)  per  la  nostra  part.  Mas  quar'')  ell  son  concebement 
no  poria  conplir,  si  no  ab  favor  daltres  perssones,  en  les 
quals  a  moltes  dificultats:  per  qo  quax  me  desesper  del  feyt 
et  si  altre,  a  qui  tant  no  toquas  lo  feyt,  mo'')  dixes,  agra 
sospita,  que  fos  difugi  palliat.  Mas  ell  fort  aferme,  queu 
menara  a  conpliment.  Et  yo  no  pux  estar  sens  temor.  Quar 
a  totes  partes  veg,  que  crexen  et  broten  noves  dispositions 
a  provocar  la  ira  de  Deu  a  fer  grans  joys.  Encaraus  fag 
saber,  quel  transsumpt  de  la  mia  propositio  en  consistori  et  la 
letra  de  la  resposta,  quel  papa  us  fa  sobre  aquela  requesta, 
queli  fees  per  vostra  letra,  la  qual  Jacme  dec  Pla  li  pre- 
senta:  encara  no  a  III.  setmanes,  que  fo  tot  ensems  bullat, 
quar  lo  papa,  de  pus  en  Jacme  y  fo,  no  dona  audiencia  als 
escrits   de   la   cancellaria  contra  .  .  .'^)  si   no   laltre    dia.     E 

437  a)  Hier  fehlt  Pla.      b)  So  Or.      c)  Ein  Wort  fehlt. 


437  1)  Ygl.  den  Brief  an  die  Konigin  Nr.  435. 


—     695     — 

quar  no  fo,  queu  requeregues  en  la  cancellaria  et  veyen,  que 
a  mi  toquave,  trametrerenmo  et  yo  tramiso  an  R.  Conesa,  que 
ell  vos  0  presentas.  Prevec'^)  avinentea  de  gran  tranquillitat  de 
cor,  qaan  o  volrres  legir  per  tal,  que  pensats  entendre  la 
vertut  deles  premisses  et  la  conclusio  de  tot.  Nostre  seynor 
Jhesu  Christ  vos  tiugue  ple  de  la  sua  amor  eus  fa^e  fenir'') 
vostres  iorns  ala  sua  gloria.    Dat.  Marssilie  XV.  kalendas  Julii, 

CKD  4182.  Or.  Pap.  Ssp.  Da  die  Antwort  des  Papstes  am  9.  Juni  1310 
erfolgte,  so  gehort  das  Stuck  in  die  oben  angegebene  Zeit. 

43H.  Koiiig  Friedrich  seiidet  Jayme  II.  die  voii  ihm  aus 
einer  Schrift  Ariialds  von  Tillanova  entnommenen  und  am 
15.  Oktober  1310  veroflFentlichten  Konstitutioneu:  u.  a.  Gre- 
winnung  der  Sarracenensklaven  fiir  das  Christentnm;  Be- 
handlung  der  Bekehrten;  Terhaltnis  der  Christen  zu  Sarraceuen 
und  Juden.  Yerbot,  jiidische  Arzte  zu  kranken  Christen  zu 
holen;  griecliisclie  Sklaven,  die  zur  ahendliindischen  Kirche 
ubertreten;  Verbot  von  Magie,  Zauberei  und  verschiedener 
Spiele.    Messina  1310  November  25. 

Noveritis,  reverende  frater,  quod  ex  illo  scripto  infor- 
mationis  venerabilis  et  sapientis  viri  magistri  Arnaldi  de 
Villanova,  quod  mittimus  vobis,i)  coUegimus  et  edidimus 
nuper  quasdam  constituciones  nostras,  que  sunt  per  nos  ubi- 
que  per  Siciliam  promulgate  et  ad  honorem  Dei  et  laudem 
sui  nominis  observantur.  Quare  copiam  seu  transumptum, 
ut  earum  noticiam  habeatis,  sub  sigillo  nostro  secreto  presen- 
tibus  destinamus  annexam. 

Constituciones  sive  capitula  edita  per  serenissimum 
dominum  regem  Fredericum  tercium  XV.  Octobris  Vnil.  in- 
dictionis  apud  Messanam. 

437  d)  Doch  von  prever?  Or.  hat  eher  prevet. 

4381)  Diese  Schrift  kann  nur:  Seynor,  vos  sots  tenguts  (gedr.  Menendez 
Pelayo,  Hist.  de  los  heterodoxos  Espanoles  I,  745  ff.)  sein.  Man  vgl.  nur 
S.  749  f.  Allerdings  sind  nicht  alle  passenden  Eeformvorschlage  aufgenommen, 
natiirlich  nicht  auch  die  unpassenden  z.  B.  der  Vorschlag  fiir  die  Juden,  ent- 
weder  binnen  Jahresfrist  das  Christentum  anzunehraen  oder  das  Land  zu  ver- 
lassen;  sonst  solle  er  sie  wie  die  Konige  von  England  und  von  Frankreich 
getan,  des  Landes  verweisen:  Farets  los  saber,  que,  si  a  a^o  no  sacorden 
finahnent,  axi  com  lo  rey  Danglaterra  primer  et  puxes  lo  rey  de  Francpa,  los 
gitarets  de  tota  vostra  seynoria.     Menedez  p.  749. 


—     696     — 

De  fide  catholica  et  servis  Sarracenis  ad  eam  redire 
volentibus. 

Ut  Christi  nomen,  quo  vocamur  et  dicimur  christiani, 
assumsisse  non  videamur  invanum,  expedit  pro  salute,  ut  .  .  . 
infidelium  revocentur  eiTores  efficaciter  .  .  .  Cum  igitur  veritate 
non  agnita  Sarraceni  servi  vel  liberi  tendant  cum  eorum  errori- 
bus  in  sue  salutis  dispendium  et  ruinam,  quos  forte  vel  ipsorum 
aliquos  doctrinamChristi  sepius  audieutes  ad  sacri  fontem  baptis- 
matis  divina  clemeucia  revocaret,  evangelica  inspirante  doctrina, 
providimus  illos  coadunari  ad  audiendum  sepe,  sepius  verbum 
Dei  proponendum  a  prelatis  religiosis  ac  aliis  personis,  ad 
quas  huiusmodi  spectat  officium  predicandi.  Et  ut  ingredi- 
endi  ianuam  omnium  sacramentorum,  que  est  ipsum  baptisma, 
liber  sit  aditus  et  introitus  planus  pateat  et  sua\is,  omnem 
clausure  materiam  ac  impedimentum  huius  itineris  provi- 
dimus  removeri:  Hac  igitur  perpetua  valitura  constitucione 
sanccimus,  ut  nullus  de  cetero  tante  temeritatis  existat,  ut 
servum  suum  Sarracenum,  qui  ad  idem  baptisma  errore  ab- 
ducto  aspirare  voluerit,  ab  huiusmodi  sancto  proposito  retra- 
hat,  revocet  vel  perturbet,  quin  immo  ipsum  ad  hoc  aspirantem 
tamquam  id  gratum  habens  ad  hoc  animet  et  ortetur.  Quod 
si  forte  quis  contravenire  presumpserit,  de  hoc  apud  iudicem 
loci  contra  dominum  ipsi  servo  deponendi  querelam  tribuimus 
potestatem.  Qui  dominus  in  iudicio  presentatus  ad  consen- 
ciendum  baptismati  servi  sui  post  aliquos  dies  iuxta  arbitrium 
ecclesie  cohercione  debita  compellatur  et  per  unum  annum  con- 
tinuum  carceri  in  vdnculis  deputetur  .  .  . 

Qualiter  tractandi  sunt  servi  a  dominis  post  baptisma. 

Qualiter  autem  ipsos  post  dicti  fontem  baptismatis  trac- 
tare  debemus,  docet  apostolus  ad  Philemonem  dicens:^)  Sus- 
cipe  illum  iam  non  ut  servum,  set  ut  fratrem  karissimum  in 
domino  et  in  carne. 

Ut  servi  post  suscepcionem  baptismatis  fidelius  et  devo- 
cius  serviant  dominis  suis  .  .  . 

De  non  seviendo  in  servos  post  baptisma  et  ponendo 
compedibus  fugitivum. 

2j  Phil.  c.  17. 


—     697     — 

Ut  autem  dicta  frateraa  ti^actacio  et  humana  benignitas 
inter  alia  pateat,  qua  ipsos  neophitos  prosequi  debent  ceteri 
Christiani,  nuUis  licere  providimus,  Christiana  mancipia  vul- 
neribus  aut  flagellis  afficere  aut  aliquod  membrum  illis  incidere 
vel  devastare,  in  facie  vel  in  fronte  signare,  aut  in  ea  aliqua- 
tenus  insevire,  cum,  licet  sint  domini  servorum,  tamen  suorum 
membrorum  domini  non  existant.  Eos  tamen  a  dominis  casti- 
gari  permittimus,  cum  culpa  processerit  et  christiani  sint, 
iuste,  le\dter  et  benigne.  Eum,  tamen  si  fugitiNiis,  contumax 
fuerit  vel  protervus,  poni  compedibus  non  vetamus. 

De  non  vocando  christianos,  quamvis  sint  servi,  et  etiamsi 
fuerint  Judei,  canes  renegatos. 

.  .  .  Canes  vocari  secundum  usum  loquendi  Judei  tantum 
sint  soliti  ac  pagani  .  .  .  Si  quis  contra  fecerit  per  annum 
unum  stet  in  vinculis  .  .  . 

De  baptizando  fetu  servorum,  postquam  ad  lucem  per- 
venerit. 

.  .  .  Perpetuo  mandamus  edicto,  ut  domini  servorum  sive 
christianarum  sive  Sarracenarum  pariencium  partum  ipsum, 
postquam  ad  lucem  pervenerit,  sicut  assuetus  est  in  suis  filiis 
facere,  baptizari  procurent.  Quod  si  contra  fecerint,  infantes 
ipsi  nichilominus  sine  calumpnia  per  ecciesiam  baptizati  liberi 
statim  fiant. 

Ut  nulli  Sarraceno  vel  Judeo  liceat  servum  Christianum 
emere  vel  tenere  et  de  eo  non  vendendo  infideli  .  .  . 

Quod  servi  nati  in  domo  Judeorum  sint  liberi,  postquam 
fuerint  baptizati  ... 

De  signo  deferendo  a  Sarracenis,  ut  discernantur  a 
Christianis. 

Quoniam  in  terris  nostri  dominii  ...'*)  quedam  inolevit 
confusio,  ut  [a]  christianis  Sarracenos  nulla  distinguit  diver- 
sitas  habitus,  unde  contingit  interdum,  quod  per  errorem 
Christiani  Sarracenorum  et  Sarraceni  Christianorum  mulieri- 
bus  commisceantur^j  et  plui^a  alia  exinde  enormia  commit- 
tantur,'')  .  .  .  statuimus,  ut  Sarraceni  ipsi  utriusque  sexus  in 
toto   nostro    dominio   et  omni   tempore  .   .   .  signum  bastoni 

a)  Ein  Wort  fehlt.    ib)  commiscentur  coimnittimtur  Or. 


—     698     — 

nibei  longi  per  unum  palmum  et  amplius  per  digitos  duos 
per  transversum  deferant  ante  pectus. 

De  statuto,  ut  christianus  non  sit  testis  contra  Judeos, 
sublato. 

Pravani  constitucionis  .  .  .  observanciam,  qua  Christia- 
norum  testimonium  adversus  Judeos  in  quibusdam  locis 
Sicilie  non  admittitur,  [multis?]  causis  tolli  vohimus  .  .  . 

Ut  nullus  Christianus  habeat  familiaritatem  assiduam 
cum  Judeis  vel  cum  eis  comedat  vel  in  eorum  serviciis  com- 
moretur  .  .  . 

Ut  nullus  Judeus  habeat  officium  publicum  .  .  . 

Ut  nullus  Judeus  audeat  medendi  artem  exercere  in 
Christiano  vel  medicinam  sibi  dare  vel  conficere.^) 

In  hiis  confidere  non  possumus,  qui  fidem  non  habent, 
nec  aliis  poterunt  esse  fideles,  qui  eorum  dominum  prodide- 
runt.  Eapropter  providimus,  .  .  .  ut  nullus  Judeorum  .  .  . 
medendi  artem  [in  Christian]is  audeat  exercere  vel  medicinas 
pro  Christianis  conficere  aut . . .  vendere  vel  eciam  ministrare  . . . 
Judeus^)  ipse  per  annum  unum  carceri*^)  detineatur  inclusus  . . . 
Christianus  .  .  .  per  tres  menses  detineatur  .  .  .  et  totum 
salarii  .  .  .  ad  curie  manus  perveniet  .  .  . 

Quod  nullus  ancillam  suam  prostituat  .  .  . 

.  .  .  Ipsam  liberam  esse  iubemus  et  a  dicti  questus  turpi- 
tudine  revocari. 

Ut  servi  Greci  de  Romania,  postquam  ceperunt  credere 
articulos  fidei,  ut  s.  Romana  ecclesia  tenet,  si  extunc  servi- 
verint  per  septem  annos,  sint  liberi  .  .  . 

De  non  vendendo  servo  Grece  persone  suspecte  vel  alii, 
si  forte  servus  propter  devocionem,  quam  habeat  ad  priorem 
dominum,  non  consenserit.  ^) 

Quod  nuUus  audeat  mandare  servis  suis  aliquid,  quod 
sit  in  Christi  opprobrium  ... 

c)  So  Or. 


^)  In  der  Anregung,  die  Arnald  hierzu  gab,  driickt  sich  die  Abneigung 
des  christlichen  gegen  den  jiidischen  Arzt  aus. 

*)  "Wenn  er  dagegen  handelt. 

5)  Grund:  Coniecturari  possit  aperte  ipsum  nonnisi  ad  turpe  servicium 
sive  questum  velle  vendere. 


—     699     — 

Quod  nullus  vendat  servum  Christianum  pro  Sarraceno 
et   qualiter    puniatur  emptor  et  venditor,   si  sciens  fuerit  .  .  . 

De  non  faciendis  veneficiis,  magiis,  incantationibus  et 
huiusmodi  talibus. 

Nulli  restat  ambiguitati  suspensum ,  quin  veneficiis, 
magiis,  [incanjtacionibus,  auguriis,  divinacionibus,  sortilegiis 
ceterisque  talibus  iunitentes  perversores  sacre  religionis  fidei 
a  Christifidelibus  reputentur,  qui  .  .  .  di\dne  sapiencie  simula- 
tores,  humanas  posse  mentes  divertere  et  scripturarum  in- 
speccione  futura  predicere  falso  promittunt,  volentes  Deo  si- 
miles  esse  videri  .  .  . 

De  non  ludendo  ad  tabulas  et  azardum. 

.  .  .  Statuimus,  ut  lex  illa  Greca  divi  imperatoris  Justi- 
niani  .  .  .  inviolabiliter  observetur^)  .  .  . 

De  ludis  permissis  et  pena  statuta  contra  eos,  qui  ad 
tabulas  vel  taxillos  ludere  presumpserunt^)  .  .  . 

Causa,  qua  hidus  quilibet  taxillorum  prohibetur  et  ut 
nemo  emat,  faciat  seu  portet  aut  teneat  taxillos^)  .  .  . 

Prohibicio,  ne  quis  teneat  tabulerium  seu  tabulas. 

De  non  usurpandis  vel  occupandis  iuribus  et  bonis  ec- 
clesiasticis  .  .  . 

De  constitutione  prohibente  deferri  res  illicitas  ad  Sarra- 
cenos  inviolabiliter  observanda  .  .  . 

De  honore  et  reverencia  in  hiis  et  aliis  omnibus  sedi 
apostolice  reservato. 

Dat.  Messane  anno  dominice  incarnacionis  M^CCC^X, 
mense  Novembri,  XXY.  eiusdem,  VLUI.  indiccione. 

CRD  3792  Or.  Pap.  Heft.     Siegelspur. 

439.  Der  wegeii  der  Kronuiig  Jaynies  zum  Konig  vou  Sicilien 
abgesetzte  Bischof  von  Nicastro  an  Jaynie  II.:  Bitte,  ihni 
vor  seineni  Tode  die  Erlaubnis  zuni  Tragen  des  bischof  lichen 


6)  Vgl.  Cod.  Just.  3,  43,  1. 

^)  Preter  autem  predictos  quinque  ludos  —  in  Cod.  Justinianeus  —  per- 
missos  ad  balistas  ac  eciam  ad  arcus  ac  lancearum  et  dardorum  iactus,  .  .  . 
cum  causa  \irtutis  vertatur. 

8)  Wegen  der  nahen  Verwandtschaft  mit  dem  WurfelspieL,  der  Gefahr 
der  Blasphemie,  Meineide,  Liigen  usw. 


—     700     — 

Crewandes  wieder  zu  verschaffen  und  eine  kleine  Unterstiitzung 
von  Konig  Friedrich  zu  erwirken.     (1310.) 

Sacre  regie  maiestati  saus  olim  episcopus  Neocastrensis 
recomendationem  ad  pedes.  Antique  benivolentie  con- 
tempplatio,  quam  erga  personam  meam  gessit  hacteuus  spe- 
tialem  regia  celsitudo,  fidenter  me  adiuvat  et  inducit,  ut  ad 
benignitatem  vestram  recurram  humiliter  et  auxilii  vestri 
opem  implorem,  ut,  quod  meritis  proprie  accionis  non  mereor, 
vestri  saltem  patrocinii  favore  nanciscar.  Cum  igitur  desi- 
derio  desiderem  in  senectutis  tempore  constitutus  et  ad  annos 
decrepitos  iam  productus  ad  pontificalia,  que  pro  vestra  co- 
ronatione  ammisi,i)  saltem  vestitus*)  et  cum  ipsis,  si  Deo 
placuerit,  in  mortis  articulo  sepeliri,  magnitudini  vestre  flexis 
genibus  supplico  reverenter,  ut  in  adeptione  ac  perfectione 
prestite  gracie,  sicut  incepistis  •  .  .^)  quanquam  nou  fuerim 
eifectum  debitum  assecutus,  opponente  se,  sicut  intellexi  per 
meum  nuntium  spetialem,  domino  P.  de  Bulercano^)  cardinale, 
cui  celsitudo  vestra  super  hoc  in  mei  favorem  placuit  scribere. 
Senectutem  meam  dignemini,  queso,  miseratione  vestra  benivola 
consolari,  quia  hoc  regalis  celsitudinis  cedet  ad  gloriam  et 
honorem.  Ad  hec,  domine  mi  rex,  supplico  iterato,  ut  latori 
presentium  religioso  viro  fratri  Peregrino  de  ordine  Predicatorum 
familiari  et  nuntio  illusti'is  regis  tertii  Friderici  domini  fratris 
vestri  super  hiis,  que  pro  parte  mea  magnitudini  vestre  suppli- 
cando  retulerit,  et  pium,  si  placeat,  dignemini  prebere  auditum 
et  adsensum  benivolum,  ut  decet  regiam  pietatem. 

Hec^)  sunt,  que  petit  olim  Neocastrensis,  ut  dignetur 
maiestas  regia  scribere  efficaciter  fratri  suo  regi  Friderico, 
quod  det  sibi  membrum  aliquod  in  Sicilia  in  vita  sua,  super 
quo  possit  recipere  quinquaginta  uncias  anunatim  .  .  .  Item 
quod  mittat  sibi  aliquod  apparatum  pro  cantanda  missa  pro 
salute  sua  et  anima  proienitorum'')  suorum. 

a)  Statt  vestiri?  b)  Es  folgt  dann  vestri  gracia,  ater  es  fehlt  das  Ver- 
bum:  fortfahrt  o.  a.     c)  So  Or. 


^)  Tancredus  de  Montefusculo  Ord.  Min.  exkommuniciert  und  abgesetzt 
von  Nikolaus  IV.     Vgl.  Eeg.  de  Nicolas  IV.    Nr.  4405. 

2)  Das  wird  doch  wohl  Petrus  Valerianus  Dui-aguerra  sein,  der  allerdings 
schon  1302  starb.     Dann  hat  sich  J.  schon  unter  Bonifaz'  VIII.  bemiiht. 

^)  Auf  einem  Zettel. 


—     701     — 

CED  1037.  Or.  Pap.  Bruchstiick  des  SiegeLs  noch  vorhanden.  Die 
Bitte  rauss  mn  1310  erfolgt  sein.  Damals  weilten  in  der  Zeit  vom  September 
bis  November  bei  Jayme  die  Gesandten  Friedrichs:  fr.  Peregrinus  de  Messana 
ord.  Pred.  capellanus  et  familiaris  Friedrichs  (spater  Bischof)  und  Franciscus  de 
Johanne  miles.  Sie  brachten  eine  Anzahl  Klagen  gegen  Robert  vor.  ver- 
handelten  in  der  Sache  Amalds  von  Villanova  (vgl.  unten),  HeLratssachen  usw. 
In  CRD  1025  s.  f.  wird  ausfiihrUch  der  Zweck  ihrer  Legation  entwickelt  und 
es  folgen  dann  Notizen  dariiber  von  der  Hand  des  Bemardus  de  Aversone.  — 
Schon  im  J.  1292  hatte  sich  J.  bei  seinem  Bmder  fiir  den  Bischof  verwandt:  Cum 
rev.  in  Christo  frater  Tancredus  Neocastrensis  episcopus  .  .  .  pro  nostra  fide 
servanda  passus  fuerat  dampna  plurima  et  labores  et  .  .  .  redditus  Maniasenssis 
monasterii  suis  expensis  non  superent .  .  ,  so  soU  er  aus  sicilischer  Kirche  ihm 
Einkommen  versohaffen  Eeg.  260  f.  248^.  Ich  schliesse  an  CRD  12925,  eine 
bewegliche  Klage  des  Leonardus  ep.  Cathaniensis  bei  Jayme:  Er  eriniiert  an 
die  alte  AnhanglictLkeit  seines  Hauses  (der  Fieschi)  an  das  aragonesische. 
Quamplures  de  domo  nostra  a  .  .  .  predecessoribus  vestris  .  .  .  militare  cin- 
gulum  receperunt;  so  spezieU  sein  Vater  von  Jayme  I.  Kardinal  Lucas  (Fieschi) 
sei  intimer  Freund  Aragoniens  und  er  selbst  sei  lange  von  Konig  Friedrich  in 
Ehren  gehalten  woUen.  Contigit  autem  istam  maledictam  (Liicke)  suboriri  Lom- 
bardorum.  Die  Fieschi  schlossen  sich  Konig  Robert  an;  sonst  waren  sie  schutz- 
los  gewesen.  Er  selbst  habe  nichts  gegen  Konig  Friediich  getan.  trotzdem 
habe  dieser  ihn  seiner  Einkiinfte  beraubt.  Er  bittet  doch  bei  Friedrich  fiir 
ihn  einzutreten.  Avignon  Oktober  22.  ("Wohl  um  1322.  Bei  Eubel,  Hierarcliie 
heisst  es  unter  Cathanien.  Anm.  3:  Administra^it  ecclesiam  CIusLnam  1322 
1327,  cum  in  sua  ecclesia  residere  non  posset.) 

440.  (Ariiald  Ton  Yillaiiova)  an  Jayme  11.:  empflehlt,  unter 
Bekundung  seiner  Anhiinglichkeit,  ein  Medikament.  Um  die 
tjbertragun^  des  Titels:  Konig;  von  Jerusalem  auf  Konig 
Friedrich  hat  er  sich  seit  seinem  Weggange  aus  der  Provence 
nicht  mehr  gekiimmert.     Messina  (1310)  Januar  9. 

Domino  suo  semper  in  domino  Jhesu  Christo  karissimo 
servus  utrique  inutilis  manuum  oscula  cum  salute.  Scripsi 
vobis  alias,  si  recolitis,  quod  nullo  modo  poteritis  michi 
auferre  vel  proybere,  quin  diligam  vos,  quia  privileg-ium 
libere  diligendi,  quemcunque  voluero,  sic  michi  dedit  altissimus, 
quod  nullus  inde  potest  me  spoliare.  Unde  quia  multa  per- 
cepi  de  passionibus  cordis  et  corporis  vestri,  consulo,  quod 
faciatis  fieri  electuarium,  cuius  receptum  hic  scienter  inclusi, 
et  utamini  eo,  sicut  in  cedula  contiuetur. 

De  uegocio  tituli  regni  Jerusalem  transportando  in  fra- 
trem   vestrum,  postquam  [r]ecessi  de  Provincia,  nullam  solli- 


-     702     — 

citudinem  habni,  tum  qnia  rex  Robertns  non  erat  in  regno, 
tum  quia,  dum  essem  in  Provincia,  sicut  vobis  signifficavi''),  .  .  . 
non  clare  colligere  potui  signa  spey.  Et  ideo  penitus  destiti 
soUicitare'')  exinde.  Quid  autem  super  hoc  volueritis  me 
facturum,  nescio;  set  hoc  scio,  quod  Deus  in  proximo  super 
hoc  et  aliis  dubiis  plene  vobis  aperiet  ianuas  cei-titudinis. 
Quem  precor,  ut  plenius  conservef^)  et  consoletur.  Dat. 
Messane  V.  ydus  J[a]nuarii. 

CED    10921.     Or.    Pap.     Von    der  Hand  Arnalds    von  Villanova.     Der 
erste  Absatz  weist  wohl  auf  den  Bruch  Jaymes  mit  Amald  hin. 

441.  Koiiig  Friedrich  an  Kouigiii  Maria  toii  Kastilien:  Erz- 
bischof  Bartliolomaus  von  Palermo  liat  den  Plan  einer  Heirat 
zwischen  Infant  Philipp  und  seiner  iiltesten  Tocliter  (Kon- 
stanze)  ohne  sein  Wissen  angeregt;  so  sehr  er  die  Ehre 
schiitze,  niiisse  er  ablehnen,  da  seine  Tochter  nocli  allzu  jung 
sei  und  er  seine  Kinder  zunachst  nur  den  ewigen  Konig 
lieben  lehre  und  sie  spater  frei  walilen  lasse.    Messina  (1311) 

Januar  30. 

Litteras  serenitatis  Alfonsus  Johannis  lator  presencium 
nobis  exhibuit,  quarum  tenore  comperimus,  quod  tam  mag- 
nifico  domino  regi  Castelle  filio  vestro  quam  vobis  placuerit 
ordinare,  quod  inter  illustrem  dominum  Philippum  natum 
vestrum  et  primogenitam  nostram  matiimonium  tractaretur 
ad  suggestionem  reverendi  patris  domini  Bartholomei  venera- 
bilis  archiepiscopi  Panormitani,  consanguinei  et  consiliarii 
nostri,!)  qui  de  industria  sue  sinceritatis  preter  nostram 
scienciam  hoc  voluit  promovere.  De  quo  tractatu  notificamus 
vestre  serenitati,  quod  adeo  gratus  esset  nobis  ut  vobis  et  cete- 
ris  dominis  prelibatis,  si  fieri  posset  absque  ullo  impedimento. 
Set  duo  sunt,  que  tractatum  valde  impediunt  et  retardant: 
Primum  est,  quia  filia  nostra  predicta  nimis  adhuc  ab  annis 
nubilibus  elongatur.  Secundum  est,  quia  nos  intendimus,  quod 
in  omnibus  liberis  nostris  eam  regulam  observemus,  qua 
nosmet  ipsos  ad  Dei  obsequium  ordinemus,  sicut  ceteri 
Christiani  melius  quam  nos  regulati  se  ordinant,  scilicet,  ut 
«0  a)  Ein  Wort  f ehlt.     b)  solhcitai-i  Or.     c)  vos  fehlt  wohl. 


**!  1)  B.  de  Antiochia,  also  von  der  staufischen  Seite  her  verwandt. 


—     703     — 

in  cunctis  agendis  non  nostram  set  pocius  Dei  voluntatem 
adimpleamus.  Idcirco  de  liberis  nostris  istud  in  corde  firma- 
vimus,  quod  usque  ad  annos  discrecionis  informemus  eos,  cum 
quanta  poterimus  diligencia,  solum  ad  cognoscendum  et  dili- 
gendum  eteruum  regem,  qui  potest  eis  tam  gloriam  et  hono- 
rem  quam  salutis  gaudium  sine  fine  tribuere.  Qua  conside- 
racione  consciencia  nos  obligat  et  informat  ad  expectandum 
tam  in  primogenita  nostra  quam  in  ceteris  liberis  annos  natu- 
ralis  discrecionis.  Et  si  tunc  forsitan  inspirante  altissimo 
vellet  aliquis  liberorum  nostrorum  in  virginitate  servire 
domino  Jhesu  Christo,  nuUa  racione  impediremus,  set  cum 
omni  devocione  prosequeremur  Dei  nutum  et  donum  tam 
excellentis  gracie  studeremus  totis  viribus  conservare.  Si 
tamen  tunc  eligeret  primogenita  nostra  servire  domino  Jhesu 
Christo  in  statu  coniugii,  pre  cunctis  aliis  regum  domibus 
eligeremus  eam  coniungere  nato  vestro.  Dat.  Messane  sub 
parvo  sigillo  nostro  secreto  penultimo  Januarii  VIIIP.  in- 
dictione. 

Et  in  simili  forma  et  modo  scriptum  est  regi  Castelle 
super  dicto  negocio. 

CKD  10059.  Gleichz.  Kopie  Pap.  aus  der  sizilianisclien  Kanzlei.  Dieser 
eine  hochst  merkwiirdige  Gesinnung  bekundende  Brief  verliert  etwas  von  seiner 
Besonderheit,  da  er  mit  Verhandlungen  mit  J.  zusammenhangt.  Die  Gesandten 
Friedrichs  (fr.  Peregrinus  und  Franciscus  de  Johanne)  hatten  u.  a.  folgendes 
Schreiben  Jaymes  mitbekommen:  Didacus  Garsie  .  .  .  requisivit  de  matrimonio 
contrahendo  inter  nobilem  Aifonsum  filium  vestrum  —  einen  natiirlichen  Sohn 
Friedrichs,  der  in  Aragonien  erzogen  wurde  —  quem  in  domo  nostra  nutrien- 
dimi  suscepimus  ac  eciam  promovendum  et  filiam  Didaci  .  .  .  nos  enim  habentes 
pro  indecenti  tractatum  matrimonii  supradicti  .  .  .  Dann:  Archiepiscopus  Panor- 
mitanus  absque  connivencia  vestra  intromisit  [se]  de  matrimonio  contrahendo 
inter  Constanciam  natam  vestram  et  Phihppum  regis  Castelle  germanum.  Gibt 
miindlich  Rath.  1310  September  24.  Wahrscheinlich  hat  J.  abgewinkt  und 
ist  das  mit  ein  Gnmd  fiii-  Friedrichs  Schreiben.  Ubrigens  hatten  schon  im 
Jahre  1307  an  der  Kurie  Verhandlungen  zur  Vermahlung  Konstanzens  stattge- 
funden.  Vgl.  Finke,  Papsttum  und  Untergang  des  Templerordens  II,  33. 
Sollte  Friedrieh  darum  nicht  gewusst  haben? 

442.  Eigenliandiger  Brief  Konig  Roberts  an  Jayme  II.: 
Andreas  de  Isernia  hat  im  Konsistorium  bei  dem  Yortrag 
iiber  Verminderung  des  Zensus  eigenmachtig  iiber  Erwerb 
und  Besitz  von  Sicilien  Ausdriicke  gebraucht,  die  den  Papst 


—     704      - 

erzurnten,  und  auch  Konig  Friedrich  kranken  konnten. 
Bittet,  ihn  bei  Friedrich  zu  entschuldigen.    Ayignon  (1311) 

Miirz  1. 

.  .  .  Entre  altres  cosas  dis  messer  Andreu  de  Sergne,i) 
a  qui  nos  aviam  solamen  comes  a  dir  ^o  que  a  drech  apar- 
tengues,  et  el  dis  sobre  qo  moltas  altras  paraules  desorde- 
nadas:  Premeramen  com  lo  papa  e  lesgleza  donet  a  uostre 
avi  lo  regne  de  Sezilia  si  com  regne,  que  legleza  no  podie 
retenir  a  si  ni  recobrar,  ni  trobava  altre,  que  enprengues 
la  conquesta.  Et  despuis  dis,  que  major  gracia  de^dam 
aver  quel  rey  Frederic,  que  tenia  et  a\ie  tenguda  la 
terra  de  Sicilia  per  occupacion,  et  no  era  rason,  que  fossam 
plus  cargas.  Si  que  del  primer  lo  papa  fo  molt  corosas^)  et 
respondet,  que  si  podie  ben  tener  legleza  lo  regne  per  si  et 
cobrar.  Et  li  dis,  que  solamen  avie  prepausat  et  parlat.  Et 
se  dieu  age  la  mie^)  anima,  nos  ni  negun  de  nosti-e  conseyll 
no  sabiam,  quel  degues  prepausar  tals  paraules.  Et  en  aguem 
tous  grant  vergogne  .  .  .  Aco  dissem  devan  tot  lo  consistori 
.  .  .  A  Avigno  lo  premie  jor  de  Mars. 

CED  10846.  Or.  Pap.  Ssp.  Es  mussen  doch  noch  schlimmere  Dinge 
vorgekommen  sein.  Denn  in  einem  den  Gesandten  Friedrichs.  fr.  Peregrinus 
de  Messana  imd  Franciscus  de  Johanne  mitgegebenen,  am  24.  September  1310 
ausgestellten  Briefe  heisst  es:  Friedrich  habe  ihm  berichtet:  Existente  eo 
[Roberto  rege]  cum  domino  papa  et  dominis  cardinalibus  in  consistorio  fecit 
intrare  Andream  de  Isema  consiliarium  suiun.  qui  in  presencia  onmium  predic- 
tonmi  est  detrahendo  locutus  de  domo  nostra  vestraque  ac  utriusque  parentimi, 
secundum  quod  in  litteris  nobis  de  Eomana  curia  transmissis  plenius  continetur, 
per  prefatum  fratrem  Peregrinum  nobis  hostensis.  Er  wird  an  Robert  schreiben. 
Daraus  geht  hervor,  dass  der  Eutschuldigungsbrief  Eoberts  nicht  freiwillig  und 
erst  nach  diesem  geschrieben  sein  muss. 

443.  Yertrag  zwischen  Konig  Rohert  und  seinem  Bruder, 
dem  Fiirsten  von  Tarent:  TVenn  Robei-t  Konig  Friedrich  zum 
Terzicht  auf  Sicilien,  das  er  lebenslanglich  besitzt,  veranlassen 
kann,  indem  Friedrich  ini  Tauscli  das  Konigreich  Albauien 
mit  der  Stadt  und  Burg  Durazzo  uud  deu  andern  Stiidten 
nnd  Grehieten  dieses  Konigreichs  nimmt,  so  verkanft  Furst 

442  a)  So  Or. 


442  1)  Andreas  de  Isemia  erscheint  u.  a.  tatig  auch  bei  Caro  11.  302. 


—     705     — 

Philipp  Albanieii   aii  Ro])ert   fiir   7()(MH)  Unzen  Gold.    Der 
Yertrag  dauert  drei  Jahre.     1311  April  28. 

CRD  4048.  Robert  sendet  diese  Abschrift  Papier  (nach  der  Adresse 
zu  schliessen:  eigenhandig)  an  Jayme  11. 

444.  Konig  Friedrich  an  Konig:  Robert:  yerwiinderung  iiber 
die  Mitteilung  des  Gr.  Escarrer;  der  zwischen  ihnen  bestehende, 
Ton  der  Kirche  bestatigte  Friede,  dessen  Storungen  beseiti^ 
seien,  lasse  Neuerungen  unnotig  erscheinen.    Messina  (1311) 

November  9(?). 

Roberto  .  .  .  Fredericus  .  .  .  rex  Trinaorie  .  .  .  Fem  vos 
saber,  que  reebem  vostra  carta  et  entesem  les  paraules,  que 
Guillerm  Escarrer  nos  dix  de  vostra  part.  Dels  quals  nos 
fees  molt  maravellar,  car  vos  sabets,  que  la  pau,  que  fo 
scripta  entre  nos  et  vos  per  la  vohmtat  de  Deu  fo  confer- 
mada  per  la  esglesia  de  Roma.  E  si  alguns  contrast  hi  hac 
depuys,  beneyt  sia  nostre  senyor,  tot  es  avengut,  per  que  no 
par,  que  sia  necessari  de  fer  hi  neguna  nova  securitat  ne 
mudament  .  .  .  Data  Messine  sub  parvo  sigillo  nostro  secreto 
nono  Novembris  indiccionis  none. 

Reg.  337  f.  329  enthalten  in  einem  Briefe  Jaymes  an  K.  Robert  vom 
5.  Marz  (1311)2.  Uber  diese  Sendung  schreibt  Robert  eigenhandig:  Sapias, 
que  venun  a  nos  GuilJem  Escarrer  feel  vostre  et  devot  nostre,  portet  nos  alcunas 
paroles  tant  subre  lo  fach  dalcun  tractamen  de  pau  mogut  per  maystre  Arnaut, 
segons  que  avias  enteudut,  quant  sobre  lo  fach  de  Sardigna.  Per  la  qual 
chause,  volen  veser  la  entencio  del  rey  Freric  sobre  lo  dit  tractamen,  tramesem 
lo  dit  Guillem  Escarrer  sobre  alcun  tractamen,  per  lo  qual  era  provesit  al  dit 
rey  Frederic  en  loc  de  90,  que  ten  en  sa  'vida,  daltra  terra  ab  .  .  .  titol  de 
regne  et  de  principat,  que  li  podie  remaner  a  si  et  al  seus  per  tous 
temps  .  .  .  Das  sollte  Albanien  sein.  (Vgl.  folg.  Nr.)-  Robert  schreibt  dieses: 
lo  prime  jor  de  Decembre  (CRD  1228  s.  f.  Escritas  de  nostra  ma.)  und  er 
fiigt  bei,  wenn  Friedrich  guten  WiUen  zeige,  sollten  Gonsalvo  Garsia  und  Vidal 
de  Villanova  kommen  und  vreiter  verhandeln.  Robert  wusste  also  von  Friedrichs 
Anschauung  damals  noch  nichts.  Ein  paar  Tage  spater  muss  Escarrer  heim- 
gekehrt  sein,  denn  er  schreibt  am  Nikolaustage  (6.  Dezember)  aus  Neapel  an 
J.  (wobei  er  erwahnt:  Item  lemperador  es  en  Genova  et  dien,  que  a  cor  de 
venyr  en  Roma),  dass  er  alsbald  nach  seiner  Ankunft  in  Neapel  durch  Br. 
Gilera  J.  mitteilen  liess,  wie  er  mit  Konig  Robert  iiber  die  drei  Kapitel,  um 
derentwegen  er  gesandt  war,  —  wohl  Sardinienfrage  —  gesprochen  und  giin- 
stige  Antwort  erhalten  imd  wie  dann :  al  fet  de  la  composicion  et  pau  perpetual, 
.  .  .  que  maestre  Ar.  de   Vilanoua   tractava  emfre  amdous   reys,    la  qual  era 

Finke,  Acta  Aragonensia.  45 


—     706     — 

romasa  per  la  mort  de  mae[s]tre  Ar.,  me  mostra  lo  dit  senyor  rey  de  Sicilia 
los  capitols  et  volc,  que  jo  ab  aquels  anas  al  seynor  rey  Frideric  ab  una  galera, 
quem  fo  armar.  (CRD,  separiert.  Bruchstiick.)  —  Die  Indiction  muss  in 
obigem  Briefe  die  romische  sein,  da  er  unmoglich  (vgl.  auch  folg.  Nr.)  zu  1310 
gestellt  werden  kanim.  G.  Escarrer  begegnet  uns  ofter  in  Abschnitt  V.  Im 
Jahre  1314  ist  er  stellvertretender  Senator  in  Rom.  Vgl.  Pflugk-Harttung. 
Iter  Italicum  S.  636  f. 

445.  Jaymell.  aiiKouigFriedrich:  Empfang  1.  eines  Sclireibens 
von  Esquerrer  iiber  Yertauschung  Siciliens  gegen  Albanien 
und  Morea;  Ablehnung  dieses  Projektes  durch  Friedrich; 
2.  eines  Briefes  niit  der  Bitte,  wenn  er  Vermittler  zwisclien 
beiden  Konigen  sein  solle,  dass  er  fiir  Siciliens  Verbleib  in 
seiner  Familie  wirlte;  3.  eines  Zettels,  wonacli  Esquerrer  einem 
Schreiber  Friedriclis  gesagt,  dass  unter  gewissen  Bedingungen 
Robert  Friedrich  und  den  Seinen  Sicilien  f  iir  ininier  belassen 
werde:  Jayme  hebt  die  Widerspriiche  hervor,  liann  deshalb 
keinen  Rat  geben  und  bittet  um  klare  Darstellung.  V^alencia 
(1311)2  Miirz  6. 
Al  molt  car  frare  seu  lo  rey  Frederich  .  .  .  Fem  vos 
saber,  que,  ya  temps  ha,  aviem  entes,  mentre  maestre  A.  de 
Vilanoua  era  viu,  que  el  tracta  alcun  fet  entrel  rey  Robert 
comu  frare  e  vos  e  que  aquest  tractament  per  la  mort  del 
dit  maestre  A.  no  poch  venir  a  compliment.  Ara  novelament 
avem  entes  per  letres  den  G.  Esquerer  de  nostra  casa,i)  lo 
qual  avlem  trames  al  dit  rey  Robert,  que  el  fon  trames  a 
vos  per  lo  dit  rey  Robert  per  lo  fet  del  dit  tractament  a 
complir,  del  qual  nos  deviem  fer  la  exequcio,  e  que  el  tracta- 
ment  era  aital,  que  el  rey  Robert  per  lo  violari  de  Sicilia 
vos  dava^)  lo  regne  Dalbania  ab  titol  de  rey  e  el  principat 
de  la  Morea  ab  titol  de  princep  per  tots  temps,  e  que  el  dit 
regne  es  molt  noble  e  rich  e  que  en  continent  vos  livrava 
la  ciutat  de  Duras,  qui  es  cap  del  dit  regne,  e  altres  ciutats 
e  locs,  que  ya  te,  e  quel  sobre  pus  es  leu  de  conquerre  de 
Grechs^),  qui  ho  tenen.  Encaraus  livrava  lo  dit  principat 
poderosament  ab  senyoria  reyal,  lo  qual  dien,  que  es  molt 
noble  e  rich  jde  ciutats  e  de  locs  e  de  rendes  e  que  ha  be 
^  a)  Uberall  deutlich  ava.     *>)  Hier  Crechs. 


445  1)  Vgl.  Anmerkimg  zu  vor.  Nr. 


—     707     — 

D.  cavalers  legats  de  son  feu,  menys  altres  cavalers,  barons 
e  prelats,  que  y  ha,  en  quel  princep  ha  seynoria  reyal.  E 
que   vos,   germa,   non   avets   vulgut  fer  .  .  . 

Encara  nos  ha  fet  saber  en  les  dites  letres  lo  dit  G. 
que  ol[t]ra  les  coses  damuntdites  vos  assignava  de  vostra 
vida  lo  rey  Robert  alguna  part  de  les  rendes  de  la  isla  de 
Sicilia  en  aiuda  de  conquerre  lo  regne  Dalbania. 

Les  quals  letres  del  dit  G.  Esquerrer  reebudes,  com  nos 
ya  aguessem  ordonat  de  fer  saber  a  vos  les  coses  damunt  dites 
secretament  per  nostra  carta,  per  saber  vostra  volimtat  e  per 
donar  hi  aquel  bon  endregament,  que  poguessem,  a  pocs  dies 
apres  avem  reebuda  letra  vostra  e  una  sedula  interclusa  en 
aquela:^)  en  la  qual  letra  nos  fees  saber,  quel  rey  Robert 
vos  avia  enviat  lo  dit  G.  Equerrer,  lo  qual  vos  dix  de  sa  part 
algunes  paraules  tort  estranyes,  de  les  quals  vos  dix,  que 
nos  aviem  alguna  consciencia,  a  les  quals  paraules  vos  res- 
poses  sots  la  forma,  de  la  qual  nos  trameses  copia  o  translat 
en  la  dita  letra.  E  apres  algunes  rahons  pregas  nos  en  la 
vostra  letra  damuntdita,  que,  si  el  rey  Robert  nos  aempenya 
(?),  quens  deguessem  entrametre  de  qual  que  nova  compo- 
sicio,  que  fos  entre  vos  e  ell,  que  a  nos  plagues  entendre  per 
cert,  que  vostra  ferma  esperan^a  es  e  dels  Sicilians,  que  per 
nos  se  degues  ordonar,  que,  axi  com  avets  la  isla  de  Sicilia 
a  vida,  la  ayats  a  vos  e  als  vostres  per  tots  temps.  E  si  per 
aventura  ago  nos  podia  fer,  certa  cosa  es,  que  el  no  ha  res 
a  fer  ab  vos  ne  vos  ab  el  .  .  . 

Aitanbe  en  la  dita  sedula  era  contengut,  que  depuys  la 
dita  letra  vostra  fo  feta  venc  a  vos  Simon  ses  Corts,  escria 
vostre  de  Rano,  e  dix  vos,  quel  dit  G.  Esquerrer  sera  ab  ell 
molt  rahonat  de  la  dita  seguritat  e  cuvinen^a.  E  apres  moltes 
paraules  e  lougues,  que  agren  ahudes  ensemps,  lo  dit  G.  Esquerrer 
li  dix:  que  el  que  digues  avos  de  part  sua,  que,  si  vos  vuliets 
fer  la  dita  segurtat  e  cuvineuQa,  que  el  tractaria  ab  lo  rey 
Robert,  queus  yas  la  isla  de  Sicilia  a  vos  e  als  vostres  per 
tots  temps.  E  apres  algunes  rahons  se  conte  en  la  dita  sedula, 
que  vos   no   pensats,   que  aital  hom    com  aquest   osas  moure 

3)  Fehlt  mir. 

45* 


—     708     — 

aitals  paraules,  si  non  agues  qualque  liceucia  del  rey  Robert. 
E  ala  fi  pregas  nos,  que,  si  veeyem,  que  fos  teinps  e  locli,  que 
siarn  membrans  de  vos  e  dels  Sicilians  segons  la  mauera 
desusdita. 

E  nos,  germa,  enteses  cumplidament  totes  les  coses  da- 
munt  dites,  fom  meravelans  daquels  quel  dit  G.  Esquerrer 
parla,  per  zo  con  son  fort  diverses  les  unes  de  les  altres. 
E  per  tal  com  no  sabem  les  fets  clarament,  nous  podem 
clarament  respondre  ne  cumplidament  conselar.  Mas  pensam 
nos,  que  vos  per  aventura  no  avets  vulgut  clarament  dir  vostra 
voluntat  ne  parlar  al  dit  G.  Esquerrer.  E  aitanbe  no  posam 
1)6  nostra  fe  a  aquels  paraules,  quel  dit  G.  vos  trames  a  dir 
per  lo  dit  Simon  ^es  Corts,  ans  nos  par,  que  sia  cosa  inpos- 
sible  .  .  .  Nos  deyats  fer  saber  vostre  enteniment  clarament 
e  secreta  .  .  .  Dat.  Valentie  III.  nonas  Marcii  anno  domini 
MOCCCo  undecimo. 

Reg.  337  f.  330  uiid  gieichzeitig  Abschrift  in  Heft  4387.  Am  selben 
Tage  schrieb  J.  an  Robert,  dass  er  seinen,  Escarrers  und  Friedrichs  Brief 
(vgl,  vor.  Nr.)  erhalten  und  scbliesst  dann  (Reg.  337  f.  214'^.):  Quibus  omnibus 
prospectis  et  diligenter  consideratis,  licet,  sicut  alias  per  scripta  nostra  celsitu- 
•dini  regali  detulimus,  vota  nostra  plurimum  appetant,  quod  inter  vos  .  .  .  sic 
vere  dilectionis,  pacis  et  concordie  constitueretur  inconvulssibile  firmamentum, 
Tit  inter  ambos  et  utriusque  heredes  stabile  proprio  remaneret,  et  quantum  esset 
in  nobis,  circa  omnem  operam  preberemus  nec  parceremus  persone  laboribus  vel 
•expenssis:  Quia  tamen  super  tractatu  habito  inter  vos  et  dictum  regem  Fredericum 
per  venerabilem  magistrum  A.  de  Villanoua  (juondam,  expectatis  adhuc,  ut 
vestre  predicte  littere  tenor  continet,  ab  eodem  rege  Frederico  et  clarius  ac 
plenius  informari  et  quod  inde  significabitis  illud  nobis,  ut  nos  simus  acordator 
et  exequtor  tractatus  ipsius:  nos  vestram  significacionem  expectabimus  supra- 
•dictam  .  .  .  Hec  igitur  manu  propria  scripsissemus  Ubenter,  set  scribere  tam 
prolixam  scripturam  comode  non  possemus.  Proptereaque  presentem  litteram 
per  manum  fidelis  et  secreti  notarii  nostri  Bernardi  de  Auersone  scribi  fecimus 
.  .  .  Dat.  Valencie  III.  nonas  Marcii  a.  d.  MCCCXI. 

446.  Instruktion  fiir  den  Gesandten  Cleniens'  T.  Poucius  de 
Lerato,  Propst  von  Arles,  au  Jajine  II.:  Antwort  auf  die 
Vorschlage  beziiglich  Behandlung  der  sicilianischen  Frage; 
heftige  Anschuldigungen  gegen  Frledrich,  der  ohne  Kriegs- 
erkliirung  Reggio  usw.  angegriffen;  Behandlung  der  piipst- 
liclien  Gesandten;  Erorterung  des  Verhaltens,  das  Jayme  in 
der  sicilianischen  Angelegenheit  gezeigt;  Clemens  will  ihm 


—     709     — 

hier  voll  yertrauen;  trotz  des  Widerspruches  mehrerer  Kar- 

dinale  will   er  noch  nicht  vorgehen  gegen  Friedrich;    aher 

eine  Entscheidung  sei  bald  notig.     (1314  Anfang.) 

Der  Konig  sandte  am  26.  November  1314  den  Erzbischof  von  Tarragona 
in  Sachen  des  Templergutes  zum  Papste.*)  Er  soll  zur  Friedensvermittlung 
zwischen  Robert  und  Friedrich  Vorschlage  maehen.  Spater  formulierte  sie 
Jayme  dahin,  Friedrich  mit  geistUchen  usw.  Strafen  zu  drohen,  dass  er  das 
Gewonnene  zuriickgebe;  Robert  dann  zum  Aufgeben  des  Kriegs  zu  zwingen; 
falls  er  Friedrich  etwas  genommen,  solle  er  es  restituieren:  rem  in  pristinum 
situm  reduoere.     Beide  Teile  sollen  Boten  an  die  Kurie  senden. 

Der  Papst  sendet  oben  genannten  Nuncius,  der  im  Februar  1314  in 
Valencia  erscheint,  der  nach  Erinnerung  an  das  Schreiben  des  Papstes  au  Friedrich 
und  seine  Strafandrohung  sagen  soll: 

Ipse  vero  Fredericus,  qui  de  sedis  apostolice  benignitate 
percepta  superbie  videtur  concepisse  audaciam  et  iniquitatem 
de  sibi  exhibita  ab  eadem  sede  mansuetudine  parturire  .  .  . 
effrenata  presumpcione,  ne  dicamus  efreni  insania,  in  Dei 
contumeliam,  apostolice  sedis  nostrique  iniuriam  et  contemptum, 
sui  nominis  notam  gravem,  regis  Sicilie  predicti  non  leve  dis- 
pendium  et  scandalum  plurimorum,  salutem  suam  negligens, 
nulla,  sicut  accepimus,  diffidacione  premissa,  nostris  caliatis 
monicionibus  et  exhortacionibus  spretis  ac  contemptis  sentenciis 
in  invasores  dicti  regni  per  nos  solempniter  promulgatis^)  ac 
iuramentorum  tam  nobis  quam  dicto  regi  Karolo  prestitorum 
observancia  pretennissa,  presumcione  dampnabili  invasit  hosti- 
liter  dictum  regnum,  civitatem  Reginam^)  et  nonnulla  castra 
circumvicina  et  loca  alia  occupando  nec  adhuc  suis  imponens 
finem  excessibus,  sed  cepti  furoris  audaciam  prosequens  ad 
alia  castra,  civitates  et  loca  dicti  regni  in  concepte  superbie 
spiritu  incessanter  satagit,  sicut  intelleximus,  occupanda. 

Qualiter  autem  idem  Fredericus  dictos  nostros  nuncios 
predictas  sibi  nostras  litteras  ultimo  defferentes  receperit  et 
tractaverit,  quidve  ipsis  responderit,  in  relacione  per  dictos 
nuncios  nobis  facta,  cuius  transcriptum  dictus  noster  portabit 
nuncius  et  eius  tenorem  dicto  regi  Aragonum  explicabit,  plenius 
continetur.*) 

^)  Vg].  Finke,  Papsttum  und  Untergang  des  Templerordens  11,  227. 

2)  Vgl.  Bulle  im  Reg.  Clementis  V  Nr.  10021. 

3)  Auf  seiner  Fahrt  zu  Heinrich  VU.  nahm  Friedrich  Reggio  di  Calabria. 
*)  Leider  ist  dieser  Bericht  nicht  mehr  da.    "SVir  wissen  iiberhaupt  iiber 

diese  Gesandtschaft  nichts. 


—     710     — 

Ad  secundum  autem,  quod  dictus  archiepiscopus  proponit 
coram  nobis,  prefatus  nuncius  taliter  respondebit,  quod,  licet 
multi  multum  loquantur  de  ipso  rege  Aragonum  super  inva- 
sione  et  occupatione  predictis,  quibus  accessus  multorum 
nobilium  eidem  regi  Aragonum  subditorum  ad  Sicilie  insulam, 
et  specialiter  Bernardi  de  Sarriano  ammirati  sui^)  precipue 
videtur  occassionem  loquendi  et  materiam  prebuisse:  nos 
tamen  considerantes,  quod  idem  rex  Aragonie  tanquam  prin- 
ceps  christianissimus  et  sue  innocencie  sedulus  conservator, 
in  suis  actibus  pre\io  racionis  iudicio  et^)  comite  sincere  cari- 
tatis  affectu  procedere  consuevit,  pensantes  quoque,  quod  rex 
ipse  Sicilie,  prout  ex  hiis,  que  dudum  nobis  exposuit  existens 
in  curia  nobiscum  coloquendo  familiariter,  evidenter  percepimus, 
de  ipso  rege  Aragonie  pre  aliis  secularibus  mundi  principibus 
confidebat,  nec  audivimus  supervenisse  aliqua,  que  confiden- 
ciam  ipsam  potuerint  vel  debuerint  dissohisse  .  .  .  in  nostre 
nec  cadere  potest  nec  potuit  credulitatis  assensum,  quod  facto 
tam  detestabili,  excessui  tam  enormi,  presertim  cum  sanctam 
Romanam  ecclesiam,  matrem  suam,  que  ipsum  regem  Arago- 
num  gerit  in  caritatis  visceribus  tanquam  predilectum  filium, 
directe  respiciat  vel  in  directo^)  dominium  dicti  regni,  assen- 
sum  prebere  potuit  celsitudo  regia  vel  consensum  nec  sit 
consilium  vel  favorem  in  posterum  prebitura. 

Adiciet  quoque  prefatus  nuncius,  quod  nos  super  obla- 
cione  premissa^)  cum  multis  ex  fratribus  nostris,  sancte 
Romane  ecclesie  cardiualibus  deliberacionem  diligentem  habu- 
imus  et  tractatum;  et  licet  nounullis  ex  ipsis  prima  facie 
visum  fuerit  expedire,  nullum  pacis  tractatum  cum  dicto 
Friderico  incipere,  cum  excessuum  suorum  consideracio  et 
oftensorum  congeries  clara  diffidencie  prebeant  argumenta,  nec 
de  cuiusvis  pacis  observacione  in  ipso  spei  reliquie  relicte 
vddentur  inposterum,  quem  contra  pacem  tractatam  iam  dudum 
et  firmatam  a  Deo  ac  diucius  observatam  transgressorem  tam 
notorium  experimus,  set  pocius  ad  domandam  eius  proterviam 
iuris    laxare    remedia    ac    remedia    remediis    cumulare:     nos 

a)  e  Reg.    b)  So  Reg. 


5)  Der  aber  -«ider  den  AVillen  seines  Herrschers  gegangen  war. 
•>■)  Des  Erzbischofs. 


—     711     — 

tamen,  qui  regis  pacifici  vices  gerimus,  cunctorum  fidelium, 
quorum  nobis  est  cura  comissa,  salutem  desiderabiliter  afi^ec- 
tantes  constitutosque  in  invio  ad  viam  reducere  veritatis, 
finaliter  de  ipsorum  fratrum  consilio  ad  hec  condescendimus 
dicteque  oblacioni  taliter  respondimus,  videlicet,  quod  ingenti 
desiderio  optaremus,  quod  idem  Fredericus  racioni  obediens 
vias,  quas  ceperat,  in  tranquille  consistorio  introduceret  racio- 
nis  earumque  diligenter  consideratis  periculis  in  viam  salutis 
et  pacis  converteret  pedes  suos,  deserendo  occupata  in  Cala- 
bria  eaque  dicto  regi  Sicilie  restituendo  efl^ectualiter  et  gentem 
suam  de  partibus  illis  ad  insulam  Sicilie  realiter  revocando 
congruamque  super  premissis  off"erret  emendam.  Nos  enim 
ad  prefatum  Fridericum  sic  corde  contritum  et  humiliatum  sic 
habundanter  aperiemus  viscera  caritatis,  sic  pie,  sic  benigne, 
sic  clementer  ad  ipsum  nos  curaremus  habere,  quod  Deo 
haberemus  suj^er  hoc  de  misericordia  quam  rigore  pocius  res- 
pondere,  ipseque  Fridericus  posset  et  deberet  de  facta  per  nos 
eidem  gracia  merito  contentari  .  .  . 

Rursus  proponet  idem  uuncius,  quod  nuncii  dicti  regis 
Sicilie  petentes  iustanter  audiri  in  curia  sunt  presentes, 
quibus,  si  super  invasione  et  occupacione  predictis  quicquam 
proponere  vohierint,  audienciam  non  poterinms  denegare  nec 
sine  Dei  offensa,  nostro  et  ecclesie  ac  ipsius  regis  Sicilie 
preiudicio   multum    differre   super   hiis    iusticiam    ministrare. 

Zu  den  letzt  gesandten  Vorschlagen  ausseii  sich.  der  Papst: 

Deliberacione  .  .  .  super  premissis  habita  cum  nonnullis 
cardinalibus  nobis  et  ipsis  prima  facie  visum  fuit,  quod  res- 
ponsio  super  contentis  in  premissis  Kttera  et  credencia  in 
scriptis  exhibita,  presertim  cum  ea  dictum  Sicilie  regem  intime 
noscantur  tangere,  eo  inscio  ac  sine  maxima  deliberacione  cum 
nostro  collegio  fieri  racionabiliter  non  valebat.  Nec  minus 
considerantes  attencius,  quod,  antequam  haberentur  premissa, 
prolixioris  fluere  curricula  temporis  oportebat.  ^) 

Nec  ommittet  dictus  nuncius  regi  Aragonum  exprimere 
memorato,  qualiter  nobis  ipsique  regi  Aragonum  et  quasi 
Christianis   omnibus  notum  existat,  quod  Fredericus  prefatus 


^)  Der    kranke    Papst  weilte  damals  fem  von  A\ngnon  in  Monteux,  nur 
von  einigen  Kardinalen  begleitet. 


—     712     — 

sentencias  et  penas  varias  propter  invasionem  et  occupacionem 
incurrif^)  memoratas,  quibus  ipso  Frederico  remanente  ligato 
nec  nobis  nec  illis,  cum  quibus  super  hoc  deliberavimus  con- 
veniens  visum  fuit,  quod  eum  super  pace  debeamus  requirere, 
presertim  rege  Sicilie  predicto  inscio,  qui  in  premissis  tangitur 
evidenter. 

Eeg.  337  f.  206^  ff.  Es  folgen  noch  Ermutigungen,  Lobspriiche  auf  den 
Konig.  Jayme  antwortete  am  11.  Februar,  er  begiinstige  Friedrich  nicht,  \vill 
sofort  einen  Gesandten  schicken  und  ihn  wieder  ermahnen,  dass  er  die  Er- 
oberungen  in  Calabrien  aufgebe.  Zugleich  schreibt  er  an  den  Kardinal  von 
Tusculum  und  den  Erzbischof  von  Tarragona. 

447.  Eouig  Rol)ert  an  Jayme  II.:  will  nur  Frieden,  wenn 
Friedrich  ihm  Sicilien  meder  gibt;  sonst  bleibt  stets  Un- 
sicherheit  und  hat  er  (Robert)  nur  Namen  und  Titel  eines 
Konigs.  Noch  ist  er  nicht  mit  Pisa  verbiindet;  Friedrich 
versuclite  solches.  Klagen  iiber  Untrene  Jaymes.  Fordert 
Hiilfe,  die  J.  ihm  so  oft  versprochen,  und  dass  J.'s  Leute 
nicht  gegen  ilm  li^ampfen;  sonst:  Was  du  nicht  willst  usw. 
Jayme  habe  seine  glanzendeStellungdurchLoyalitat  erworben; 
er  moge  sich  hiiten,  sie  im  Alter  durch  UnelirUchkeit  zu  ver- 
Ueren.  Warnung  vor  einer  Heirat,  die  ihre  Freundschaft 
zerstoren  konue.     (1314?)  Februar  3. 

A  nostre  car  frare  mons.  Jacme  per  la  gracia  de  Dieu 
roy  Daragon  Robert  per  aquela  meteyssa  gracia  rey  de  Je- 
rusalem  e  de  Sicilia  saluts  e  amor  de  frare.  Sapias,  que 
avem  reebudas  las  letras,  que  nos  trameses  responales  [a] 
altres,  que  vos  aviam  tramezes.  Ales  quals  responem,  que 
a  nos  non'')  par  ne  enten[e]m  daver  daqui  en  avant  altra 
pau  ab  don  Frederic,  se  non  de  cobrar  nostre  razon  e  lozola**) 
de  Sicilia  com  part  principal  de  nostre  regne.  Primerament  .  .  . 
per  zo  que  de  tal  vizim'^)  non  podriam  esser  ni  nostres  here- 
tres*^)  se  .  .  .  en  sospita  e  trabayll;  e  per  aventura  en  temps 
que  non  seriam  si  .  .  .  a  nostra  defencion  ni  nostres  heretes 
com  ara.  Apres  que  molt  nos  es  gran  [conjfusiou,  [que]  los 
altres  reys  del  [mon]  an  lur  regnes  complis  e  non  la  mitat. 
Encara  que  les  altres  reys  son  reys  de  nom  e  de  fach  e  nos 
446  c)  incurritur  Reg.  —  447  »)  Jedes  no  hat  einen  Abkiirzungsstrich.  *>)  Statt 
lizola.    c)  Nachbar.      d)  So  hier. 


—     718     — 

solemen  par,  que  aiam  la  nom  et  lo  titol  .  .  .  Mes  per  zo 
una  [vi]a  .  .  .  volguessem  acordar,  quel  nos  retes  iella  de 
Sicilia  e  el  cobres  [a]ltra  [ter]ra,  [e]n  la  qual  en  aquel  cas 
per  amor  de  vos  lajudariam  e  vos  daltra  part  .  .  .  Encara  molt 
nos  ha  desplaguda  la  venguda  de  Bernat  de  [Sarrian]i),  car  de 
vostra  part  nos  esperavam  ajuda,  non  contrari,  ni  de  vostra  gent. 
Ala  [q]ual  non  a[vem]  dada  rason,  que  non  deguessem  trobar 
t[anto]st  ajuda  com  don  Frederic.  Encara  sapias,  que  nos  non 
aviam  cor  ne  voluntat  depau  nide  concordia  ab  Pisans.  Mas  don 
Frederic  o  fes,  qui  anet  la  per  aiostrar  se®)  ab  ell  e  per  nos 
procurar  enemics  de  totas  pars^).  Jassie  que  encara  son  les 
ambassadors  de  Pisa  a  Napols,  e  non  son  en  acort  ab  nos 
ni  ab  les  altres  comuns,  no  sabem  fermamen,  que  sera;  mas 
cresem,  que  en  breu  ou  sabrem;  mas  [t]ant  podem  dir,  quel 
ha  empachat  vostre  feyt  e  vos.  Encara  plazia  [vos],  que 
nos  [trob]am  ajuda  en  vos  en  aquest  enguan  e  violencia,  que 
nos  es  feyta,  com  vos^)  .  .  .  trameses  a  dir  moltas  voltas, 
com  vos  voles,  que  siam  tengus  de  vos  ajudar  et  ab  nostres 
en  cas,  que  mester  fos  a  vos  ou  a  els.  Car  Dieu  nos  en  ha 
donat  lo  poder  e  la  voluntat  .  .  .  E  frare  de  vostras  gens, 
que  venen  contra  nos  per  franquesa:  I.  Peti'i  11  c.  [16]:  Quasi 
liberi  et  non  quasi  velamen  habentes  libertatem  sed  sicut 
servi  Dei  fraternitatem  diligite,  que  dian,2)  .  ,  .  se  serie 
bon,  que  nostres  gens  fazessen  lo  semblan,  com  ley  de 
nature  sie:  que  nos  fassas  a  altre  zo  que  non  voles, 
que  vos  sie  feyt.  Nos  sabem^),  que  lo  conte  Denpurias-'') 
hac  a  esmanar  qo  que  fes  de  dan')  als  Yenessian^)  e  daltres 
QO  que  feren  a  sa  razin^),  e  vos  o  vostres  gens  nos  faze[s]0 
.  .  .  peior(?)  condicion. 

Jayme  moge  so  handeln,  dass  er  stets  seinen  Kindem  von  der  briider- 
lichen  Freundschaft  mit  Konig  Robert  erzahlen  konne.  Er  moge  sich  hiiten. 
einen  Bruder  Robert  durch  seine  Fehler  zu  verlieren. 

e)  Statt  ajustarse.  i)  Statt  parts.  g)  Ein  AVort  fehlt.  h)  Or.  ofter  n 
statt  m.      i)  don  Or.    k)  So  Or.      i)  Ein  Wort  fehlt. 

')  Im  Sommer  1313,  um  Friedrich  fiir  Heinrich  VII.  gegen  Robert  zu 
helfen. 

*)  Es  beginnt  hier  ein  zweites  loses  Blatt.  Anscheinend  fehlt  kein  Blatt 
dazwischen. 

^)  Vgl.  diese  Gescliichte  beim  Abschnitt  Ferraia. 


—     714     — 

.  .  .  Dieus  nos  aiudara"')  .  .  .  a  qui  avem  nostra 
«sperance,  e  el  sie  iuge  entre  nos  e  vos.  Una  cosa  vos 
recordam,  que  vostra  lealtat  vos  ha  fach  profit  e  honor 
•e  Deus  per  ela  cor  vos  ha  donat  pau  e  cressemen  de 
segnorie  e  donor  e  lo  contrari  .  .  .  mudavas'^)  en  vostre 
«ntiquitat,  faria  lo  contrari.  En  Job  es  escrit  el  XXVI  capitol : 
Donec  deficiam,  non  recedam  ab  innocencia  mea.  E  90  que 
vos  playra  de  far  a  ben  e  estat  e  honor  nostre,  dom°)  vos 
voles,  per  vos  nos  placia  tost  de  obr[ar],  ca[r]  en  a  l[c]uns 
<;as:  differre  est  auferre.     EscritaP)  III  jor  de  Febrer. 

A  nos  plaure  bon,  se  a  vos  placia,  que  don  Gonsaluo 
Garsia  veses  estas  letras,  com  nos  non  li  podem  escriure, 
com  volgram,  per  lacucha^)  daques'')  vostres  correus.  En  les 
nostres  fazenas  a  far,  se  non  vos  membre  de  nos,  membre  vos 
de  la   reyna   nostra    seur  .  .  . 

Nos  recordam^)  a  vostre  fraternitat  per  alcuns  matri- 
monis,  que  avem  entes,  que  vos  vos  deurias  molt  gardar  de 
les  cosas,  que  altras  voltas  son  estadas  materia  e  acason  de 
escandel  e  de  disseucion  entre  nostres  entecessors  e  les  v^ostres ; 
e  se  vos  cercas  o  fases  les  ditas  cosas,  vos  podrie  esser  em- 
putat  de  Dieu  tot  lo  mal,  qui  alcun  temps  entre  les  nostres 
e  les  vostres'^)  podrien  esdevenir  a  naycer,  .  .  .  qui  non 
serian  per  aventura  de  tant  ferma  amistat,  com  nos  sem  en- 
sems.  Et  se  en  alcuna  cosa,  que  feyta  fos,  se  podie  adobar 
alcuna  cosa,  adob[at?]s  la  en  mauera,  que  sie')  .  .  .  tostemps 
conservacion  damor  entre  les  nostres  et  les  vostres,  se 
Dieu  plas. 

CRD  10576.  Or.  Pap.  2  Blatter.  Spur  klemen  Siegels.  Nur  die  eine 
Seite  ist  beschrieben.  Mit  vielen  Lochem.  So  habe  ich  nur  die  wichtigsten 
Stellen  dieses  ungemein  charakteristischen  Schreibens  voll  Gereiztheit  niit  seinen 
Gallioismen  wiedergegeben.  Auf  der  Riickseite :  A  nostre  car  e  amat  frare  mons. 
Jacme  per  la  gracia  de  Dieu  rey  Darago.  De  nos  lo  rey  de  Sicilia  e  de  Jeru- 
salem.  Ob  das  Jahr  1314  oder  1315  zu  nehmen,  ist  unsicher;  mir  scheint  eher 
ersteres,  da  1315  die  cyijrische  Heirat  Jaymes  dem  Abschluss  schon  za  nahe 
ist.  Auch  der  Hiilferuf  passt  besser  zum  Kampfe  selbst.  Aufangs  1315  war 
schon  mehr  "Waifenmhe. 

m)  Ein  paar  Worter  fehlen.      n)  Vorher  fetden  zwei  Worter.     Dariiber: 
QO  que  esser  no  pot.     1°)  Lateinisch:  dum?      p)  Hier  ist  eine  leere  Stelle  fiir 
ein  "Wort;    dann    ein  Loch  fiir  Datum.      q)    Von    acuciar    eilen.      Also:    Eile. 
r)  Folgt  e,  doch  liberfliissig'? 

*)  Vgl.  hierzu  Abschnitte  iiber  Heinrich  VII. 


—     715     — 

448.  Fr.  Poncius  Carboiielli  an  Jayme  II.:  Resultat  seiner 
Friedensverhandlungen  mit  den  Konigen  Friedrich  und  Robert; 
Friedrich  will  Sicilien  nicht  aufgeben,  auch  keine  Lehens- 
abhangigkeit  f  iir  seine  Kinder,  Robert  will  es  seinen  Kindeni 
nicht  lassen,  wohl  aber  fiir  die  Eroberung  (von  Tunis  und) 
Sardiniens  f  iir  Friedricli  mitwirken;  giinstig^er  Zeitpunkt  fiir 
den  Frieden,  da  beide  voni  Kriege  erschopft  sind  und  nicht 
wissen,  weni  der  zukiinftige  Papst  oder  Kaiser  sich  zuwendet. 
(1316)  Februar  25. 

Illustrissimo  ac  precellenti  domino,  domino  Jacobo  Dei 
gratia  regi  Aragonum  .  .  .  frater  Poncius  Carbonelli,  guar- 
dianus  frati'um  Miuorum  conventus  Barchinonensis,  vestre 
dominationis  servus  cum  humili  sui  subiectione  prospere  agere 
in  presenti  et  beate  vivere  in  futuro.  Vestre  sublimitati  iam 
de  itinere  nostro  et  processu  negociorum  usque  ad  illa  tem- 
pora  scripsi  de  Panormo^)  per  quendam  nuncium,  quem  ad 
vos  misit  dominus  rex  Fredericus.  Nunc  autem  existens 
Neapoli  deliberavi  vesti-e  regie  maiestati  notificare  per  pre- 
sentium  portitorem  ea,  que  certitudinaliter  in  negociis  sunt 
conclusa.  Noscat  igitur  vestra  sublimis  maiestas,  ambos  reges 
fore  super  facto  pacis  diversarum  voluntatum,  licet  uterque 
dicat  se  velle  pacem  et  concordiam.  Et  maxime  in  hoc  est 
controversia,  quod  dominus  rex  Fredericus  nullo  modo  vult 
facere  pacem,  nisi  insula  libere  sibi  et  suis  filiis  remaneret, 
et  dominus  rex  Robertus  nuUo  modo  vult  consentire,  quod 
filii  eius  habeant,  nec  etiam  ipsemet  dominus  rex  Fredericus 
in  vita  sua,  set,  si  forte  haberet  concedere,  dicit,  quod  non 
concederet  hoc  etiam  pro  vita  domini  regis  Frederici,  nisi 
traderentur  sibi  aliqua  castra  Sicilie  pro  cautione  et  pactis 
firmius  observandis.  Bene  tamen  concedit,  quod  ad  adqui- 
rendum  illud  regnum^),  quod  vos  scitis,  pro  quo  etiam  me 
misistis,  vel  aliquod  aliud  regnum  pro  domino  rege  Frederico 


^)  Eigenbandiger  Brief  des  Poncius  mit  Schilderang  seiner  Reise  und 
Darstellung  der  Friedensbesprechungen  mit  Konig  Friedrich;  inhaltlich  in  diese 
zusammenfassende  Relation  aufgenommen.  CRD  10381.  (Panormi  pridie  idu3 
Januarii.) 

2)  Sardinien  kann  es,  abgesehen  von  allem  andern  nicht  sein,  denn  dieses 
wird  sogleich  erwahnt,    Es  ist  wohl  Tunis.     Vgl.  Anmerkimg  am  Schluss. 


—     716     — 

efficaciter  adiuvaret,  cautione  supradicta  castrorum  primitus 
sibi  data.  Concedit  etiam  inter  alia,  quod,  si  videretur  et 
placeret  vobis  ei  concedere  ius  Sardinie  et  Corsice,  que  qui- 
dem  adquirere  ac  adquisita  retinere  dificile  videtur:  tum 
propter  communitatum  potentiam,  tum  etiam  propter  condi- 
cionem  terre  non  sanam,  ipse  libenter  adquireret  pro  vobis 
vel  uno  filiorum  vestrorum  aliquod  regnum  in  Romania,  vel 
etiam  illud,  pro  quo  me  misistis,  vel  recompensaret  in  pecunia, 
secundum  quod  conveniens  videretur,  ita  tamen,  quod  ti^adito- 
regno  Sardinie  et  Corsice  domino  regi  Frederico  vel  eius 
filiis,  quod  propter  propinquitatem,  quam  habet  cum  Cata- 
lonia,  esset  sibi  forsitan  magis  gratum,  insula  Sicilie  sibi 
libere  redderetur.  Et  quod  super  hoc  haberentur  bone  firmi- 
tates  ex  parte  utriusque,  ut  iuramentorum  et  homagiorum 
ipsorum  et  aliorum.  Et  si  faceret  contra  pacta,  quod  tam 
vos  quam  dominus  infans  Jacobus  et  barones  regni  vestri 
ac  civitates  deberent  esse  contra  dominum  regem  Fredericum. 
Et  insuper,  quod  vos  teneretis  aliqua  loca  sive  castra  Sicilie- 
pro  huiusmodi  adimplendis. 

Dominus  quoque  rex  Fredericus  non  vult  consentire, 
quod  filii  sui  teuerent  insulam  pro  domino  rege  Roberto  vel 
suis,  sicut  regnum  Maioricarum  tenetur  pro  rege  Aragonum, 
nec  ullo  alio  modo  senioritatis,  set  bene  consentiret  habere 
mutuam  societatem  adinvicem,  quod  excepta  ecclesia  et  rege 
Aragonum  ambo  essent  contra  quemcunque  alium  et  mutuo 
se  iuvarent.  Rex  etiam  Robertus  non  consentit,  quod  cum 
condicione  etiam  subieccionis  imposita  filiis  domini  regis  Fre- 
derici  insula  quomodolibet  remaneret.  In  matrimonio  autem 
filii  et  filie,  cum  dispensacione  ecclesie,  satis,  ut  video,  concor- 
darent.  Hoc  sciat  vestre  excellentia  maiestatis,  cjuod,  si 
unquam  fuit  tempus  conveniens  ad  pacem,  modo  est,  tum 
quia  uterque  ex  guerra  est  multum  dampnificatus,  tum  quia 
propter  eventus  incertos  pape  et  imperatoris  et  alicjua  alia 
negocium  contingencia  non  potest  sciri  certitudinaliter,  cuius 
condicio  melior  sit  futura.  Et  talis  papa  posset  creari,  vel 
taliter  imperator  se  posset  habere,  quo  unus  super  alium 
videretur  habere  magnum  avantagium,  propter  quod  posset 
ad   pacem   dificilius  inclinari.     Propter  quod,    excellentissime- 


-     717     — 

'domine,  omnino  expedit,  ut  i^rovidendo  tam  personis  vobis  ita 
coniunctis,  quam  etiam  utilitati  totius  Christianitatis  negocia 
hec  ferventer  et  efficaciter  assumatis,  quia  inter  omnes  viventes 
in  hiis  vos  facere  plus  potestis,  et  negocium  iUud  sanctum,  ad 
•quod  devocionem  fervidam  habere  vos  ostendistis,  non  video, 
■quod  possit  bene  sine  pace  huiusmodi  consumari.  Hec  qui- 
dem  et  multa  alia,  vobis  verbo,  si  presens  es>^em,  melius. 
explicarem;  set  consilium  fuit  aliquorum  magnorum  et  pruden- 
tum  virorum,  quod  pensatis  omnibiis  utilius  erat  pro  negociis 
me  adhuc  in  hiis  partibus  remauere.  Super  hiis  igitur  pla- 
ceat  vestre  serenissime  maiestati  significare  per  portitorem 
presentium  vestre  beneplacitum  voluntatis  et  quid  me  facere 
iubeatis.  Quousque  enim  vestrum  responsum  habeam,  intendo 
in  hiis  partibus  reraanere  et,  quantum  potuero,  pro  ipso  nego- 
cio  cum  utraque  parte  fideliter  laborare,  si  forte  placeret  Deo 
ad  ea,  que  pacis  sunt,  viam  aliquam  aperire.  Conservet  domi- 
nus  vestram  regiam  maiestatem  ad  sui  honorem  et  ser\dcium 
per  tempora  longuiora.  Amen!  Vestre  gracie  me  humiliter 
recommendo.  Frater  quoque  Bernardus  de  Villanoua  socius 
meus  vestre  gracie  humiliter  se  commendat.  Dat.  Neapoli 
prima  die  XL. 

CRD  13234.  Or  Pap.  Ssp.  Vou  Carbonells  kraftiger,  regelmaBiger 
Hand.  Schon  Ende  1314  war  Poncius  in  der  Sache  der  Spiritualen  an  Friedrich 
gesandt.  Am  3.  Juii  1315  erklarte  JajTue  II.,  es  sei  seine  Absicht  Philipp 
von  Mallorca  und  den  Erzbischof  von  Tarragona  zu  den  beiden  Konigen  Robert 
und  Friedrich  des  Friedens  wegen  zu  senden;  so  bedeutende  Personhchkeiten 
konne  man  aber  nur  schickeu,  wenn  Aussicht  auf  Zustimmung  vorhanden  sei. 
Darum  solle  Poncius  Carbonelli  hinreisen  und  sondieren.  (Reg.  337  f.  353''). 
Einige  Tage  vorher  war  F.  de  Apilia  ord.  Pred.  an  Friedrich  gesandt  (Reg. 
337  f.  352  am  23.  Juni  1315).  Er  sollte  folgende  Friedenspunkte  unterbreiten : 
a)  Ihm  und  den  Seinen  bleibt  SiciHen,  die  Kirche  ist  Eigentiimerin  und  er  zahlt 
Zensus;  Jayme  halt  es  fiir  moglich,  daB  Konig  Robert  Sicihen  der  Kirche  fiir 
Friedrich  schenke;  b)  Friedrich  behalt  Sicilien;  seine  Erben  nehmen  es  von 
Robert  zu  Lehen:  quen  fossen  tenguts  de  venir  a  oort  del  dit  rey  Robert. 
c)  Wenn  Robert  Tunis  erobem  sollte  (la  qual  cosa  el  sab,  que  es  en  disposicio), 
dann  erhiilt  Friedrich  Tunis  als  seinen  Besitz  und  Geld  fiir  die  Einrichtung  des 
Staates,  Sicilien  erhalt  Robert.  Weitere  Briefe  von  Poncius  Carbonelli  CRD 
11386,  12698,  10923.     tjber  seine  Personlichkeit  vgl.  Einleitung. 

449.  Yorschljige  Konig  Roberts  fiir  dielosuug  der  sicilischeii 
JYage:    1.   Friedrich    erhiilt   Sardinieii   und    Entschadigung 


—     718     — 

Jaymes  diirch   die   aragonesisclieii  Teniplercruter  und   Geld; 
2.  Friedrich  erhalt  Albanien.     (Uni  1316/7.) 

Primus  modus  pacis  est  iste,  quod  rex  Robertus  procu- 
rabit  cum  efectu,  quod  regi  Aragonum  iu  recompensationem 
Sardinie  concedantur  ab  ecclesia  loca  et  bona  Templariorum, 
que  sunt  in  regno  suo.  Et  iusuper  dabit  eidem  C.  milia  un- 
ciarum.  Et  si  obtineri  non  posset,  vel  propter  mortem  pape 
vel  propter  alia  impedimenta,  quod  dictum  est  de  bonis  et 
locis  Templariorum :  in  liaius  recompensationem  dabit  ei  L. 
milia  unciarum  et  sic  in  universo  sunt  C.  L.  milia  unciarum, 
Si  autem  rex  Aragonum  vellet  magis,  quod  cederet  ei  in  iure, 
quod  habet  in  regno  Tunicii,  concederet,  set  tamen  tunc  ultra 
loca  et  bona  Templariorum,  que  regi  Aragonum  sempei  reman- 
sura  intelligit,  uon  daret  illam  pecuniam  scilicet  C.  milia  un- 
ciarum  supradicta.  Et  in  hoc  casu  rex  Aragonum  deberet 
dare  ius,  quod  habet  in  Sardinia,  regi  Frederico  et  ad  adqui- 
rendum  Sardiniam  ipse  rex  Robertus  iuvaret  cum  XXX  galeis 
per  V.  annos  regem  Fredericum  vel  daret  ei  pro  qualibet  galea 
C.  uncias  pro  quolibet  trium  mensium  in  quolibet  anno.  Et 
etiam  concederet  eidem  regi  Frederico  medietatem  Sicilie  ad 
vitam  suam  tradita  sibi  alia  parte,  scilicet  Messana  usque  ad 
castrum  Johannis  inclusive  deposito  titulo. 

Secundus  modus,  quod  dabit  regi  Frederico  pro  excambio- 
principatum  Achaye  ponendo  ipsum  in  posse^)  .  .  .  in  conti- 
nenti.  Et  etiam  faciet  -ei  concedi  a  principe  ius,  quod  habet 
in  regno  Albanie,  et  dimittet  ei  in  vita  sua  medietatem  Sicilie, 
sicut  supradictum  est. 

Et  hec  omnia  est  paratus  firmare,  sicut  melius  et  sanius 
intelligi  potest. 

CED  Ap.  49.  Or.  Pap.  Ssp.  Gesandt  an  Jayme  II.  Schreiber  ist 
Poncius  Carbonell.  Einmal  finde  ich  eine  Andeutung  hierauf  im  Eeg.  337 
f.  273:  Der  Papst  sprach  zweimal  Ende  Mai  1317:  sobre  la  manera  de  la  paa 
faedora  entrels  reys  E.  et  P.  et  que  ell  nos  respos,  que  fort  cosa  seria  a  la 
esgleya  de  Eoma  de  donar  los  bens  del  Temple,  que  son  en  nostra  terra  per 
aquella  raho. 

450.  Xemorial  P.  Ferdinandi  de  Ixar  fiir  Konig  Friedrich: 
erinnert  an  friihere  Terhaudlungen,   wonach  Konig  Robert 

a)  Ein  Wort  fehlt. 


—     719     — 

nur  nach  Ubergabe  der  kalabrischen  Platze  Waffenstillstand 
wollte,  Frieclrich  aber  sich  dessen  weigerte,  jedoch  Ton  der 
Aussenduu^  seiner  neuen  Flotte  auf  ihre  Bitten  absah,  und 
berichtet  iiber  neue  Verhandlungen  in  Neapel:  Robert  will 
ohne  die  genannten  Pliitze  keinen  Stillstand,  keinen  Frieden 
und  auch  den  Papst  oder  Jaynie  II.  nicht  als  Termittler; 
man  soUe  ilin  liir  einen  Liigenkonig  halten,  wenn  ihn  der 
Papst  oder  sonst  jemand  dazu  brjichte;  iibrigens  sei  er  des 
Papstes  sicher.  Auf  langes  Zureden  erkliirt  er  sich  f  iir  den 
Fall  der  Ubergabe  der  Plsitze  an  den  Schreiber  fiir  den 
Papst   zu   liingerer   treuga   bereit.     Der  Gesandte    erbittet 

Friedrichs  Ansiclit.     (1316  Ende.) 
Dieses  Memorial  wird  an  Papst  Johannes  XXII.  gesandt,  der 
die  Burgen  an  sich  nehmen  soU,  bis  der  Frieden  beredet  ist. 
Schreiber  empftehlt  eine  treuga  von  mindestens  drei  Jahren. 

Memoriale  sit  ex  parte  nostri  domini  Petri  Ferdinandi 
fratri  Dominico  confessori  nostro  et  GonQalbo  Ferrandi  de 
Luna  militi,  quod  ex  parte  nostra  dicant  domino  regi  Frederico, 
que  sunt  infra  scripta: 

Primo  dicaat  ei,  quomodo  nos  fuimus  Neapoli.  Transac- 
tis  festivitate  et  solempniis  niipciarum  dueisi)  fuimus  locuti 
cum  rege  Roberto,  quia  ante  non  habuimus  oportunitatem. 
Et  propter  nupcias  supradictas  et  propter  deliberationem,  que 
retinuit  idem  rex  Robertus  super  hiis,  que  sibi  proposuimus, 
tardavimus  tantum  et  non  potuimus  antea  mitere  responcionem 
domino  regi  Frederico.  In  substancia  autem  iste  fuit  modus 
propositionis  nostre  regi  Roberto,  quod  ipse  sciebat,  cum  quali 
ordinatione  nos  recessimus  de  Neapoli  alia  vice  pro  tractanda 
treugua  inter  ipsum  et  regem  Fredericum  sub  ista  forma, 
quod  ambo  compromiterent  in  nos  de  locis  Calabrie;  et  rege 
Frederico  hoc  faciente  ipse  daret  treuguam  de  Marcio  primo 
venturo  usque  ad  unum  annum.  Que  forma  treugue  et  com- 
promissi  erat  mota  per  ipsum  et  non  per  nos.  Et  super  hoc 
fuit  ordinatum,  quod  miteret  in  armata  sua  personas,  que 
possent  firmare  dictum  compromissum  et  treuguam.  Et  quod 
nos  deberemus  ire  ad  regem  Fredericum  pro  scienda  voluntate 
sua  super  hoc,  quod  et  fecimus.    Et  fuimus  in  castro  Johannis 

1)  Vennahlung  Karls  voa  Calabrien  mit  Katharina  von  Osterreicb. 


—     720     - 

et  proposuimus  supradicta.  Et  rex  Fredericus  respondit :  quod 
sibi  bene  placebat  ti^eugua  conveniens  ad  daudum  locum  trac- 
tatui  bone  pacis.  Set  tale  forraa  treugue  non  placebat  sibi, 
quod  illum  denarium,  quem  tenebat,  id  est  loca  Calabrie  non 
intendebat  dare  nisi  pro  pace  vel  pro  treugua,  que  valeret 
bonam  pacem.  Et  sic  a  dicto  rege  Frederico  non  potuimus 
habere  super  lioc  responsum  tale,  quod  concordaret  cum  tem- 
pore  treuge,  quod  promitehat  dare  pro  locis  Calabrie.  Et 
propter  hoc  non  potuit  aliud  expediri*)  cum  suis  nunciis*)  in 
Semenaria,  quia  non  potuimus  concordare  cum  eis  de  tempore 
treuge. 

Et  erat  verum,  quod  in  hoc  intermedio  rex  Fredericus 
preparaverat  valde  magnam  et  solempnem  armatam,  scilicet 
sexsaginta  quinque  galeas  et  retinuerat  pro  successu  suo 
Xnil  galeas,  que  venerant  de  Janua  cum  illa  doniina,  que 
ibat  in  Constantinopolim.  Et  sic  in  universso  erant  LXX 
novem  galee.  Et  nos  propter  honorem  et  amorem  ipsius  et 
ad  magis  abilitandum  tractatum  pacis  rogavimus  ex  parte 
domini  regis  Aragonie  dictum  dominum  regem  Fredericum  et 
suplicavimus'')  ei  ex  parte  nostra,  quod  deberet  cessare  a 
missione  dicte  armate.  Et  ad  inducendum  eum  ad  hoc  dixi- 
mus  sibi  multa  verba,  scilicet,  quod  in  hoc  daret  de  se  mag- 
num  signum  ecclesie  Romane  et  toti  mundo,  quod  placebat 
sibi  dare  locum  tractatui  pacis.  Et  quod  ex  hoc  obligaret  magis 
dominum  papam  et  faceret  magnam  coDplacenciam  regi  Ara- 
gonie.  Et  dictus  dominus  rex  Fredericus  benigne  et  gratiose 
hoc  concessit  nobis,  quamvis  suum  consilium  et  omnes  de 
terra  sua  essent  in  hoc  sibi  contrarii.  Et  quando  vidimus, 
quod  dictus  dominus  rex  Fredericus  sic  benigue  condescende- 
rat  nostre  suplicationi,  diximus  ei,  quod  placeret  sibi,  ut  re- 
diremus  ad  dominum  regem  Robertum  pro  tractanda  cum  eo 
tregua  per  aliquod  tempus  sufficiens,  in  quo  posset  tractari 
alique  bona  forma  pacis.  Et  si  dominus  rex  Robertus  non 
bene  veniret  ad  hoc,  quod  erat  nostra  intencio  ire  ad  dominum 
papam.  Et  dictus  dominus  rex  Fredericus  respoudit  nobis, 
quod  placebat  sibi. 

Et  sic  modo  veueramus  ad  sui  presenciam  propter  hoc, 
quia  ipse  sciebat  bene,  quantum  nos  laboraveramus  corpora- 

a)  oxpedire  —  nuciis  Or.       b)  suplicuimus  Or. 


—     721     - 

liter  in  hiis  negociis  ex  utraque  parte.     Pro  quo  labore  altera 
pars,  scilicet  dominus  rex  Fredericus  bene  satis  fecerat  nobis 
dimitendo    dictam   armatam    ad   suplicationem    et    instantiam 
nostram  et  pro  lionore  vesti'o.     Et  sic  suplicabamns  ei,  quod 
deberet   simili  modo   satis  facere  labori  nostro  scilicet  dando 
ob  onorem  domini  regis  Aragonie  et  nostri  treuguam  convenien- 
tem  per  aliquod  tempus  sufficiens  infra  quod  tempus  dominus 
papa  et  dominus  rex  Aragonum  et  nos  et  illi,  quos  ipsi  vellent 
assignare,    pro   se  possent  tractare  aliquas  bonas  vias  pacis; 
et  ordinare  et  procurare  \istas  super  hoc,  si  esset  necesse.  Et  ad 
inducendum  melius  ad  lioc  regem  Robertum  diximus  ei  in  pre- 
sencia   fratris    Poncii  Carbonelli  multa  alia  verba  utilia  con- 
tinencia  veritatem,   que  prolixum  essef^)   scribere.     luter  que 
diximus    ei,     quod    non    esset    carestiosus    in    dando   dictam 
treuguam,  quia  certum  faciebamus  eum,  quod  parvam  guerram 
posset  facere    hoc  anno  in  Sicilia  per  mare,   quia   hoc,   quod 
rex   Fredericus   non   expenderat  hoc  anno   in  armata,   totum 
intendebat  expendere   et  duplicare  in  sequenti  anno.     Octua- 
ginta  enim  galeas  bene  paratas  intendebat  oportuno  tempore 
ponere  in  mari  taliter,    quod  sine  magno  dampno  et  periculo 
dictus    rex  Robertus    non    posset    hoc  anno  armare,  eo  quod 
iste  intendebat  potenter  preocupare  mare,  quod  poterat  melius 
facere   quam   ipse,   quia  hoc  anno  non  armaverat.     Qui  enim 
antea  dearmat,    antea    armat.      Et   circa   istam   materiam  et 
alias   diximus  ei  multa  verba  inductiva,  quedam  mellea,  que- 
dam  fellea,   quia  in  talibus  tractatibus  sic  fieri  convenit.     Et 
dictus    dominus    rex    Robertus    recepit,     quidquid    diximus, 
multum    bene    et    multum    pacienter    faciendo    nobis    multos 
notabiles  honores.    Et  dictis  a  nobis  super  [h]ac  materia  multis 
verbis  per  modum  collationis  tinaliter  retiuuit  deliberationem 
super  responsione,  quam  fecit  nobis  bene  ad  VIII  dies. 

Ista  est  in  substantia  responsio  regis  Roberti,  scilicet 
quod  ipse  nullo  modo  intendebat  dare  uUam  treuguam  ad  in- 
stantiam  nostri  vel  alicuius  persone,  quandiu  remaneret  iniu- 
riatus  de  locis  Calabrie,  nec  intendebat  consentire  in  aliquem 
tractatum  treugue  vel  pacis  aut  vistarum,  quas  papa  vel 
rex    Aragonie     fecerunt,      quousque    esset    sibi    satisfactum 

c)  esse  Or. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  46 


—     722     — 

de  dicta  iniiiria,  scilicet  de  locis  Calabrie,  de  qua  non 
compromiteret  in  papam  iiec  in  regem  Aragonie ,  set 
solum  in  nos  erat  paratus  compromitere  et  firmare  in 
hoc  casu  treuguam,  secundum  quod  aliqua  vice  conces- 
serat.  Et  ratio,  quare  nolebat  in  papam  conpromitere,  erat 
hec,  quia,  cum  haberet  eum  ex  parte  sua,  nolebat  eum  facere 
tractatorem  nec  mediatorem,  nec  intendebat  unquam  alia  verba 
proponere  domino  pape  nisi:  Vindica,  domine,  iniuriam  tuam 
et  aprehende  arma  et  scutum  et  exsurge  in  adiutorium  michi, 
quia  dormiendo  sub  alas  tuas  est  facta  michi  ista  iuiuria,  et 
ideo,  domine,  adiuva  me!  Rationes  propter  quas  nolebat  con- 
promitere  in  regem  Aragonie  erant  iste:  una,  quia  negocium 
haberet  magnum  tractum.  Alia  quia  ipse  non  intendebat  pape 
nec  regi  Aragonie  nec  alicui  alteri  persone  dare  posse  super 
facto  de  Sicilia  nec  super  longiori  treugua  nisi  de  Marcio 
primo  venturo  usque  ad  unum  annum.  Et  sic  timebat,  quod 
rex  Aragonie  vellet  extendere  manum  aut  plus,  scilicet  ad 
factum  de  Sicilia  vel  ad  faciendura  longiorera  treuguam.  Et 
si  ipse  non  consentiret  ei  iuxta  suum  beneplacitum,  reputaret 
se  inonoratum  et  offensum.  Et  forsau  cum  modo  sit  ger- 
manus  communis,  esset  postea  pro  alia  parte.  Raciones, 
propter  quas  volebat  conpromitere  in  nos  magis  quam  in  su- 
pradictos,  sunt  hec:  quia  negocium  haberet  breviorem  tractum 
et  quia  reputabat  nos  sufficere  ad  determinandura  dictara 
questionem.  Et  quod  non  posseraus  extendere  manus  ad  phis 
nec  introraitere  nos  de  prolongando  terapore  treuge,  nisi 
quautum  in  presenti  esset  concordatura. 

Et  ad  supradicta  repellenda  fuerunt  per  nos  replicate 
raulte  raciones  iuste  et  sufficientes  secundum  videre  nostrum 
et  dicti  fratris  Poncii,  qui  presens  erat.  Quas  nullo  modo 
recipere  voluit.  Imo  finaliter  replicando  dixit  multum  expresse, 
quod  nos  et  totus  mundus  haberemus  eum  pro  rege  raendoso, 
si  ipse  ad  instanciam  pape  vel  alicuius  hominis  de  raundo 
consentiret  in  aliqua  tregua  vel  concordia,  quousque  de  iniu- 
ria  locorum  de  Calabria  per  supradictara  viara  esset  sibi  satis 
factura,  quia  non  vult  dare  requiem  inimico  suo.  Dixit  enim, 
quod  Sicilia  est  ita  abundans,  quod,  si  decera  annis  haberet 
guerram  et  postea  haberet  uno  anno  quietem,  totura  oblivis- 


—     723     — 

ceretur.  Et  cum  nos  dixissemus  ei  ex  causa,  quod  parvum 
dampnum  intulerat  modo  sua  armata,  ipse  induxit  exemplum 
de  guta,  que  cavat  lapidem  non  vi  set  sepe  cadendo,  et  multas 
alias  raciones.  Et  dixit,  quod  erat  certus  de  domino  papa  et 
securus  sicut  de  aliqua  re,  quod  non  intromiteret  se  de  ullo 
tractatu  treuge  contra  suam  voluntatem. 

Et  cum  vidissemus,  quod  super  facto  treuge  aliud'^)  ob- 
tinere  non  poteramus,  diximus  ei,  quod  deberet  mitere  em- 
baxadores  habentes  plenum  posse  ad  dominum  papam,  et  nos 
procuraremus  cum  dicto  domino  rege  Frederico,  quod  simili 
modo  miteret  suos  embaxatores,  et  nos  iremus  simul  cum 
ipsis.  Et  forsam  dominus  papa  inveniret  aliquam  bonam 
viam  treuge  vel  pacis.  Et  ipse  respoudit,  quod  nec  miteret 
embaxatores  nec  oportebat  nos  vel  quarncunque  aliam  perso- 
nam  super  hoc  ire  ad  dominum  papam,  nisi  dictum  compro- 
missum  locorum  de  Calabria  modo  supradicto  primitus  esset 
factum.  Et  super  hoc  habuimus  diverssis  diebus  diverssa 
colloquia  et  seuper  invenimus  eum  magis  firmatum  in  ista 
racione.  Et  quando  vidimus,  quod  ita  firmabat  se  in  con- 
promisso  de  Calabria,  diximus  ei,  quod  nos  nesciebamus  ali- 
quid  de  voluntate  regis  Frederici,  si  vellet  hoc  facere  vel  non 
pro  multa  vel  pro  pauco  tempore  treugue,  nisi  quantum  res- 
ponderat  nobis  in  castro  Johannis,  sicut  supradictum  est.  Set 
quod  ipse  diceret  nobis  vohintatem  suam  finalem,  quot  tempus 
treuge  daret,  si  dominus  rex  Fredericus  vellet  facere  dictum 
conpromissum  de  locis  predictis  de  Calabria.  Et  nos  quod 
miteremus  super  facto  isto  supradicto  domino  regi  Frederico 
ad  sciendam  vohintatem  suam.  Et  responsione,  quam  predic- 
tus  dominus  rex  Robertus  super  hoc  nobis  fecit,  predicti  frater 
Dominicus  et  Gondissahius  Ferdinandi  plenarie  vadunt  informati. 
Et  responsio®),  quam  dictus  dominus  rex  Robertus  super  hoc 
nobis  fecit,  in  suma  est  ista:  Quod  ipse  daret  treuguam  hinc 
ad  mensem  Marcii  in  antea  per  duos  annos,  rex  Fredericus 
concedendo  dictum  conpromissum.  Set  bene  credimus  inducere 
regem  Robertum  ad  faciendum  treuguam  in  isto  casu  per  tres 
annos.  Unde  si  predictus  dominus  rex  Fredericus  dictum  con- 
promissum   vohierit  concedere,  mitat   quendam   procuratorem 

d)  aliut  Or.    ^)  responsionem  Or. 

46* 


—     724     — 

Neapolim  vel  ad  locuin  couveuientem,  qui  habeat  plenum  posse 
conpromitendi  de  predictis  locis  de  Calabria.  Quo  ad  procu- 
ratorium  firmandi  treuguam  nou  est  necessarium,  quod  mitat, 
si  noluerit,  eo  quia  nos  tenemus  iam  aliud  procuratorium  suum. 
Tamen  intelligit  rex  Robertus,  quod  in  dicta  treugua  intelli- 
gatur  principatus  de  la  Morea  et  insula  de  Curfo,  que  est 
principis  fratris  ipsius.  Et  fiualiter  si  rex  Fredericus  nollet 
facere  dictum  conpromissum,  dicant,  si  haberet  pro  bono,  quod 
tractaremus  hunc  modum  treuge  cum  rege  Roberto,  quia  non 
intromiteremus  nos  de  hoc  modo  sine  eius  voluntate,  scilicet 
quod  loca  Calabrie  redderentur  nobis  et  teneremus  ea  pro 
domino  papa,  ut  fieret  de  eis,  quod  domino  pape  faciendum 
videretur.  Et  quod  hoc  facto  et  firmato  fieret  et  firmaretur 
■dicta  treugua.  Et  si  istud  habuerit  pro  bono,  mitat  procura- 
torem,  qui  habeat  potestatem  reddendi  nobis  supradicta  loca 
«t  faciendi  nobis   omagium  pro  eis    et  tenendi   ea  pro   nobis. 

Hec  igitur,  sanctissime  pater,  vestre  sauctitati  significare 
«uravi,  ut,  si  forte  hec,  cpie  tractata  sunt,  non  deducerentur 
ad  effectum,  vesti-a  debeat  sanctitas^)  providere,  prout  fragi- 
litati  mee  videtur,  per  istum  modum:  videlicet  quod  rex 
Predericus  tradat  et  ponat  in  mauu  vestra  loca  Calabrie  ad 
faciendum  de  eis,  quod  vestra  prudencia  iudicaverit  faciendum. 
Et  quod  rex  Robertus  debeat  pro  aliquo  tempore  convenienti 
dare  treugam,  in  quo  tempore  possit  congrue  pax  tractari. 
Yidetur  autem  michi  ad  minus  tempus  ti'ium  annorum  esset 
necessarium  pro  pace  huiusmodi  tractanda. 

CRD  Ap.  36.  Or.  Pap.  Spur  eines  kleinen  Siegels.  Nach  der  Aufschrift 
der  Riickseite:  Transsumptiim  capitulomm,  que  misit  nobilis  P.  Ferdinandi 
•domino  pape  imd  derAdresse:  Exc.  d.  regi  Aragonum  i^t  dieses  das  dem  Konig 
zugesandte  Exemplar.  Gerade  fiir  die  Zeit  von  1314  Anfang  bis  1317  d.  h. 
"bis  zum  vorlaufigen  Friedensschluss  ist  Reg.  337  angefiiUt  mit  Instriiktionen  und 
Korrespondenzen  iiber  die  sicilianische  Frage.  Die  Legation  J.  Burgundis  war 
•die  erste.  Friedrich  schrieb  darauf  am  9.  April  1314,  warum  er  seiner  Kinder 
wegen  schon  die  treuge  ablehnen  und  nur  fiir  Frieden  sein  konne  (CRD  10197); 
motiviert  ausfiihrlich  am  1.  Juni,  warum  er:  de  pacis  nobis  per  vos  oblate 
•condicionibus  resiliendum  putavimus.  Es  folgen  dann  die  Gesandtschaften  von 
Dominikanem  und  ilinoriten  1315  und  16;  letztere  hatten  1316  ihr  Generalkapitel  in 
Neapel;    daranter  auch  fr.  Poncius  Carbonelli.     Im  Sommer  1316    folgt   dann 

f)  santitas  Or. 


—     725      - 

P.  de  Ixar.  Von  ihm  stammen  eine  Eeihe  geistvoller  Berichte;  der  politiscb 
wichtigste  oben.  Seine  Schildenmg  vom  September  1316  kennzeichnet  Konig 
Robert:  Pero  Femandez  sprach  erst  iq  Messina  mit  Friedrich;  nach  4  Tagen 
gings  nach  Neapel.  Dariiber  sandte  er,  wie  er  sagt,  einen  Bericht,  voll  Ver- 
zweiflung  iiber  das  Misslingen  seiner  Sendung  an  Ja^Tue  durch  einen  Boten, 
que  se  faze  dezir  vostro  fillo,  que  a  uonbre  Napolion.  Damals  hatte  er  erst 
einmal  mit  Eobert  gesprochen.  Seitdem  sehr  oft:  et  muyt  familiarment  con 
el  assi  como  aquel  qiie  cada  dia  era  con  el  en  su  taula  e  ante  de  comer  et 
comiendo  a  la  taula;  depues  no  faziamos  sino  fablar  del  negocio.  Die  Aus- 
sichten  besserten  sich  etwas.  Zur  Frage  der  treuga  sagte  Robert:  Nie,  wenn 
Friedrich  uns  richt  die  Pliitze  in  Calabrien  zui-uckgibt.  Nach  vielen  Reden 
erklarte  der  Konig:  quel  plazia  de  la  manera,  que  yo  tractava,  et  quel  parecia, 
quo  yo  vos  queria  seer  assi  fiel  como  fue  Joab  al  rey  David,  quando  lo  envio 
assitiar  una  ciudat.  E  quando  aquella  se  devia  prender,  envio  al  rey  Da\id, 
que  vinies  por  tal,  que  se  escrives  la  victoria  al  rey  Dauit  et  no  a  el.  E  assi 
senblament,  quel  parecia,  que  yo  queria,  que  se  escrivas  a  vos  ia  gloria  de 
aquest  aff  er.  Dann  gings  wieder  zu  Friedrich,  der  eiue  treuga  von  10  Jahren , 
Eheverbindungen  usw.  wolle.  iJinlichen  Chai-akters  der  Brief  iiber  seine  Unter- 
haltung  mit  Friedrich  CRD  62  s.  f.  —  Am  1.  Dezember  1316  berichtet  er  aus 
Neapel:  Intendo  procurare,  quod  unus  tractatorum  sit  dom.  Philippus  de  Maio- 
ricis,  qui  est  persona  multum  conveniens  et  multum  communis  utrique  parti.^ 
Feci  remanere  Neapoli  fratrem  Poncium  Carbonelli  a  tempore,  quo  primo  fuit 
Neapoli  usque  modo,  propter  hoc,  ut  semper  esset  presens  in  his,  que  ego  decer- 
nerem  (?)  et  facerem  et  haberem  copiam  (?)  maioris  consilii,  Et  est  intencio 
mea,  quod  vadat  mecum  de  Neapoli  iisque  ad  dom.  papam,  exinde  quod  mitam  (?) 
eum  ad  vos  ad  notificandum  hoc,  quod  fecero,  cum  rege  Roberto  et  cum 
domino  papa  .  .  .  Zu  CRD  5.575. 

Er  hat  auch  in  einem  Quadernio  (CRD  5669)  einen  Teil  seiner  Korre- 
spondenz  hinterlassen :  Sia  dado  ante  de  todas  otras  cartas  ni  escripturas  al 
senyor  rey  Daragon  .  .  .  e  la  respuesta  sia  enviada  a  don  Pere  Ferrandez  en 
Secilia.  Darin  ein  Memoriale,  was  fr.  R.  de  Mazqueffa  prior  fr.  Pred.  Valencie 
dem  Konig  sagen  soll,  vom  13.  Marz  1317  aus  Milacium:  Die  Treuga  komme 
zustande:  dann  kommt  der  sardinische  Feldzug.  Er  stellt,  falls  er  noch  in 
diesem  Jahre  beginnt,  pro  associando  vexiIloeccIesie(eriststeIIvertretender  Banner- 
trager  der  Kirche)  einen  Vassallen.  Er  selbst  will  ins  h.  Land :  Supplicat  etiam.  quod, 
cum  habeat  potestatem  committendi  deportationem  vexilli  ecclesie,  quod  unus 
de  vassaUis  suis  portet  pro  eo  vexillum.  In  einem  andera  Stiick  findet  sich 
die  merkwiirdige  SteUe:  De  episcopo  Mazariensi  non  miratur,  quia  sustinet  illud, 
quod  ipse  incepit  et  procui-avit  cum  imperatore,  ut  dicitur  ab  hominibus.  Was 
soU  dieses  heissen?  Es  handelt  sich  doch  um  fr.  PeregTinus,  der  in  diesem  Jahre 
Bischof  von  Mazzara  wurde,  friiher  Gesandter  Friedrichs  zu  Heinrich  A'il. 
war  und  im  Herbst  bei  dem  Treuga-Vertrag  erscheint.  Es  folgt  ein  charakte- 
ristisches:  consihumChristi.  1317  im  Friihjahr  erscheinen  dann  papstlicheGesandte, 
(Guillelmus  Trecensis  ep.  und  Petrus  prior  s.  Antonini,  der  spatere  Kardinal), 
ein  aragonesischer  (Namau  Torreylles)  und  ein  Gesandter  der  Konigin  von 
Portugal.     (Vgl.  Zurita  II   1.  c.)     Narnau   berichtet  am   17.   Mai:    EI  dicmenge 


—     726      - 

no  podie  entendre  en  aquells  affers  per  k  festa,  que  a  feyta  de  sent  Lois, 
que  el  papa  a  canonizat,  la  qual  festa,  seynor,  a  estada  bona  et  bella. 
(CRD  11551  Vgl.  auch  CRD  10286).  Uber  den  Vertrag,  der  die  treuga  von 
Johannis  bis  Weihnachten  und  dann  auf  3  Jahre  ausdehnt  (Weihnachten  1320) 
berichten  die  papstlichen  Gesandten  in  Riezler,  Vatik.  Akten,  no.  75.  —  Auf 
eine  Anzahl  hierher  und  spater  gehoriger  Berichte  sei  hingewiesen:  CRD  12262  ff. 

451.  Vizekanzler  und  Kardinalpriester  (s.  Stepliani  in  monte) 
Petrus  an  Konig  Friedrich:  erinnert  an  die  unter  seiner 
Mitwirkung  geschlossene  treug:a,  an  die  ihni  gewordene 
ehrenvoUe  Aufnahme,  an  das  Wohlwollen  Johanns  XXII. 
gegen  ihn,  den  seine  Diffidation  Konig  Roberts  sehr  gekriinkt 
habe.  Er  warnt  ihn  vor  Ubermut  unter  Anfiihrnng  der 
Beispiele  Friedrichs  II.,  des  Grafen  von  Toulouse,  seines 
Taters.    Er  moge  deni  Papste  vertrauen.     Avignon  (1321) 

Miirz  22. 

Dum  ad  personam  vestram  afficimur,  cogitamus,  qualiter 
possit  vestris  tribulacionibus  et  periculis  obviari.  Ad.  me- 
moriam  quippe  vestram  reducimus,  qualiter,  cum  ad  vestram 
celsitudinem  primum  accessimus,  gracioce,  houorabiliter  nos 
ac  reverentissime  recepistis  ex  vestra  devocione  sincera,  quam 
ad  sanctissimum  dominum  nostrum,  dominum  Johannem 
papam  XXII  et  sanctam  Romanam  ecclesiam  habebatis,  ac 
semel  personaliter  et  omni  die  per  nuncios  visitastis.  Nostris- 
que  exhortacionibus  respondistis  dicentes:  Labia^)  sacerdotis 
custodiunt  scienciam  et  de  ore  eius  legem  exquiram  etc,  de- 
clarando  ipsius  domini  nostri  pape  scienciam,  sanctitatem  et 
potestatem  celiter  sibi  datam  .  .  .  concludentes,  quod  [inter] 
domini  nostri  pape  prefati  brachia  pro  certo  dormiretis  hac 
vice  et  demum  in  nostris  manibus  et  college^)  .  .  .  tradentes 
realiter  civitatem,  castra,  terras  et  alia,  que  in  Calabria  per 
vos  seu  alios  tenebatis  pro  facienda  eiusdem  domini  nostri 
pape  omnimoda  voluntate  nec  nou  obedivistis  treugis  nostris, 
ymmo  verius  apostolicis,  et  easdem  approbastis  etprefixionem^) 
termini;  in  quo  per  vos  seu  certos  nuncios  comparere  coram 
eodem   domino   nostro    debebatis;   in    quo   non  comparuerunt 

a)  prefixioni 


*)  Aus  Malachias  2.  b.  7. 
2)  Ep.  Guilelmus  Trecensis. 


—     727     — 

vestri  nuncii,  licet  comparuerint  postmodum  per  curiam  ex- 
pectati.  Post  que  recessimus  de  insula  cum  bona  vestra 
gracia  leti  plurimum  et  gaudentes  de  vestra  obediencia  et 
liberacione  civitatis,  castrorum  et  terrarum  Calabrie  .  .  .  Nec 
obliviscimur,  qualiter  predictus  dominus  noster  papa  .  .  .  tan- 
quam  zelator  caritatis  et  pacis  ad  vos  et  statum  vestrum 
compacionem  habens  in  suis  vos  gerens  piis  visceribus,  vestre 
maiestati  se  plurimum  exhibuit  graciosum,  interdum  ad 
vestram  instanciam,  interdum  motu  proprio  multas  gracias 
faciendo  et  tot  et  ita  magnas  et  ita  frequenter  ac  vobis  et 
vestris  manum  generosam  porrexit,  sicut  domino  regi  Roberto 
illustri  et  suis  .  .  .^)  Quibus  omnibus  in  consideracione  de- 
ductis  non  sufficimus  admirari,  quod  satore  malorura  querente 
.  .  .  processeritis  ad  diffidacionem  illustris  domini  regis  Ro- 
berti  prefati,  treugis  nostris  .  .  .  per  vos  approbatis  penden- 
tibus,  tam  inconsulte,  in  contemptum  predicti  domini  nostri 
pape,  qui  ratas  easdem  habuit  et  ad  sequens  triennium  proro- 
gavit,*)  quod  vobis  expediebat  plurimum,  presertim  si  vestra 
recordetur  maiestas,  cum  vos  alias  a  nobis  treugas  pecieritis 
cum  magna  instancia  quinquennales  et  nunc  sexennales  habeatis 
easdem.  Super  quibus  in  tanto  devio  videmus  pericula  magna 
vestra  .  .  .  Facta  .  .  .  preterita  nos  edocent  esse  in  posterum 
cauciores:  Videmus  enim  nec  credimus  a  vestra  memoria  ex- 
cidisse  tantam  potenciam  in  Frederico  imperatore  inclito 
nedum  destitutam  ymmo  pocius  extirpatam,  ex  eo  solum, 
quod  nolebat  sancte  Romane  ecclesie  et  mandatis  apostolicis 
obedire.  Et  idem  videmus  de  comite  Tholosano,  qui  incom- 
parabiliter  plus  quam  vos  in  gente  et  in  redditibus  abundabat. 
Videmus  etiam  in  presenti,  quod  Flandrenses,  qui  per  XXIIII 
aimos  et  amplius  illustri  regi  Francie  rebellarant,  nunc  fina- 
liter  ad  et  per  mandata  domini  nostri  pape  ad  obedienciam 
et  veram  concordiam  sunt  reducti.^)  Nec  non  et  rex  Scoto- 
rum  vult  et  parat  se  mandatis  apostolicis  obedire.  Fuerunt 
etenim    multi   principes   et   potentes,   qui  penitus  sunt  eradi- 


3)  CRD  9820  ist  ein  langer  Brief  Friedrichs  an  seinen  Bruder,  wie  der 
Papst  ilin  immer  getauscht  habe,  vom  letzten  Mai  1320. 
*)  Vgl.  Raynaldi  ann.  ad  annum  1320  Nr.  16. 
5)  Schreiber  meint  die  Unterwerfung  im  J.  1320. 


—     728     — 

cati,  quia  ab  unitate  sancte  matris  ecclesie  Romane  deviarunt. 
Et  certus  estis,  quod  dominus  Petrus  inclitus  rex  Aragonum 
pater  vester  in  simili  plurima  passus  fuit.  Yerum  quia  antea, 
cum  eramus  in  minoribus  constituti,  super  premissis  nec  alias 
vobis  misimus  scripta  nostra,  quia  status  noster  tunc  non 
paciebatur,  quod  in  tam  arduis  partes  nostras  interponere 
deberemus,  nunc  autem  attendentes,  quod  .  .  .  dominus  noster 
papa  sui  benigna  gracia  nos  ad  statum  cardinalatus  assumpsit, 
loqui  audemus,  possumus  et  debemus  vera,  racionabilia  et 
bonesta.  Propter  quod  premissis  exacta  meditacione  pensatis 
vobis  mittimus  scripta  nostra,  vestram  celsitudinem  depre- 
cantes,  quod  revolvatis  bene  per  omnia,  qualiter  prefatus 
dominus  noster  papa  se  habuit  a  sue  creacionis  citra  tempus 
circa  vos  et  gentes  et  negocia  vestra  .  .  .  In  nullo  penitus 
vos  gravavit  usque  ad  tempus  diffidacionis,  .  .  .  post  autem 
diffidacionem  predictam  processit  iusticia  mediante  .  .  .  Cre- 
dimus  tamen,  quod  aliqui  vobis  suggerunt,  quod  prefatus 
dominus  noster  vos  gravat ;  nec  vos  de  tanto  domino  et  patre 
debetis  credere  omni  spiritui  .  .  .  Ofteratis  etiam  vos  cum 
effectu  .  .  .  credatisque  domino  Petro  Stephani  doctori  decre- 
torum  cantori  s.  Saturnini  Tholose  super  hiis,  que  vobis  dicet 
.  .  .  Scribatis  nobis,  quia  offerimus  nos  paratos  ad  faciendum 
.  .  .  pro  vobis  et  pro  honore  vestro  a  domino  nostro  prefato 
obtenta  licencia  .  .  .  Script.  Auinione  die  XXII.  Marcii. 

CRD  9898.  Gleichzeitige  Kopie.  Papier  aus  der  sicilianischen  Kanzlei. 
Die  Kriegserklaning  gegen  Robert,  die  Friedrich  in  Avignon  durch  einen  Ritter 
vor  dem  Palaste  Roberts  vornehmen  liess,  ist  erwahnt  in  einer  Bulle  Jo- 
hanns  XXII.  vom  23.  Juli  1320,  worin  er  Friedrich  Strafe  androht:  Zum  Teil 
gedr.  Raynaldi  ann.  ad  ann.  1320  Nr.  16.  Ich  gebe  hier  die  dort  fast  ganz 
ausgelassenen  Teile  nach  einem  Schreiben  Johanns  an  den  Erzbischof  von  Toledo, 
den  Infanten  Johann:  Johannes  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabiU  fratri 
Johanni  archiepiscopo  Toletano  sal.  et  ap.  ben.  Fraternitatis  tue  non  credimus 
latere  noticiam,  quod  dudum  quasi  statim  post  nostre  promocionis  auspicia  ad 
cuhnen  apostolice  dignitatis  sine  intermissione  quodammodo  solicitudinis  adhibui- 
mus  nostre  curas,  ut  inter  carissimos  in  Christo  filios  nostros  Robertum  Sicilie 
et  Fredericum  Trinache  reges  Ulustres  possent  federa  pacis  stabiUs  reformari. 
Et  ut  tractatus  pacis  huiusmodi  feliciorem  haberet  ex  nostre  prosequcionis  di- 
rectione  processum,  treugas  inter  eos  per  nuncios  nostros,  quos  ad  eorum  pre- 
sentiam  duximus  destinandos  usque  ad  festum  nativitatis  domini  proximo  ven- 
turuin  procuratoribus  regum  presentibus  eorundem  ac  fidelium  astante  multi- 
tudine  copiosa  indici  fecimus  duraturas.  in  omnes  et  singulos  treugas  infringentes 


—     729     — 

aut   non  servantes  easdem  excommimicacionis  et  in   terris  eorum  per  nimcios. 

memoratos  interdicti  sentenciis  promulgatis.     Quas  demum  treugas  procuratores 

ipsi  nomine  regum  ratificarant  ipsorum  et  eciam  approbarunt  et  quod  eas  reges 

ipsi  per  totum  tempus  predictum  inviolabiliter  observarent,  in  regum  eorundem 

animas  corporaliter  iuraverunt  inter  se  nichilominus  procuratores  ipsi  dictorum 

regurn  nomine  homagio,  sicut  nosse  te  credimus,  hinc  inde  prestito  et  recepto^ 

Quas  deinde  reges  ipsi  ratificantes  et  etiam  approbantes  illas  servare  inviola- 

biliter  promiserunt.      Cumque   dictus    rredericus  iuxta  nostre    requisicionis  in- 

stanciam  tempore  procedente   pro  huiusmodi  pacis  prosequcione  tractatus  suos. 

ad  apostolicam  sedem,  sicut  te  ignorare  non  credimus,  nuncios  destinasset,  tan- 

dem  iidem  nuncii,  cum  per  dies  aliquos  moram  traxissent  ibidem,  q[uia  dictus]  (?)■ 

Eobertus  rex  Sicilie,  supervenientibus  certis  impedimentis  eidem,  ad  sedem  pre- 

fatam,   quamvis  ad  hec  se  parasset,   tunc  venire  non  poterat  nec  suos  nuncios. 

destinare,  de  nostra  hcencia  recesserunt,    licet  idem  rex  Sicilie  demuni  ab  ijn- 

pedimentis  expeditus  eisdem  propter  hoc  ad  memoratam  sedem,  ubi  adhuc  morari 

dinoscitur,acce8sisset.  Postmodum  autemdiligentiusattendentes,  quod  f estum  appro- 

pinquabat  nativitatis  domini  proxime  venturum,  quo  treuge  finiebantur  huiusmodi, 

et  insuper  considerantes  attencius  innumera,  que  non  sohun  prefatis  regibus  ip- 

sorumque  regnis,  terris  et  subditis,  set  etiam  toti  mundo  ipsarum  poterat  resumpcio 

guerrarum  odiosa  producere,  a  ceptis  non  putavimus  desistendimi.    Et  ideo  pacis 

eiusdem  tractatum  prosequi  paterne  diligencie  studiis  intendentes,  [cumj  nec  scire 

possemus,    si    dictus    Fredericus,    quem    super   hoc  nostras    rogandum    htteras 

duxeramus    attencius   et   ortandum,   suos   ad  nos  infra  dictum  proximum  ven- 

turam   festum    nativitatis,   quo  treuge  finiuntur  predicte,   esset  nuncios  trans- 

missuras,  treugas  easdem  auctoritate  apostoHca  de  fratram  predictorum  consiho 

ex    certa   sciencia    ratificandas  duximus  et  etiam  approbandas  et  inter  eosdem 

reges  ipsonunque  regna,   terras  et  homines  usque  ad  tres  annos  complendos  a. 

dicto  festo  nativitatis  venturo  proximo  incohandos  de  fratram  predictorum  con- 

silio  fidelium  astante  multitudine  copiosa,  duximus  indicandas.    Es  folgt  dann  die- 

Geschichte   der  Diffidation.     Der   SchluB    lautet:    Cum  itaque  nos  carissimum 

in    Christo    fihima    nostrum  Jacobum  regem  Aragonie  .  .  .  per  nostras  litteras 

rogandum    duxerimus,    ut    permaximis,    quibus    idem   Federicus    se    subiecit, 

periculis  ac  duris  scandalis,  que  in  diversis  orbis  partibus  preparantur,  nec  non 

et  anunaram  deflendis  dispendiis  .  .  .  innumeris  ac  nocumentis  irreparabihbus 

Terre  sancte,    que,  nisi  celeribus  occurantur  remediis,  proventura  formidantur 

verisimiJiter  ex  premissis,    in   scratinio    circumspectionis  .  .  .  adductis  memo- 

ratum    regem   Trinache    a   tam  precipiti  lapsu  .  .  .  modis  et  viis  congruis  et 

efficacibus  exquisitis  .  .  .  revocare  procuret,  .  ,  .  fraternitatem  tuam  rogamus, 

.  .  .  quatenus  apud  eundem   genitorem  tuum,  quod  huiusmodi  nostris  precibus 

et  ortacionibus   acquiescens  ipsas  producat  celeriter  in  effectum  pro  nostra  et 

apostohce    sedis    reverencia  instancia   \ig\\is    sohcitudinis    elabores  .   .   .    Dat. 

Auinione  II.  nonas  Augusti  pontificatus  nostri  anno  quarto. 

CRD  Nr.  6489.  Gleichz.  Abschr.  Papier  sehr  defekt,  welche  der  Erz- 
bischof  von  Toledo  in  einem  eigenhandigen  Briefe  von  27.  Aug.  (1320)  seinem 
Vater  sohickt.  Die  Abschrift  ist  versiegelt  und  tragt  die  Adresse.  Der  Brief 
des  Eb.  ist  darin  eingeschlossen. 


—     730     — 

452.  Koiiig  Friedrich  aii  Kardiiialpriester  Petrus:  daiikt  fiir 
sein  Mitleid  iiiit  seiiier  Triibsal;  doch  sei  diese  iiicht  so  j^ross. 
Gefahreii  uiid  Anstrengungen  zu  erdulden  sei  das  Los  seines 
Geschlechtes  und  besonders  sein  eigenes.  Die  Deutuna;  des 
Satzes:  „Labia  sacerdotis^*  sei  irrig;  er  habe  den  Papst  nur 
als  Friedensbringer  und  Ihn  als  Friedensboten  bezeichnen 
wollen.  Es  sei  nicht  schon,  ihn  zur  Orthoxie  zu  niahnen; 
in  iJir  woUe  er  leben  und  sterben.  Nun  folgen  bittere  An- 
klagen  gegen  Konig  Robert,  der  zuerst  die  treuga  gebrochen, 
wiihrend  er  dafiir  exkonimunizieii;  sei!  Entscliieden  lehnt 
er  die  Warnungen  ab,  die  in  den  schlinmien  Geschicken 
Kaiser  Friedrichs  u.  a.  bis  auf  seinen  Yater  liegen 
sollen,  indem  er  auf  das  ebenso  tragische  Geschick  des 
h.  Ludwig  und  der  Piipste  Coelestin  und  Bonifaz  VnL  hin- 
weist.  Er  dankt  Gott,  dass  er  gegeniiber  diesen  Orossen  ihn 
mit  seinem  kleinen  Sicilien  gnadig  bewahrt  hat.  Messina 
(1321)  November  15. 

.  .  .  Placuit  vobis  dicere  in  litteris  vestris,  .  .  .  quod  vos 
geritis  erga  personam  nostram  aifectiim  et  ob  hanc  causam 
cogitatis,  qualiter  possitis  nostris  tribiilacionibus  et  periculis 
obviare.  De  C[UO  quidem  affectu  vestro  multas  gracias  vestre 
agimus  caritati  et  permet  ipsam  caritatem,  per  ciuam  alter 
alteri  secundum  mandatum  Cliristi  tenemur,  nos  certe  credimus, 
sicut  vos  dicitis,  ita  esse.  Tamen  ne  vestra  paternitas  nimis 
in  nostris  tribulacionibus  et  periculis  affligatur,  amicabiliter 
notum  facimus  vobis,  quod  non  sunt  tot,  prout  secundum 
sonum  vestrorum  verborum  vos  existimare  videmini.  Certe 
nemo  est,  qui  in  hac  presenti  vita  tribulaciones  et  pericula 
non  patiatnr  iuxta  dictum  apostoli  asserentis:i)  Periculis  in 
mari,  periculis  in  falsis  fratribus  etc.  Attamen  ad  ferendum 
pericula  et  labores  guerrarum  antiquitus  ex  genere  nos  veni- 
mus.  Nam  predecessores  nostri,  a  quibus  descendimus,  labores 
et'')  guerrarum  discrimina  pertulerunt  et  hos  sibi  ad  honorem 
non  modicum  reputarunt  .  .  .  agentes  hoc  vel  in  favorem  fidei 
vel  ad  causam  iurium  sui  populi  defensandam.     Et  nos  etiam 

a)  e  Ausfert. 


1)  2  Coiinth.  11  f.  26. 


—     731     — 

hiis  suraus  longo  tempore  similiter  assueti  et  quasi  naturati, 
secundum  quod  dicitur:  Usus  est  altera  natura. 

Quod  autem  dicitis,  quod  propter  honorem  apostolice  sedis 
et  sancte  Romane  ecclesie  vos  recepimus  reverenter,  verum  esse 
fatemur.  Et  si  hoc  fecimus,  debitum  nostrum  persolvimus. 
Subsequenter  vero  asseritis,  quod  nos  respondimus  vobis  di- 
cendo:  Labia  sacerdotis  .  .  .  Certum  est,  quod  hec  fuit  auc- 
toritas,  set  exposicio,  quam  ponitis  in  litteris  vestris,  salva 
reverencia  vestra,  satis  longe  nobis  videtur  distare  ab  illa. 
Potuisset  tamen  faciliter  accidisse,  quod  aut  nos  nesciverimus 
bene  exprimere,  aut  forte  vos  non  bene  potuistis  nostrum 
intelligere  idyoma.  Unde  si  non  est  oblivioni  traditum,  nobis 
videtur  expositam  fuisse  auctoritatem  hoc  modo,  videlicet  quod, 
cum  propheta  Malachias  dixisset,  quod  labia  sacerdotis  .  .  . 
nos,  si  bene  recolitis,  diximus,  quod,  si  propheta  loquendo 
generaliter  de  omnibus  sacerdotibus  asserebat,  quod  essent 
angeli  Dei,  potissime  nos  intelligere  et  dicerepoterimus  de  summo 
sacerdote,  videlicet  domino  papa  noviter  tunc  creato  et  misso 
a  Deo,  cum  ipse  esset  angelus,  hoc  est  missus.  Et  ad  huc 
non  solum  ipsum  angelum  dicere  poteramus,  verum  etiam  vos, 
qui  angeli  eius  eratis,  videlicet  nuncii,  sicut  dictum  est  supra, 
qui  nobis  ex  parte  dicti  domini  pape  annunciabatis  gaudium 
magnum  scilicet  pacem,  veluti  annunciaverunt  angeli  in 
nativitate  domini  nostri  Jesu  Christi,  cum  cecinerunt:  Gloria 
in  excelsis  Deo  et  in  terra  pax  hominibus.^)  Et  ad  huc  etiam 
diximus:  Nos  volumus  querere  ab  isto  angelo,  hoc  est  domino 
papa,  tamquam  misso  a  Deo  et  a  vobis  veluti  ab  ipso  domino 
papa  missis,  qui  secundum  assercionem  prophete  estis  custo- 
des  sciencie  et  quod  a  vobis  exquiri  et  requiri  debet  lex  et 
omnis  sciencia  veritatis  Christi,  si  id,  quod  feceramus,  vide- 
licet  obedire  et  sequi  imperatorem  Henricum  Rome  coronatum, 
unctum  et  approbatum  per  dominum  papam  et  Romanam  ec- 
clesiam  erat  secundum  legem  et  scienciam  veritatis  Christi? 
Yidetur  nobis,  quod  hec  fuerunt  verba  nostra.  Deus  novit 
veritatem,  quia,  salva  reverencia  vestra,  non  fuit  necessarium 
nobis   dicere  illud,    quod    exprimitis   in   litteris   vestris,   quod 


•)  Aiis  Lucas  2.  b.  14. 


—     732     — 

nobis  esset  mmc  opus  a  domino  papa  fidem  orthodoxam 
querere  et  observare  et  in  ipsa  vivere  atque  mori.  Nos  enim  ab 
illa  et  iu  illa  fuimus  et  sumus  .  .  .  et  in  ea  veraciter  finiemus 
sperando  in  creatore  et  redemptore  domino  nostro  Jesu  Cliristo. 
Verum  [est]  etiam  adhuc,  quod  dicitis,  quod  uos  diximus,  quod 
pro  certo  hac  vice  in  ulnis  domini  pape  dormiremus  seu  pausare- 
mus  et  proinde  etiam,  postquam  sibi  placuit,  in  manibus  eius  po- 
suimus  terras  et  castra,  que  in  Calabria  .  .  .  teuebamus,  treuguam 
per  vos  pro  parte  saa  nobis  iudictam  nichilomiuus  admittendo, 
sub  spe  tamen  finalis  pacis,  prout  certissime  nostis.  Vos  enim 
nobis  asserebatis  eam  non  esse  treuguam  sed  pacem,  quia  ipsa 
continuabatur  cum  pace  et  quod  non  necessarii  anni  tres,  quia 
pro  certo  ante  lapsum  unius  anni  pax  debebat  fieri  et  firmari. 
Et  in  hoc  facto  diximus,  quod  in  dicti  domini  pape  brachiis 
fiducialiter  pausaremus,  et  sub  hac  spe  misimus  nuncios  nos- 
tros,  quos  dicere  phicet  vobis  non  excusari  debere  pro  eo, 
quod  post  terminum  aliquibus  paucis  diebus  conparuerunt, 
qui  a  nobis  de  Sicilia  congruenti  et  debito  termino  recesserunt; 
deberetis  quippe  considerasse  distanciam  loci  et  etiam  viam  ma- 
ris.  Certe  sic  non  potuit  nec  debuit  excusari  ille,  qui  stando  vici- 
nus  loco,  quantum  nostis;  nec  per  se  nec  per  mmcios  comparuit  in 
termino  condecenti.  „Dormiendo"  autem,  sicut  premittitur, 
in  „ulnis  domini  pape",  cum  stupore  quodam  a  somno  fuimus 
excitati  videndo  rem  comuni  iudicio  longo  tempore  per  cog- 
natum  nostrum  occulte  tractatam  et  callide  machinatam.  Nam 
manus  eius,  que  ad  tractandum  de  pace  debebat  extendi,  ad 
guerram  Janue  3)  fuit  immissa,  ita  quod  ex  hoc  nunquam  uno 
die  fuit  unum  verbum  de  pace  prolatum  nostris  nunciis  aut 
illis  regis  Aragonum  fratris  nostri,  qui  propterea  in  Romana 
curia  aderant.     Et  sic  frustra  morabantur  ibidem.^) 


3)  D.  h.  seit  der  Yerbindung  Eoberts  mit  Genua  1318. 

^)  Eine  HauptgeschicMe  war  bei  der  Anwesenheit  der  ersten  Vertreter 
Friedrichs  nach  der  treugua  Ende  1317  die  Titelfi-age.  Petrus  de  ilontemolone 
benachrichtigt  J.  seitens  Friedrichs  und  bat  um  Eat.  den  J.  am  3.  Dezember 
1317  gibt:  In  qua  quidem  Httera  iidem  nuntii  memorato  P.  inter  alia  intimarunt, 
quod  post  proposicionem  per  ipsos  nuncios  domino  pape  in  cousistorio  factam 
multa  insurrexerunt  dubia  et  multipHces  questiones  eis  facte  fuenmt  et  specia- 
liter  super  eo,  quod  dictus  rex  Fredericus  intitulaverat  se  regem  Sicihe,  secundum 
quod  dominus  papa  et  cardinales  viderunt  in  htteris  eis  a  dicto  rege  missis  per 


—      733     — 

Ob  quam  causam  patuit  toti  mundo,  quod  treuguam  im- 
positam  dictus  cognatus  noster  non  ordinaverat  ad  pacem 
ineundam  et  firmandam,  quinimo  ad  maiorem  guerram  sus- 
citandam  .  .  .  Ecce  ergo  sompnus,  a  quo  nos  expergefacti 
fuimus  cum  stupore  in  sinu  domini  pape  fiducialiter  dormiendo ! 
,  .  .  Dicitis  nos  a  domino  papa  fuisse  semper  bene  tractatos, 
€um  tamen  videamus  nos  ab  eo  esse  excomunicacionis  vinculo 
innodatos  et  regnum  nostrum  positum  esse  sub  ecclesiastico 
interdicto  ^),  pro  eo  quod  insidiis,  quas  cognatus  noster  contra 
uos  parabat  inferre,  sub  treuguarum  velamine  similiter,  ut 
prefertur,  aperuimus  oculos  nostros.  In  suis  etiam  sentenciis 
dictus  dominus  summus  pontifex  de  non  offendendis  regnis 
aut  terris  vel  gentibus  utriusque  nunquam  cognatum  nostrum 
■sed  nos  tantum  ligavit!  Cum  tamen  ante  lapsum  temporis 
prime  treuge  post  diftidacionem  nostram  usque  nunc  regnum, 


nuntios  supradictos  et  iu  procuratorio  etiam  eorundera  nimciorum.  De  quo  iidem 
dominus  papa  et  cardinales  predicti  exaudicionem  utilem  impedire  et  super  ipsa 
intitulacione  insistere  ac  super  ea  eciam  renuere  illam  partem  census  recipere, 
quam  iidem  mmcii  pro  parte  dicti  regis  sunt  Romane  curie  soluturi  .  .  .  J.  rat 
seinen  Vertretem  den  Boten  Friedrichs  vorsichtig  zu  helfen.  (Reg.  337  f,  277.) 
Die  eigentlichen  Gesandten  Friedrichs,  die  in  seinem  und  des  Kardinals  Briefe 
■ofter  erwahnt  werden,  der  Erzbischof  von  Palermo  und  der  Graf  von  Ven- 
timiglia,  haben  im  Sommer  1318  anscheinend  nur  kurze  Zeit  verhandelt.  Unter 
■den  Friedensvorschlagen,  die  hier  zum  Teil  in  alter  Form  vorkamen,  nenne  ich 
2wei  neue,  die  Friedrich  J.  iibersandt  hatte:  1.  Quia  dom.  papa  multa  bona 
promittit  Frederico,  schlagt  er  vor:  dari  i'egi  Roberto  per  dom.  papam  aUquam 
terram  scilicet  vel  comitatum  Venechi  vel  marchiam  Anconitanam  vel  Roman- 
diolam,  que  sunt  vicine  et  quasi  contigue  terre  sue.  Er  verspricht  dann  von 
§ici]ien  ausser  dem  Census  4000  Unzen  jahrlich.  2.  Si  talis  permutacio  per 
papam  negaretur,  tangant  ipsi  nuncii  domini  regis  Aragonum  quandam  viam 
pertactam  per  dom.  reginam  Portugalie  (die  h.  Elisabeth,  Schwester  der  beiden 
Konige)  ac  ipsi  pape  declaratam,  videlicet  quod,  quia  regnum  Sicilie  concessum 
fuerat  per  Romanam  ecclesiam  quondam  antiquo  regi  Karolo  usque  ad  tres 
generaciones,  que  finiimt  in  persona  d.cti  regis  Roberti,  et  postmodum  ab  eadem 
ecclesia  prorogatum  et  elongatum  est  tempiLS  generacionimi  ipsarum  usque  ad 
alias  tres  generaciones  eidem  regi  Roberto  pro  ea  scilicet  parte  regni,  ut 
creditur,  que  tenetur  actualiter  ab  eodem  rege  Roberto,  coucedat  papa  regi 
Roberto  huiusmodi  partem  regni,  que  teuetur  ab  eo  pro  generacionibus  aliis  vel 
in  perpetuum,  et  ipsi  regi  Frederico  pro  suis  heredibus  similiter,  quod  nunc  ex 
regno  tenetur  ab  eo,  sub  prestacione  soliti  census  vel  etiam  augmentandi.  (Reg. 
338  f.  8v.) 

5)  Zu  Anfang  1321. 


—     7H4     - 

fideles  et  vassallos  nostros  graviter  ottendisset,  mitteudo  galeas, 
exercendo  piraticam  et  hostiles  incursiis  iu  tota  circumferencia 
regni  nostri  .  .  .  Noviter  vero  misit  Leonem  Muleti^)  dicti 
cognati  nostri  vassallum  et  officialem  ad  recipiendum  sub 
nomine  et  pro  parte  ipsius  domini  pape  terras  et  castra 
Calabrie,  cpie  per  vestros  et  vestri  college  commissarios  tene- 
bantur,  in  nostrorum  iurium  deti^imentum,  qui  et  alii  capitanei 
predictorum  locorum,  que  per  dominum  papam  teneri  dicuntur, 
Cjualiter  se  habuerint  erga  fideles  nostros  post  ipsius  Leonis 
adventum,  per  dominum  Petrum  Stephani'')  presentem  in  par- 
tibus  ipsis  .  .  .  poteritis  informari  .  .  .  Asseritis  etiam,  quod 
miramini  multum.  quia  dictum  cognatum  nostrum  diffidavimusr 
Novit  Deus,  quod  hoc  non  fecimus  in  irrevereuciam  doniini 
pape  sed  in  nosti-a  iusticia  insistentes,  ad  dicti  cognati  nostri 
ingeniosis  tractatibus  obviandum.  Nam  ipse  cognatus  noster 
primo  dictam  treuguam  nobis  viola^it  aperte  in  Janua  offen- 
deudo  .  .  .  vassallos  nostros,  videlicet  Conradum  de  Auria 
et  alios,  .  .  .  quam  offensam  per  Symeonem  Salugium  militem 
et  consiliarium  nostrum  domino  pape  et  cetui  .  .  .  cardinalium 
fecimus  reserari  .  .  .  Sed  semper  addidit  mala  malis  .  .  . 
Ad  hoc  autem,  quod  itis  exemplificando  diversas  per- 
sonas  videlicet  ab  imperatore  Frederico  usque  ad  serenissimum 
dominum  regem  Petrum,  reverendum  dominum  pati'em  nostrum 
bone  memorie,  quos  dicitis  fuisse  inobedientes  ecclesie  et 
propterea  dampua  plurima  fuisse  perpessos,  quo  ad  presens 
causam  discordie  et  dissensionis  tunc  existentis  inter  dominum 
papam,  qui  tunc  temporis  erat,  et  dictum  dominum  impera- 
torem  nescimus.  Et  ideo  uec  de  hoc  nec  de  alio,  quod  ad  nos 
non  i^ertinet,  loqui  volumus  sed  tacere.  Possumus  verumtamen 
dicere.  cpiod  scimus  atque  \idemus,  apparet  namque  claris- 
sime,  quod  antecessores  dicti  domini  imperatoris,  domini 
proavi  nostii,  regnum  istud  Sicilie  de  Sarracenorum  manibus 
abstulerunt,  acquisiverunt  et  ad  sanctam  fidem  catholicam 
dlixerunt  et  edificaverunt  devotissime  omnes  ecclesiascathedrales,. 
que  usque  in  hodiernum  diem  apparent.  Multa  eciam  mona- 
steria  infra  regnum  ipsi  construxerunt  et  ea  .  .  .  munifice  dota- 


^)  Vgl.  den  Sehluss  dieser  Xr. 

^)  Den  auch  in  den  Sckreiben  des  Kardinals  Genannten. 


—     735     — 

verunt,  que  sunt  omnibus  manifeste.     Ipse  eciam  imperator  in 
favorem    fidei    ad    acquirendam    Terram   sanctam  de  manibus 
Sarracenorum  personaliter  ultra  mare  transivit,  multas  eciam 
constituciones  pro  libertate  ecclesiastica  fecit  plus  quam  alius 
princeps,   qui   fuerit   a  tempore  Justiniani   imperatoris  citra. 
Et   propterea,    si  dictus  imperator    et  successores   eius   illam 
remuneracionem ,    quam    vos    dicitis,    condigne    a    rectoribus 
sancte  ecclesie  receperunt:   miramur,  nisi  quia  nobis  occurrit 
illud    scripture,    que    dicit:    ludiciaS)   Dei    abissus  multa,  per 
cuius  providenciam  non  solum  mali  set  eciam  boni  affliguntur 
in    hac    vita    et    permittuntur   affligi.      Et    de   hoc   habemus 
exempla    de    rege  Francie   sancto   Lodoyco,   qui   in  Damiata 
captus   extitit  per  Soldanum,   et  in  veteri  testamento  de  rege 
Josia,    qui   fuit    bonus   et   per    regem    Egipti    nequiter   inter- 
fectus.     Nostris    eciam   temporibus    in    sancta  ecclesia    audi- 
vimus   papam    Celestinum,   postquam    abrenunciavit    papatui, 
quesitum,  captum  et  detentum,  papam  Bonifacium  captum,  de- 
honestatum  et  in  tristicia  mortuum.    Mirari  ergo  possumus  set 
pacienter  ferre  divina  iudicia  in  principibus  mundi  potentibus, 
que    sic    apparent    in    rectoribus    ecclesie    sancte,    karissime 
sponse  sue,   ut  exinde  quisque  metuat  non  tam  humauum  iu- 
dicium  quam  di\inum.     Scimus  enim  post  mortem  dicti  domini 
imperatoris   Terram   sanctam    fuisse   deperditani  ac  infinitam 
fuisse   effusionem  sanguinis  christiani,   regem  eciam  Karolum 
primum  infra   tredecim  dies,    quod    nutui  divino   tantum  as- 
scribitur,    totam     Siciliam     ammisisse    ac,     filio    suo    unico 
existente    captivo,    cum    amaritudine    morientem,    pro    cuius 
liberacione    tunc    ducem    Robertum    et    duos    eius    fratres  in 
regno  Aragonum  extitisse  captivos  et  deinde  dominum  Philip- 
pum  principem  per  nos  captum.     Et  per  graciam  Dei  mauus 
nostre    munde    ab     eorum     sanguine    remanserunt,    qua    de 
causa    gracias    Deo    agimus    quani    de    victoria    ampliores, 
quasi  hoc  a  suo  iudicio  et  beneficio  cognoscentes  .  .  .  Adhuc 
eciam   ex   hoc,   quod  itis   exemplificando  diversas  personas  a 
predicto  domino  imperatore  usque  ad  dictum  dominum  patrem 
nostrum,   magnam    nobis    materiam  perhibetis  recognoscendi 

8j  Psalm.  35  a  7. 


—     736     — 

potenciam    et    bonitatem    Dei,    hoc   est,    qnod  illos,    quorura 

potencia  restringebat  orbis  partem  non  modicam,  non  placuit 

sibi  in  ista  temporalitate  servare,  et  nos,  qni  sumus  cum  ista 

Sicilia,  quam  parvum  mare   concludit,  dignatus   est   salvare 

et  defendere  contra  tam  magnos  vicinos  fortes  atcpie  potentes 

.  .  .  Paternitati  vestre  placeat  interim  nos  suscipere  excusatos, 

•si  voluntati  domini  pape  in  hoc,  cui  tanien  in  maioribus  iam 

•obedivimus,  parere  distulimus,   cum  pacienter  feramus  ob  re- 

verenciam  Dei   penam  per  eum  nobis  et  fidelibus  nostris  im- 

positam,   videlicet   interdictum.      Facta    demum   nosti^a  vobis 

semper   ut   amico    et    compatri   nostro    karissimo   propensius 

•comendamus.      Dat.   Messane  XV.  Novembris    Y.  indiccionis. 

CRD  9904.     Gleichz.   Ausfert.  Pap.     Nacli   CRD  9891    sendet  Friedrich 

verschiedene    Formen   dieses   Briefes  (9905    enthalt   denselben  Text,    9907  ist 

kiirzer)  an  Jayme,  ut  altera  earum,  quam  acceptandam  duxeritis  .  .  .    Michaeli 

Stephani  de  Fraga,  procuratori  nostro  in  Romano  cuiia,  familiari  et  fideli  nostro 

,  .  .  mittatur  et  etiam  assignetur  .  .  .  cardinali  prefato  .  .  .    Dat.  Cathanie  YUII. 

Januarii,  V.  indiccionis.     Am    selben    Tage    schreibt    Friedrich    seinem  Bruder 

(CRD  9892):  Im  Jahre  1317  habe  er  auf  die  Forderung  der  papstlichen  Legaten, 

als  sie  die  erste  Treuga  mit  Robert  ansagten,  Burg  und  Stadt  Reggio  und  andere 

von  ihm  in  Calabrien  besetzte  Stadte  in  manibus  domini  pape  posuimus.    Warum 

er,  als  vor  kurzem  ein  Bote  mit  Briefen  des  Kardinalpriesters  Petrus  s.  Stephani 

in  Celio  monte  die  zweite  Treuga  miindlich  und  durch  den  Brief  anzukiindigen 

iam,  diese  nicht  annahm,  kann  J.  aus  dem  Schreiben  an  den  Kardinal  ersehen. 

Was  aber  nach  Weggang  dieses  Boten  in  Calabrien  geschehen:  vobis  ystorialiter 

per  ordinem  patefiant.    Vom  Papst  war  ein  aus  der  Gegend  Reggios  stammender, 

Tomehmer  Officialis  K.  Roberts,  Leo  Muleti,  als  ^-icarius  dorthin  gesandt  und 

in  Gegenwart    des    letzten  Boten   hatte    er  alles    in  Besitz    genommen  fiir  den 

Papst,  nach  Entfernung  der  erst  ernannten  hochsten  Beamten.     Eines  Samstags 

abends  im  Dezember  der  presentis   quinte    indiccionis  (1321)    wurde  auf  Leos 

'Geheiss,  unter  Lobspriichen  auf  Robert  dessen  Fahnen  gehisst,  vermutlich  nicht 

ohne  Vorwissen  des  Papstes,  und  die  Menge  am  folgenden  Tage  in  die  Haupt- 

kirche    bemfen,    wo  Leo    eine  Schmahrede  auf  Friedrich  und  sein  Haus  hielt. 

,So  behauptete   er,    dass  wir  —  wovon  mir  nichts  bekannt  —  listig  auf  Riick- 

eroberung    dieser  Teile  siinnen.'     Yier  Anhanger  Friedrichs    in    der  Umgebung 

liess  er  aufhangen.     Er  bittet  fiir  ihn  einzutreten,    wenn  imgiinstige  Geriichte 

an  dei   Kurie  iiber  ihn  verbreitet  werden. 

453.  Friedrich  von  Sicilien  an  Jayine  n.:  Heirat  seines  Sohnes 
Peter  niit  Elisaheth  von  Karnten.     1323  Xai  5. 

Serenissima  domina  Elysabethfilia  illustiis  domini  Ottonis 
>bone  memorie  ducis  Cariuthie  nurus  nosti-a  primo  .  .  .  proximo 


—     737     — 

preteriti  mensis  Aprilis  huius  sexte  indictionis  cum  quinque 
galeis  Venetorum  armatis  missis  per  eos  contemplacione  nostri 
ad  hoc  proinde  ad  expensas  eorum  Messanam  applicuit  et 
vicessimo  quarto  eiusdem  inter  ipsam  et  illustrem  regem  Petrum 
primogenitnm  nostrum  karissimum  nupcie  fuernnt  ibidem 
solennissime  celebrate  et  matrinionium  inter  eos  feliciter 
consumatum.  Nosque  una  cum  serenissima  domina  Elyanora 
karissinia  consorte  nostra,  predictis  rege  et  consorte  sua  nec 
non  reliquis  uatis  nostris  et  beneficio  sospitatis  corporis  frui- 
mur  et  arridente  nobis  favore  celesti  mentalibus  gaudiis  non 
caremus.  Dat.  Messane  V.  Madii  YI.  indictionis. 
CRD  9924  iind  9925.     Or.  Pap.  Ssp. 

454.  Gastoii  Bischof  voii  Huesca  und  Bereiigarius  de  s.  Tincencio 
an  Jayme  II.:  Papst  will  ihre  Reise  nach  Sicilien  nnr  zngeben, 
wenn  sie  erst  nach  Barcelona,  dann  zn  Friedricli  und  scliliess- 
licli  zu  Robert  gehen.  Sie  fiiiThten,  dass  er  daniit  hezweckt, 
dass  Kobert  inzwisclien  Friedrich  angreifen  kann.  Bitten, 
schleunigst  Eriedrich  zu  warnen.  Avignon  (1324  [.'])  April  8. 
. . .  Yerum  tamen  coniecturamus  nos,  quod  lioc  ^)  facit  domi- 
nus  sumus  pontifex  ex  imaginacione  latentis  cautele,  vide- 
licet  quod  interim,  dum  nos  eanius  in  Siciliam,  ut  est  dictum, 
rex  Robertus  valeat  ire  in  Siciliam  cum  tota  potencia  sua 
pro  ipso  regno  invadendo  et  destraendo.  Et  est  signum 
evidens,  eo  quod  non  fecit  tantum  apparanientum  dictus 
rex  Robertus  aliquo  tempore  vite  sue,  sicut  nunc  facit. 
Ex  quo  oportet,  ut  super  hiis  sit  vigil  vestra  serenitas,  ne 
domiuus  rex  Fredericus  confisus'*)  de  pacis  huius  tractatu  per 
ipsuni  regem  Robertum  dolose  valeret  astucia  supplantari. 
Et  quod  hoc  significnrotis  domino  regi  Frederico  ])er  vestras 
literas  speciales.  In  arniata  regis  Roberti  ost  caput  dominus 
Johaimes  ipsius  regis  Roberti  frater  .  .  .  Dat.  Auiuione  YI. 
idus  Aprilis. 

CKD  11137.     Or.  Pap.  Ssp. 
4M  a)  coufisi  Or. 

4.54  I)  VII.  idus  Apiilis  wollto  der  Papst,  dass  sie  erst  nach  Barcelona  et 
post  earaus  primo  ad  dominum  regem  Fredericum  quam  ad  dictum  domiuum 
regem  Kobcrtum.  Erst  ■«•enn  sie  Friedrichs  Ansicht  wissen,  sollen  sie  naeh  Xeapel. 
Sonst  werde  er  ihre  Keise  nicht  zugeben. 

Finlce,  Acta  Aragonensia.  47 


—     738     — 

455.  Koiii^  Friedricli  aii  Jayine  11.:  Aiigriife  seiiies  toii  der 
Kiirie  lieiiiig:ekelirteii  (Tea:iiers;  we^eu  der  ^^rossen  Oeld- 
ausi^abeii  zur  Zeit  Heinriclis  VII.,  der  Unterstiitzunij:  der 
Oenueser  iThibellinen  iii  Savoiia,  der  Troekenlieit  ini  ver- 
s:aii^eiieii  Jalire,  die  iliii  zu  eiuein  Ausfulirverbot  zwan^-,  das 
die  Finanzen  seiiies  Ileiclies  selir  scliadig:te,  ist  seiiie  pekuniiire 
Lage  prekjirer  als  jeinals.  Palernio  (1325)  Januar  31. 
Postquam  adversarius  noster  in  regnuni  de  Romana 
rediiti)  curia,  non  cessavit  contra  uos  ad  invasiones  bellicas 
se  parare.  Nunc  autem  .  .  .  parat  se  cuni  omni  posse  et  totis 
conatibus  suis  ad  veniendnm  et  invadendum  hostili  manu  iusu- 
lam  nostram  Sicilie  nobisque  et  fidelibus  nostris,  si  qua,  quod 
procul  absit,  potest,  danipna  sive  incomoda  infereudum.  Xos- 
que  ad  obsistendum  eidem,  quantum  nobis  facultas  sufficiat, 
in  Dei  nomine  preparamus.  Verum  est,  quod  a  tempore  bone 
memorie  imperatoris  Henrici ,  tam  propter  snbvencionem , 
quam  sibi''^)  .  .  .  fecimus,  [necnon]  propter  subsidium  et  succur- 
sum  fidelium  imperii  de  Janua  existencium  iu  Sahona,  cum 
quibus  in  relevacionem  cause  nostre  et  potenciorem  obsisten- 
ciani  adversarii  nostri  predicti  nos  confederavimus  et  necessario 
amicabiliter  iuncximus,  tum  eciam  propter  sterilitatem,  que 
in  Sicilia  anno  proximo  preterite  VII.  indictionis  ^)  invaluit, 
de  qua  presenti  anno  penuria  atque  inopia  victnalium  non 
modica  extitit  subsecuta,  propter  quam  sterilitatem  oportuit 
uos  generalem  inliibicionem  de  Sicilie  portubus  facere,  quod 
nobis  cessit  ad  incomodum  maximum,  presertim  cum  proven- 
tus  et  reditus  regni  nostri  pro  maiori  parte  consistant  in  iuri- 
bus^)  .  .  .  ipsarum,  necnon  propter  multiplices  alias  expensas 
extrinsecas,  quas  diversimode  oportuit  nos  subire :  facta  nostra 
arciora  sunt  atque  magis  tenua,  quam  esse  consueverint  ac- 
tenus  .  .  .  Dat.  Panormi  ultirao  Jannarii  .  .  .  [iiidiccionis]. 
CRD  10531  mit  niehreren  Lochern.     Or.  Pap.  Ssj). 

45().Kardinal>apoleonOrsinianliifantAlfonso:  JoliannesXXlT. 
liat  den  einstiininig  gewiililten  Rat  Friedriclis  fiir  das  Erz- 
bistuin  Monreale  niclit  bestiitigt,  weil  er  Siciliaiier  ist,  und 

455  a)  Locb.     Eiii  Wort  fehlt. 

•15'>  1)  Im  Frllhjahr  1324    kehrte  Robert  von  A^ignon    nacb  Neapel    zuriiek. 
-)  Da  1309  nicht  in  Betraclit  kommen  kann,  so  muss  es  1324  sein. 


—     739     — 

Napoleon  de  Romaiii^ia   eriiaiint,   der  trotz  seines  Abratens 

(las  Erzhistuni  ans^enomnien,  al)er  nocli  niclit  den  Besitz  er- 

lan^t  liat.     Das  Geriicht,  dass  ein  Aragonese  zuni  Kardinal 

ernannt  werde,  sei  irrig.     Avignon  (1325)  Deceniber  12. 

Excellenti  et  iiiagnifico  viro  doniino  Alfonso  illustris 
doniini  regis  Aragonum  priniogenito  ac  eiusdem  regis  pro- 
curatori  generali,  comiti  Urgelli,  aniico  nostro  carissimo,  Nea- 
poleo  miseratione  divina  sancti  Adriani  diaconus  cardinalis 
salatem  et  voluntatem  ad  grata  paratam.  Magnificentie  vestre 
litteras  noviter  nobis  missas  affectione  consueta  recepinms  et 
contenta  in  illis  intelleximus.  Et  super  eo,  quod  super  negotio 
provisionis  ecclesie  Montisregalis  in  insula  Sicilie  intimastis, 
respondemus  vobis,  quod,  quamquam  unanimis  et  concors 
postulatio  in  dicta  ecclesia  de  quodam  consiliario  i)  et  tideli 
illustris  domini  regis  Trinaclie  patrui  vestri  facta  fuisset,  et 
nos  penes  sanctissimum  patrem  dominum  nostrum,  dominum 
summum  pontilicem  toto  posse  iiistiterimus  et  consilium 
nostrum  dederimus,  ut  prefato  domino  regi  in  persona  dicti 
postulati  de  prefata  ecclesia  complaceret,  tamen  idem  dominus 
noster  postulationem  huiusmodi  pro  eo,  quod  de  persona  dicte 
insule  celebrata  fuerat,  nolens  admittere  contra  consilium 
nostrum  luiiusmodi  venerabili  viro  doniino  Neapoleoni  de 
Romangia,2)  avunculo  reverendi  patris  domini  Joliannis^)  Dei 
gracia  s.  Theodori  diaconi  cardinalis  de  ecclesia  memorata 
providit,  scientes  quod  prefato  domino  Neapoleoni  consul[ui- 
mus  et]  dissuasimus,  ut  pro[visi]onem  huiusmodi  nullatenus 
acceptaret,  quia  sibi  esse  non  poterat  IVuctuosa.  Ipse  vero  et 
contra  consilium  et  vohmtatem  nostram  dictam  provisionem 
accepta[ns]  iam  procuratorem  suuiu  ad  partos  iUas  trans- 
misit,  set  nondum  ali({ua  nova  habentur,  (|U(»d  dictus  procu- 
rator  suus  ad  possessiouem  eiusdem  ecclesie  fii[it]  admisus  et 
creditiu'  communiter  et  tenetur,  quod  ad  ilhim  imllatenus  ad- 
inittatur.  De  eo  autem,  quod  idem  dominus  noster  disposuit, 
aliquem  de  regiio  vcstro  ad  cardinalatiim  proximis  temporibus 

')  Damiaiius  de  Palirio,  viclleicht  aus  dor  bekannteii  Familie. 
-j  Am  25.  Juli  13L>5. 

3)  Ein  Gaetani-Orsiiii,  zu  weloh  letzterer  Familie  der  Eizbischof  gehi5i'te. 
131-lr  erseheint  er  als  KaijLxn  des  Kardinals  Napoleon.  Reg-.  Clementis  V.  Nr.  10215. 

47* 


—     740     — 

promovere  et  quod  hoc,  sicnt  vobis  relatum  fuerat,  d[e  Valen- 
tijno  episcopo  dicebatur,  excellentie  [vestre]  respondemus, 
quod  de  lioc  nichil  scimus  nec  aliquod  audivimus  et  quod 
assertio  huiusmodi  vobis  facta  [non]  est  veritate  suffnlta. 
Et  hec  ad  magnificentie  vestre  certitudinem  vobis  iuxta  litte- 
rarum  vestrarum  continentiam  intimamus.  In  omnibus  magni- 
tudini  vestre  gratis  nos  ad  iUa  paratos  et  promptos  liducia- 
liter  requiratis.  Dat.  Auinione  die  XV.  mensis  Decembris. 
CRD  13355.     Or.  Pap.  mit  Luchuvn.     Ssp. 

457.  Koiiig  Frledrich   scliildert  Jayiiie  II.   eineii  vereitelten 
Angriif  auf  Messina.     (1327)  Milrz  14. 

Die  martis  decimo  se])timo  proximo  preteriti  mensis 
Februarii  presentis  decime  indiccionis  ad  maritimam  s.  Sal- 
vatoris  .  .  .  Fari  civitatis  Messanensis:  14  Galeeren  versucliten 
plotzlich  zu  lauden,  aber  wegen  des  stiirmischen  Meeres 
stiirzten  viele  ins  Wasser,  und  mehr  als  100  ertrankeu: 
propter  armorum  onera  et  ebuUicionem  freti  tunc  solito  niore 
coucursus  marium  vere  ferventis  ac  eciam  bullientis.  An  deni 
Platze  merkten  es  einige  der  Seinigen,  stilrzten  sich  auf  den 
Feind  und  vertrieben  ihn.  Wunderbar  hat  der  Salvator  seiner 
Kirche  geholfen:  plurime  sanctorum  reliquie,  que  sunt  ibi, 
ymagines  mirifici  operis  et  alia  religiosa  sind  gerettet.  Der 
bose  Feind:  insidias  paraverat  per  aliquos  fratres  Predica- 
tores  Messanenses  et  clericos.  Die  Menge  wollte  diese  toten; 
er  iiberlasst  sie  dem  zustaudigen  Gericht.  Dat.  Messane 
XIIII.  Marcii  X.  indiccionis. 

CRD  10101.     Or.  Pap.  Ssp. 


Xiy.   Bezielmiigeii^  Jaymes  11. 
ziim  christlicheii  Orieiit. 


458.  Jayme  II.  aii  Ro^er  de  Loria:  Klage  eiiier  Reilie  Kaul- 
leute  aus  Barcelona,  dass  in  den  griechisclien  Gewassern 
infolge  der  Aiii^rilfe  Ro;^ers  auf  den  Kaiser  (Andronicus) 
ilire  Waren  besclilagn.ilinit  und,  soweit  sie  niclit  geilolien, 
sie  gefan^en  seien.  Er  will  \on  dem  Yon  Roger  gewonnenen 
Geld  2Sn  Unzen    den   Kaufleuten    erstatten.     1293  Mai  2. 

Rogerio  de  Loria  etc.  Accedentes  ad  nostram  presen- 
ciam  G.  de  Queralto,  G.  et  P.  sa  Ruuira,  Berenguarius  de 
Torres  et  P.  Terrach,  cives  et  mercatores  Barchinonenses, 
tam  per  se  quam  pro  parte  quara  plurium  mercatorum  et  civium 
Barchinonensium  coram  nobis  reverenter  exposnerunt,  quod, 
cum  ipsi  sub  spe  et  securitate  nostra  de  Catalonie  partibus 
ad  partes  Romanie  nuper  cum  eorum  mercibus  accessissent, 
et  ut  mercatores  negociarentur,  ibidem  illustris  imperator 
Grecorum  occasione  insnltus  seu  invasionis  in  subditos  suos 
pridie  per  vos  facti  capi  fecit  omnes  res  et  merces  eorum, 
quas  in  illis  partibus  secum  habebant,  ac  ipsorum,  quos  potuit 
de  personis,  capi  fecet  et  eos  capi  fecisset,  nisi  se  abinde  per 
fuge  subsidinm  absentassent,  et  pecientes  a  nobis  restitu- 
cionem  eis  fieri  de  predictis  Immiliter  suplicarunt  .  .  .  Provi- 
dimus  de  pecciyiia  recepta  seu  recipienda  ex  precio  rerum 
per  vos  in  dictis  Romanie  partibus  captarum  a  subditis  im- 
peratoris  predicta  mercatoribus  .  .  .  solvi  .  .  .  uncias  auri 
duo  millia  DGCCXC  unam.  .  .  Dat.  .  .  .  VL  nonas  Maii 
[1293]. 

Reg.  Soluc.  4  f.  34. 

459.  Jayniesll.  Beziehungen  zu  Armenien:  1.  Sembat  emptiehlt 
(xesandte;   2.  Ossim   verleiht   den   katalaiiisclien  Kauflcuten 


—     742     — 

die  Privilegieii   der  Proveiizalen  iiiid  Narboiiesen  in  seineni 

Reicli;   3.  Ms  5.,   betrelfend  Reliquien   der  li.  Tecla;   Hiilfe 

fiir  Livon  IV.     1298—1326. 

1.  Serenissimo  et  potentissimo  principi  domino  Jacobo  illustri  Dei  gracia 
regi  Aragonum  .  .  .  amico  suo  karissimo  Samhat')  Dei  gracia  rex  Armenie 
salutem  .  .  .  Litteras  et  preces  nostras  vobis  porrigLmus  confidenter  .  .  .  Reli- 
giosum  virum  fratrem  Jacobum  de  Arulis^)  de  ordine  Predicatorum  patrem 
nostrum  spiritualem,  lionestate  monim  et  conversacione  laudabili  commendatum, 
nobis  karam  plurimum  et  acceptum,  ac  Johannem  Lomhardum  militem  nostnimT 
eius  sociiuu,  presentium  portitores  .  .  .  pro  quihusdam  nostris  negociis  ad  regale 
excellentie  vestre  pi"esentiam  nuncios  mittimus  .  .  .  Dat.  in  regno  Armenie 
apud  Adenam  die  VIL.  mensis  Aprilis. 

2.  Ossimus^j  rex  Armenie  .  .  .  Accedentes  ad  terram  nostram  cum 
quadam  navi  sua  mercatores  honorabiles  terre  vestreBarchinonenses,  Jacohus  \idc- 
licet  Mascarelli  et  Jacohus  de  Buguerra  ac  quidam  alii  cives  vestri  nohis  eccellentie 
vestre  litteras  presentarimt  .  .  .  requirentes,  quatinus  tam  ipsos  quam  alios  terre 
vestre  mercatores  tractari  in  terra  nostra  faceremus  et  f rancliisiam,  quam  Prouin- 
ciales  et  Nerhoneuses  hahere  dignoscebantur  in  suis,  mercatoribus  vestris  libera- 
liter  concedere  faceremus  .  .  .  Gem.  Verleiht  Privileg.  Dat.  Tisii  XXVL 
Decembris. 

3.  Jayme  II.  hittet  Konig  (Ossim)  von  Armenien  um  Reliquien  der  h. 
Tecla.     1319  September  4. 

4.  Jayme  II.  an  Konigin  Jobanna  von  Armenien:  Trauer  iiher  den  Tod 
des  Konigs  (Ossim).  —  Ex  missis  nobis  preciosis  alme  virginis  Tecle  per  dictum 
regem  felicis  memorie  \irum  vestrum  reliquiis  magnam  exultacionis  causam 
assumpsimus.    Er  hofft,  dass  die  HeUige  das  Laud  schiitze.    1320  November  27. 

5.  Jayme  II.  an  Erzbischof  Eximinus  von  Tarragona:  Im  vergangenen 
Jahre  hahen  ihn  wiihreud  seiner  Krankheit  Propst  E.  de  Auinione  seitens  des 
Kapitels  und  sein  Sohn  Johannes,  jetzt  Erzhischof  von  Toledo,  hesucht.  Da  sie 
horten,  dass  der  Konig  von  Armenien  einige  Eeliquien  der  h.  Tecla,  der  der 
Hauptaltar  der  Domkirche  in  Tarragona  geweiht  ist,  besitze,  schrieben  sie  an 
ihn:  Jam  dicte  sacre  virginis  brachiiun,  cum  nil  aliud  de  dicto  sacro  corpore 
in  dictis  vel  aliis  mundi  partihus  sciatur,  per  suos  sollempnes  legatos  .  .  .  nohis 
misit  .  .  .  Soll  die  Gesandten  ehrenvoU  aufnehmen.     1320  Decemher  4. 

6.  Jayme  II.  an  Konig  (Livon)  von  .-irmenien:  Thomas  de  Tripoli  vestre 
exceUencie  in  cismarinis  partibus  procurator  habe  ihm  mitgeteilt,  dass  der 
Hospitalitormeister  und  Ludouicus  de  Claromonte  mit  einigen  Edlen  zu  ihm 
reisten  pro  tutela  et  defensione.  Freude.     1326  September  1.*) 

>)  Im  Jahre  1298. 

2)  Im  J.  1305  August  21  empfiehlt  J.  dem  neuen  Papst  Clemeus  V.  fr. 
Jacohus  de  Anilis  de  ord.  Pred.  nuncium  regis  Arraenie,  der  in  Sachen  des 
Glaubens  kommt.     Reg.  236  f.  28. 

3)  Von  1307—20. 

*)  J.  au  Friedrich:  Das  Schiff  eines  Katalanen,  aus  Armenien  kommend, 
mit  magna  cotoni  quantitas,  ist  in  Idronto  angehalten.  Bittet  um  Freilassuug 
(1296)7  Januar.    CRD  297. 


—     743     — 

CRD  11173;  13434;  Reg.  246  f.  83^.  136^,  137;  Reg.  249  f.  218.  — 
Schon  1293  November  11  hatte  J.  wie  aii  den  rex  dels  Moguls  et  parcium 
tocius  Leuantis  und  an  den  Konig  von  Cypern  so  auch  an  den  Konig  von 
Armenien  geschrieben.  Er  wiinschte:  confiimato  tractatu  pacis,  que  inter  nos 
et  hostes  nostros  per  quosdam  mundi  principes  traotatur  ad  presens,  circa  ipsius 
Terie  sancte  recuperacionem  et  perfidorum  terram  ipsam  detinencium  vires 
totahter  enervandas  vobiscum   insimul    summopere    laborare.     Reg.   252  f.  75. 


460.   Jayme  II.    aii    clen    Koiiij?    voii   Tuiiis:    empfielilt    den 

fr.  Sancius  de  Boleyna,   der  in  Tunis  die  Cliristen  besucht. 

Neapel  (1299)  Juni  8. 

Magnifico  principi  Abdalle  Miramunino  illustri  regi 
Tunicii  Jacobu.s  Dei  gracia  rex  Aragonum  etc  .  .  .  Pro  reli- 
gioso  et  lionesto  viro  fratre  Sancio  de  Boleyua  de  ordine 
Preclicatorum  devoto  nostro  latore  presencium,  qui  ad  visi- 
taiidum  et  consolandum  Cliristicolas  apud  Tunicium  comorautes 
ad  partes  ipsas  accedit,  moniturus  ipsos  in  domino  eius  salu- 
taribus  documentis,  quibus  predicti  Cliristicole  doctrine  catho- 
lice  fidei  semine  tecundari  et  creatori  eorum  reconsiliari  ^aleant 
et  ab  eo  delictorum  veniam  promereri:  serenitatem  vestram 
affectuose  rogamus,  quatenus  nostri  Iionoris  intuitu  placeat 
vobis  ipsum  fratrem  benigne  suscipere  et  mandare  a  subditis 
vestris  eum  curialiter  recipi  et  pacilice  pertractari  .  .  .  Dat. 
Neapoli  YI.  idus  Juuii  anno  predicto. 

Unbez.  Blatt  aus  einem  Register.  Auf  demselben:  J.  zeigt  Christianis 
aiaid  Tunicium  comorantibus  die  Ankimft  des  Genannten  und  seiues  Socius  iu 
ahnlichen  Worten  an  imd  schliesst:  Eis  domicilivmi  conferatis,  cum  expediens 
fuerit,  in  quo  et  sua  domino  vota  persolvant  et  quietem  inveniaut  post  labores 
et  ahas  etiam  tanquam  paupertatis  heredes  eos  compassionis  brachiis  amplec- 
tentes  de  bonis  vobis  collatis  a  domino  sibi  munus  subsidii  porrigatis.  Dat. 
jSTeapoH  Y.  idus  Junii  ...  —  Ich  fiige  an  CRD  9842.  Guilleimus  Raymundi 
de  Montecatheno  an  Jayme  II.,  betr.  regem  Tunicii,  den  er  nicht  zu  ihm  ge- 
flihrt,  da  er  die  Absicht  des  Konigs  nicht  gekannt.  Jetzt  hort  er,  dass  Konig 
Friedrich  sechs  Galeeren  gesandt  hat,  qui  dictum  regem  Tunisii  duxeiimt  ad 
partes  Barbarie  et  ipsum  posuerunt  in  posse  Araborum.  Deinde  autem  dictus 
rex  Tunisii  versus  Alexandriam  gressus  suos  direxit  et,  ut  fertur,  ad  partes 
Tunisii  redire  intendit.  Vielleicht  konnte  er  ihn  auf  der  Riicki-eise  fangen. 
Auerse  XV.  Januarii  ni.  ind.  (Ob  1305?)  —  CRD  9934  (dazu  9938):  SjTuon 
de  Monte  OUvo,  der  fiir  Berengar,  Sohn  Rogers  de  Loria,  capitaneus  castri 
insule.Gerbanun  ^ist,  berichtot  Jayme  iiber  arabische  Auistande  mit  Hillfe  des 
Konigs  von  Tunis,    Messana  30.  Juni  VI.  ind.  (1308?) 


—     744     — 

401 .  Ejiiieiicli  Duzjiy  an  deii  Kanzler  P.  deMonello:  Schilderun^ 
seiner  Misserfolge  bei  der  Gefangenenbefreiung  in  Agypten; 
Terlangen  des  Sultans  nach  eineni  ewigen  Biindnis  niit  Jaynie, 
wonach  dieser  alle  Kreuzzugsbestrehungen  verhindern  soll. 

(1303—1306.) 

Neymerich  Duzay  an  P.  de  Munels  can(,'eler:  Er  sei  zum  Sultan  von 
Babilon  gesandt  zur  Befreiung  von  sechs  Gefangenen  u.  a.  Der  Sultan  habe 
erst  beim  Konig  angefragt,  ob  er  Gesandter  und  die  Vorschlage  richtig  seien. 
Das  sei  bestiitigt.  Die  Sache  ging  schlecht;  nur  2  Gefangene  gab  er  und  die 
nur,  weil  er  sie  zu  Unrecht  als  Gesandte  gefangen:  einen  Hospitaliter  Lop  de 
Liurans  und  einen  Terapler  fr.  G.  de  Vilalba;  dann  10  escuders  e  homens  de 
l)och  affer,  de  que  nia  de  Catalans,  Daragoneses  e  de  Grecs,  axi  com  los  veyen 
pus  veils  e  pus  afoilatz.  Er  bemiihte  sich  fr.  Dalmau  de  Eocaberti  mit  Geld  zu 
erhalteu.  Done  .  .  .  gro^ament  als  almirails,  qui  eren  entorn  lo  Soudan.  So  er- 
hielt  er  ihn  und  ging  mit  ihm  nach  Alexandria,  E  al  XVII  jorn,  que  nos  aviem  estat 
en  Alexandria,  colguerennos  frareDalmaumolt  legament  e  aliontada,  elnefeeren  pu- 
jar  al  Cayre  e  a^o,  seynor,  de  fr.  Dalmau  era  ja  hordonat,  con  lons  liuraren  al  Cayre. 
Das  taten  die  Beschenkten,  besonders  der  (imehrliche)  Gesandte  an  Jaynie  II. 
Wie  der  Schreiber  wieder  vor  dem  Siiltan  erschien:  el  se  blasma  del  senyor 
rey  e  dix,  que  no  li  avia  res  donat  .  .  .  Darauf  stellte  er  fest,  dass  der  Konig 
7000  carlins  mid  Kleider  ihm  imd  seinen  Sohnen  geschenkt  hatte:  dazu  die 
messio.  Der  Sultan  sprach  ihm  von  dem  Erieden,  den  er  fiir  alle  Zeiten  von 
Jayme  II.  fordere,  dann  woUte  er  den  Gefangenen  herausgeben.  Der  Faquerdi 
(der  Gesandte  des  Sultans)  gab  ihm  das  Schriftstiick: 

En  la  qual  pau,  senyor,  se  conte,  que  fos  en  pertots 
temps  jurada  e  fenuada,  e  que  lo  rey  la  faes  per  el  e  per  lo 
rey  Carles  e  per  lo  rey  Frederich;  e  que  lo  s.  rey  agues  per 
enemics  tots  ses  enemics.  Encara  que,  sil  papa  de  Roma  o 
alcun  dels  reys  crestians  feya  pasatge  encontra  lo  Soudan,  quel 
rey  degues  armar  galees  C  quels  ne  feos")  tornar,  e  que  en- 
continent  que  pasatge  se  degues  fer  quel  s.  rey  li  o  fees  asaber, 
e  que  nols  degues  donar  ajuda  en  pales  ni  en  amagat.  En- 
cara,  senyor,  que  tot  Crestia,  fos  Catala  o  altre,  qui  en  la 
terra  del  Soudan  volgues  portar  lenya  ni  ferre,  quel  s.  rey 
no  lio  degues  vedar.  Encara,  senyor,  moltes  daltres  cozes, 
que  al  senyor  rey  uo  paregren  faedors  de  fer.  Pero,  seuyor, 
jo  li  tramet  lo  translat  .  .  .  de  la  pau. 

Vergebliche  Bemiihungen    den  Dalmatius   de  Rocaberti  freizubekommen. 

Jo,  senyor,  son  molt  dolent  e  molt  desj^agat  de  la  onta,  .  .  .  quel  Soudan 
ha  feyta  al  s.  rey  en  aquest  feyt,  e  majonnent  con  jo  nera  miganc^er.  Er 
bheb  in  Sicilien  und  bat  Konig  Friedrich  imi  eine  Galeere:  er  woUe  mit  dieser 

a)  So  Or. 


—     745     — 

und  einem  Schiff  in  die  Gegend  von  Alexaudria  und  allen  Verkehr  iiindern. 
A^'enn  kein  CJirist  kommt,  haben  sie  grossen  Schaden:  No  porien  viure  sen  90, 
que  Crestians  lur  poiien  .  .  .  La  meytat  de  tota  la  renda,  quel  Soudan  ha.  ha 
Dalexandria.  Der  Konig  soUe  4  bis  5  Schiffe  im  Sommer  dorthin  sendeu.  Die 
Ausriistung  decke  das  Gekaperte  und  so  erhielte  er  alle  Gefangene. 

CRD  Kasten:  Granada  usw.  Eymerich  Duzay  war  allerdings  ein  Be- 
triiger.  Vgl.  J.  Miret  y  Sans,  Sempre  han  tingut  bech  les  oques  II  (1906),  20  ff.  Ich 
schliesse  folgendes  Bittgesuch  gefangener  Templer  an  den  Konig  an.  Templa- 
rios  183:  De  part  vostres  humils  et  naturals  homes,  yo  es  asaber  los  frares 
del  Temple,  que  son  hen  la  preso  del  solda,  primerament  frare  Dalmau  de 
Eoquaberti  et  frare  G,  Dostalric  et  frare  .  . .  de  Vila  Franqua  et  frare  A.  de  Beluis 
et  fr  .  .  .  de  Vergua  et  frare  G.  de  Quastel  bisbal  et  frare  G.  Denbac  et  frare 
Eemiro  Peref/  de  Luque  et  de  part  todos  los  autres  frares  et  seglars,  qui  son 
de  vostre  regne  .  .  .  Fem  saber,  seyor,  a  la  vostra  honrada  presona,  quel  solda 
mauda  a  la  vostra  seyoria  ses  letres  per  em  ilateu  Xaguaria  ^iutada  de  Genoa, 
loqual  ha  este  hen  la  damunt  dita  preso  gran  temps  hen  nostra  quompaya  .  .  . 
Sie  baben  nur  in  Gott  und  ihm  ihre  Hoffnung.  bitten  sie  aus  dem  Elend  zu 
befreien  .  .  .  Faytes  lo  dimarts  vigilia  de  sen  Mateu.     Or.  Pap.  Streifen. 

462.  Jayine  II.   an  Jaynie  von  Mallorca:   Protest  gegen   die 

Ernennunaj  eines  niallorcanischen  Konsuls  in  Tunis;  verlangt 

Riickberufung.     Yalencia  1303  April  1. 

.  .  .  Rex  Bogie  ad  instanciam  et  reqiiisiciouem  vestram 
concessit  vobis  de  novo,  qiiod  per  vos  statimtur  et  ponatur 
consul  in  Bugia  et  quod  vos  iam  ad  ipsum  locum  ipsum  con- 
sulem  transmisistis,  qui  occupato  altero  fundicorum  deputa- 
torum  consuli  nostro  conatur  ibidem  ipsius  consulatus  officium 
exercere, 

Er  protestiert,  da  Streit  und  Skandal  zu  befiirchten  sei,  er  das  Privileg 
der  alleinigen  Vertretimg  habe  und  verlangt  Eevokation.  Dat.  Valencie  kalendis 
Aprilis  auno  domini  MCCC  III. 

Eeg.  127  f.  55.  Ahnlich:  AI  noble  Abullaca  Calich  Abinafia  Abuf;evi(?) 
rey  de  Bugia  .  .  .  f .  123 :  Fideli  suo  consuli  Cathalanorum  in  Timicio.  —  CED 
10769  Bericht  des  stellvertretenden  Konsuls  in  Bugia  Bernat  Benencasa.  —  11  052 
Streitigkeiten  des  Konsulates  mit  dem  Konig  in  Bugia. 

4fi3.  Aniaury  von  Tjtus,  Regent  von  Cypern,  au  Jaynie  II.: 
Selne  erste  Gesandtschaft  an  Papst  (Cleniens  V.)  hat  SchiflF- 
hruch  ^elitten.  Jetzt  sendet  er  eine  zweite  und  holft  voni 
Konii^e,  auf  den  die  Christen  des  Orients  die  griisste  Hoifnun^ 
setzen,  dass  er  den  Papst  zu  einein  Kreuzzuge  veranlassen 
wird.  (Nach  13050 
Amauricus  olim  bone  memoria  Jerusalem  et  Cypri  regis 
filius,  dominusTyri  ac  prefati  regniCypri  gubernator  et  rector . . . 


—     746     — 

Olim  post  sanctissiini  patris  et  flomini  nostri  snmmi 
pontificis  promotionis  solempuia  siiper  statu  et  couditionibus 
regui  Cypri,  Terre  sancte  negociis  ac  qnibusdam  aliis  comunem 
causam  fidei  cliristiane  tangentibus,  que  inter  alios  principes 
orbis  terre  infixa  memorialiter  cordi  vesti'0  lirma  credulitate 
tenemus,  solempnes  ambaxiatores,  religiosos  videlicet  et  quos- 
dam  milites,  ad  ipsius  summi  pontificis  ac  vestram  presenciam 
cum  certis  informationibus  raitebamus,  qui  .  .  .  submerssa 
galea  inopinato  nauffragio  perierunt.  Nichilominus  .  .  .  prose- 
qui,  quod  incepimus,  prout  possibile  nobis  erit,  iutendimiis. 
Maiestatem  igitur  vestram,  quam  puro  corde  diligimus,  et  de 
qua  speratnr  Cliristiaiius  ille  populus  de  Saracenorum  ore 
gladii  reservatus,  Jerusalem  insuper  et  alia  terra  doininica, 
que  tactu  poluta  canum  pressa  iacet  velut  indigeua  viduata, 
re(|uirimus  et  atteute  rogamus,  sicut  qui  continue  videmus 
obprobria  et  oppressorum  sentimus  angustias,  quatenus  circa 
eundem  dominum  nostrum  impertiri  dignemiui  opem  et  operam 
efficacem,  ut  ad  partes  Cismarinas  occulo  pie  considerationis 
intendat,  et  si  quid  est  hactenus  negligeutia  dispendiosa  de- 
perditum  per  solempnis  providentie  studium  restauretur  .  .  . 
Dat.  Nicossie  die  XXV.  mensis  Aprilis. 

Or.  Pag.  Ssp.  Von  diesen  beiden  Gesandtscliaften  wissen  wir  nichts. 
1308  sclireibt  er  an  Clemens  V.  in  der  Templersache.  Vgl.  Bahize,  A^itae  pap. 
Avenioneusium  II,  104  f.  1310  stirbt  Amaury.  CRD.  10978  beglaubig-t  er 
den  Gerardiis  beim  Konige  zum  Pferdekauf.  Dat.  Nicossie  die  XVI.  Marcii.  — 
10  767  Isabella  olim  regis  Armenie  filia,  domina  Tiri,  viduata,  empfichlt  mit 
ihron  Kindern  sich  Jayme  II.    Dat.  Aiacii  die  XX.  Febraarii. 

464.  Ja^pertus  vicecosires  Castriiioiii  l)erichtet  Jayiue  II.  die 
Erziililuiig  des  Archidiakons  Hugo  vou  Cardona,  der  iu  Mout- 
pellier  uiit  zuni  Papste  reiseuden  Gesandteu  der  Konige  der 
Tartareu  uud  Armenier  speiste:  Kinderlosigkeit  des  Tartaren- 
konigs;  die  christliclie  Kouigin  veranlasst  ihn  zur  Wallfahrt 
zur  li.  Maria  uacli  Nazareth;  sie  gebar  ein  Wesen  lial)) 
Meusch  lialh  Tier;  durch  die  Taufe  wurde  es  ein  Meusch, 
wodurcli  der  Kouig  uud  viele  Uutertanen  deni  Cliristentuiu 
sich  zuueigten.  —  Bie  Gesandteu  solleu  dies,  sowie  die  Pliiue 
des  Tartarenkouigs  hez.  Jerusaleuis,  uiitteileu.  Beaucaire 
(1307?)  August  4. 
.  .  .  Ugo  de  Cardoua  archicliaconus  Barchinonensis  nunc 
venit   noviter    de   Montepessulano,    qui   mirabilia    enarrabat, 


—     747     — 

videlicet,  qiiod  mincii  regis  Tartarum^)  et  regis  Irminie  sollemp- 
nes  euntes  ad  dominum  papam  ex  parte  eorundem  per  Mon- 
tempessulanum  transierunt  et  ibi  cum  eodem  archidiacono 
comederunt.  Qui  eidem  arcliidiacono  quedam,  propter  que 
vadunt  ad  dominum  ])apam,  que  valde  miraculose  facta  fue- 
runt,  narraverunt,  videlicet  quod  rex  Tartarum  antedictus 
habet  dicti  regis  Irminie  filiam  in  uxorem,  a  qua  non  habuerat 
adhuc  prolem,  de  quo  idem  rex  Tartarum  erat  miraliliter 
agravatus.  Cuius  uxor  predicta  dixit  eidem  regi,  qiiod,  si 
vellet  prolem  aliquam  generare,  confidebat  in  domino,  quod, 
si  irent  ad  beatam  jSIariam  de  Nazareno")  simul,  ibi  pro  certo 
prolem  et  sine  dubio  procrearet.  Cum  autem  ipse  incredulns 
multo  tempore  hoc  facere  recusasset,  ad  magnam  tamen  in- 
stanciam  uxoris  sue  predicte,  que  multum  institerat  in  pre- 
dictis,  ivit  ad  locum  predictum  cum  eadem  et  ibideni  concepit 
certissime  ipsa  iixor.  Cum  vero  ad  terram  suam  reversa  suo 
tempore  peperisset,  habuit  partuni  scilicet  mediocriter  hominem 
et  formam  mediocriter  animalis.  Rex'')  autem  predictus  et  gen- 
tes  sue,  qui  de  pregnatu  guavisi  fuerant  ultra  niodum,  de  eodem 
partu  fuerunt  mirabiliter  perterriti,  concordantes,  quod  ipsa 
regina  modis  omnibus  moreretur,  regina  autem,  que  christianis- 
sima  erat,  valde  confidens  in  domino  Jhesu  Christo  devotissime 
suplicavit,  nt  rex  dictum  partum  faceret  ba])tizari,  et  (]Uod, 
nisi  in  dicto  partu  post  baptismum  videretur  miraculose 
dominum  o])erasse,  de  ea  fieret  iusticia,  ut  deberet,  cum  hoc 
videretur  contra  naturam  totaliter  adfuisse.  Cum  autem  bap- 
tizatus  fuit  dictus  partus,  incontinenti  totaliter  fuit  homo. 
Ex  quo  rex  predictus  et  gentes  fuerunt  miralnliter  admirati 
et  tam  i])se  quam  plures  de  gentibus  suis  sunt  in  proposito 
baptizaudi.  Et  dicto  domino  pape  hoc  debent  dicti  nuncii 
nunciare.  Et  amplius,  quod  dictus  rex  est  paratus  auferre 
Sarascenis^)  locum  sanctum  Jherusalem  et  tradere  Christianis, 
si  ibi  Christiani  fuerint,  qui  recipiant  et  possideant  dictam 
terram,  requirendo  dominum  ])apam  et  rogando,  ut  Christianos 
ad  terram  ]U'edictam  mittat,  ut  possit  lidelibus  ])0])ulari,  quia 
ipse  rex  dictam  terram  suis  expensis  propriis  adquirere  i^ro- 
curabit.     Dat.  a.pud  Bellicadrum  II.  nouas  Augusti. 

a)  So  Or.      b)  Cum  auteni  rex. 


—     748     — 

CRD  12217.  Or.  Tap.  Ssp.  Zu  1.107  werdon  fartarisclie  Gcsandte  beim 
Papste  erwiihnt.  Ygl.  Finke.  Papsttum  uud  Untergaiig  des  Templerordens  II, 
38  Nr.  25.  Deshalb  das  mutnia^^sliche  Datum.  Die  Gesehichte  eiiies  Tauf- 
wunders  erscheint  in  der  Literatur  ofter.  Allerding's  darf  man  nicht  iibersehcn, 
dass  Jaspert  de  Castellnou  ofter  Eilubergeschichten  erzahlt. 

465.  J.iynie  II.  aii  Vidal  de  yillaiiova:  Mitteilimg  des  Gc- 
spracUes  eines  Minoritenguardi.ins  niit  eineni  griecliisclien 
Biscliofe,  der  erst  uni  die  Tocliter  Karls  von  Valois  fiir  den 
Thronfolger  in  Konstantinopel  werl)en  und  Ubertritt  des 
griechisclien  Reiclies  zuni  Kjitholizisnius  mitteilen  sollte,  und 
als  dieses  wegen  der  bereits  vollzogenen  Verniahlung  un- 
nioglicli  war,  sicli  nacli  den  lieiratsf  aliigen  Toclitern  Jaynies 
erliundigte.  Vidal  soll  an  der  Kurie  sicli  nacli  der  Walirheit 
der  Erzalilung  erliundigen.     Huesca  1811  Juni  7. 

Dilecto  consiliario  nostro  Yitali  de  Yillanova  etc.  Scire 
vos  volumns,  qnod  G[nillelinns]  Esqnerrerii  fnit  nnper  nobis- 
cum  in  Aragonia  et  inter  cetera  dixit  nobis,  qualiter  guardi- 
anus  Minorum  fratrnm  Perpiniani  significavit  eidem,  qnod 
quidani  episcopus  missus  nnncius  de  partibus  Romanie  pro 
imperatore  Constantinopolitano-'^)  venerat  ad  lias  partes  ad 
dominum  papara  et  ad  illustrem  Francie  regem  et  inclitum 
Karolum  germannm  suum,  ad  hoc  videlicet  tractandnm  et 
procurandum,  ut  filius  imperatoris  iam  dicti  coutraheret 
matrimoninm  cnm  filia  dicti  Karoli,  que  in  imperio  successi- 
one  materna  ins  noscitur  obtinere,  et  qnod  dictus  imperator 
cuni  filio  et  omnibns  gentibns  sni  iniperii  fidem  catholicam 
recognosceret  et  servaret  et  domino  sumnio  pontifici  nt  quilibet 
Christianns  catholicus  obediret;  et  qualiter  hoc  effectum  habere 
non  potuit  pretextu  contracti  iam  matrimonii  inter  filiam 
snpradictam  et  inclitum  Philippnm  principem  Tarentinum, 
quodque  episcopus  supradictus  videns  hoc  aliam  viam  ex- 
cogitans,  per  qnam  dictum  negocinm  posset  ad  effectnm 
votivum  producere:  interrogavit  a  guardiano,  si  nos  filias 
habeamas,  predicens  se  prospicere,  quod  cum  alio  non  posset 
utilins  et  melius  negocinm  explicari.  Et  cum  dictus  guar- 
dianus  ei  respondisset,  quod  sic,  videlicet  qnod  filias  habe- 
amns,   episcopus  antefatus   de  Perpiniano,   ubi   tunc   erat,  ad 

a)  C-nu  mit  Ahkiirzimgszeichen. 


—     749     — 

curiam  domini  pape  suiim  direxit  accessum  cum  domiuo  papa 
de  negocio  loqnturus.  Nunc  etiam  dictus  G.  Esquerrerii 
significavit  nobis  de  partibus  Cathalonie,  ad  quas  rediit,  c|Uod 
dictus  guardianus  Perpiniani  noviter  accessit  ad  Auinionem, 
ut  sciat  cuni  episcopo  prelibato,  quid  processum  et  factum 
fuerit  in  premissis.  Nos  autem  conspicieutes,  quod  sit  ardu- 
um  lioc  negocium,  si  procederet,  et  certificari  volentes,  si 
relata  et  significata  nobis  per  dictum  G.  fulcimentum  conti- 
nent  veritatis,  vobis  lioc  curavimus  intimanda:  mandantes 
vobis,  quatenus  perquiratis  diligenter  iu  curia  et  faciatis  per- 
quiri,  si  dictus  episcopus  pro  tali  negocio  fuit  et  est  iu  curia 
Romana,  et  a  simili  de  guardiano  predicto,  cum  quibus  vel 
eorum  altero  et  etiam  cum  reverendo  in  Christo  patre  Bereu- 
gario  episcox^o  Tusculano,  quem  pensamus,  si  aliquid  veritatis 
continet  negocium,  audisse,  loqui  poteritis  de  premissis.  Et 
si  sciveritis,  [quod?]  hiis  veritas  suffragetur,  extunc  de  pre- 
scriptis  verbuin  dicto  domino  summo  jiontifici  faciatis  .  .  . 
Dat.  Osce  YII.  idus  Junii  anno  domini  MCCC  uudecimo. 
Eeg.  337  f.  325. 

466.  Clemeiis  Y.  an  Jayiiie  II.:  schildert  die  Missetaten  der 
liatalanisclien  Konipagnie  gegen  die  Katholilven  ini  Orient; 
die  Erniordung  des  Herzogs  von  Atlien,  Angrilfe  auf  seine 
Faniilie,  li^ircliliche  Personen,  Pliinderungen  der  Kirclien; 
fordert  ilm  auf,  da  die  nieisten  Mitglieder  aus  seinen  Reiclien 
stamnien,  sie  zur  Restituierung  des  Weggenoninienen  und 
zuni  Aussclieiden  aus  der  Konipagnie  zu  veranlassen.  Monteux 

1314  Januar  14. 

Clemens  episcopus  servus  servorum  Dei  carissimo  in 
Christo  filio  Jacobo  regi  Aragonum  illustri  salutem  et  apostoli- 
cam  benedictionem.  Ab  olim  clamor  validus  et  multiplicitas 
querelarum  de  partibus  ducatus  Athenarum  provenientes  apo- 
stolicum  p]'opuIsarunt  auditum,  immo  nos,  qui,  sicut  in  cunc- 
torum  hdelium  pace  quiescimus  et  tranquillitate  letamur,  sic 
in  eorum  inquietudine  et  oppressionibus,  quas  pestilentie  in- 
ducit  hostilitas,  multum  oftendimur,  gravissime  in  intimis  per- 
turbarunt.  Ilabet  enim  eiusdem  clamoris  iam  pluribus  aunis 
preteritis  continuata  et  accunuilans  mala  malis  assertio,  quod 


—     750     — 

nonnulli,  qui  olim  ac  partes  illas  credebantur  in  favorem 
fideliuni  accessisse  et  a  quibus  sperabantur  eorundem  lideliuni 
partes  defendi,  uon  exercentes  eorum  vires  in  exteros  sedin  eccle- 
sias  et  ecclesiasticas  personas  eosdenuiue  lideles,  pro  dliolor,  con- 
verteutes  in  propria  catholicorum  viscera  immisericordi  crudeli- 
tate  deseviunt  et  in  ecclesias  ac  fideles  eosdem  eorum  conatus 
illicitos  exercentes  eisdeni  gravioris  depopulationis  iacturam 
et  crudelium  hostilitatum  insultus  non  absque  personarum 
excidiis  ac  ecclesiarum  et  bonorum  ecclesiasticorum  et  lidelium 
illarum  partium  inceudiis,  spoliis  et  depredationibus  inferuut, 
quam  fuissent  quantumlibet  perversi  hostes  fidei  eisdem  iide- 
libus  illaturi,  et  quod  horribilius  est,  ut  licentius  posseut  mala 
huiusmodi  perpetrare,  societatem  ad  invicem  confraxerunt, 
ex  cjuorum  quidem  consortio  quot  horrenda  provenerint,  status 
illarum  partium  miserabilis  manifestat.  Xam  inter  innumerosa 
scelera,  que  in  illis  partibus  perpetrarunt,  quondam  Gualterum 
de  Brenna  duceni  Athenarum,  qui  ad  defensionem  dictorum 
fidelium  tamquam  Christi  verus  athleta  et  fidelis  pugil  ecclesie 
adversus  Grecos  scismaticos  laborabat,  nequiter  occiderunt, 
filios  eius  pupillos  et  nobilem  mulierem  Johannam  de  Castel- 
lione  relictam  eius  viduam  hostiliter  impugnantes,  bona  eorum 
et  ecclesiarum  ac  personarum  ecclesiasticarum  multorumque 
aliorum  fidelium  illarum  partiuni  data  in  predam  et  diripientium 
spolia  occuparunt  ac  in  personas  tam  ecclesiasticas  quam  alios 
fideles  innumeros,  funestis  exertis  gladiis,  strage  data,  eorum 
sanguinem  iunnisericorditer  effuderunt,  a  quibus  horrendis 
sceleribus  nondum  cessant,  sed  clades  cladibus  continuate 
hostilitatis  execrandis  incursibus  dicuntur  continue  cumulare. 
Cum  itaque  maior  pars  societatis  eiusdem  de  regno  tuo  traxisse 
dicatur  originem  tiljique  ex  eo,  quod  in  dicto  regno  maiorem 
partem  fortunarum  suarum  ac  tilios  et  propinquos  ac  domi- 
cilia  habere  dicuntur,  ])arituri  sperentur  tamquam  eorum 
domino  temporali,  et  tam  celsitudinis  tue  quam  universorum 
fidelium,  quos  fidei  zelus  angit,  intersit  huiusmodi  pestilenti 
sevitie  re})roborum  solicitis  studiis  celeribus  et  oportunis  reme- 
diis  obviare,  serenitatem  regiam  rogamus  et  obsccramus,  in 
doniino  tibi  in  remissionem  peccaminum  iniuugentes,  quatinus 
pie  considei'ans,  (juani  sit  meritorium  apud  Deuni  partes  illas 


—     751     — 

cnltas  fidelibns  ac  tot  solennes  eccle.sias  ot  alia  innumera  pia 
loca  ecclesiasticasqiie  porsonas  partiuni  earnndeni  ab  luiius- 
mocli  peste  et  exterminio  liberare  universis  de  regno  et  terris 
tuis  in  dicta  societate  morantibns  sub  certis  temporalibus 
])eais,  .])rout  celsitudo  tua  expedire  cog-noverit,  des  per  tuas 
litteras  in  mandatis  ipsos  alias  salubribus  monitionibus  et  liorta- 
tionibus  inducendo,  nt  partes  illas,  castra,  terras  et  villas  ac 
loca  ((uecunque,  que  in  dictis  partibus  fidelibus  abstulerunt 
et  occuparunt  et  detinent  occupata  ecclesiis  et  nobilibus  aliis- 
que  tidelibus  illarnm  partium,  quorum  esse  noscnntnr,  libera 
et  expedita  dimittant  nec  deiuceps  iu  preiudicinm  partium 
illarum  societati  adhereant  supradicte  sed  partes  ipsas  omnino 
dimittant,  ad  illas  in  preiudicium  fidelium  eas  habitancium 
uullatenus  reversuri  .  .  .  Dat.  Montiliis  Carpentoratensis  dio- 
cesis  XVIIII.  kalendas  Februarii  ]»ontificatus  nostri  anno  nono. 

X 

Lcg.  22  Nr.  G2.    Or.  Tevj;.    Bulle  au  iranfschuur.    Unter  UmLug  links  ^ 

J.F. 
Sonst    niclits    als    Adresse    auf    der  Rilckseite.     Ygl.    andere  Fassung    an    dea 

ratriarchon  vou  Konstantinopel  Reg.  Clementis  A'.  Nr.  101(57. 

467.  Yerliaiidhiiigen  zwisclien  Jayme  IF.  uikI  deni  Siiltan,  be- 

trelfentl  Pilg:erfalirteii  iiach  Jerusalem  uiid  Cliristeiibefreiuiii?. 

1314  September  <S  uml  1318  August  27. 

1.  luformation  fiir  G.  de  Casa  nadal  uud  A.  dc  Bastida.  Eriunerung  au 
die  bestehende  Freundschaft  und  an  die  Scudnug  des  malvat  Eymerich  Dusay 
seitens  des  Konigs  und  des  savi  Facraldia)  Necir.  Eymerich  sollte  bitten:  dass 
die  Christen  iu  den  Landen  dcs  Sultans  in  ihron  Kircheu  beten  diirften;  dass 
alle  Schadigungen  derselben  aufhorteu;  dass  alle  vou  Aragonien  zur  sancta  casa 
von  Jerusalem  Pilgernden  sicher  seien;  dass  die  genannten  Christen  freigelassen 
wiirden.  Der  Sultan  hess  sagen:  Alle  Cliristen  in  seiuera  Lande  seien  sicher 
in  ihren  Kirchen  imd  Bethausern  und  niemand  diirfe  ihnen  etwas  zu  Leide 
tun.  Er  bitte  den  Konig  in  seinen  Landeru  den  Mohamedauern  dieselbeu  Frei- 
heiten  zu  gestatten.  Alle  Aragonesen,  qui  iran  a  visitar  la  casa  .sancta,  fjuels 
sia  donada  licencia  de  visitar  et  que  sien  guardats  de  la  ora,  que  entrerau  en 
les  torres  del  solda,  eutro  al  exit  daquelles.  Da  der  Kummer  des  Konigs  sem 
Kummer  sei,  so  sendet  er  ihm  von  den  Gefangenen  XII  Personen:  frare  Lop, 
frare  G.  de  Vilalba  et  frare  Dabnau^)  et  IX  persones  dels  altres  catius. 

.  Der  Kouig  dankt  jetzt:  Wie  dcr  Sultan  mit  den  Christeu,  maclio  er  es 
niit  den  Sarraceuen,   die  iu  seiuen  Landern  weilen,     Dank  fiir  die  Fi-eilassimg 

4G7  a)  Mit  Abkiirzungsstrich. 

-M»'J'  1)  de  Rocabei-ti,  Bruder  dos  Erzbiscliofs  vou  Tarragoua.  Diese  drei  Templer, 


—     752     — 

der  Gefangenen;  aber  frare  Dalmau  ist  nicht  freigelassen.  Der  Sultan  liess  ilm 
nacli  Alexandrien  kommen,  dann  ■wurde  er  al  Cayre  zmiickgefiihrt;  wohl  nicht 
mit  Wissen  des  Sultaus.  Bittet  nochmals  um  Freilassimg.  E  no  A-ulIa  lexar 
dobehir  los  precs  del  rey  Darago  per  (,-o  que  sesdevench  del  seu  missatgel 
Fi'acaldii)),  lo  qual  Neymerich  Dusay  damuntdit  malvat  missatge  del  rey  Darago 
lexa  della  en  la  terra,  segons  que  sap  lo  solda.  Cor  daoo  lo  rey  Darago  no 
nach  colpa  neguna ;  ans  ii  jiesa  molt  et  nach  gran  greuge  segons  que  f eu  saber 
al  solda  per  ses  letres. 

2.  Information  fiir  F.  de  Yillafraneha  miles  et  alguazirius  regis  und 
A.  de  Bastida.  Der  Sultan  habe  ihm  geschrieben  und  sechs  Gefangene  gesandt. 
Apres  davo  no  ha  molt  temps  veugren  a  la  presencia  del  dit  rey  Dai'ago  III 
crestians,  los  quals  ab  reverencia  li  dixeren  et  H  comptaven,  com  els  eren  en 
la  preso  del  dit  soldan  et  que  eil  sens  encara  que  non  hac  precs  del  rey  Darago 
mas  solament  per  honor  et  per  amor  del  dit  rey  Darago  per  son  propii  movi- 
ment  deliura  del  preso.  Dank.  Da  sie  gesagt,  der  Sultan  ^-iinsche  Fortsetzung 
der  Korrespondenz  imd  Mitteilung  iiber  sein  Befinden,  sendet  er  diese  Gesandte. 
Bittet  iim  Freilassung  der  gefangenen  Chidsten.  Weim  der  Sultan  gleiches  oder 
grosseres  fordere,  wiirde  er  gern  bereit  sein.  (Besondere  Information:)  Wenn 
der  Sultan  nicht  alle  Christen  freigebe,  dann  solle  er  alle  Aragonesen  f reilassen ; 
e  encara  almenys  III.  qui  no  son  de  la  sua  terra.  90  es  asaber  Bertran  de  la 
Popia  et  Felip  de  Menades  de  Xipre  et  Tasco  Fagerdo  Dortiguera,  qui  fo 
Templer,  et  Gerart  de  la  Perosa,  qui  fo  Templer,  per  los  quals  alcuns  amics 
lurs,  qui  an  sei*vit  al  rey  Darago.  li  han  suplieat,  quen  degues  pregar  lo  soldan. 

Eeg.  337  f.  231^  und  233  ff. 

408.  Tidal  tle  Yillaiiova  aii  Jayiue  II.:  Enipfaiig  voii  Briefeii 
durcli  zwei  friiliere  cliristliclie  Gefaiii^eiie;  Verlesuiij>  der- 
selbeu,  die  voiifriiheriiTeinplernlierriihren,  ini  Konsistoriuin ; 
Unterlialtuiiii:  niit  Joliannes  XXII.  iiber  die  3Io2:liclilfeit  eiii 
Schitf  nach  Alexandrien  zu  senden.    Avignon  (1317)  Aug:ust  3. 

Seynor,  yo  Yidal  de  Yilanova  l)esau  vostres  mans  me 
coman  en  vostra  gracia.  Sapie  la  vostra  alta  seynoria,  que 
dos  Christians,  qui  son  estats  catius  en  les  presons  del  Solda 
de  Babilonia,  son  estats  a  mi  em  presentaren  ti-es  letres 
vosti'es:  la  una,  que  trametiets  a  nostre  seynor  lo  papa  e 
laltra  a  monseyuor  Xeapolio  e  una  altra  a  mi,  e  en  la  mia 
ere  eneorporada  la  letra,  que  trametiats  a  nostre  seynor  lo 
papa.  Yo,  seynor,  reel)uda  vostra  letra  e  entes  per  aquella 
lo  mauament,  que  vos  faciats  a  mi,  procure'^)  daver  la  vista 
del  seynor  papa,  axi  que  la  ach  e  presenteli  la  carta  vostra 
queli  trametiats   e    ell  legi  tota   la  letra  eu   presencia  de  mi. 

■167  b)  go  hier.     •«>"*  a )  precure  Or. 


—     753     — 

Encara  legi  una  letra,  que  li  presente,  qui  ere  dun  capella, 
qui  fo  Templer,  uberta  e  segellada  ab  son  sigell  e  legi  la 
tota.  Encara  li  presente  dues  letres,  qnim  foren  liurades 
per  los  dits  catius,  les  quals  eren  cosides  en  un  drap  e  yo 
descos  .  .  .^')  en  presencia  dell,  e  la  una  deles  dites  letres  venia 
a  ell  e  Jaltra  al  collegii.  E  sobre  a^o  ell  nie  dix,  quel  diluus, 
qui  venia  apres,  hi  auria  consistorii,  e  yo,  que  y  fos,  e  que 
li  presentas  les  dites  dues  letres  en  presencia  dels  cardenals, 
e  encara  aquella  uberta,  que  trametia  lo  capella  damont  dit, 
e  yo  fiu  ho,  axi  co[m]  ell  mana ;  e  dix  me,  que  li  agues  P.  i) 
ab  nii  ensemps  aquell  mayti,  que  ell  me  mana  esser  al  con- 
sistorii,  per  raho,  que,  si  ell  volia  demanar  algunes  noves 
del  solda  e  daquella  terra  presents  les  cardenals,  queu  poges 
fer.  Eyo  avial  ab  mi,  mas  nol  requeriren,  mas  bem  dix,  quan 
exi  del  consistorii,  que  ales  vespres  yo  vingues  a  ell  e  que 
amenas  P.,  que  ell  lo  volia  demauar  dalgunes  coses.  E  yo 
fiu  ho,  axi  com  ell  mana.  Yo  entre  primerament  davant  ell 
e  ell  dix  me,  que  aquelles  letres  closes  no  les  saberen  ben 
liger  los  cardenals,  que  molt  eren  mal  escrites,  mas  ben 
comprenien,  que  eren  daquells,  qui  foren  Templers.  Apres 
ago  entra  P.  davant  ell  e  ell  demanali  poques  paranles. 
Lo  dit  P.  vos  ho  dira  90  que  ell  li  demana.  Feyt  a(,'0  ell 
mana  exir  lo  dit  P.  de  sa  presencia  e  yo  li  dix :  Sant  pare, 
lo  rey  monseynor  aven  compassio  deles  greus  prehons  e  forts, 
en  quels  christians  estan,  qui  son  en  poder  del  Solda,  e  en- 
cara  consideran  les  periylls,  que  encorren  per  enfernar  lurs 
animes  e  per  dar  mal  exemple  a  la  fe,  desitga'')  e  sopli[qua] 
a  vos,  que  de  vostra  licencia  una  nau  puscha  anar  ab  misatges 
seus  en  la  terra  del  Solda,  axi  pero  que  la  nau  pusque  le- 
var  mercades  e  mercaderies  salvant  aquelles,  qui  per  la  decretal 
son  vedades.  E  ab  la  voleutat  quel  Solda  mostra  daver  als 
misatges  ho  embaxadors  del  rey  monseynor,  fermament  creu, 
que  gran  res  dels  christians,  que  y  son,  serian  deliurats  ainstancia 
e  requesta  de  monseynor.  E  per  semblant  cas  fo  atorgada 
gracia  al  rey  monseynor  per  papa  Climent  de  sancta  memoria, 
predecessor  vostre,  que  pogues  trametre  una  nau  ab  sos 
b)  Undeutlich;  soviel  wie  offnete  sie.     c)  So  Or. 

^)  Nicht  weiter  genannt.     Wolil  der  Prokurator  P.  de  Abbacia. 

Finke,  Acta  Aragoneiisia.  48 


—     754     — 

misatges  ho  embaxadors  al  solda;  e  axis  feu  e  per  aqiiella 
misatgeria  se  cobra  lo  frare  del  arquebisbe  de  Tarragona  e 
III  0  IIII  cavalers  e  daltres  gents  simples  .  .  .  Aaco  respos 
nostre  senyor  lo  papa:  El  rey  ha  bon  enteniment,  mas  tans 
de  fraus  e  de  mals  trobam,  que  seguexen  per  aquells,  qui 
en  aquelles  partides  van,  que  dura  cosa  es  a  aquesta  esglesia 
de  licenciar  negu,  que  y  vacia.  Empero  nos  acordarem  sobre 
a^o  e  ans,  que  vos  hic  partescats,  aurets  respost  nostre;  e 
crehem,  c|ue  tota  vegada  trobarem  de  conseyll,  que  ab  certes 
cauteles,  que  hom  ne  volra,  pora  hom  licenciar  una  nau  .  .  .^) 
Feyta  en  Auinyon  dimecres  III.  dies  Dagost. 

CRD.  Kasten:  Granada  usw.  Or.  Pap.  Ssp,  Nach  den  folgenden  An- 
deutungen  iiber  eine  papstliche  Gesaudtschaft  an  die  Konige  Robert  und  Friedrich 
fallt  das  Stiick  ins  Jahr  1317. 

469.  Jayme  II.  an  Johannes  XXII.:  Fi'anziskaner  ans  der 
ersteu  Zeit  des  Ordens  (Otto,  Bernardus,  Petrus,  Occursius 
uud  Adjutus)  habeu  iu  Marocco  das  Martyrium  erlitteu; 
bittet,  wenn  demuachst  die  Kanouisatiou  bei  ihui  beautragt 
wird,  diesen  Wuusch  zu  erfiilleu.  Geroua  1321  Juli  12. 
Sanctissimo  .  .  .  domino  Johauni  .  .  .  Jacobus  .  .  .  rex 
Aragonum  .  .  .  pedum  oscula  beatorum.  Quia  placitum  est 
in  celis  altissimo  celestiunique  virtutum  agmina  gratulantur 
atque  s[anct]orum  anime,  qui^),  dum  in  terris  agerentur,  do- 
minica  vestigia  sunt  sequti,  gaudiorum  solaciis  gloriantur, 
dum  humani  generis  creature  post  triumphum  in  mundo 
habitum  contemplantur^)  in  excelsis  palme^)  glorie  meruisse, 
gaudere  in  domino  nos  utic[ue  convenit  et  quoslibet  sacre 
regeneracionis  caractere  insignitos,  cum  quis  pro  Christi  no- 
mine  se  pennis  virtutem  erigens,  diri  martirii  seviciam  non 
aborrens,  ex  propriis  Dei  auxilio  meritis  factus  conpatriota 
celestium  ac  siderearum  incola  mansionum  in  domini  taberna- 
cuHs  meruerit  habitare.  Horum  itaque  gaudiorum  participes(?)'') 
apostolice  dignitati  presentibus  intimamus,  ad  nostrum  noviter 
quarundam  personarum  dignarum  fideli  relatu  pervenisse 
auditum,  quod  martires  venerandi,  Oddo  videlicet  presbiter, 
Berardus  subdiaconus,  Petrus,  Occm'sius=')  et  Adiutus  de  ordine 

■*«9  a)  So  Reg.      b)  Unsicher. 
468  S)  Napoleon  Orsini  sei  krank. 


—     755     — 

fratrum  Minoruin  in  primo  beati  Francisci  exordio  sic  apud 
Marrochs  constante[r]  pro  fide  ortodoxa  certarunt,  sicque  us- 
que  ad  finem  perseverarunt,  quod  tanquam  fideles  et  fervidi 
Christi  pugiles  agone  martirii  peracto  et  superato  feliciter, 
sese  Deo  gratam  et  acceptabilem  hostiam  immolarunt,  de 
quibus  clarius  et  lucidius  beatitudo  papalis  debet  in  proximo, 
ut  pro  certo  didiscimus,  informari,  et  penes  sanctitatem 
vestram  pro  illorum  canonizacione  insisti°).  Cum  autem  hoc 
nostrum  et  aliorum  fidelium  animos  debeat  tenaciter  excitare 
et  ferventer  nientes  inducere  et,  quam  quis  possit,  opem 
teneatur  impendere,  ut,  sicut  sanctam  Dei  ecclesiam  suo  beato 
sanguine  consecrarunt,  sic  ab  ea  et  suis  fidelibus  honorificencie 
pocioris  impendiis  atollantur:  Propter  hec  beatitudini  vestre 
humiliter  supplicamus,  quatenus  post  probatam  et  habitam 
rei  huiusmodi  veritatem  exaudicioni  petitionis  premisse  beni- 
volum,  favorabilem  et  felicem  prebere  dignetur  assensum, 
sicuti  vestram  beatissimam  deceat  sanctitatem,  ut  iidem  mar- 
tires,  qui  niansiones  celicas  pro  meritis  obtinent,  pro  nobis  et 
aliis  eo  egentibus  apud  regem  regum  continuis  obsecracioni- 
bus  intercedant  .  .  .  Dat.  Gerunde  quarto  idus  Julii  anno 
domini  millesimo  CCCXX  primo. 

Eeg.  246  f.  228"^.  Ich  finde  iiber  die  Bitte  J.'s  in  den  Ordensgeschichten  und 
Urkundenbiichern  nichts.  —  Uber  Marocco  fiige  ich  das  Schreiben  des  Bischofs 
Petrus  Marrochitanus  an  den  Konig  an:  A  regno  vestro  nati^itatem  originis 
progenitorum  trahit.  Noviter  promotus  est.  Supplicat,  quatinus  negocia  sua  sub 
tuitione  sua  susciperet.  Si  qua  de  partibus  istis  placida  occurrerint,  iniungat 
confidenter  Bernardo  Seguim  capitaneo  et  vassallo  suo,  omniivm  Christianoruni 
illarum  partium  alcaydo,  qui  strenuus  armis  apud  Christianos  et  Sarracenos  in 
honore  reputatus.  Data  apud  Fetes  sexto  decimo  kalendas  Marcii  a.  d.  mill. 
CCC  octavo.     Vgl.  hierzu  Eeg.  Clementis  V.  Nr.  9611  f.  9700. 

470.  Information  fiir  die  Gesandteii  Berengar  de  Castro 
episcopali  miles  et  (jeraldus  de  Oliuaria  civis  Barchinonensis 
an  Snltan  Alnilfat  Mahomet  fill  del  molt  alt  rey  Alman^or: 
Dank  fiir  die  Freilassung  von  24  Gfefangenen  und  Vher- 
sendung  von  joyes;  Mitteilung,  dass  er  eine  Expedition  nach 
Sardinien  plant;  Bitte,  dass  er  die  Bewachung  und  Terwaltung 
des  li.  Grabes  und  die  Wohnung  des  Patriarchen  dauernd 
aragonesischen    Doniinikanern   iibertrage;    Bitte   um   Uber- 

469  c)  So  die  Konstruktion. 

48* 


—     756     — 

seiKliiii^   der   in  seinem  Besitz  belindlichen  Kreuzreliquien; 

uni   „lo  calze"    des  Herrn    und    „lo  cors"    der    li.  Barbara; 

Bitte  uni  einen  Steiii,  durcli  den  alle  Gifte  erkannt  werden 

konnen.     13'2"2  Septeiiiber. 

.  .  .  Item  preguen  lo  solda  de  part  del  rey  Darago, 
que  per  fer  li  seynalada  lionor  et  per  mostrarli  special  amor 
11  placia  atorgar  et  ordonar  la  guarda  et  la  administracio  del 
sant  Sepulcre  per  tots  temps  a  la  orde  dels  frares  Preycadors, 
Cjui  es  fort  aprovada  orde  en  la  Crestiandat.  Axi  empero 
quels  dits  frares,  qui  en  lodit  ser^iy  seran  deputats,  sieu  tota 
liora  naturals  dels  regnes  et  deles  terres  deldit  rey  Darago. 
E  deu  mes  plaer  al  solda,  que  la  dita  amiuistracio  sia  coma- 
nada  per  ell  a  religioses  Latins,  que  a  Greclis  ne  daltres  na- 
cions.  E  que  als  dits  frares  vuUa  atorgar  per  lur  habitacio 
les  cases,  que  foren  del  patriarcha,  per  qo  con  son  contigues 
al  loc  del  sant  Sepulcre. 

Item  li  diguen  el  pregueu  tant,  con  pusquen,  cpie,  con  lo 
rey  Darago,  axi  cou  a  ell  et  als  altres  reys  et  princeps  et 
altres  Crestians  del  mon  se  cove,  haia  gran  devocio  en  la  vera 
creu,  e  haia  entes,  cjuel  soldan  ne  ha  en  son  tresor  eu  gran 
quantitat,  et  haia  entes  encara,  que  ell  ha  lo  calze,  en  que 
Jhesu  Christ  consegra  lo  dia  dela  cena,  Cjue  li  ho  vuUa  trametre 
per  los  dits  missatges.  E  haura  U  mostrada  molt  seyualada 
amor.  E  encara  lo  cors  de  santa  Barbara,  lo  qual  es  en 
son  poder. 

Item  sien  iufomiats  los  missatges  de  procurar  et  de  haver 
tib  tota  diligencia  del  solda,  siu  ha  en  son  poder,  hon  pora 
trobar  et  hauer,  con  mils  puxen,  de  uua  manera  de  pedres, 
qui  en  lenguatge  de  Persia  es  apellada  Betzaar,  qui  es  pedra  de 
mena,  e  fas  en  les  parts  de  India,  e  segons  c^ue  metges  dien, 
val  contre  tot  veui,  e  .  .  .  de  moltes  colors,  entre  les  c[uals 
•dien  los  saxis,  que  val  mes  la  groga,  e  puys  la  vert,  et  puys 
la  foscha. 

Reg.  338  f.  138  f.  In  eiuem  spatern  Briefe  vom  3.  Juli  1327  sagt  er, 
dass  die  Konigin  Elisende,  seine  Gemahlin,  ein  Frauenkloster  de  la  orden  dels 
frares  Menors  gegriindet  liabe  und  ReliquieQ  wiinsche.  Da  sie  eine  besondere 
Verehrung  fiir  die  h.  Barbara  habe,  so  bitte  er  um:  cors  de  santa  Barbera  ho 
partida  daquell  et  lo  bra?  de  sent  Stmeon  et  daltres  reliquies  de  honrats  sants, 
que  sien  en  vostra  senyoria. 


—     757     — 

Ich  fiige  hier  iiber  das  h.  Land  an.  CRD  10796  Bericht  des  fr.  Ar- 
nulfus  ord.  Minorum  an  den  Konig,  dass  fr.  Raymundus  de  Medis  [CRD  10853 
R.  de  Miedis  custos  fr.  Minorum  in  custodia  Yalentina]  und  sein  Socius  de 
peregrinacione  Terre  sancte  feliciter  regredientes  aplicuerunt  Famagustam  am 
25.  Januar.  Rumores  vero  de  terra  Sarracenorum  et  regni  Cypri  refferre  multos 
poterunt  set  pro  Christianis  paucos  bonos,  unde  dolendum,  Rex  Cypvi  vena- 
cionibus  et  aucupacionibus  nimium  se  occupat  et  parum  regimini.  Unde  multi 
mah  malum  faciendi  habent  libertatem.  Viele  trauem  iiber  den  Tod  der  Ge- 
mahlin  Jakobs  Maria,  die  sonst  Erbin  von  Cypern  gewesen,  Dat.  Nicocie  XXV. 
die  Februarii  (Wohl  1320).  —  10132.  Empfehlung  des  Johannes  Talonis  de  Per- 
pignano  ord.  Min.,  Lydoniensis  electus,  der  in  Romanien  fiir  Friedrich  von  Sicilien 
gearbeitet.  —  J,  bittet  Johannes  XXIL,  wie  schon  ofter,  um  das  Patriarchat 
Jerusalem  fiir  Bischof  Poncius  von  Barcelona,  Poncius  eifert  fiir  den  Glauben, 
circa  eripienda  regna  et  terras  de  Agarenonun  manibus  personaliter  insudans. 
1322  Juni  27.     CRD  7047. 


471.  Bobaire,  Herr  der  Stadt  Aifi*ica  und  Neife  des  Kouigs 
Ton  Tunis,  an  Joliannes  XXII.:  erziililt  einen  Trauni,  worin 
ihni  Maria  erscliienen  und  zur  Bekelirung  au%efordert  liat; 
will  sich  taufen  lassen,  ehenso  seine  Freunde;  will  seine 
Stadt  eineni  cliristliclien  Konig  iihergehen,  dadurcli  kann 
Tunis  und  die  Berberei  erohert  werden;  bittet  ihni  so  zu 
helfen,  dass  heini  jiingsten  Gerichte  seine  Seele  Yom  Papste 
nicht  gefordert  werde.     AfPriclia  1325  Ende  Mai. 

Sanctissimo  patri  in  Christo  domino  Johanni  divina 
providencia  sancte  Romane  ecclesie  superno  episcopo  Bobaire 
dominus  de  Aifrica  ac  nepos  regis  de  Tunez  humilis  et  devo- 
tus  lilius  vester  se  ipsum  cum  humili  osculamine  pedum  in 
vestri  graciam  recomendans.  Sit  certum  atque  vobis  notum, 
quod  in  sompnis  visibiliter  in  meo  cubiculo  iacens  vidi  beatam 
matrem  salvatoris  virginem  et  \idens  eam,  cum  gauderem, 
dixi  sibi,  quis  erat,  qui  respondens  michi  ait,  quod  erat  virgo 
Maria  mater  domini  nostri  Jhesu  Christi  salvatoris  huius 
mundi.  Que  mandavit  et  dixit  michi,  quod  ego  et  amici  mei 
a  diabolica  capcione  deberemus  exire  et  ad  sanctum  babtisma 
et  ad  veram  fidem  catholicam  dignaremur  pervenire.  Eaprop- 
ter  vestre  sanctitati  humiliter  ac  devote  exhoramus,  quod  vos, 
qui  omnium  christianorum  custodia  et  capud  existitis,  me 
super  predictis  remedium,  prout  decet,  adhibere  debeatis  ad 
hoc,  [ut]  ego  et  amici  mei  propter  vestri  adiutorium  sanctum 


—     758     — 

babtisma  accipere  valeamus  et  ad  fidem  catholicam  perveuire 
sine  uUo  obstaculo  censeamur.  Placeat  eciam  vobis,  sauc- 
tissime  domine,  quod  per  vestras  litteras  uni  regi  ex  christia- 
nis,  ciui^)  melius  vobis  placuerit,  et  iu  quem  ego  et  amici  mei 
sine  dubio  confidere  possimus,  Cjuod  ipse  michi  vel  meis  amicis 
proprium  assecuramentum  bona  fide  faciat,  et  ego  in  continenti 
reddam  sibi  civitatem  predictam  de  Aifrica  siue  ullo  bello, 
que  civitas  capud  Barberie  existit  et  per  quam  magnum 
comodum  potest  consequi  Christianis  et  magnum  dampnum 
inferri  Saracenis'')  et  per  cpiam  eciam  civitatem  locum  de  Tuuiz 
et  totam  Berberiam  amiti  potest.  Set  placeat  vobis,  domiue, 
quod  ego  et  amici  mei  honoratam  vitam  in  partibus  illis, 
prout  nobis  decet,  habeamus.  Placeat  vobis,  domine,  ut  super 
predictis  iuvetis  taliter  nos,  quod  in  die  examinacionis  dis- 
tricte  anijue  nostre  a  vobis  non  valeant  proclamari.^)  Dat. 
in  Afi^richa  ultima  septimana  mensis  Madii  anno  domini  mil- 
lesimo  CCCXX  quinti. 

CRD  Kasten  Granada.  Or.  Pap.  Spur  eines  kleinen  Siegels.  Angefiigt 
2  Empfehlungsbriefe  des  Alfonsus  Petri  maior  alcaldus  regis  de  Tunis  und  des 
Dominicus  Sancii  consiliarius  ac  alcaldus  domini  Bobaire.  Warum  diese  Or.  im 
Archiv  zu  Barcelona"?  Ob  sie  Johannes  XXII.  Jayme  gesandtV 

472.  Jayrae  II.  aii  deii  Sultaii:  Dank  fiir  seine  Freundschafts- 

bezeugungen.     Bitte  uni  Loslassung  geuanuter  Gefangener. 

Schutz  des  li.  Grahes.     Empfehlung  der  Minoriten  und  aller 

Christen  in  seinem  Lande.     Barcelona  1327  August  20. 

Soldano  predicto  in  stilo,  ut  supra  coutinetur. 

Rey.  Be  havem  a  memoria,  con  en  los  temps  passats  la 
vostra  altea  mostran  la  bona  volentat,  que  tots  teiups  ha 
ahuda  enves  nos,  tota  xia  ha  complides  les  uostres  pregaries: 
tr.imeten  nos  dels  Crestiaus  catius  naturals  nostres  e  daltres 
reys  de  la  Crestiandat,  e  atorgau  encara  altres  coses,  que 
nos  haviem  agradables.  Per  que  ara  retem  vos  moltes  gracies 
de  tot  go  que  fet  havets  en  honor  nostre,  e  offirem  nos  a 
totes  coses  a  complir,  que  a  vos  tornassen  a  plaer  e  honor, 
confiant  de  la  vostra  antiga  et  bona  amistat,  la  qual  entenem 
a  conservar.  Vos  pregam  carament,  que,  con  encara  sien 
romases  catius  en  vostre  poder:  Bouanat  Catala  de  Barcelona 

4<la)  quem  Or.    Satz  unvollstandig.    b)  inferi  Saracenos  Or.    c )  proclamare  Or. 


—     759     — 

e  Johan  Rodrigueg  Nauarro  e  Jaquet  Angles  Torgimayn  e 
alcuns  altres:  vullats  en  honor  nostre  deliurar  los  desus 
nomenats  o  alcuns  altres  assenyaladament  de  nostres  regnes, 
los  quals  lamat  et  feel  servidor  nostre  en  P.  de  Mija  vila 
qui  esta  letra  nostra  vos  presentara,  nomenara  a  la  vostra 
altea  e  aquells  deliurats  a  nos  trametre.  Encara,  rey,  con  nos 
axi,  con  se  cove,  ajam  gran  devocio  en  lo  sant  Sepulcre  de 
Jhesu  Christ  e  hajam  entes  per  alcuns  Christians  frares 
Menors,  qui  son,  pochs  temps  ha,  venguts  de  Jherusalem,  que 
la  esglea  del  dit  sant  Sepulcre  no  es  tan  reverenment  ne  tan 
sufficient,  con  mester  seria,  servida,  per  go  nos  pregam  la 
vostra  altea,  ab  aquella  affeccio,  que  podem,  que  vos  asen- 
yaladament  per  esguart  de  nos  vullats  atorgar,  que  religioses 
frares  Menors  puxen  anar  per  vostres  regnes  e  terres  fran- 
chament  e  que  nols  sia  demanat  trahut,  peatge,  ne  dret  algun, 
e  quels  dits  frares  Menors,  specialment  e  tots  altres  Chris- 
tians  sien  en  vostra  comanda  e  defeses  per  vos  e  per  vostres 
almirants.  E  sobre  a^o  atorgar  e  manar  aquelles  cartes,  que 
mester  seran.  E  en  aquestes  coses,  rey,  farets  a  nos  gran 
plaer  e  gi-an  honor  e  nos  grahir  vos  ho  em  molt.  Dada  en 
Barcelona  XX.  dies  del  mes  Dagost  en  lany  de  nostre  senyor 
mil  CCCXXVII. 

Reg.  338  f.  140. 


Xy.  Berichte  voii  der  Kurie  zur 

aragoiiesisclien    Grescliiclite    aus 

der  Zeit  Clemens'  V. 


473.  Johaiines  Burgundi  an  Jayme  IT.:  Reiseronte  des  neu- 
gewahlten  Papstes;  die  Menge  wiinscht  viel  eher  den  Konie: 

als  den  Papst  zu  sehen.     Narbonne  (1305)  Octoher  8. 

Litteras  responsivas,  quas  a  domino  summo  pontifice 
expectabam,  habere  non  potui  .  .  .  Sed  habui  litteras  domini 
episcopi  Agenensis,!)  qui  ex  parte  eiusdem  domini  summi 
pontificis  scribit  vestre  regie  maiestati;  et  licet  ipsarum  litte- 
rarum  domini  Agenensis  data  scripta  fuerit  die  martis  proxime 
preterita,  eas  tamen  habere  non  potui  usque  eri.  Unde  mitto 
eas  vestre  regie  mag-uitudini.  Quamvis  autem  littere  ipse 
contineant,  quod  dominus  suramus  pontifex  erit  sequenti  die 
dominica  in  Montepesulano,  hoc  tamen  quasi  impossibile 
est,  nam  die  crastina  erit  Biterris  et  sequenti  die  domi- 
nica,  nisi  propter  dominum  regem  Maioricensem  Biterris 
remaneat,  quod  non  credo,  ibit  ad  quendam  locum  domini 
episcopi  Agathensis  vocatum  Nisila.  Et  die  lune  erit  in  mona- 
sterio  de  Ayanna(?).  Die  martis,  sicut  communis  habet  asser- 
tio,  ut  credo,  vera,  erit  a  Giga  et  die  mercurii  sequenti  in- 
trabit  in  Montempessulanum.  Totus  mundus  liic,  serenissime 
princeps,  plus  vos  videre  desiderat  quasi  quam  papam.  Ego 
sum  Narbone  totus  confractus  expectans  hic,  si  forte  aliqua 
eidem  summo  pontifici  significare  velletis.  Altissimus  vos 
[conservjet.     Dat.  Narbone  VIII.  idus  Octobris. 

CRD  12813.  Or.  Pap.  Ssp.  Die  genauen  Angaben  erfolgen.  weil  der 
Konig  damals  den  Papst  besuchen  wollte. 

474.  Bartholoniaus  de  Turri  an  seinen  Bruder  Bernardus  de 
Turri   scriba  curie  Barchinonensis:   Clemens  Y.  heschaftigt 


^)  Bertrand  de  Got,  Oheim  des  neuen  Papstes. 


—     761     — 

sich   nur   mit   den  Templern.     Schreiber  hofft  auf  giinstige 

Erledigung,  wenn  nicht  der  Tod  des  Papstes  eintritt.     Ex- 

pedition    der    Urkunden    sei    leicht    bei    geniigender    Geld- 

anwendung.     Geldsendung.     Poitiers  1307  October  28. 

Sicut  iam  alias  scripsii)  vobis  post  capcionem  Templario- 
rum  omniiim,  qui  sunt  capti  in  regno  Francie,  papa  est  multi- 
pliciter  impeditus  adeo,  quod  nullo  modo  quousque  presens 
negocium  potest  per  vicecancellarium  expediri^)  .  .  .  Timeo, 
quod  non  tardet  uimis,  propter  magnas  expensas,  que  hic 
sunt  .  .  .  Peticiones  regis  et  sic  mea  sunt  in  una(?)  lectione 
adeo,  quod  in  continenti,  quando  liet  prima  lectio,  erunt  peni- 
[tus  exjpedite  nec  est  aliquid  periculum  .  .  .  in  ipsis  nisi  mors 
pape,  quod  absit,  set  in  domino  c[on]sistit  et  ideo  non  aver- 
tendum  .  .  .^)  De  uno  tamen  sitis^)  certus,  quod,  si  ego  vellem 
pre[cium(?)]  contribuere  pro  expe[dicione  litterarum]  earundem, 
quod  faciliter  esset  expeditum,  sicut  alie  expediuntur  hic  gracie 
regulariter  per  omnes'')  .  .  .  Unde  loqueremiui  cum  domino 
Bernardo  de  Auersone,  quod  loqua[tur  cum]  eis  et  quod  peui- 
tus,  si  breviter  habere  volunt,  mitant  hic  quilibet  eorum 
XXXIin  florenos  .  . .  Si  tamen  Exemeno^)  predictus  et  sacrista 
Tirasonensis  vellent,  quod  ego  expedirem  una  cum  XX  florenis, 
miterent  michi  saltim  quilibet  CL  Turonenses  pro  adiutorio 
expensarum.  Et  nichilominus  miterent  pro  expensis,  que  de- 
constabunt  litere  de  grossando.  registrando  et  bullando  et  dupli- 
cando  et  nomina  executorum  .  .  .  Salutetis  domioam  Constan- 
ciam  et  domesticos.     Dat.  Pictauis  die  Simonis  et  Jude  .  .  . 

CRD  Templarios  193.  Or.  Pap.  Bruchstucke.  Wahrscheinlich  handelt 
es  sich  um  einen  Streit  der  Stadt  Barcelona  mit  ihrem  Klerus. 

475.  Jayme  II.  an  Clemens  T.:  Erledigung  der  Kirche  you 
Tarragona;  die  Ernennung  von  Ausliindern  habe  dem  Vollie 
religios  und  sonst  geschadet;  bittet  die  Besetzung  dem 
apostolischen  Stuhle  zu  reservieren  und  einen  von  deu  vier 

474  a)  scitis  Or.     b)  Ein  paar  "Worter  fehlen.     c)  So  Or. 


^W  1)  Leider  nicht  im  Archiv. 

2)  Das  wissen  wir  auch  aus  andem  QuelJen. 
^)  Das  Nachstfolgende  unverstandhch. 


—     762     — 

genannteii  Kaudidaten  zuni  Erzbischof  zu  ernennen.    Alagon 
1308  December  26. 

.  .  .  Sanctitati  vestre  preseiitibus  intiniamus  Terracho- 
nensem  ecclesiam  per  mortem  venerabilis  Roderici  bone 
memorie  Terraclionensis  archiepiscopi,  qui  pridie  diem  clausit 
•extremum,  pastoris  iacere  benefficioso  solacio  destitutam,  quam 
veluti  ceterariim  ecclesiarum  regni  nostri  precipuam  et 
magistram  affeccione  diligimus  speciali.  Sane  reminiscentes, 
qualiter  nedum  ipsius  status  ecclesie  verum  etiam  aliarum 
plurium  terre  nostre  ob  prelatos,  qui  fuerunt  alienigene  et  de 
aliis  provinciis  instituti,  nec  non  populi  spiritualiter  ac  alias 
eis  subditi  detrimentum  uimium  ac  iacturam  non  modicam, 
cum  condiciones  et  modos  ac  mores  terrarum  et  gencium 
ignorarent ,  qui  etiani  voluntatibus  principum  minime  se, 
prout  erat  expediens,  conformabant,  tam  predecessorum  nostro- 
rum  quam  nostro  temporibus  nmltipliciter  incurrerunt;  affectan- 
tes  ex  hoc  tam  pro  utilitate  ecclesie  supradicte  quam  pro 
terrarum  et  populorum  prosperitate  votiva  premissis  incomodis 
salubriter  providere:  decrevit  regie  examinacionis  iudicium  ad 
vestre  beatitudinis  clemenciam  recurrendum  sanctitati  vestre 
humiliter  supplicantes,  quatenus  pro  divino  servicio  et  pro 
ipsius  ecclesie  Terrachoneusis  ac  aliorum  suftragaueorum  su- 
orum  statibus  in  melius  reformandis  coUacionem  archiepis- 
€opatus  predicti  provisioni  apostolice  reservando  alterum  ex 
subscriptis,  videlicet  venerabiles  in  Christo  patres  fratrem 
R.  Valentinum  episcopum,  Poncium  Ilerdensem  episcopum, 
Guilehnum  Terrachonensem  prepositum  et  Bernardum  de 
Rippis  Terrachonensem  et  Cesaraugustanum  sacristam,  viros 
quippe  probatos  et  eximie  probitatis,  quos  ad  huiusmodi  ob- 
tinendum  et  regendum  benefficium  sufficientes  reputamus  et 
dignos,  archiepiscopatui  preferatis^)  .  .  .  Dat.  in  Alagone 
YII.  kalendas  Januarii  anno  domini  MCCC  octavo. 

Reg.  335  f.  332.  Erzbischof  Rodrigo  war  am  16.  Dezember  1308  ge- 
storben.  Am  6.  Januar  1309  reservierte  sich  Clemens  V.  die  Besetztmg.  (Reg. 
€lementis   V.   Nr.  5003.)     Am   17.  Januar  konnte  J.    die   einmiitige   Wahl  des 


^)  Der  Konig  bemerkt  noch  dass  er  wegen  der  schleunigen  Beforderung 
keinen  Gesandten  schicke.  Er  hatte  mit  der  Ubersendung  den  Sancius  de  Aquis 
hostiarius  betraut. 


-     763     — 

oben  mitgenannten  G.  Terrachonensis  prepos.  mitteilen,  qui  ex  nobilioribus  Ca- 
thalonie  traxit  originem.  Man  hatte  einen  "Wahlausschuss  von  fiinf  Personen 
gewahlt,  darunter  drei  der  Obengenannteu  und  vier  hatten  dann  den  Propst 
designiert.  Am  12.  April  bestatigte  Clemens  die  "Wahl  (Reg.  Nr.  3987).  tJber 
die  kolossalen  Ausgaben  des  Kandidaten  vgl.  unten.  S.  770. 

476.  Laureiitius  Martini  rector  ecclesie  de  Corberia*),  vester 

clericus,   an  Jaynie  11.:  Petitionen;  Besetzun^  des  Bistunis 

Urgel;  Pfriinden  fiir  Infanten  Johann;  Cleniens  T.  in  Com- 

niinges;  Neui^keiten.     (1309)  Januar  19. 

Recepi  litteras  vestras  per  Bartholomeum  cursorem 
vestrum  et  eas,  excellentissime  domine,  iuxta  maudatum 
vestrum  domino  summo  pontifici  et  cardinalibus  presentavi. 
Domini  Biterrensis  et  Arnaldus  de  Pelagrua  rescribunt  vobis 
super  eodem  facto.  Et  ipsorum  litteras  vobis  misi  per  eun- 
dem  cursorem  vestrum.  Verbo  tamen  domini  Neapolitanus  et 
Biterrensis  michi  dixerunt,  quod  papa  nullam  provisionem 
faceret  in  itinere  isto,  donec  esset  Auinione  cum  cardinalibus. 
Et  ideo  si  vobis  cordi  est,  scribatis  cum  affectione  cardina- 
libus  amicis  vestris.  Nam  predicti  Biterrensis  et  Neapolitanus 
facient  contemplacione  vestri,  quicquid  potermit'')  .  .  .  Alias 
sciatis ,  quod  sicut  didisci  relacione  fidedignorum,  ecclesia 
Urgellensis  fuit  reservata  ad  instanciam  domini  Raynmudi  et 
Arualdi  prefati,  qui  tuerunt  devicti  instancia  comitis  Fuxensis, 
et  eidem  comiti  coucessa  pro  abbate  sancti  Saturnini  de 
Tauernolas^).  Nuncius  doniini  Johaunis^)  fratris  vestri  venit 
ad  me  pro  litteris  gracie  sue.  Et  vicecancellarius  nondum 
expedivit  eas,  quia  dubitat,  ut  michi  dixit,  an  in  gracia  ista 
quingentarum  librarum  includatur  alia  gracia  cum  dispen- 
sacione  sibi  concessa,  scilicet  quod  possit  obtinere  duo  bene- 
ficia  cum  cura  vel  sine,  etiam  si  dignitates  vel  personatus 
existant:  vel  utrum  illa  non  obstante  velit,  quod  obtineat 
istam.  Unde  si  papa  velit,  quod  non  obstante  illa  obtineat 
istam  graciam  quingentarum  librarum,  recipiam  litteras 
apostolicas,    alias    si   vult,    quod  illa  includatur  in   ista,    non 

a)  So  hier.    b)  Ein  Wort  fehlt. 


*)  Raimund.     Clemens  hatte  sich  die  Besetzung  reserviert.    Urgel  hatte 
als  Grenzbishim  Bedeutung. 

2)  Ein  illegitimer  Bruder  Jajnnes. 


—      764     — 

faciam  sine  mandato  vestro.  Et  quicquid  fecero  in  predictis, 
statim  significabo  vobis.  Non  iniputetis  michi,  si  cursor 
tantum  tardavit,  quia  littere  vestre  fuerunt  date  idus  De- 
cembris  et  recepi  eas  die  epiphanie,  dum  papa  celebrabat. 
Seciuenti  die  papa  exivit  Tolosam  et  continuatis  dietis  veuit 
ad  civitatem  Conuenarum.  Et  fuit  ibi  die  martis  sequenti, 
die  iovis  sequenti  transtulit  corpus  s.  Bertrandi  et  dedit  infi- 
nitas  indulgencias^).  Et  statim  die  sabbati  recessit  et  conti- 
nuatis  dietis  recedit  et  vadit  Auinionem.  Comes  Luceborgen- 
sis  electus  est  et  coronatus  in  regem  Alamannie.  Alia  nova 
non  sunt  in  curia  .  .  .  Prior  de  Cacano  vadit  de  mandato 
pape  ad  vos*).     Dat.  .  .  XIIII.  kalendas  Februarii. 

CRD  Ap.  55.    Scbreiber  ist  der  Verfasser  des  ■wichtigen  tagebuchartigeu 
Beriehtes  in  Finke.  Aus  d.  Tagen  Bonifaz'  VIII  S.  XXXVIII  ff. 

477.  Rede  des  Bischofs  Poncius  tou  Lerida  vor  Clemens  A .: 
Ankimdigung  des  Konzils  von  Vienne  brachte  die  Sarracenen 
in  Aufreguiig;  Biindnis  derKonigevon  Aragonien  undKastilien 
gegen  sie;  Macht  des  Konigs  von  Marocco;  Anfzjihlmig  des 
Schadens,  den  die  Sarracenen  besonders  in  Aragonien  an- 
gerichtet;  Bitte  uni  Zelmten.  (1309  Fehruar.) 
.  .  .  Pater  sanctissime!  Predicti  reges  domini  uostri 
[Castelle  et  Aragonie]  avertentes,  quod  vestra  sanctitas  dis- 
posuerat  convocare  pro  passagio  generali  in  Terram  sanctam 
contra  inimicos  fidei  generale  concilium,i)  propter  cuius  dis- 
posicionem  Sarraceni  in  partibus  Yspanie  et  Barbarie  existentes, 
murmurantes  contra  hoc,  aliquos  conatus  et  apparatus  guerre 
et  discordie  comoverunt,  tractaverunt  et  ordinaverunt  iidem 
reges  inter  se  de  vista  et  colloqucione  ad  invicem  super  hiis 
adhibenda  sicque,  prout  tractaverunt,  in  confinibus  regnorum 
suoruni,  videKcet  in  monasterio  de  Orta,  Cisterciensis  ordinis, 
personaliter  cum  multis  prelatis  et  baronibus  convenerunt 
ibic^ue  statum  Yspanie  inter  se  rescensentes''*)  et  avertentes  **) 
477  a)  So  Reg. 


476  3)  Clemens  V.  war  frtiher  Bischof  von  Comminges.     Vgl.  auch  Hist.  de 
Languedoc  X,  311. 

*)  Wegen  der  Templerangelegenheit.     Vgl.  Finke,   Papsttum  und  Unter- 
gang  des  Templerordens  II  S.  179  ff. 

477  1)  Das  1308  angekiindigte  Konzil  von  Vienne. 


—     765     — 

•quocl  regna  Yspanie  propter  multoruiii  regum,  principum  et 
baronum  effusionem  sanguiuis  fuerunt  acquisita,  ad  ipsorum 
regnorum  tuicionem  et  inimicorum  destruccionem  volentes 
vestigia  suorum  predecessorum  proseciui  .  .  .  ordinaverunt 
inter  se  de  perpetua  et  inviolabili  pace  inter  eos  confirmanda  .  .  . 
Consideraverunt,  quod  status  regnorum  suorum  dubius  et  non 
totaliter  pacificus  et  securus  existebat,  propterea  c[uia  est  adhuc 
in  partibus  Yspanie  citra  mai"e  regnum  Granade,'')  .  .  .  in 
Cjuo  regno  est  Sarraceuorum  iiifinita  multitudo  equitum  et 
ipeditum  ad  arma  et  civitates,  castra  et  loca  fortissinia,  que 
detinentur,  per  regem  et  Sarracenos  predictos  .  .  .  Item,  pater 
sancte,  ultra  illud  mare,  cpiod  est  ibi,  est  rex  Marrochii, 
■Cjui  est  potentissimus ,  nam  ut  comuniter  fertur,  tantum 
potest  dictus  rex,  quantum  Soldanus  Babilonie,  quod  nu- 
per  opere  denionstravit.  Nam  cum  rex  Granate  nuncios 
suos  misisset  ad  ipsum  pro  faciendis  convencionibus,  ut 
comuniter  creditur,  contra  Christianos,  ipse  rex  noluit 
ipsos  recipere  nuncios,  nisi  in  cam])is  })ublice  congregata 
militum  multitudine,  quam  habel)at  et  secum  ducere  consue^it. 
Qui  etiam  rex  Marochii,  nondum  est  longum  tempus,  scilicet 
a  viginti  quinque  annis  citra  transivit  citra  mare  in  Yspa- 
niam  bene  cum  viginti  ciuinque  milibus  ec|uitum  et  ultra.  Et 
eidem  reges,  pater  sanctissime,  tam  Granate  cjuam  Marochii 
habent  in  rippa  maris  portus  et  castra  fortissima  hinc  et 
inde.  Et  mare  est  ibi  ita  strictissimum  sicut  Faro  Messane 
et  passus  ita  brevis,  quod  quater  et  quinquies  iu  die  possunt 
homines,  equites  et  pedites  de  Barbaria  ad  partes  Granate 
transitum  facere. 

So  haben  die  Konige  Ehevertrage,  Biindnisse  und  Krieg  beschlossen: 
40  Galeeren  wollen  sie  ausriisten  und  die  Meerenge  bewachen,  um  Zuzug  zu 
Terhindern.  Die  Sarracenen  haben  viel  in  Spanien  gewonnen,  sie  halten  jetzt 
noch  Kastelle  von  KastiUen  und  zur  Zeit  Jaymes  I.  nahmen  sie  60  und  mehr, 
die  Peter  d.  Gr.  mit  viel  Blut  zuriickgewann.  In  der  Zeit  Alfonsos  II.  haben 
sie  zweimal  das  Reich  Valencia  angegiiffen  und  selbst  in  der  Zeit  Jaymes  II. 
haben  sie:  Rogerium  de  Loria,  combusta  villa,  que  Cossenta^Tia  vocatur,  in 
•castro  per  tres  dies  tenuerunt  obsessum.  Tandem  fama  venietite,  quod  rex 
Aragonura,  qui  erat  in  Catalonia,  ad  partes  Valencie  accedebat,  recesserunt  ab 
•obsidione  predicta.  Et  sepius  in  dictis  invasionibus  et  aliis,  quas  in  Yspaniam 
■fecerunt,  homines  et  muheres,  infantes  ceperunt  et  captos  secum  duxerunt, 
•compellentes  tam  mares  quam  feminas  relinquere  legem  nostram  et  suam  sectam 


—     76(i      - 

recipere  et  mulieres  pro  concubinis  iiabere  et  filios  ex  eis  procreare.  Et  ut 
comuniter  fertur.  vix  decima  pars  Sarracenoram  in  regno  Granate  comorancium 
Sarraceni  naturales  exist\int.  quia  vel  f uerunt  ipsi  Cliristiani  vel  filii  aut  nepotes 
Christianonim  .  .  . 

Sie  bitteii  den  Papst  a)  um  due  partes  decime  domino  regi  Aragonum 
concesse  per  dominum  papam  pro  adquisicione  Sardinie;  b)  petatur  decima  in 
terris  et  regnis  domini  legis  ad  maius  tempus,  quo  poterunt  impetrare ;  c)  geist- 
liche  Gnaden.  Legatensendung  usw. 

Reg.  335  f.  258  tf.  Diese  Rede  f .  267.  Ernennung  der  beiden  Gesandtea 
Bischof  Poncius  von  Lerida  und  Bernard  de  Fonollario  am  1.  Februar  (1308)9. 
Einige  ihrer  Berichte,  auf  die  Templer  beziiglich  Finke,  Papsttum  u.  Untergang 
des  Templerordens  II  Xr.  101  f.  S.  182  ff.  Vgl.  dort  die  Instruktion  fiir  die 
Gesandten  zum  Konzil  von  Vienne. 

478.  Bischof  P.  yoii  Lerida  uiid  B.  de  Fonovlario  aii  Jayme  II.: 
Da  Zeliiit  iu  Ara^ouieu  uur  18(M)0  Pfuud  betragt.  wolleu  sie 
1  Solidus  fiir  l(MM)  Krie^spferde ,  5  (Taleereu  auf  3  Jahre 
uud  den  fiir  Sardiuieu  gesamnielten  Zehut;  lehut  der  Papst 
ab,  werdeu  sie  eiuen  zehujahrigeu  Zehut  verlaugeu.  Mout- 
pellier  (1309)  Februar  26. 
.  .  .  Considerantesquei),  quod  decima  dominacionis  vesti^e 
non  ascendebat  in  uno  auno  ultra  decem  et  octo  milia  librarum 
Barch.  deliberavimus  petere  solidum  pro  mille  equis  armatis 
ad  tres  annos  et  quod  dominus  papa  teneret  vobis  quinque 
galeas  per  dictos  tres  annos  suis  propriis  missionibus  et  ex- 
pensis.  Et  quod  ultra  hec  decimam  congregatam  pro  viagio 
Sardinie  haberetis  iu  isto  viagio  de  Granada.  Et  sic  non 
curavimus  petere  decimam  set  petivimus  et  domino  pape  tra- 
didimus  omnes  alias  peticiones,  que  in  instruccione  nobis 
tradita  continebantur.  Et  dictus  dominus  papa  recessit  die 
mercurii  sequenti  de  Montepessulano  et  dixit  nobis,  quod 
sequeremur  ipsum,  quod  in  brevi  bonum  responsum  nobis 
daret.  Pretera  significamus  dominacioni  vestre,  quod  intelle- 
ximus  per  dominos  R.  de  Goto  et  Arnaldum  de  Pelagrua 
cardinales,  quod  non  credunt,  quod  dominus  papa  habeat  in 
promptu,  quod  possit  dare  nobis  solidum  pro  equitibus  et 
galeis  antedictis.  Et  hoc  racione  passagii  Hospitalariorum. 
Et  consulunt,  quod  petamus  audacter  alia.     Nos  tamen  sumus 


1)  Dienstag  trafen  sie  den  Papst  in  Montpellier,  tragen  ihm  ihre  Sachen 
vor  und  fanden  so  gute  Aufnahme. 


—     767     — 

in  intencione,  qiiod,  si  peticionem  predictam  de  solido  noii 
possemus  obtinere,  quod  petamus  decimnm  ad  decem  annos, 
et  quod  statim  solvatur  de  duobus  annis.  Et  similiter  quod 
habeatis  fructus  unius  anni  omnium  beneficiorum  vacancium 
in  iurisdiccione  vestra  per  quinquenium  et  in  hiis  et  aliis 
faciemus  nostram  condicionem,  prout  poterimus,  meliorem. 
Et  si  nuncii  seu  ambaxatores  regis  Castelle  venirent,  procuret 
vestra  dominacio,  quod  cito  veniant  ad  curiam,  quia  cardi- 
nales  de  ipsis  cotidie  nos  interrogaut  .  .  .  [Dat.]  in  Monte- 
pessulano  IIII.  kalendas  Marcii. 
CRD  10802.     Or.  Pap.  Ssp. 

479.  Die  beiden  Gesandten  an  Jaynie  II.:  Clemens  T.  folgend 
bespraclien  sie  niit  ihni  ihre  Petitionen;  ehrende  Ausserungen 
iiber  den  Konig;  Bonifaz  YIII.  dispensierte  zuerst  ini  3.  und 
2.  Grade;  der  Wegfall  der  Templer  bei  dem  koninienden 
Zuge  macht  mehr  Ausgaben;  Hohe  des  Zehnten;  Clemens 
verlangt,  da  er  Katalanisch  wolil  versteht,  aber  nicht  lesen 
kann,  Ubersetzung  ihrer  Instruktion  ins  Lateinische;  Bistura 
Urgel:  Kandidat  ist  u.  a.  J.  Burgundi,  den  der  Papst  loht. 
Mondragon  (1309)  Miirz  5. 
.  .  .  Continuament  seguim  lo  papa,  axi  que  tots  dies  hi 
som,  ans  que  ell  ischa  de  la  sua  casa  e  parlam  ab  ell  et  se- 
guim  lo  tro  la,  hon  deu  albergar  .  .  .  Diluns  primer  dia  de 
Marg  a  Remolins  lo  papa  de  sa  ma  hac  escrit  en  les  peti- 
cions  cells  que  atorga  .  .  .  La  esgleia  de  Roma  et  ell  se 
tenien  per  tenguts  de  fer  a  vos  tota  gracia  que  fer  poges, 
que,  si  rey  havia  el  mon,  qui  fos  digne  daver  gracies,  si 
erets  vos.  Et  dix^),  que  nos  trobava,  que  anch  lesgleia  de 
Roma  dispensas  ab  negun  rey  del  mon  so  en  lo  terc  et  en 
lo  segon  gran,  salvant  papa  Bonifaci^),  qui  .  .  .  volch  dis- 
pensar  en  lo  matrimoni  del  rey  de  Castella  en  Ferrando. 
Mas  assenyaladament  per  honor  de  vos  et  per  la  gran  profit, 
que  el  veu  en  lo  matrimoni  et  per  la  raho  de  la  conquesta 
de  Granada  .  .  .  ha  atorgada  la  dispensacio  .  .  .  Que^;  a  vos 

')  Fiir  die  Verlobung  des  Infanten  Jayme  mit  Leonor  von  Kastilien. 

2)  Vgl.  oben  Nr.  71. 

3)  Die  Gesandten  sprachen  dann  vom  Zuge  gegen  Granada  und  baten 
um  den  Zehnt  usw.  auch  xim.  500  Reiter. 


—     768     — 

era  gran  mester,  que  en  aquesta  conquesta  de  Granada  vos 
erets  minuat  de  CCC  cavallers  Templers  de  bona  geut  darmes 
.  .  .  per  Qo  con  los  Templers,  qui  havien  per  donacio  de  vostres 
predecessors  co  que  havien  en  vostra  teiTa,  senyor,  eren 
obligat  de  fer  gerra  ab  hirs  propries  messious  als  Sarrains 
Despanya. 

Certificam  al  papa,  que  la  decima  de  vostra  terra  no 
era  fort  gran  cosa,  que  no  muntava  pus  de  XVIII.  mill.  libres 
de  Barch.,  qui  son  tro  a  XV  mill.  Ubres  de  Tornes  petits  .  .  . 
Senyor,  lo  papa  nos  demana,  vos  si  haviets  neguna  instruccio 
dels  regnes  et  de  les  terres  et  lestament  dels  Sarrains  et  nos 
dixemli,  que  .  .  .  la  haviem  e  que  la  li  dariem.  mas  que  era 
en  Romanc  et  ell  dix  nos,  que  ell  entenia  be  nostre  Romanc, 
mas  nol  sabria  legir,  mas  que  tantost  lo  tornassem  en  Lati, 
que  molt  volenters  lo  legiria  e  hi  estudiaria  et  nos,  senyor, 
havem  lo  tornat  en  Lati  e  havem  hi  fet  .1.  poch  de  prolec; 
et  axi,  con  les  paraules  anaven  al  senyor  rey  de  MaUorches, 
van  a  vos  et  puis  covinemeut  mudat.  ...  En  la  seu  Durgell 
.  .  .  pregam  lo  de  part  vostra,  que  ell  hi  degues  provehir 
den  Pong  de  Vilamur  o  del  sagrista  de  Mallorches.*)  E  eU 
dix  nos,  que  coneixia  lo  sagrista  el  tenia  per  bon  hom  els 
cardenals  loharen  lo  U  molt  .  .  . 

Los  cardenals,  senyor,  qui  ara  son  ab  lo  papa,  son  en 
R.  del  Got,  en  A.  de  Pelagrua  et  h^  cardenal  Dostia.  Los 
altres  son  tots  a  Auiyon^)  .  .  .  Dat.  a  Mondragon  de  passat 
lo  Rose  dimecres  V,  dies  dins  Marc. 

CRD  10875.     Or.  Pap.  Ssp. 

480.  Die  beiden  Gesandten  an  Javme  II.:  Behandhmg  ihrer 
Petitionen  ini  geheinieu  Konsistorium ;  Clemeus  erklart,  als 
Bertrand  kouue  er  ihnen  glauheu,  aher  nicht  als  Papst,  da 
sie  keiue  Dokumente  iiber  die  Vereiubarung  Kastiliens  und 
Aragouiens   zu    der   Eroberung   mitgebracht.  —  Lob  Konig 


*)  Der  -viel  genannte  Prokurator  Johannes  Bnrgundi. 

^)  Sie  sprachen  niit  den  befreimdeten  Karditialen  iiber  Erlangiing  des 
perdo  a  pena  e  a  colpa.  Die  Kardinale  wollten  ihn  nur  fiir  das  h.  Land  gelten 
lassen.  Sie  sagten,  dass  auch  Spanieu  in  Betracht  zu  ziehen  sei.  Bitten  um 
Belege  dafiir. 


—     769     — 

Peters,  Alfonsos  uiid  Jaynies  seitens  des  Papstes.     Avignon 

(1309)  Marz  22. 

.  .  .  Vos,  senyor,  voliets,  que  alscunes  peticions  fossen 
donades  et  demandades  generalment  entrel  rey  de  Castella  et 
vos,  senyor  .  .  .  Fem  vos  saber,  .  .  .  que  ales  peticions,  que 
donam,  nos  assigna  lo  papa  dia  cert  a  respondre,  90  es  a 
saber  diluns  primer  passat ;  e  aquel  diluns  en  consistori  privat, 
on  eren  tots  los  cardenals,  feu  nos  entrar  et  dix  nos  aquestes 
paraules:  Nos  crehem  be,  que  sia  ver  qo  que  vos  altres  nos 
havets  dit  e  proposat  de  part  del  rey  de  Aragon  et  crehem 
o  be  con  a  Bertran;!)  mas  nou  devem  creure  axi  con  a  papa 
nos  ne  nostres  frares  cardenals;  per  go  con  la  conquesta  del 
regne  de  Granada  sesguarda  al  rey  de  Castella.  Et  nos  so, 
dix  lo  papa,  no  vehem,  que  vos  altres  aiats  neguns  documents 
ne  altres  cartes  ne  iuformacions,  per  que  nos  puixam  ni  dejam 
veure,  que  al  rey  de  Castella  placia  ni  vula,  quel  rey  Dara- 
gon  ajut  a  fer  la  conquesta^)  .  .  .  Lo  papa^)  a  comensat 
molt  alohar  la  casa  de  Arago  dien  gran  be  del  rey  en 
P.  pare  del  rey  en  Jacme  et  del  rey  en  Jacme  et  del  rey 
P.  pare  vostre;  et  quel  rey  en  P.  havia  exalssat  et  honrat  si 
et  sas  gens  et  fet  conexeer  a  tot  lo  mon.  Et  dix  gran  be  del 
rey  Nanffos  et  sobre  totes  coses  loha  molt  vostra  pressona 
dardiment  et  de  saviea  e  de  esser  catholich  et  con  ell  sabria 
be,  quels  prelats  e  la  esgleia  eren  honrats  et  deffeses  per  vos 
en  lur  libertat  pus  que  per  null  rey  del  mon  .  .  .  Dat.  in 
Auinion  XXII.  die  mensis  Marcii. 

CED  11041.  Or.  Pap.  Ssp.  Vorlier  konnen  sie  den  Papst  langere  Zeit 
nicht  sehen:  Que  abans  se  havia  a  deliurar  del  feit  de  Venecia,  lo  qual  fora 
ja  espechgat,  mas  lo  cardenal  de  Besers,  qui  havia  feit  .  .  .  lo  proces,  no  era 
en  la  cort,    ans  na  estat  menis  ben  XII.  dies    et  ara  es  vengut.     CRD  10950. 

481.  B.  Poncius  von  Lerida  an  Jaynie  II.:  Elekt  von  Tarragoua 
erMttet  vom  Papste  Erlaubnis  zur  Besteuerung  seiner  Kirchen- 
provinz  durcli  visitacio  in  absencia;  Schaden  fiir  die  Provinz; 


1)  Der  Vorname  des  Papstes. 

2)  Die  Gesandten  beruien  sich  auf  die  Abmachungen,   wollen  die  Doku- 
mente  nachliefern. 

3)  In  einer  Abendunterhaltung  mit  ihm.   Jnteressant  das  Lob  Pedros  d.  Gr. 
Finke,  Acta  Aragonensia.  49 


—     770     — 

die   ceiiae   sind   um   das   zwei-   bis   dreifache  hoher  als  der 

koiiigliche  Zehnt;  das  lueiste  Geld  fiir  Ausgaben  an  der  Kurie. 

Avignon  (1309)  Marz  27. 

Der  wegen  des  Konigs  emannte  Elekt  von  Tarragona^)  hat  auf  Anstiften 
des  abbas  Fuxensis  ^)  den  Papst  gebeten,  dass  er  diirf  e  per  procuratores  in  ab- 
sencia  ^isitare  totam  provinciam  et  ad  magnum  tempus  et  recipere  ultra  ex- 
pensas  servicium  sex  librarum  Turonensium  a  qualibet  ecclesia  ^isitata.  Er 
habe  davon  abgeraten,  so  konne  ein  infirmus  oder  valetudinarius  handehj,  er 
nicht.  Der  Elekt  gab  ihm  recht,  wurde  aber  vom  abbas  Fuxensis  wieder  davon 
abgebracht.  Poncius  weist  auf  den  Schaden  fur  die  ganze  KirchenproAanz  hin. 
Spater  wiirde  es  jeder  Elekt  von  Tarragona  tun. 

Prelati  et  clerici  sunt  agravati  et  honerati  nimis.  Habent 
enim  solvere  vobis  decimam  et  cenas  episcopo,  archipresbytero 
et  aliis'^)  .  .  .  Sex  libr.  Turonenses  quolibet  anno  pro  cena 
in  absencia  domino  archiepiscopo^)  .  .  .  Illa  pecunia  dictarum 
cenarum  ascendit  ad  mayorem  quantitatem  in  duplo  vel  triplo 
quam  tota  decima  vobis  concessa.  Et  quod  tanta  peccunia 
extrahatur  a  terra  vestra  pro  expensis,  quas  idem  electus  fecit 
vel  facturus  est  in  curia,  non  est  dubium,  quin  in  dampnum 
rei  publice  hoc  redundet.  [Hoc^)  estin  concedendo  vel  quodam 
modo  iam  concessum,  ut  ipse  credit.  Habebit  tamen  dare, 
prout  asseritm-,  peccuniam  infinitam.]  ^) 

Der  Konig  soll  Yidal  und  Bernard  de  Fonollario  dariiber  schreiben;  er 
selbst  hat  schon  den  Prokuratoren  einiger  Bischofe  dies  mitgeteilt. 

Dat.  Auinione  VI.  kalendas  Aprilis. 

CED  11077  und  11073.  Or.  Pap.  Ssp.  Das  zweite  Stiick  Mitteilung 
an  Bischof  von  Yalencia.    Beide  fast  gar  nicht  mehr  zu  lesen. 


^)  Der  Elekt  "Wilhelm  Rocaberti  wurde  durch  die  Bulle  vom  12.  April 
(Reg.  Clementis  Y.  Nr.  3987)  zum  Erzbischofe  ernennt.  Das  Konsistorium,  in 
dem  seine  Emennung  stattfand,  war  am  23.  Miirz.  Johannes  Burgimdi  berichtet 
(CRD  1251  s.  f.):  Der  Papst  sagte  offentHch,  er  tate  es  d.  Konigs  wegen. 
Dien  en  public  consistory;  et  si  vos  perseveravets  en  lo  be  et  en  la  devoQio, 
que  ara  sots  et  perseveravets,  la  esgleia  de  Roma  devia  vos  et  vostra  casa  tenir 
en  gran  et  alt  estament  .  .  .  Auiyon  la  vespre  del  ram. 

^)  Ob  das  der  aragonesische  Diplomat  Guilabert  de  Cruylles? 

^)  D.  h.  die  schon  vorhandenen  Ausgaben. 

*)  Leider  hier  ganz  zerstort  in  beiden. 

°)  Das  Eingeklammerte  finde  ich  in  11073. 

^  Ygl.  hierzu  Finke  a.  a.  0.  S.  185  Anm.,  wo  gesagt  wird,  dass  der 
Elekt  allein  20000  Gulden  zahlen  miisse. 


—     771      — 

482.  Gesandtschaft  des  Doniinikaners  Petrus  Marsilii  und  des 
miles   Fortunius   Martini   an   Clemens  Y.     1309  September. 

1.  Informacio  nunciorum.  Schildening  der  Schwierigkeiten  bei  der  Be- 
lagerung  AJmerias.  Die  Muhamedaner  wollen  ihn  auf  alle  "VVeise  bekriegen. 
Der  Papst  solle  schlennigst  de  oportuno  et  celeri  peccuiiiarum  subsidio  providere 
fiir  die  Belagerung  imd  pro  tenendo  stolio  marino  in  stricto  Marrochitano ,  ne 
Sarraceni  Affrice  transire  valeant  ad  partes  Ispanie.  Der  bewilligte  Zehnt  non 
sufficit  ad  vicesimam  partem  expensarum.     Der  Konig  miisse  castra  verkaufen. 

Sie  sollen  decimam  dupHcatam  reddituum  et  iuriam  ecclesiasticorum  fiir 
die  drei  bewilligten  Jahre  erbitten. 
Ebenso  einige  Gnaden. 

Et  si  hiis  dictis  .  .  .  dominus  papa  subsidium  aliquod 
non  concederet  ipsi  regi,  iidem  nuncii  in  consistorio  .  .  .  ex- 
ponant  eis,  quod,  si  dictum  negocium  Dei  cessaret  vel  reci- 
peret  detrimeutum,  hoc  non  contingeret  culpa  regis  set  ob 
deffectum  auxilii  sibi  non  prestiti  per  dominum  papam.  Et 
super  hiis  Deum  in  testem  producant  et  collegium  cardi- 
nalium   et  prelatos  ac  universos  Christi  fideles.i) 

2.  Aus  der  Antwort  des  Papstes^)  vom  4.  November  1309. 

a)  Duxiraus^)  respondendum ,  videlicet  quod  propter  multa  profluvia  ex 
pensarum,  quas  pro  defensione  terrarum  ecclesie,  quas  Venetorum  nephanda 
temeritas  iam  pro  magna  paite  occupaveraf-  violenter,  necnon  et  passagio,  quod 
per  dilectos  filios  magistrum  et  fratres  Hospitalis  sancti  Johannis  JherosoUmitani 
feceramus  in  subsidium  Terre  sancte  ad  preparationem  passagii  generalis,  ad 
quod  nostra  suspirat  intentio,  defensione  quoque  regni  Cipri  et  aliarum  terra- 
rum,  quas  adhuc  tenent  in  partibus  illis  fidei  predicte  cultores  et  ne  perversi 
Christiani,  sicut  usque  nunc  fecerant,  defferrent  arma  et  victualia  Sarracenis  et 
predictis  inimicis  fidei  impugnandis:  adeo  camere  nostre  erat  exaustum  erarium, 
quod  de  huiusmodi  subsidio,  quod  tibi,  sicut  novit  ille,  qui  nichil  ignorat,  exhi- 
beremus  liberaliter  et  libenter,  non  poteramus  aliquatenus  subvenire  .  .  . 

b)  Petierunt  insuper  nuntii  memorati,  quod  tibi,  ut  homines  ecclesiarura 
regni  t\ii  ad  exercitum  contra  dictos  iniraicos  fidei  habere  posses  et  ducere 
necnon  per  illud  tempus,  per  quod  simpHcem  tibi  duxeramus  decimam  conce- 
dendam,  duplicatam  de  novo  decimam,  et  nichilominus,  quod  similes  indulgentias. 
magistro  et  fratribus  supradictis  in  dicte  terre  subsidium  per  nos  in  passagio 
memorato  concessas  in  negotio  acquisitionis  regni  predicti  concedere  dignaremur. 
Nos  vero  cum  fratribus,  qui  presentes  erant  nobiscum  et  aJiis,  qui  Auinionie 
tunc  temporis  morabantur*)  super  petitis  per  ipsos  nuntios  consilio  et  deliberatione 

1)  Reg.  344  f.  30  V. 

3)  Leg.  25  Nr.  21. 

3)  Vollstandig  gedr.  Bena^ades,  Memorias  de  Fernando  IV.  Bd.  II,  701  ff. 

*)  CRD  12958:  Collegium  cardinaHum  paucis  exceptis  in  civitate  Auinione 
manent.  (1309)  October  25.  So  Kardinal  Landulf,  der  berichtet,  dass  Petrus. 
MarcUii  den  Papst  in  Malaucene  getroffen  habe. 

49* 


—     772     — 

prehabitis,  quasi  nulloriim  fuit  ex  eisdem  consilium.  quod  ultra  ea  concederemus 
tibi,  que  alias  tue  celsitudini  concessa  fuerant  in  negotio  memorato.  VeiTuu- 
tamen  necessitates  multiplices.  quas  tibi  pro  dicto  negotio  credimus  imminere, 
paterua  consideratione  pensantes  deliberavimus  et  nuntiis  obtulimus  memoratis 
prelatos  regni  et  terrarum  tuarum  per  litteras  apostolicas  per  nostros  eis  spe- 
ciales  nuntios  deferendas  rogare  cum  instantia  et  eficaciter  exhortari,  quod  de 
bonis  eoiTim  ac  suarum  et  aliarum  eis  subiectarum  ecclesiai-um  necnon  et  ho- 
minum  subiectorum  eisdem  tale  tibi  subsidium  exliiberent,  quod  posses  merito 
contentari  ac  tibi  exinde  et  statui  tuo  periculuiii  non  posset  aliquod  evenire, 
speiimtes,  quod,  cum  a  nobis  preces  alique  ad  prelatos  non  emanassent  eosdem, 
Ipsi  huiusmodi  precum  nostrarum  primitias  sic  libenter  et  devote  susciperent, 
quod  tibi  ex  eis  maxime  fructus  commodum,  quam  si  predictarum  suppUcati- 
onum  duas  concessissemus.  perveniret.^) 

c)  Super  petita  duplicata  decima  tibi,  prout  eis  fecimus,  respondentes, 
quod  numquam  habetur  memoria.  quod  per  subsidium  Terre  sancte  pro  perse- 
cutione  tv-rampnidis .  quam  olim  Fredericus,  dum  viveret,  contra  Romanam  ec- 
clesiam  exercebat.  seu  pro  redemptione  beati  Ludovici.  diun  a  gentibus  nationis 
pen-erse  detinebatur  carceribus,  eiusdem  Terre  sancle  aut  quovis  alio  negotio, 
quantumqimique  ecclesiam  predictam  urgeret,  talis  unquam  concessa  decima  ex- 
titisset.  Diximus  tamen  eis,  quod,  cum  finis  concessionis  eiusdem  deeime  con- 
tingerit  imminere,  de  ipsa  decima  pro  tempore,  quo  nobis  videretm*  expedieus, 
tibi  inceptum  negotium  prosequenti  intendebamus  libentius  gratiam  elargiri. 

d)  Super  eo  vero,  quod  etiam  supplicarant,  quod  aliquem  oriundum  de 
terra  tua  loco  olim  Petri  peuitenciarii  nostri  in  penitentiarium  admitere  dig- 
naremur,  respondimus  eis,  quod.  cum  frater  Dominicus  ordinis  sancte  ilarie  de 
Honte  Carmeli  de  tuo  dominio  oriimdus  iam  fuisset  in  loco  huiusmodi  subro- 
gatus,  non  poteramus  super  hoc  satisf  acere  votis  tuis.^)  . . .  Sed  nuntii  memorati, 
nedum  quod  responssiones  et  concessiones  nostras  huiusmodi  cum  devotione 
susciperent,  verum  etiam  satis  irreverenter  et  in  verba  gravia  temerarie  pro- 
rumpentes  a  nostra  presentia  recessemnt ,  super  quo  scire  te  volumus,  quod, 
nisi  ad  honorem  tuum  habuisset  consideratio  nostra  respectiun,  taliter  correx- 
issemus,  quod  fuisset  ceteris  in  exemplum  .  .  .  Dat.  in  prioratu  de  Grausello 
piope  Malausanam  Yasionensis  diocesis  TI.  nonas  Nouembiis  pontificatus  nostri 
anno  quarto. 

tjber  den  Historiker  P.  Marsilii  vgl.  Einleitung. 

483.  KardiualbiscLof  Berengar  yoii  Tusculum  au  Jayme  n.: 
l)ericlitet  iiber  das  Auftreteu  des  Petrus  Marsilii  und  des 
Fortunius  Martini  soTvie  iiber  die  Auft-egung  des  Papstes, 
der  aber  niclit  glaubt,  dass  der  Konig  ilire  Redewendung 
gewoUt  liabe.     Malaucene  (1309)  October  23. 

Omnes  petitiones  quinqiie,  quas  discretus  vir  magister 
E.  Gastonis    canonicus   Valentiuiis    clericus   vester  ad  sedeni 


*)  Folgt  Gewahrang  der  Indulgenzen. 

^)  Er  erhalt  die  Strafen  der  Alexandrienfahrer. 


—     773     — 

apostolicam  detulit,  expedite  sunt  per  Dei  gratiam  et  bullate. 
Cum  quibus  idem  clericus  est  e  vestigio  recessurus.  Sub- 
sequenter  vero  venerunt  ad  curiam  pro  vobis  duo  alii  vestri 
ambaxatores,  scilicet  quidam  Predicator  [et]  quidam  miles 
noraine  Fortunus'')  Martini,  qui  a  domino  nostro  papa  fuerunt 
valde  graciose  recepti  et  eorum  peticiones  audite,  sed  post- 
modnm  in  responsione  peticionum  illarum  utinam  dicti  nuncii 
magis  temperati  fuissent,  quia  dominum  nostrnm  ad  iracun- 
diam  sine  causa  racionabili  provocarunt,  illustri  rege  Cecilie 
fratre  vestro,  qui  ad  honorem  vestrum  laboravit  fideliter  et 
laborat,  presente.  Sed  quia  dominus  noster  bene  credit, 
quod  verba  dictorum  nunciorum  de  vestra  non  processerunt 
voluntate,  magnam  vim  in  illis  verbis  non  facit.  Et  credo, 
quod  eorum  adventus  non  erit  finaliter  sine  fructo  .  .  .  Dat. 
Malausane  die  iovis  post  festum  sancti  Luche  evangeUste. 
CRD  694  s.  f.     Vgl.  auch  Benavides  II,  678  ff. 

484.Instruktion  fiirVidal  de  VillaiiovasLegatioii  zuClemensV.: 
Griiiide  fiir  die  Aufliebung  der  Belagerung  llmerias;  Auf- 
regung  wegen  der  Konzilsaukiindiguiig  niit  deni  Kreuzzugs- 
progranim  unter  den  Sarrazenen;  Plaii  einer  Verteidigungs- 
flotte  fiir  die  Meerenge;  darum  soll  der  Papst  die  fiir  den 
Oranadazug  gewJihrten  Indulgenzeu  l)estehen  lassen.  Mit- 
teilung  des  Prokurators  an  der  Kurie  iiber  die  Unzufriedenheit 
des  Papstes  wegen  der  Aufgabe  des  Feldzuges,  da  das  wahr- 
scheinlich  deni  kommenden  Kreuzzuge  schaden  werde.    (1310) 

Marz  16. 

Der  K(3nig  von  Marocco,  Todfeuid  Granadas  wegen  (^epta  (Ceuta)  und 
wegen  Unterstiitziing  seiner  Gegner  versprach  Jayme  f iir  den  Kampf  mit  Grauada : 
LX  mill.  dobles  per  armar  XXX  galees  et  m.  cavallers  und  Lebensniittel.  Jayme 
begann  mit  Kastilien  den  Krieg,  zumal  der  Konig  von  Granada:  era  fort  vil  e 
despoderat  del  cors  e  la  terra  molt  minuda  de  viandes.  Sie  halfen  Marocco 
bei  der  Belagerimg  von  Ceuta,  das  sich  ergab,  worauf  der  Konig  von  Marocco 
com  hom  sens  fe,  pus  ach  acabat  son  enteniment,  no  ates  res  al  rey  Darago  de 
90  que  promes  li  avia,  ans  h  fo  contrari.  Die  Tatigkeit  des  Konigs  von  Kastihen 
bei  der  Belagerung  sei  zu  loben:  mas  defallen  h  deles  majors  de  son  regne  e 
gran  partida  dels  altres.  So:  se  ach  a  levar  del  dit  setge  e  a  lexar  los  affers 
e  a  fer  pau  ab  lo  rey  de  Granada,  besonders  auch  wegen  des  schlimmen  Winters, 
Geldmangels  und  Hungers,  unter  ehrenvoUen  Beding-ungen. 
4^3  a)  So  statt  Fortunius. 


—     774     — 

Con  . . .  vos,  pare  sant,  aiats  citaQ  los  prelats  Despanya 
e  los  reys  pregatz  e  induyts  de  venir  al  consili  .  .  .  per 
general  passatge  faedor  en  la  Terra  sancta  contre  los  Sar- 
reyns:  lo  rey  Darago  se  dupte,  quel  dit  rey  de  Granada  volen 
se  venjar  del  dan  e  onta,  que  ha  pres,  e  embargar  en  aytant, 
con  ell  pogues,  lo  dit  \datge  vostre  els  gens  Despanya,  que 
no  poguessen  anar  en  vostre  serviy,  que  no  fassa  qualque 
comoviment  e  conpreniment  ab  los  SarracejTis  de  Barberia, 
que  ells  as  ma  armada  e  en  gran  quantitat  passen  en  Es- 
panya  e  moguen  gerra  contre  ell  e  els  altres  reys  Despanya 
e  encara  per  poder  escusar,  que  uo  cumple  qo  que  ha  promes 
als  ditz  reys:  e  perQO  lo  dit  rey  Darago  ha  son  acort  e  enten, 
que  ell  fassa  amiar  galees,  les  quals  trametra  a  lestret  de 
Gubaltari  et  en  aquelles  partides,  per  qo  .  .  .  que  los  dits 
Sarreyns  non  poguessen  passar  ne  embargar  les  gens  Despanya 
.  .  .  a  seguir   lo    manament   vostre    e    el   vostre    estol   en  la 

Terra  santa. 

Darum  soll  der  Papst  bestimmen,  dass  die  Indulgenzen,  die  er  fiii-  Granada 
gewahrt,  in  Kraft  bleiben,  imd  der  Bischof  von  Valencia  konne  diese  Kreiiz- 
predigt  iibemehmen.  Diese  Galeeren  wiirden  vor  allem  auch  die  christlichen 
Kaufleute  schiitzen. 

Apres,  pare  sant,  de  les  dites  coses,  mi  estant  appa- 
reylat  de  moure  e  de  venir  a  la  vostra  sanctitat  per  les  coses 
damuntdites  vench  en  P.  Desplugues,  arciach  Dalgezira  e  pro- 
curador  de  monsenyor  de  part  de  la  vostra  sanctitat  a  ell  e 
dix  li  ni.  coses  de  la  vostra  part:  La  primera,  quel  major 
torbament  e  el  major  desplaer,  que  vos  pus  anch  fos  en  est 
estament  ne  abans  aguessets  ahut,  fo,  con  vos  ohis,  quel  rey 
de  Castella  sera  levat  del  setge  Dalgezira  e  que  monsenyor  lo 
rey  sappareylava  de  partir  del  setge  Dalmeria.  E  encara 
agues  major  desplaer  e  despagament  de  qo  ques  deia,  que 
avlen  feta  pau  ab  lo  rey  de  Granada,  lo  qual  no  podietz 
creure,  que  el  rey  mousenyor  la  agues  feta  sens  consciencia 
nostra.  La  segona,  que,  si  la  pau  no  avia  feta,  que  guardas 
be,  si  seria  honor  de  la  eglesia  de  Roma  e  vostre  ne  dell  ne 
profit  ques  fees.  La  ter^era,  que  qo  que  ell  nagues  fet  sobre 
aquestes  coses,  queus  en  certificas.  E  dix  lo  dit  procurador  III. 
rahons,  per  les  quals  vos  eretz  tan  despagat  del  partiment 
del  setge.     La    una    era,   per   que   deyts,   quels   Moros  daqui 


—     775     — 

enant  se  fortirien  es  guarnirien  darmes  e  de  viandes  en 
aquella  manera,  que  no  aurien  pahor  dels  Christians  daqai- 
avant.  La  altra,  que  los  Moros  avien  vista  e  coneguda  la 
manera  e  la  condicio  dels  Christians,  per  que  daquiavant  nols 
tembrien  tant.  La  altra,  que  era  gran  dampnatge  al  pas- 
satge,  que  vos  entenetz  a  ordonar  e  quels  Sarreyns  Doltramar 
pendrien  gran  enach*)  e  porien  dir:  Anos  venen  assi  los 
Christians  per  conquerir  la  terra  e  no  poden  conquerir  la 
terra  ne  los  Moros,  qui  della  son  entre  ells! 

Yidal  soll  auf  die  Notwendigkeit  des  A-bzuges,  auf  die  Unfahigkeit  der 
Sarracenen  fiir  die  Feldschlacht  und  auf  den  Nutzen  der  neuen  christlichen 
Flotte  hinweisen.     Danim  moge  ihnen  der  Papst  die  Gnaden  lassen. 

Reg.  335  f.  350  ff. 

485.  Tidal  de  Villanova  an  Jaynie  IT.:  Unterhaltung  mit 
Clemens  T.  in  Gregenwart  Konig  Roberts;  Charakteristik 
Jaymes  durch  Clemens  V.  Ablehnung  der  schlimmen  Ge- 
riichte,  als  ob  der  Konig  Almeria  absichtlich  in  Stich  ge- 
lassen.  Entschuldigung  sei  ganz  unnotig.  Clemens  erklarte, 
zwei  Sachen,  der  Krieg  mit  JFerrara  und  der  Hospitaliter 
Kreuzzug  driickten  ihn,  dazu  liabe  er  den  Zehnt  notig,  und 
dann  plane  er  einen  grossen  Ki'euzzug.  —  Vidal  bringt  ihn 
dann  auf  die  Meerengenflotte  und  ihren  Zweck.  Clemens  flndet 
diese  Flotte  ein  kostbares  Andenken  an  den  Krieg  und  meint, 
es  sei  wenig  elirenyoU,  dass  zwei  solclie  Herrscher  wie 
Kastilien  und  Aragonien  seiner  Beiliiilfe  zu  einem  solchen 
Projekt  bediirfen.  Yergebens  sucht  Vidal  ihm  den  Nutzen 
zu  zeigen.  Clemens  verweist  ihn  aufs  Konsistorium  .  .  . 
Avignon  (1310)  April  25(0. 

.  .  .  EU)  papa  en  aquela  saho  respos  axi:  En  Yidal! 
Lo  rey  Darago  hom  es,  no  podia  devinar  ne  saber  de  sert 
aquests  fets,  quals  comensa,  a  que  avien  avenir.  Mas  axi, 
con  a  persona  devota  et  volenterosa  a  Deu  ser\ir  et  la  sua 
esglesia,  enpres  la  gerra  sobre  lo  rey  de  Granada.     Et  si  per 

484  a)  So  Reg. 


485  1)  Vidal  kam  am  12.  April  (dia  del  ram)  in  A\-ignon  an.  Am  14.  und 
16.  hatte  er  Audienzen  bei  Clemens  V.  und  Konig  Robert.  Er  verlangte  Hin- 
zuziehung  des  Konigs,  was  der  Papst  gern  gestattete:  Yous  dic,  en  Vidal,  quel 
rey  Robert  ama  molt  carament  el  rey  Darago. 


—     776     — 

aventura  no  ha  acabat  son  enteuiment,  uo  es  lo  primer  rey 
ne  altre,  qui  ses  trobat  menys  en  so  que  creya  acabar.  Beus 
dic,  que  no  pux  estar  de  rependre  en  dues  coses  en  so  de 
que  vos  mavets  tocat:  quel  fet  no  fos  empres  evitos,  laltre 
quel  rey  Darago  se  tiaria  en  re  quel  rey  de  Marochs  li  pro- 
meses,  si  doncs  bona  segurtat  abans  no  tenges.  Que  bes  podia 
pensar  lo  rey  Darago,  que  per  grans  ofencions  quel  rey  de  Grra- 
nada  ages  feytes  al  rey  de  Marochs,  lo  rey  de  Marochs  no  [ha]  de 
gran  voler,  quel  regne  de  Granada  tonias  en  mans  de  Chri- 
stians,  et  asso  podem  presumir  dels  per  nos  mateys.  Encara 
us  dic,  que  be  es  estat  dit  ami  per  moltes  persones,  cpiel  rey 
Darago  pogra  mes  aturar  el  setge  Dalmeria,  que  no  feu.  Dic 
vos  en  fe  de  papa,  que  negun  temps  yo  no  crehic  paraula,  qui 
men  fos  dita,  ney  pose  fe,  ans  ho  he  rahonat  et  dit  a  molts 
et  creu  ho  aver  dit  ab  vera  consiencia  et  bona,  quel  rey 
Darago  ha  auts  alexar  los  fets  de  necessitat  et  nols  ha  lex- 
ats  de  volentat.  Nosc  yo,  en  Tidal,  lo  rey  Darago,  qui  es  rey, 
es  provat  et  no  es  novissi  en  grans  afers  .  .  .  Lo  rey  Darago 
nous  escusets  en  re,  que  nol  nos  poriets  tambe  escusar,  con 
nos  lo  tenim  per  escusat. 

Senyor,  ala  dessima  et  als  perdons  et  encara  al  subsidi, 
ciue  la  provincia  de  Tarragona  a\T.a  hordenat  de  fer  respos 
el  papa:  En  Yidal,  nos  avem  .II.  mescions  sobre  la  nostra 
esquena  et  cjui  totes  hixen  de  nostra  cambra:  La  ost,  cjue 
tenim  a  Ferrara,  en  ques  fan  molt  grans  despeses,  laltre  feyt 
es  de  Lospital,  en  C[ui  nos  avem  molt  ametre  del  nostre,  per 
que  la  dessima  et  els  perdons  avem  mester  per  aciuests 
.11.  fets  damunt  dits;  o  al  passatge  Doltramar,  que  nos 
entenem  a  hordonar,  si  Deus  nos  dona  vida  .  .  .  Als  del 
subsidi  nom  respos  res  ne  yo  noliu  vulc  pus  toquar  en 
aquela  sao. 

Yo  li  respos  ala  resposta,  quem  feu  axi :  Sant  pare, 
ami  es  vijares,  que  vos  nom  avets  be  entes  en  aquesta  rao, 
per  que  yo  us  deman  la  dessima  nels  perdons;  les  galees,  qui 
han  aestar  en  lestret,  per  rao,  quels  Sarains  Dafriqua  no 
pugen  passar  dessa  nel  rey  de  Granada  ne  ses  gens  nosen 
pogen  emforcir,  que,  si  les  galees  no  estan  en  aquel  loc  con- 
tinuament  estiu  et  hivern,  els  porien  passar  en  poc  de  temps 


—     777     — 

.1.  gran  qiiantitat  de  geut  de  cavall  et  de  peu,  segons  que  ja 
us  he  dit,  qui  metrien  en  gran  brega  tots  los  reys  Despanya 
axi  con  daltres  temps  ses  feyt,  quen  serien  massa  grans 
afers  per  la  Christiandat.  Et  el  respos  mi  axi:  Ara  digats, 
en  Vidal,  no  es  estada  gerra  altres  vegades  del  rey  de  Gra- 
nada  ab  lo  rey  Darago  et  de  Castella?  Yo  respusli,  que- 
si  hera,  mas  nul  temps  no  hera  estada  tal  con  ara-'')  .  ,  ,  lo  rey 
de  Granada  ne  sa  terra  tant  se  sentis.  Et  .  .  .^)  daquels 
temps  estegeren  continuament  galees  en  lestret?  Yo  res- 
pus  li,  que  hoc  el  temps,  que  rey  don  Sanxo  tenia  asetjada 
Terifa.  Et  el  respus  me :  Fort  mes  vijares,  que^)  ,  .  .  joyel 
es  romas  daquesta  gerra,  si  aquestes  galees  continuament 
han  a  estar  en  aquex  estret!  Et  yo  respus  li:  Sant  pare, 
gran  salvament  es  destar  aquestes  galees  en  lestret  et  ab  la 
gerra,  quis  comensara  al  rey  de  Granada,  acabarna  hom  pus 
leu  son  enteniment  et  ab  menys  de  mescio.  Et  el  me  dix: 
Bem  es  vijares,  quel  rey  de  Castella  ne  Darago  no  demanen 
lur  honor,  con  demanen  ajuda  a  nos  en  mantenir  aqueles  galees, 
que  tals  persones  son  els,  que  par,  que  sens  nos  pogessen  dar 
consel  a  aqueles  galees.  Et  yo  li  respus:  Sant  pare,  sil  rey 
monsenyor  nel  rey  de  Castella  no  avien  als  affer  en  la  gerra, 
si  axo  ne  leu  [l]os  seria  de  fer,  mas  els  an  a  tenir'^)  .  ,  ,  per 
diverses  partes  de  lur  terra  et  cavalle[r]s,  qui  meneu  la  gerra 
et  costan  los  ho  assats  mes  que  las  galees  no  muntaran  et 
asso,  sant  pare,  entenets,  que  uo  pot  romanir,  si  la  gerras  fan,. 
Assom  respos  el:  En  Vidal,  nos  vos  darem  consistori  et  perposant 
davant  los  cardenals  vostra  raho,  que  menys  dels  nos  nous 
podem  res  fer  ,  ,  .  Lenteniment  del  papa  nom  par  bo 
.  ,  .  a  lexar  vos  la  dessima  ne  a  coufermar  los  perdons 
ne  en  la  ajuda,  que  la  provincia  vos  havia  hordonada  de  feri) 
.  .  .  Feyta  divendres  XXV.  dies  Dabril  en  Auinyon. 

CRD  11232.     Or.  Pap.  Ssp.    Im  Datum  steckt  ein  Fehler. 

a)  Ein  Wort  fehlt.    b)  Wohl  sagte  oder  fragte?    c)  Zwei  "Worter  fehlen.. 
d)  Ein  Wort:  galees? 


1)  Der  wichtige  Schluss  iiber  die  Yerwirrung  hei  Papst  und  Kardinalen 
wegen  des  Prozesses  Bonifaz'  VIII.  vgl.  in  Finke,  Papsttum  und  Untergang 
des  Templerordeus  II  S.  201  f. 


—     778     — 

486.  Instruktion  ftir  eine  (nicht  ausgefiihrte)  Legatiou  des 
B.  FonoUar:   1.  FonoUar  soU  den  kastilianischen  Oesandten 
bei  seiuer  Beschwerde  gegen  deu  bonifazianischen  Prozess, 
der   ein  Skandal   fiir   die  Kirche   sei,   unterstiitzeu ;   Jayme 
war  uiit  Bouifaz  VIIl.  yertraut,  hatte  Zwiste  niit  ihui,  aber 
nie   hat  er  eine  Hiiresie  bei  ihm  bemerkt;   er  halt  ihu  fiir 
eiuen   katholischeu   Christen.   —  2.  Fouollar   soll   sich   be- 
schwereu  iiber  die  Massregelung  des  Dominikauers  P.  Marsilii, 
die    des  Konigs   wegen   gescheheu   sei,   und   energisch   um 
Rehabilitieruug  desselbeu  bitten.     1310  >lai  30. 
Itemi)  sia  informat  lo  dit  Bernat  des  Fonollar,  que,  com 
lo   dit   en  Johan   Nunez   per  manament   del  rey   de  Castella 
deya  parlar  ab  lo  senyor  papa  del  fet  de  papa  Bonifaci  sobre 
qo  que  dien   alcuns,   que   ell  fo   heretge:  vol  lo  rey  Darago, 
quel  dit  Bernat  des  Fonollar  aytanbe  ne  deya  parlar  al  senyor 
papa  privadament   ab  don  Juan  Nunez  ensems.     Enaxi  queli 
supplic   de   part   sua,   que,    com    aquest   fet  sia  en  fort  gran 
escandel   dela    sancta  esgleya    et    de  tota   la  Christiandat   e 
encara  en   gran   minua  et  infamia  de  tot  son  liuyatge  et  de 
-ses  amics  del  dit  papa  Bonifaci,   si  el  dit  papa  Bonifaci  en 
aQO  tort  no  tenia:   que  li  placia,  que  no  .  .  .  suffira,  que  a 
tort  0  sens  raho  sia  enantat  en  lo  dit  fet,  per  que  aytal  es- 
candel  no  degudament  no  sia  en  la  esgleya  de  Deu  ne  en  lo 
seu  poble.     E  fali  aytaut  saber  al  senyor  papa  lo  rey  Darago, 
que  ell  hac   sobre   alcuns   fets  de   la  esgleya   et  altres  a  fer 
personalment  en  cort  de  Roma  ab  lo  dit  papa  Bonifaci  et  li 
fo  assats  familiar.     E  la  on  per  aventura  ell  hagues  alcunes 
condicions,   en   que  agra   ops   mellorament ;   pero   nuU  temps 
no  viu  ne  conech,   que  en  si  hagues  aicuna  macula  o   error 
de  heretgia,   ans  en  aytant,   com  ell  poch  conexer,   lo  viu  el 
conech  per  christian   cathoKc.     Eaxi  placiali  de  proveher  en 
aqo  a  bon  estament  de  la  santa  esgleya  et  del  poble  de  Deu, 
remogut   lescandel    damuntdit.     E  .  .  .  altres   capitols,    quen 
Bernat  des  Fonollar  deu  proposar  de  part  del  senyor  rey  de- 
vant  lo  sant  pare  apres  la  proposicio  del  negoci  principal  e 
no  en  aquell  dia,  sia  aquest,  que,   com  lo  dit  senyor  rey  aia 


^)  Fonollar  sollte  zunaclist  den  Gesandteu  des  Konigs  von  Kastilien  nobilis 
■vir  Johanues  Nunii  pro  negotio  Grauate  unterstiitzeu. 


—     779     — 

«ntes,  quel  maestre  del  ordeD  dels  Prehicadors  a  privat  frare 
P.  Marcili  del  dit  orden  de  preliicacions  et  de  confessious  et 
de  eleccions  et  de  tota  preladura:  e  encara  que  estiga  fora 
la  terra  del  dit  senyor  rey  Darago,  e  sia  fama,  quel  dit  maestre 
ha  fet  lo  dit  enantament  contre  lo  dit  frare  per  raho  dela 
legacio,  quel  dit  frare  fou,  quan  lo  dit  senyor  rey  era  en  lo 
setge  Dahneria,  al  pare  sant  de  part  del  damuntdit  senyor" 
rey,  en  la  qual  se  diu,  que  usa  dalcunes  paraules  irreverens, 
e  ago  sia  gran  carrech  et  gran  deshonor  del  senyor  rey,  que 
el  dit  frare  soffira  tan  gran  penitencia  per  ell,  majorment 
sens  raho,  com  lo  dit  frare,  segons  quel  senyor  rey  ha  entes, 
no  usas  de  paraules,  per  las  quals  ell  degues  esser  punit  e 
quen  dixes  alcuna  paraula  en  ajuda  de  sa  messatgeria,  noli 
degra  esser  en  ta[n]  mal  pres;  e  encara  lo  dit  frare  sia  d[e] 
gi-an  fama  bona  en  tota  la  senyoria  del  senyor  rey:  soplica 
lo  senyor  rey,  que  placia  al  dit  sant  pare  manar  al  dit  mae- 
stre,  que  deya  relevar  la  dita  pena  o  penitencia  al  dit  frare 
et  restituir  lo  a  totes  aquelles  coses,  de  que  es  estat  privat 
et  que  sia  en  la  terra  del  dit  senyor  rey.  E  si  el  papa  ago 
no  volia  atorgar,  que  li  diga  lo  dit  Bernat  des  FonoIIar,  que 
salva  la  honor  de  la  sua  sanctitat,  ell  fa  gran  desonor  et 
desamor  al  senyor  rey,  que  ell  vulla,  quel  dit  frare  softira 
tan  gran  pena  ne  tau  gran  confusio  pro  ell. 

Reg.  336  f.  9  ff.  Die  Gesandtschaft  unterbJieb.  Am  10.  iind  12.  Juni 
gingen  Weisungen  an  FonoUar,  dass  Kastilien  und  Aragonien  mit  Granada  einen 
siebenjahrigen  Frieden  geschJossen  und  er  darum  nicht  abzureisen  habe.  So 
heisst  es  dann  auch  f.  12:  In  Ilerda  idus  Augusti  a.  d.  MCCC  decimo  Bemardus 
de  Fonollario  predictus,  qui  non  ivit  in  legacione  predicta,  ut  supra  videri  poterit, 
restituit  in  scribania  domini  regis  litteram  predictam  credencie,  que  pro  eo  diri- 
gebatur  domino  pape.  Item  restituit  decem  litteras,»)  .  .  .  que  X  dirigebantur 
cardinalibus  et  episcopo  Albiensi  camerario  et  una  vicecancellario  et  altera 
Ameneuo  de  Lebreto.  Item  restituit  predicta  capitula,  que  sibi  in  scriptis  missa 
fuerant.  Item  restituit  capitulum  faciens  pro  frate  P.  Marsilii.  Etiam  omnia 
lacerata  fuerunt. 

487.  Jayme  II.  beauftragt  seiiie  Gesandten  an  der  Kurie  deni 
Papst  aiiseinauderzusetzen:  dass  seit  1295  die  Bischofe  fast 
stets  f  iii'  die  sicilischen  oder  sonstigen  Angelegeuheiten  Zehut 
gezahlt;    in   diesem    Jahr   eiueu    Zehut    fiir    Granada;    deu 

486  a)  Ein  bis  zwei  Worter  felilen. 


—     780     — 

Templeriiiqiiisitoreii  Uiiterhalt  seit  16  Moiiateii;  drei  Templer- 
konzilien  hatten  sie  jahrlich  abzuhalten:  darum  moge  der 
CTranadazelmt  jetzt  nicht  gesammelt  werden.     1311  MJirz  26. 

Proponatis,  quomodo  de  maudato  sedis  apostolice  clerus 
provincie  Terrachonensis  sub  domiuo  nostro  coustitutus  solvit 
decimam  nobis  a  primo  anno  creacionis  domini  Bonifacii  pape 
octavi  continue  vel  quasi  pro  negociis  Sicilie  et  aliis  serviciis 
Romane  ecclesie.  Item  ad  exortacionem  eiusdem  domiui  pape 
solvunt  nobis  in  presenti  auno  tante  quautitatem  pecunie,  ad 
quantam  ascendit  decima  unius  anui  tocius  provincie  pro 
servicio  .  .  .  in  regno  Grauate.  Item  habuerunt  satisfacere 
de  mandato  eiusdem  suiumi  pontiiicis  iuquisitoribus  coutra 
Templarios  ad  provintiam  destinatis  per  sexdecim  menses  et 
ultra  dando  octo  florenos  pro  cjualibet  die  .  .  .  Et  pro  nego- 
cio  Templariorum  bis  et  pro  subsidio  aute  dicto  semel  in 
auno  habuerunt  provinciale  cousilium  celebrare  uon  sine 
maximo  honere  expensarum.  Item  habuerunt  pro^^idere  diver- 
sis  aliis  uuuciis,  qui  pro  uegocio  Templariorum  .  .  .  [fueruut] 
ad  dictam  provinciam  destinati. 

Mit  Eiicksicht  auf  diese  unertraglichen  Ausgaben  und  zugleich  mit  Riick- 
sicht  auf  den  Zehnt  fiir  Granada,  den  der  Papst  zu  sammeln  befohlen,  bittet 
er,  da  die  Sache  nicht  ausgefiihrt  werde.  den  Zehnt  nicht  sammeln  zu  lasseu. 
VII.  kalendas  Aprilis  1311. 

Eeg.  239  f.  46. 

488.  Tidal  de  Tillanova  an  Jayme  II.:  Unterhaltungen  mit 
deni  Kardinal  you  Beziers  und  Clemeus  T.  iiher  den  Oranada- 
zehnten;  Auderungen  darin  seit  deni  Tode  des  kastilianischen 
Konigs;  Clemens  T.  bittet  Tidal  ihn  bei  J.  Burguudi  zu 
entschuldigen,  dass  er  ilm  an  der  Kurie  gelialten  imd  aus 
den  Zelmten  doch  nichts  geworden  ist.  Schreiben  an  die 
neuen  Kardinale.  Avignon  (1313)  Februar  16. 
Senyor,  yo  Vidal  de  Vilanova  .  .  .  Sapia  la  vostra  alta 
seyoria,  quel  sacrista  de  Malorques  teuia  axi  a  prop,  con  el 
podia,  lo  cardenal  de  Penestre,  a  qui  foren  comanades  les 
peticions,  que  eyl  de  a  nostre  seyor  lo  papa  sobre  la  decima 
e  els  altres  fets,  que  per  vos  a  eyl  foren  comauats.  Dimarts 
Xin.  dies  anats  de  Febrer  nos,  qui  missatges  vostres  som 
asi,  fom  denant  nostre  seyor  lo  papa.     E    al   capvespre    fom 


—     781     — 

al  cardenal  de  Beses.  E  recomtanli  les  paraules,  que  aviem 
audes  ab  nostre  seyor  lo  papa,  e  raonat  sobraquest  fet  tot 
que  Qo  que  adir  aviem,  lo  cardenal  dix  ami:  En  Vidal,  aus 
parlat  nostre  seyor  lo  papa  sobrel  fet  de  la  decima?  .  .  . 
Et  yo  respus  li,  que  no.  E  el  cardenal  dix  axi,  quel  papa 
avia  mudat  acort  et  avia  dit  aeyl  et  a  tres  altres  cardenals, 
quey  avia,  ques  vulia  raonar  ab  mi  sobrel  feyt  de  la  decima. 
.  .  .  El  digous  aenant  el  volch,  que  yo  anas  en  sa  presencia 
sens  negun  dels  altres  axi  con  yo  a  vos,  seyor,  per  una  altra 
letra  mia  pus  largament  fas  saber;  et  parla  molt  ab  mi  sobrel 
fet  de  la  decima,  dien  axi,  que  eyl  novelament  avia  entes,  que 
latorgament,  qui  era  fet  al  rey  de  Casteyla,  no  passa  de  la 
decima  et  deles  altres  coses,  qui  atorgades  li  foren,  que  tan- 
tost,  que  la  sua  mort  fo  sabuda,  les  cartes,  qui  encara  no 
eren  exides  de  la  canceylaria,'')  foren  retengudes;  et  pus 
latorgament,  qui  fo  feyt  al  rey  de  Casteylla,  no  sens  seguit, 
dix  lo  senyor  papa  ami,  que  no  entenia,  que  vos  tot  sol 
poguessets  fer  bonament  guerra  a  Granada  e  que,  si  [ajquesta 
decima  vos  era  atorgada,  que  no  seria  sens  gran  carrech 
vostre;  e  en  la  fi  de  les  paraules,  dix  me,  que  yo  quen  parlas 
ab  lo  sacrista,  e  yo  respusli  ab  mils  que  puch,  dienli,  que 
dela  decima  se  podia  molt  de  ben  fer  en  la  mar  contra  los 
Sarrayns.  El  divendi-es,  que  eyl  avia  manat  consistori  per  lo 
mati,  ans  que  eyl  iscjues  de  sa  cambra,  trames  per  mi  et  dix 
me,  si  yo  avia  parlat  ab  lo  sacrista  deles  paraules,  que  eyl 
mavia  dites  sobre  la  decima.  Et  yo  respus  li  que  hoc. 
Et  el  dix  me:  Sapiats,  en  Yidal,  que  yo  he  gran  con- 
passio  del  sacrista,  con  tant  ligavem  fet  estar  et  quel  fet, 
per  que  eyl  vench,  no  pusca  aver  recapte,  majorment  con 
nos  expresament  li  manam,  que  nos  partis  de  la  cort;  que 
•eyl  nos  fon  demanar,  ja  pessa  ha,  licencia,  que  eyl  sen 
pogues  anar.  Et  nos  non  volguem,  aus  li  fem  manament, 
que  saturas,  per  que,  en  Vidal,  nos  volem,  quens  escusets 
ab  lo  sacrista  sobraquest  feyt.  Moltes  paraules  hac  entre  eyl 
e  mi,  quius  serien  laugres'0  descriure.  Mas  pergo  con  lo  sa- 
crista  ha  tomar  per  aquesta  rahon  denant  eyl  e  en  qual  que 
£n  que  romanga,  eyl  vos  o  dira  ous  ho  escriura,  si  a  romaner 

a)  Carceylaria  Or.       ^>)  Statt  leugi-es. 


—     782     — 

avia.  Es  me  semblant,  que  seria  bo,  que  escrivissets  a 
aquests^)  cardenals  novels.  i)  Los  titols  dels  quals  Nauer^o 
aja,  quel  sacrista  de  Malorques  diu,  quels  li  a  trameses. 
Coman  me,  senyor,  en  vostra  gracia.  Feyta  en  Auinyo  di- 
venres  XVI.  dies  de  Febrer. 

CRD  10675.  Johannes  Burgundi  hatte  schon  an  den  Konig  berichtet, 
dass  der  Zehnt  schon  erlangt  sei.  Vgl.  Finke,  Papsttum  und  Untergang  des 
Templerordens  II,  217  Nr.  114.  Vgl.  dort  auch  S.  208  und  hier  folg.  Nr.  vom  selben 
Tage.  Vidal  war  mit  mehreren  anderen  Gesandten  der  Templergiiter  wegen 
beim  Papst.  Wahi-scheinlich  hangt  damit  folgendes  Schreiben  des  Johannes 
Burgundi  aus  Montpellier  vom  14.  April  (1313?)  zusammen:  Post  multos  cor- 
poris  labores  et  cordis  angustias  habui,  serenissime  princeps.  litteras  vestras  apo- 
stolicas  super  concessis  vobis  graciis  in  forma,  qua  potui,  non  qua  volui  .  .  . 
Abbas  Jaccensis  ist  einer  von  den  Kollektoren.  Vom  gesammelten  Zehnten  erhalt 
der  Konig  3  et  residuas  duas  partes  reservent  tradendas  vobis  pro  prosecutione 
negotii  Sardinee  vel  alterius  uegotii,  quod  contra  infideles  de  mandato  ecclesie 
duxeritis  assuinendum  .  .  .  CRD  793  s.  f.  Im  Register  Clemens  V.  fmdet  sich 
teine  Bulle. 

489.  J.  Bur^undi  an  Jaynie  II.:  Erwahnimg  verscliiedener 
Konsistorien,  besonders  vom  29.  Januar;  am  30.  konnte  wegen 
Krankheit  des  Papstes  keines  stattfinden;  Clemens  hielt  mit 
vier  Kardinalen  seine  particularia  consilia;  dann  ausfiihrliche 
Schilderung,  warum  der  Papst  seine  Ansicht  iiber  den  schon 
gewahrten    Zehnt    vollig    geandert    hat.      A^ignon    (1313) 

Februar  16. 

Nunc  vero,  serenissime  princeps,  regie  maiestati  vestre 
significo,  quod  post  predicta  omnia  die  lune  proxime  preterita 
dum  predicti  quatuor  cardinales  essent  cum  domino  papa  et 
mencio  fieret  quasi  incidenter  de  negociis,  pro  quibus  liic 
eram,  dictum  fuit  ibi,  quod  alcaldus  ille,  qui  diu  hic  fuerat 
pro  rege  Castelle  defuncto  et  multas  gracias  pro  negocii  regni 
Granate  prosecutione  tam  super  decimis  quam  super  aliis 
obtinuerat,  audita  morte  ipsius  regis  Castelle  quondam  redi- 
verat  de  Montepessulano  ad  curiam  et  obtentas  gracias  super 
decimis  et  aliis  seu  litteras  super  ipsis  gratiis  habere  non 
potuit,  quia  vicecancellarius  eas  retinuerat  in  cancellaria  do- 
mini  pape.  Et  dominus  papa  lioc  audito  tunc  mutavit 
488  e)  aquets  Or. 


•1S8  1)  Ernannt  in  der  3.  Kreation  am  23.  oder  24.  Dezember  1312. 


—     783     — 

propositum  super  eo,  quod  iam  concordaverat  de  decima 
vobis,  serenissime  domine,  danda.  Et  dixit,  quod  super  hoc 
loqueretur  domiuo  Vitali  de  Villa  nova,  quem  in  crastinum 
tunc,  scilicet  die  martis  proxime  preterita  cum  aliis  ambaxia- 
toribus  ordinaverat  ad  se  vocare  pro  negotio,  pro  quo  vene- 
rant.  Ipsa  die  martis  nuncii  ipsi  fuerunt  coram  domino 
papa  et  ego  cum  eis  et  dominus  papa  nullum  de  hoc  fecit 
verbum,  sed  postea  ipsa  eadem  die  martis  in  sero  dominns 
cardinalis  Bitterrensis  dicto  domino  Vitali  ac  aliis  nunciis 
et  michi,  qui  nichil  de  hoc  sciebamus,  dixit  ea,  credens,  quod 
dominus  papa,  sicut  predixerat  ipsa  die  de  mane,  quo  fuimus 
coram  eo,  locutus  fuisset  dicto  domino  Vitali  de  hiis.  Post 
hec  die  iovis  preterita  idem  dominus  papa  vocavit  dictum  do- 
minum  Vitalem,  ut  sine  aliis  veniret.  Et  tunc  dixit  ei, 
sicut  ipse  retulit  michi,  de  intentione  mutata  quo  ad  id, 
quod  de  decima  concesserat  idem  dominus  papa:  assignans 
ad  hoc  racionem  istam,  quod,  ex  quo  solus  remanebatis  in 
dicto  negotio  prosequendo,  non  videbat,  quod  per  vos  solum 
posset  expediri.  Unde  dixit  eidem  domino  Vitali,  quod  super 
hoc  loqueretur  michi.  Quid  igitur,  serenissime  princeps, 
super  hiis  concludens  scribam,  turbatus  nescio,  sed  video, 
quod  oportebit  me  hinc  recedere  more  dispendio  fatigatum, 
spe  frustratum  et  peccunia  vacuatum  .  .  .  Dat.  Auinione  XIIII. 
kalendas  Februarii^). 

CRD  10435.     Or.  Pap.  Ssp. 


In  der  Verwirrimg  hat  Burgiindi  Febniar  fiir  Marz  geschrieben. 


XYI.  Bericlite  voii  der  Kiirie  zur 

aragoiiesischeu  Greschichte  aus 

der  Zeit  Johauus  XXII. 


490.  Johaimes  XXII.  an  Japne  II.:  An^abe  der  Griinde,  wes- 
lialb  er  die  Postulation  des  Infanten  Johannes  zuni  Erz- 
bischof  von  Tarragona  nicht  zulassen  kann.    Avignon  1316 

December  15. 

Joliaimes  episcopiis  servus  servorum  Dei  carissimo  in 
Christo  filio  Jacobo  regi  Aragonum  illustri  salutem  et  apo- 
stolicam  benedictionem.  Tuas,  fili,  de  credencia  litteras  ac 
venerabilem  fratrem  nostrum  Barchinonensem  episcopum  ac 
dilectum  filium  nobilem  vi]'um  Vitalem  de  Villauoua  militem, 
exhibitores  earum,  tue  celsitudinis  nuntios,  leti  suscepimus,  eo 
procul  dubio  letiores  eflfecti,  quo  de  tuo  tueque  domus  regie 
statu  prospera  nuntiantes  de  tam  letis  rumoribus  potuerunt 
nos  reddere  cerciores.  Eos  autem  in  expositione  per  te  sibi 
commisse  credentie  diligenter  audivimus  eorumque  petitiones 
tuo  nobis  oblatas  nomine,  quas  te  petere  et  nos  decuit  in- 
dulgere,  liberaliter  concessimus  et  benigne.  Sane,  fili  carissime, 
si  postulationem  de  dilecto  filio  Johanue  nato  tuo,  capellano 
nostro,  factam  in  ecclesia  Terraconensi  non  duximus  admit- 
tendam,  tue,  quesumus,  prudentie  mansuetudo  moleste  non 
ferat,  cum  eam  velut  rem  omni  iuri  contrariam  et  divino  bene- 
placito  non  acceptam  et  nedum  prorsus  insolitam,  quin  potius 
in  Romana  curia  preteritis  temporibus  inauditam,  sine  lesione 
conscientie  et  indecentie  magne  nota,  scandalo  et  obloquio 
plurium  nec^uiverimus  admisisse.  Que  omnia  si  tue  magni- 
tudiuis  circumspectio,  reiecto  carualitatis  afiectu,  consultius 
atteudisset,  si  iusto  librasset  examine,  quanta  sint  prelature  peri- 
cula,  nequacj[uam,  ut  credimus,  ipsum  natum  tuum  iuvenem  uti- 
que  tenerum  ad  onus  prelationis  assumi  in  corporis  animeque  dis- 


—     785     — 

crimen  optasses.  Numquid  enim  non  immineret  eidem  iuveni 
adhuc  molli  et  delicate  nutrito  corporale  dispendium,  si  eius  in- 
becillibus  humeris  et  ad  labores  et  inquietudines  insuetis 
tantarum  imponeretur  curarum  et  solicitudinum  moles,  quante 
in  presule  requiruntur?  Numquid  non  exponeretur  ipsius 
anima  magno  discrimini,  si  poneretur  custos  in  vineis,  qui 
se  ipsum  adhuc  forte  custodire  non  novit,  si  haberet  aliormn 
animas  in  periculo  sue  conversationis  accipere,  qui  vix  suam 
sufficit  gubernare?  Nulla  quippe  ars  doceri  presumitur,  nisi 
prius  attenta  meditatione  discatur  ab  inperitis,  ergo,  qua 
temeritate  suscipitur  pastorale  magisterium,  quando  ars  est 
artium  regimen  animarum.  Sacrorum  quoque  instituta  ca- 
nonum  preter  gravitatem  morum  ac  litterarum  scientiam  re- 
quirunt  iu  pontifice  maturitatem  tricennalis  etatis,  ac  im- 
perialis  lex  minorem  viginti  quinque  annis  ad  tutele  officium 
non  admittit.  Quo  modo  ergo  nos  possemus  iuvenem  ad- 
huc  etiam  citra  metas  adolescentie  constitutum  ad  cathedram 
admittere  pastoralem,  ad  illam  precipue,  que  suffraganeis 
habet  pastoralibus  cathedris  preminere.  Profecto  verendum 
esset,  ne  fieret  eidem  iuveni  (!athedra  pestilentie  ac 
sibi  et  aliis  esset  occasio  parata  ruine.  Nec  blandiatur 
aliquis  eidem  iuveui,  quod  posset  in  pontificii  gradu  pro- 
ficere.  Plures  etenim  provectioris  etatis  in  huiusmodi 
statu  defecisse  potius  quam  in  scientia  profecisse  dolentei- 
audivimus;  et  si  forsitan  pretendatur,  quod  per  eundem  posset 
eadem  ecclesia,  si  assumeretur  ad  illam,  sub  regii  favoris 
auxilio  in  temporalibus  multipliciter  reparari,  id  negare  nec 
volumus  nec  valemus,  spiritualem  tamen  profectum,  quem 
precipue  querimus,  preferimus  temporali.  Et  licet  verisinii- 
liter  supponamus,  quod  affectu  suadente  paterno  tue  potentie 
dextera  sub  eiusdem  nato  tuo  regimine  favorabilius  ipsi  ec- 
clesie  in  promovendis  comodis  dispendiisque  vitandis  assisteret 
et  erga  illam  etiam  regie  liberalitas  pietatis  uberius  habun- 
daret,  illud  tamen  consideranter  attendimus,  quod,  si  ille,  qui 
terminos  tibi  constituit,  quos  preterire  non  poteris,  te  iuxta 
ordinatum  mortalitatis  excursum  ipsi  nato  tuo  subtraheret, 
non  eodem  cursu  illi  et  eidem  ecclesie  successor  tuus  forsitan 
responderet,  cum  uuUus  etiam  fraternus  aflfectus  patrio  valeat 

Finke,  Acta  Aragononsia.  50 


—     786     — 

conparari.  Lateat  itaque  usque  ad  provectiorem  etatem  iu- 
venis  sub  modio  et  discat  ut  suo  tempore  mereatur  ad  lucem 
candelabro  superponi!  Nos  equidem  de  suo  profectu  gaude- 
bimus  et  ad  promotionem  ipsius  tam  tui  consideratione  quam 
sue  materne  domus,  cui  tenemur^),  intuitu  oculos  habere  dis- 
ponimus  in  ingruentia  oportunitatis  apertos.  Et  ubi  nos  antea 
Deo  volente  morte  preveniri  contingeret,  tenere  potes  indubie, 
quod  promotio  congrua  minime  deerit  apud  quemvis  succes- 
sorem  nostrum  tam  sublimi  persone  .  .  .  Dat.  Auinione 
XYin.  kalendas  Januarii  pontificatus  nostri  anno  primo. 

CRD  Leg.  28  Nr.  44.  Or.  Bulle.  Adresse.  Sonst  gar  kein  Zeichen  d. 
Kanzlei.  lch  fiige  hier  noch  eine  Mitteilung  des  Arnaldus  de  Cumbis  an  (CRD 
12678):  Heute,  Donnertag  vor  Maria  Himmeliahrt,  sagte  Kardinal  Napoleon  ihm, 
dass  er  morgens  mit  dem  Papst  iiber  die  Postulation  Johanns  gesprochen  habe. 
Der  Papst  habe  erklart,  dass  er,  besonders  im  Anfange  seines  Pontifikates,  einen 
so  jungen  Mann  keiner  Kirche  vorsetzen  werde:  eciam  per  ^iam  comende; 
letzteres  hiitten  ihm  einige  Kai'diuale  geraten.  Napoleou  rate  den  Leuten,  die 
deshalb  hier  seien,  wegzugehen  und  es  nicht  im  Konsistorium  vorzubringen,  zu- 
gleich  rate  Napoieon  von  sich  aus  dem  Konige,  eine  andere  taugliche  Personlichkeit 
zu  benennen,  die  der  Papst  sicher  wahlen  wiirde.  Arnald  meint,  die  Gesandten 
abwarten  zu  mvissen,  \ielleicht  bekamen  sie  mehorem  responsionem.  Napoleon 
dixit  michi,  quod  timebat,  quia  ipse  fecerat  totum  suum  posse.  Heute  will 
Arnaid  mit  dem  Tusculanus  und  Ostiensis  sprechen:  quibus  negotium  est  valde 
cordi  .  .  .  Spero  enim  quod  dominus  papa,  cum  aliquid  gustaverit  de  oneribus 
papatus,  non  poterit  servare  [rigorem]  .  .  .  Dat.  Lugduni  die  iovis  ante  festum 
beate  Marie  de  Augusto.^) 

491.  Dalmacius  de  Poiitoiiibus  an  Jayme  II.:  Pfriiiidensacheii; 
der  Vizekaiizler  liisst  die  Terzichtleistenden  scliworeii  ihren 
Terzicht  geheimzuhalten;  Philipp  yoii  3Iallorca  muss  Bischof 
werdeu;  Pfriinde  des  Laurentius  Martini;  Frauzosen  nnd 
Flandrer  an  der  Kurie.  Ayignon  (1317)  Januar  5. 
.  .  .  Sciatis^)  etiam,  domine,  quod  inter  alia  suplicavi 
sibi,  quod  ob  lionorem  vestrum  conferret  benefficia  vacancia 
in  terra  vestra  clericis  terre  vestre,  quos  vos  duceretis  nomi- 
nandos.  Et  ipse  multum  liberaliter  concessit  michi,  quod  vos 
nominetis  sibi  personas  ydoneas  et  ipse  ob  honorem  vestrum 

490  a)  tenenemnr  Or. 


490  1)  Also  aus  der  ersten  Zeit  des  Papstes. 

491  1)  Vorher  seiue  Aufnahme  durch  den  Papst;  iiber  Konig  Friedrich ;  Ver- 
handlungen  wegen  der  Baronie  Montpellier,  Zehnten  von  Almeria. 


—     787     — 

conferet  eis  de  dictis  beiiefficiis  tot,  quot^)  vos  eritis'')  .  .  . 
Et  ego  dixi  sibi,  si  volebat,  quod  ego  scriberem  vobis  super 
hoc.  Et  ipse  dixit  m[ichi],  quod  audacter  scriberem  vobis. 
Et  sic  potestis,  domine,  nominare  clericos,  quos  volueritis  pro 
dictis  benefficiis  et  signifficare  domino  pape  per  literas  ves- 
tras,  vel  sicut  vobis  placuerit.  Benefflcia  vaccancia  ego  scire 
non  potui,  quia  clerici,  qui  renunciaverunt,  nolunt  dicere,  et 
vicecancellarius,  qui  recepit  renunciacionem  ab  aliquibus,  facit 
eos°)  iurare,  quod  non  revelent  alicui  .  .  .  Dominus  Philipus 
de  Maioricis  habet  recipere,  licet  quasi  coactus,  episcopatum 
de  Mirapice  et  sic  vacabunt  ex  hoc  plura  benefficia.  Multi 
alii  renunciaverunt,  set  ignoratur,  que  benefficia.  Dominus 
papa  .  .  .  concessit  dare  Laurencio  Martinii)  canonicatum, 
quem  pecii,  in  recompensacionem  ecclesie  de  Corbara,  quia  in 
illa  nullo  modo  dispensaret  nec  cum  archidiacono  Bar[chino- 
nensi?],  licet  a  pluribus  idem  rogatus  fuerit  nec  cum  alio  dis- 
pensare  voluit  contra  constitucionem  suam.  De  preposito 
Terrachonensi  respondit  michi,  presente  magistro  Petro  Fabri, 
quod  nec  ipsi  nec  alicui,  qui  vobis  esset  ingratus,  provideret 
in  terra  vestra.  Tamen  prepositus  fuit  hic  .  .  .  et  intendit,  ut 
didici,  quod  non  habebit  dimitere  preposituram  propter  con- 
stitucionem  domini  pape  .  .  .  Nuncii  regis  Francie  adhuc  in 
magna  comitiva  sunt  hic  et  comes  Flandrensis*^)  similiter  cum 
magna  comitiva  equitum  expectatur  de  die  in  diem,  et  iam 
sunt  pro  eo  recepta  hospicia  .  .  .  Dat.  Auinione  vigilia  epi- 
phanie  domini. 

CRD  Ap.  90.     Or.  Pap.  Ssp.     Dalmacius    wui-de    am    24.  November  an 
die  Kurie  gesandt.     Vgl.  Reg.  337  f.  277. 

492.  Gr.Oulomar  an  Jaymell.:  tiber  eiue  geheirae  Angelegenheit; 
Johannes  XXII.  ist  sehr  erregt  iiber  Konig  Friedrich;  seine 
Freude  iiber  die  Granada-Angelegenheit,  iiber  die  er  schon 
zwei  Konsistorien  gehalten;  auch  die  Tunisfrage  interesslert 
ilm  sehr.    Avignon  (1317)  Januar  12. 

Tn    der  Angelegenheit   des  Konigs  Friedrich  unterredete  er  sich  geheim 

mit  Philipp  von  Mallorca.    Demanava   mi,    si   jo  li  daria  licencia,  que  el  sots 

491  a)  quod  Or.       b)  Zwei  "Worter  fehlen.       c)  eis  Or.      d)  Frandrensis  Or. 


•191  1)  Vgl.  iiber  ihn  Einleitung. 

50^ 


—     788     — 

segel  de  penitencia  en  confessio,  axi  con  jo  ho  avia,  a  alguna  persona  axi  con 
per  si,  fragen  diirfe.  Schreiber  lehnte  es  ab.  Ester,  senyor,  siats  cert,  que 
monsenyor  en  Philipp  no  va  en  la  missatgeria,  que  devia  f er  als  senyors  reys,  que 
sabets  .  .  .  Empero,  senyor,  une  cosa  vos  fa?  saber,  segons  que  la  he  apresa 
secretament  molt,  quel  senyor  papa  es  fort  encorat  contral  senyor  rey  Frederich. 
Qiiant  al  altre  fet,  quem  comanas,  senyor,  que  deges 
soplicar  al  senyor  papa  del  fet,  per  qiie  son  a  el  trameses 
lonrat  bisbe  de  Cordoua  e  el  noble  en  K.  de  Cardona,  vos  faQ 
saber,  senyor,  quels  dits  bisbe  e  en  R.  de  Cardona  volgren  e 
pregaven  a  mi,  que  jo  quem  cuytas  al  papa,  per  qo  que,  ans 
que  els  vengessen,  fos  lo  papa  enformat  dels  affers  per  part 
vostre,  e  jo  cuytem,  que  hi  fuy  abans  que  els.  Encara  no  hic 
son.  E  parle  ab  senyor  papa  del  dit  fet  en  presencia  den 
^idal  de  Yilanova,  que  axi  covench  a  fer,  per  quel  honrat 
bisbe  de  Barchinona  e  el  prenien  comiat  del  ])apa  ...  E 
oyt  per  lo  papa  lo  dit  fet  de  Granada  reebel  fort  amplament 
€  dix,  que  ja  per  si  metex  navia  tenguts  II.  consistoris,  si 
que  el  es  tant  enflamat  en  lo  fet  de  Granda,  que  en  veritat, 
senyor,  no  veg,  que  mes  ho  poges  esser,  axi  que  el  ha  posada 
gran  esperan(,'e  en  linfant  don  Pedre.  E  dix,  que  li  ajudara 
tant  grossament,  que  ab  la  ajuda  de  Deu  ne  vendra  a  bou 
acabament^)  .  .  .  Quant  al  fet  de  TuuiQ,  senyor,  sapiats, 
Cjuel  senyor  papa  hoy  molt  be  al  dit  fet,  loqual  segons  que 
[dich?  .  .  ]  senyor  avia  entes  per  en  P.  de  Montmolo  e  plach 
li  molt,  con  lo  hoy  de  mi,  quil  sabia  per  vista.  E  posa  grans 
dubtes  en  lo  fet  tots  aquels  que  vos,  senyor,  tota  hora  hi 
avetz  posatz.  Finalment  la  sua  resposta  fo  aquesta,  que  el 
volia,  que  apres  breus  dies  fos  jo  ab  el  ab  alguns  cardenals 
privats  e  secrets  seus  e  que  recomtas  lo  fet  davant  els  et 
€on  acort  dels  veheria  en  qo  que  fer  si  deges  .  .  .  Escrita  en 
Auinyo  dimecres  XII.  dies  eutrant  Janer. 

CRD  10386.  Or.  Pap.  Ssp.  G.  Oulomarii  erhielt  (Reg.  337  f.  200  ^)  am 
19.  December  1316  den  Auftrag  zur  Kurie  mit  dem  ep.  Cordubensis  u.  R.  de 
Cardona  zu  gehen:  super  extirpacione  ab  Ispania  barbarorum.  Dann  auch  pro 
notificacione  alterius  cuiusdam  notabihs  negocii.  Uber  die  Granada-Angelegenheit 
schreibt  der  Konig:  Scripsistis,  quod  facta  intercessione  pro  negocio  Granate  in 
favorem  infantis  Petri,  quod  dom.  papa  se  hostendit  multum  favorabilem  et 
benignum  et  quod  dixit  etiam,  quod  mirabatur  de  nobis,  quia  non  scripsimus 
sibi,    quod    nos  essemus  in  dicto  facto  et  quod  placuisset  sibi,    quod  informa- 

')  Der  Papst  ist  etwas  geki-ankt,  dass  er  nicht  eher  davon  erfahren. 


—     789     — 

vissemus   aliquem  de  adiutorio  nobis  faciendo,    quia  ipse  faceret  nobis  bonum 
adiutorium.     (f.  314.) 

"Was  die  Tunisfrage  angeht,  habe  ich  keine  voUe  Klarheit.  Schon  1313 
am  27.  Juli  wird  G.  Oulomarii  ad  regem  Tunicii  gesandt.  (Reg.  337  f.  195  ff.) 
Der  Konig  hatte  verlangt:  que  renovellem  pau  entre  nos  et  la  amor  antiqua. 
Am  Schlusse  der  Instruktion  heisst  es :  Preterea  d.  rex  dixit  d.  G.  Oulomarii  .  .  . 
quod,  si  quoddam  secretum  negocium,  quod  tractatur  inter  ipsum  d.  regem 
nostrum  Aragonum  et  prefatum  regem  Tunicii,  de  quo  ipse  G.  Oulomarii  infor- 
matus  est,  quod  vehementer  respicit  divinum  servicium  et  tocius  Christianitatis, 
pervenerit  ad  effectum,  prefatus  G.  dicat  et  dicere  possit  in  hoc  casu  dicto  regi 
Tunicii,  quod  ipse  rex  Tunicii  ordinet  de  pace  predicta  et  omnibus  articulis 
supradictis,  prout  sibi  placuerit  et  voluerit  et  eo  etiam  casu  dictus  G.  possit  eam 
firmare  ad  voluntatem  ipsius  regis.  Reg.  337  f.  183 ^  schreibt  nun  J.  an- 
deutungsweise  an  den  Papst,  dass  tantum  secretum  nur  per  credenciam  simpUcem 
ihm  zugekommen  sei.  Papst:  Si  negocium  ipsum  veritate  subnixum  ac  factibile 
et  expedibile  fore  putaverimus,  solle  J.  Gesandte  und  spezielles  Schreiben  senden. 
Jayme  antwortet:  Tunc  nobis  satis  apparuit  sufficere,  ut  negocium  ipsum  se- 
cretum  sanctitati  vestre  significaremus,  ut  vos,  in  quo  est  scire  et  posse,  ordi- 
naretis,  eo  quod  beatitudini  videretur  .  .  .  Negociimi  sic  processisse,  sicut  dictus 
G.,  qui  etiam  omnibus  presens  fuit,  exposuit  sanctitati.  Que  autem  sit  illius 
voluntas,  de  quo  sermo  est,  utrum  ficta  vel  vera,  das  wisse  Gott.  Negocium 
.  .  .  factibile  reputamus  existente  facta  primitus  pace  effectualiter  inter  .  .  . 
Eobertum  Sicihe  et  Fredericum  Trinacrie  reges  .  .  .  Expedibile  .  .  .  reputamus 
plus  quam  aliquid  aliud,  quod  fieri  possit  contra  hostes  fidei  ad  honorem  altis- 
simi  .  .  .  et  finalem  exterminacionem  hostium  predictorum.  Selbst  wenn  der, 
um  den  es  sich  handle,  fingiere,  konne  mit  Hiilfe  der  beiden  genannten  Konige 
die  Sache  gliicklich  ausgefiihrt  werden.  Es  handelt  sich  also  wohl  in  der 
sekreten  Sache  um  eine  Eolle,  die  der  Konig  von  Tunis  spielen  soU.  Ob  An- 
nahme  des  Christenthums  ? 

493.  Kardinal  Napoleon  Orsini   an  Jayme  11.:   Freude   iiber 

das   sekrete  Gescliaft,   dessen  Ausfiihrung  von  gewaltigem 

Nutzen  sein  werde.    Bemiiliungen  um  Fortf  iihrung-  der  Sache. 

Avignon  (1316)7  Januar  24. 

.  .  .  Nuper  cimi  venerabilis  G.  OUomarii  consiliarius 
vester  cum  domino  nostro,  summo  pontiffice  nobis  presentibus 
actaret  super  quodam  tgloriosisrsimo  negocio  secrete  per  ex- 
cellenciani  regiam  eidem  domino  nostro  summo  pontiffici  nun- 
ciato,  de  dicto  negocio,  cum  ipsum  plenius  scivimus,  exalta- 
tionem  habuimus  vehementem,  in  domino  spem  firmam 
habentes,  a  quo  bona  cuncta  procedunt,  quod  [effjiciente  ipso 
multa  bona  et  grandia  exinde  poterunt  provenire.  Verum 
cum    eundem   dominum  nostrum   pontifficem   quedam  via  re- 


—     790     — 

citata  in  dicto  tractatu  fuerit,  que,  ut  ipse  asseruit,  fuerat 
sibi  tacta,  per  quam  nobis  videtur  possibiliter  posse  perfiici 
negocium  supradictum :  consideravimus  dicere  dicto  G.,  quod 
regie  magnifficencie  exponeret  modum  et  viam,  per  dictum 
dominum  summum  pontificem  recitatam,  ut,  si  vestre  cel- 
situdini  acceptabilis  videretur,  signanter  divini  honoris  intuitu, 
ut  dictum  sanctum  negocium  finem  laudabilem  felicius  sor- 
ciatur,  eandem  viam  dicto  domino  summo  pontiffici  moveretis 
.  .  .  Presertim  cum  ipse  dominus  noster  nunc  magnifficencie 
vestre  scribat,  quod  aliquam  viam  cogitare  curetis  .  .  .  et  eam 
per  litteras  aut  per  specialem  nuncium  sibi  intimare  curetis 
.  .  .  Dat.  Auinione  VIII.  kalendas  Februarii  anno  domini 
MCCCXVI  (?). 

CED  5603.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Konig  schreibt  ihm  ebenfalls  in  dieser 
Sache.     (Reg.  337  f.  184.) 

494.  Dalmacius  de  Poiitonibiis  an  Jaynie  II.:  ZelmtbuUe;  der 
Konig  erlialt  nur  einen  Teil  zu  Einf  allen  in  Granada;  Infant 
Johann  soU  in  Paris  studieren;  Schwierigkeiten  bei  den 
yakanten  Pfriinden;  Schilderung  einer  Szene,  wie  der  Papst 
einen  seinen  Verzicht  bereuenden  und  beweinenden  Kleriker 
hinausjagt.     Ayignon  (1317)  Februar  22. 

Tantum  tardavi,  quia  hoc  accidit  propter  negocia  Galli- 
corum  et  Flandrensium,  quibus  dominus  papa  fuit  et  adhuc 
est  multipliciter  et  continue  occupatus.  Et  raitto  vobis,  do- 
mine,  litteram  super  decima,  que  remansit  de  facto  Almerie. 
Et  nuUo  modo  eam  potui  aliter  obtinere,  ymo  fecit  dominus 
papa  posse  suum,  quod  vos  haberetis  partem,  et  aliam  partem 
apportarent  ad  curiam  illi  clerici  sui,  qui  sunt  ibi. 

Concessit  michi  decimam  maiorem  sexannorum  impositam 
per  dominum  Ciementem,  ita  quod  de  ea  tractantur=*)  vobis 
quolibet  anno  de  XXXV  mill.  usque  ad  XL  mill.  libr.i)  pro 
facienda'^)  .  .  .  quolibet  anno  in  regno  Granate  ad  devastandum 
fructus  quolibet  anno,  quos  Sarraceni  possent  colligere,  et  ex- 
pugnando    capiendum    castra,    si    capi    possint  .  .  .  De   statu 

-tW  a)  statt  tradantur?     b)  Zwei  Worter  fehlen. 


494  ij  Friiher    unter  Clemens  V.   war  er  doch  viel  geringer.    Was  bedeutet 
decima  maior? 


—     791     — 

domini  Johannis  audivi  ab  eo  bona  verba  et  multum  placida 
et  placuit  sibi  multum,  ut  dixit  michi,  quia  dominus  de  Solli- 
acho^)  dixit  sibi,  quod  vos  intendebatis  ipsum  mittere  ad 
studium  Parisiense.  De  facto  divisionis  archiepiscopatus  Ter- 
rachonensis  mandato  domini  pape  dicam  vobis  intencionem 
suam  et  iam  factum  posuit  in  consistorio.  De  facto  bene- 
ficiorum  vacantium  in  terra  vestra,  domine,  racione  constitu- 
cionis  sue  respondit  michi  in  peticione,  quam  sibi  obtuli, 
quod  nomiuaretis  personas  et  ob  honorem  vestmm  paratus 
erat  ipsa  beneficia  dare  personis,  quas  vos  duceretis  nominan- 
das  .  .  .  Fuit  sibi  supplicatum  ex  parte  regis  Maioricensis 
pro  aliquibus  et  specialiter  pro  sociis  et  familia  archidiaconi 
Barchinonensis  et  nulli  conferre  voluit  .  .  .  Ad  magnam  in- 
stanciam  archidiaconi  de  Ripparia  dixi  domino  pape,  quod 
paratus  erat  renunciare  prioratui  de  F[r]aga°),  quia  non  pote- 
rat  defendere  ius  ecclesie  et  quod  dominus  papa  deberet  eum 
conferre  domino  Johanni.  Et  dominus  papa  hoc  raultum 
[lijberaliter  concessit  et  super  hoc  feci  eum  venire  ante  pre- 
senciam  domini  pape,  ut  renunciaret.  Et  cum  fuit  ante  pre- 
senciam  domini  pape  incepit  flere  et  noluit  renunciare  et  ita 
dominus  papa  fecit  eum  expelli  de  camera  .  .  .  Dat.  Auinione 
VIII.  kalendas  Marcii. 

CRD  4217.     Or.  Pap.  Ssp.     Stark  durcMochert. 

495.  Vidal  de  Villanova  an  JajTiie  II.:  Aussprache  zwischen 

Johannes  XXII.  und  ihm  iiber  Pfriindenkuniulation  und  Vor- 

anstellung,  besonders  niit  Rucksicht  auf  den  Infanten  Johann. 

(Uni  1317  Sonimer.) 

I .  Disapte  XXIII.  dies  de  Juliol  yo  fuy  davant  lo  senyor 
papa,  qui  mavia  assignat  aquest  dia  per  hoyr  las  suplica- 
cions,  que  yo  en  presona  vostra  avia  a  presentar  aell  e  pre- 
sent  mi  hoye  algunes  e  signales,  e  vehen,  que  les  peticions 
tenen  molt,  dix,  que  non  volia  pus  hoyr  e  demana  aquelles 
del  infaut  don  Johan.  E  foren  li  presentades  e  hoyJes  totes 
e  deliuram  algunes  assats  be  e  daltres  mal  e  letg  e  altres,  en 
que  res  no  volch  fer  .  .  .  Entre  les  vostres  peticions  navia 
494  c)  So  wahi-scheinlich. 


494  =»)  Staatraann  Philipps  d.  L. 


-     792     — 

dues,  en  que  demanavets  canongies  en  la  esglesia  de  Tortosa 
an  Gerau  Rochabarti^)  e  an  Arnau  de  Montoliu  e  a  a^o  respos 
lo  senyor  papa,  que  encara  no  avia  feyt  ne  nuyll  teoips  non 
faria,  que  presona  reglar  agues  res  fora  sa  esgleha^'),  e  dix,  que 
no  era  honesta  cosa,  que  canonge  reglar  tengues  lo  peu  en 
dues  esglesies  e  que  avia  per  folls  e  per  presumptuoses  aquells 
que  a^o  demaaaven.i)  .  . 

2.  ...  Yench  a  hoyr  les  peticions  de  Y.  gracies,  que  yo 
li  demanava  en  V.  esglesies  catedrals^)  de  vestra^)  seynoria; 
eran  aquestes:  Elna,  Girona,  Vich,  la  seu  Durgell,  Oscha. 
E  ell  respos,  que  don  Johan  avia  sobra  de  beneficiis,  e  que 
seria  menis  carrech  a  ell  e  miylls  per  don  Johan,  que  lexas 
tantes  multiplicacions  de  benefficiis  e  que  esperas  algunes 
grosses.  E  yo  li  respus:  Sancte  pare,  ab  tot  a^o  ha  don 
Johan  fort  poch  e  en  la  seynoria  del  rey  son  pare  no  ha  res 
mas  en  dues  esglesies  catedrals.  E  a  agom  respos  ell :  Prenem 
daquestes  Y.  dues  aquelles  que  vos  vuyllats.  E  yo  prenia 
Girona  e  Ebia  e  ell  dix:  Barchelona  es  honrada  eglesia;  a- 
quella  sia  la  una  e  ab  Barchelona  ensemps  pris  Girona.  E 
signam  les  peticions.  E  a(;o  feyt  yo  resquisli,  que  en  aquestes 
dues  gracies  e  en  les  altres,  en  que  don  Johan  era  espectant, 
quel  posas  davant  los  altres,  qui  espectans  eran  en  las  davant 
ditas  esglesies;  e  ell  respos,  queli  plahia  daquells,  qui  eran 
espectans  per  papa  Climent;  e  fo  li  respost,  que  a  allo  no 
calie,  ciue  ja  papa  Climent  lo  posa  davant  tots;  mas  dels  seus 
li  plages,  queu  fees.  A  aQom  respos,  que  perre  nou  faria, 
que  tort  faria  e  que  per  ago  tornaria  a  desonor  sua,  que  no 
devia  venir  contra  90  que  avia  feyt.  E  a^o  li  fos  respost: 
Sancte  pare,  don  Johan  pendra  gran  dampnatge  en  ago,  que 
ell  es  espectant  en  moltes  esglesies  a  dignitats  e  especialment 
en  dues  esglesies  en  lo  regne  de  son  pare,  en  las  quals  vos 
navets  meses  .  .  .  E  ell  me  respos  sobre  aQo :  Nous  cal  parlar, 
que  res  no  fariam,  que  nostra  honor  volem  guardar.  E  yo 
dix  li:  Yerament,  sancte  pare,  si  guardar  volets  vostra  honor, 
vos  posarets  don  Johan  primer  als   espectans  en  les  eglesies, 

a)  So  Or.     b)  cateredal  Or. 


1)  Johannes  schKesst:   Es   sei    nicht   anstandig  ihn  um  etwas  zu  bitten, 
was  er  nicht  bewilligen  konne. 


—     793     — 

hon  ell  es  espectant.  E  aQO  respos:  ago  es  a  guardar  a  vos 
miylls  que  a  nos,  e  nos  sabem  qo  que  navem  affer!  Per  que 
vos,  seynor,  podets  veer,  queyn  hom  es  aquest  papa.  E  es 
mon  enteniment,  que,  si  ell  nol  metre  primer  dels  altres  ex- 
pectans,  que  yo  no  reeba  les  dues  gracies  damont  dites. 
Empero  daQo  nom  vuyll  mouvre  ab  ell,  tro  aia  les  cartes  dels 
feyts  principals  en  ma  ma. 

Cartas  Salazar  A  2  f.  135.  in  der  Akademie  der  Geschichte  in  Madrid. 

49G.  Philipp  voii  Mallorca  ermahnt  Jayiiie  II.  zuni  Frieden 
mit  seinem  Bruder  Konig  Sancho  von  Mallorca.   Paris  (1317?) 

Juni  15. 

Anima  mea  turbata  est,  cum  in  ea  fedatam  multipliciter 
et  fere  deletam  videam  ymaginem  summi  regis.  De  nichilo 
fecit  eam  amator  honiinum  Deus,  ymagine  sua,  eam  vere  no- 
bilitans  et  decorans,  sicut  ad  eam  teste  propheta  loquatur 
dicens^):  Audi  filia,  in  quo  eius  exprimitur  inextimabilis  no- 
bilitas  et  post  pauca  eam  paterno  amore  instruencia  indicibilis 
eius  decor  monstratur,  ita  ut  concupiscibilis  eterno  decori  des- 
cribatur.  Et  concupiscet,  inquit,  rex  decorem  tuum.  Sic  nobilem 
creatam,  sic  redempcione  decoratam,  se  recolens,  ad  me  ipsum 
conversa  turbatur  anima  mea'').  Nam  ego  ipse  et  non  alius  eam 
innobilitavi  et  deturpavi,  ut  iam  vix  videatur  esse  homo  meus 
interior  ad  Dei  ymaginem  creatus  nec  eius  precioso  sanguine  in- 
signitus.  Si  ergo  tanta  est  turbacio  in  familiari  hospicio  anime 
mee  misere  et  peccatricis,  quomodo  loquar  aliis  aut  scribam? 
Quomodo  extra  me  exibo?  Set  iam  nunc  me  reprehendo  ex 
verbis  prophete:  Msi^)  quod  lextua,  domine  Deus,  quam  nature 
et  mundo  imposuisti,  meditacio  mea  est.  Tunc  forte  perissem 
in  humilitate  mea.  Non  exto  igitur  extra  me  ipsum,  cum 
manum  ad  capud  meum  pono.  Ego  membrum  vel  minimus 
digitus  presumo  reverenter  et  cum  omni  cordis  subieccione 
per  epistolam  tangere  vos,  dominum  meum,  capud  generis, 
unde  processi.  Ad  vos  ergo,  serenissime  domine  mi  et  inter 
mortales  dominos  amantissime,  conversa  anima  servi  vestri 
496  a)  go  die  eigentmnliche  Konstruktion. 


49«  1)  Psalm  44  c.  11. 
3)  Psalm  118  c.  77. 


—     794     — 

inutilis,  tamen  veraciter  in  Christo  Jhesu  vos  amantis  turbata 
est.  Et  quid  dicam  ?  Parisius  eram  et  venit  ad  audienciam 
meam  inter  vos  et  dominum  regem  Maioricarum,  dominum 
et  fratrem  meum,  verba  habita  de  futura  successione  hereditatis 
et  de  declaratione  per  eum  facta.  Laudo  dominum  Deum 
meum,  qui  ab  ea  et  eius  spe  per  imposicionem  iugi  sui  suavis 
et  honeris  levis  me  misericorditer  exclusit.  Et  utinam  altissi- 
mus  uti'iusque  dominorum  meorum  illis  diebus  animum  occu- 
passet  desiderio  adipiscende  hereditatis  eteme!  .  .  .  Utinam 
de  hoc  ea  die  verba  fuissent  inter  principes!  Utinam  et  de 
hereditate  de  canum  manibus  rapienda  et  Christo  Jhesu  et 
eius  populo  acquirenda!  Set  heu  me!  Liquido  patet  inimicum 
homiuem  prefatum  semen  in  cordibus  dominorum  meorum 
seminasse  .  .  .  Non  dubitat  mea  parvitas,  quod  bene  videt 
regia  maiestas  hec  semina  non  esse  illius,  qui  est  pater  futuri 
seculi,  princeps  pacis,  cum  ex  eis  non  colligat  triticum  in 
horreum  suum.  Nec  presumo  cogitare  vel  dicere,  pro  qua 
parte  sit  iusticia,  quia  ignoro,  nec  est  mee  vocacionis,  me  in 
huiusmodi  immiscere^)  .  .  .  Quam  facilis  est  via  concordie! 
Quod  non  instruendo  set  vestram  clemenciam  implorando  bal- 
bucio:  Si  de  successione,  si  de  potestate  castrorum,  vel  de 
quocunque  alio  est  disceptacio,  .  .  .  nec  vos  .  .  .  nec  dominus 
frater  meus  .  .  .  velitis  aliquid  in  hiis  questionibus,  nisi  quod 
erit  secundum  Deum  et  iusticiam. 

In  langerer,  phrasenhafter  Darstellung  wird  dioses  weiter  durchgefiihrt. 
Dann  werden  in  diistersten  Farben  die  Folgen  des  Krieges  gezeichnet,  fiir  Land 
und  Herrscher,  selbst  der  Sieger  ist  ungliicklich.  Und  schliesslich  unter  wieder- 
holten  Bitten  um  Frieden  und  Eintracht  der  beiden  Herrscher  folgt  dann  ein 
mit  Danteschen  Zugen  entworfenes  Bild  der  HoUe  und  der  .tormenta  dampnatorum'. 

Est  enim  ibi  obscuritas,  fumus,  fetor,  sulphur,  et  ignis  inextinguibilis, 
carceres  etemi  et  ^-incula,  et  corrodentes  ignei  serpentes,  et  vermes  dampnatos 
corrodentes,  fomaces  et  montes  et  carbonum  cadencium  ignitorum,  ferreorum 
abissales  congeries,  voragines  sulphuree  ardentes,  in  quibus  clamor  et  dencium 
stridor,  revolventes  et  inimdantes  et  sine  fundo  fetentes  et  obscuri  torrentes 
sepius  inundantes  ad  submersionem  pimitorum  in  eis  et  retrahentes,  ut  ad  aha 
cradeliora  tonnenta  transportentur.  fovee  seu  putei  serjienciuni  ignitorum  et 
devorancium  bestiarum  . . .  Dat.Parisius  manu  propia  seriptum  XVIT.  kalendas  Julii. 

CRD  4187.  Or.  Pap.  Ssp.  Das  Stiick  gehort  wohl  in  die  Verhandlungen 
des  Jahres  1317.  Gibt  die  Seelenstimmung  des  spirituahstisch  angehauchten 
Prinzen  gut  wieder.     Uber  seine  Personlichkeit  vgl.  Einleitung. 

i>)  Es  steht  da:  inviscare. 


—     795     — 

497.  Pero  de  Boyl  an  Jayiiie  II.:  Zehntsacheii;  Tortrag  auf 
Katalanisch  ini  Konsistoriuni.     Avignon  (1318)  April  4. 

Der  Papst  machte  bela  cara  bei  der  Begriissung  am  Sonntag  12.  Marz. 
Tags  darauf  friih  Konsistoriimi ,  abends  Empfang  der  franzosischen  Gesandten. 
Dienstag  Verhandlungen  iiber  die  Titelfrage  bei  Kouig  Friedrich,  seine  und  Roberts 
JReise  an  die  Kurie,  wozu  auch  J.  erscheinen  soll.  Vortrag  der  konigliclien 
Bitten :  de  atorgar  vos  la  decima  de  la  vostra  terra  dels  VI  ayns ;  zur  Deckung  der 
vielen  Ausgaben  und  zum  Angriff  auf  die  Sarracenen.  Papst:  que  la  decima 
dels  VI  ayns  era  posada  per  lo  fet  Doltramar  e  yo  que  faes  una  supplicacio 
solament  sobrel  fet  dels  Moros  de  Espanya.  Hierauf  ruhte  alles  acht  Tage  lang 
wegen  des  Todes  der  dona  de  la  Ila  filla  qui  fo  del  comte  de  Foix,  Dann 
befahl  am  Donnerstag  (23  V  Marz)  Johannes  XXII.,  er  solle  die  Supplik  am 
Montag  (27  ?  Marz)  im  Konsistoriimi  vortragen.  Er  bat  den  sagrista  de  Malorque 
ihm  eine  ,bella  proposicio'  zu  machen,  Plotzlich  kam,  als  er  am  Freitag  die 
Messe  bei  den  Augustinem  horte,  ein  porter  mit  der  Aufforderung,  sofort  ins 
Konsistorium  zu  kommen.  Bei  seinem  Eintritte  f  orderte  ihn  der  Papst  zum  Vor- 
trage  iiber  Granada  auf.  Eyo  li  respus:  Sant  pare,  vos  me  manas  ir,  que  yo 
proposas  aquest  fet  en  consistori  e  donas  me  dia  a  diluns!  Eyo,  sant  pare,  no 
som  clergue ,  ne  som  letrat,  que  sabes  proposar  en  Lati.  E  dupte  me ,  que ,  si 
yo  recomptava  .  .  .  alguns  dels  cardenals  no  mentesessen  mon  lenguatge,  e  per^o 
era  mon  enteniment,  quel  sacrista  de  Malorque,  qui  es  ayi  en  la  cort  e  es  del 
-con^el  de  monsenyor  lo  rey,  recompta  en  Lati  .  ,  .  Si  vos  volets,  que  en  ma 
lengua  recompte,  .  .  yo  ho  fare.  EI  respos  me:  Tantost  digats  ho,  beus  en- 
tendreml  E  lavors  yo  comenye,  .  .  .  e  com  yo  agui  finada  ma  proposicio,  el 
me  dix,  que  be  mavien  entes,  e  que  no  me  calia  demanar  savi  ne  maestre  en 
teologia  .  .  . 

Die  Angelegenheit,  iiber  die  Kastihens  Einverstandnis  festgesetzt  wurde, 
erhielten  die  Kardinale  von  Palastrina,  Jakob  Gaetani  und  Peter  Colonna  zur 
Priifimg, 

Auinyo  dimarts  IIII.  dies  Dabril, 

CRD  Ap.  71,  Instruktion  fiir  P.  Boyl  iiber  Zehnt  und  Templergiiter  am 
18.  Februar  (1317)18, 

498,  Napoleon  Orsini  an  Jayniell.:  Der  in  Mallorca  gefangene 
Minorit  ist  voni  Bischof,  auf  Wunsch  Johanns  XXII.,  ge- 
fangen  gesetzt;  der  Papst  halt  seine  Schuld  fiir  schwer;  es 
sei  unklug  und  nicht   im  Interesse  des  Konigs  die  Sache 

jetzt  anzuriihren.     Avignon  (nach  1321)  August  3. 

.  .  ,  Serenitatis  vestre  litteras  pro  quodam  fratre  Minore, 
Maioricis  detento,  uuper  uobis  a  vestra  celsitudine  destinatas 
grata  et  consueta  meutis  affeccioue  recepimus  et  coutentis  in 
eis  seriose  perlectis  scire  vos  volumus,  quod  idem  frater  Minor 
propter  aliqua,  que  commisit,  per  episcopum  Maioricensem  de 


—     796     — 

speciali  maudato  sanctissimi  patris  domini  nostri,  domini  summi 
pontificis  retinetur  et  quod  idem  dominus  ipsius  fratris  nego- 
tium  specialiter  cordi  habet,  ita  quod  visum  est  nobis  pro 
meliori  eiusdem  fratris  supersedere  a  loquendo  super  hoc 
domino  supradicto  pro  eo,  quia  culpas  ipsius  graves  reputat. 
Et  si  ex  allocutione  huiusmodi  dictum  negotium,  quod  ad 
presens  videtur  quiscere,  ad  memoriam  dicti  domini  redduca- 
tur,  poterit  in  magnum  pericuhim  ipsius  fratris  et  dispendium 
redundare,  propter  que  ab  huiusmodi  peticione  supersedimus 
ad  presens  pro  honore  vestro  et  comodo  dicti  fratris  .  .  .  Dat. 
Auinione  die  III.  mensis  Augusti. 

CRD  12213.  Or.  Pap.  Ssp.  Mit  diesem  Schreiben  hangt  unzweifelhaft  zu- 
sammen  der  folgende  Brief  des  fr.  Gaido  ep.  Maioricensis  an  den  Konig,  der  CRD 
Juli  liegt,  und  der,  da  Guido  1321  emannt  ist,  nach  dieser  Zeit  und  nach  dem  ersten 
Jahre  seiner  Regierung  fallen  muss.  Serenitatis  vestre  litteras  reverenter  re- 
cepi,  princeps  preclarissime ,  quatinus  ad  expedicioDem  negocii  fratris  Bernardi 
Fusterii,  ord.  fr.  Minorimi,  capti  in  meis  carceribus  apud  Maioricas,  procederenms 
ac  ad  liberacionem  ipsius  a  carcere  supradicto.  Veram,  licet  intellexerim,  domi- 
nacioni  vestre  fuisse  intimatum,  quod  dictum  negocium  leve  est,  utpote  faciliter 
expediria),  vestram  tamen  celsitudinem  scire  volo,  quod  dictum  negooium  non 
est  ita  leve  nec  per  me  potest  expediri.  Multa  enim  suspecta  de  heresi  sunt 
ibi.  Et  ex  eo  quia  anno  preterito,  inquisicione  facta  de  predictis  apud  Maioricas, 
necessario  habui  mitere  processum  ad  dominum  papam,  extunc  non  potui  pro- 
cedere  in  dicto  negocio.  Cum  autem  fui  hic,  pluries  et  pluries,  presente  domino 
archidiacono  DaiToche  huc  per  celsitudinem  vestram  amhaxiatore  destinato  et 
ipso  etiam  absente,  supplicavi  instantissime  domino  pape,  quod  ad  expedicionem 
dignaretur  procedere  negocii  supradicti  vel  hec  commiteret.  Ad  quod  respondebat: 
Faciemus,  faciemus,  nec  aliud  potui  obtinere  ...  De  hoc  etiam  scripserunt 
michi  preclari  ac  incliti  infantes  vestri  dominus  meus  ALfonsus  et  dominus 
Petrus  et  aliqui  domini  cardinales,  dum  essem  Maioricis.  Nec  aliud  potui  facere, 
cum  ligate  sint  manus  mee  ,  .  .     Dat.  Auinione  III.  die  mensis  Julii. 

499.  Jayiiie  II.  an  Papst  Johannes  XXII.:  Klage,  dass  trotz 

der  fur  den  Kirchendieiist  befiihigten  eiiiheimischen  Geist- 

lichen  frenide  Kleriker  Pfriindeu  erhalten  olme  sich  um  die 

Kirche  zu  kiimmern.     Barcelona  1322  Octoher  7. 

.  .  .  Licet  altissimus,  de  quo  sibi  dignas  laudes  refferimus, 
prelatos  et  alios  discipline  clericali  ascriptos  nostri  dominii 
sic  naturali  iugeuio,  litterali  sciencia,  morum  honestate  et  aliis 
virtutum   donis  dotaverit,   quod   in  ecclesiis  et  aliis  beneficiis 

498  a)  So  die  Konstniktion. 


—     797     — 

ecclesiasticis  terre  nostre  possunt  preesse  utiliter  et  prodesse, 
vesti^a  eximia  clemeucia  interdum  eciam  nostris^)  .  .  suppli- 
cacionibus  non  inducta,  de  illis  in  terris  nostris,  quibus  de- 
berent  congruencius  prefici  nec  in  aliis  aliorum  regum  dicioni 
subiectis  illis  providere  dignatur,  set  frequenter  in  regno 
nostro  personas  alienigenas  preficit,  quod  alii  reges  et  prin- 
€ipes  eque  non  tolerant,  ut  apostolica  providencia  bene  novit. 
Quibus  quidem  sic  prefecti  ecclesiis,  cum  raro  faciant  residen- 
ciam  in  eisdem,  comoda  ecclesiarum  recipiunt  et  de  ipsorum 
cura,  qualem  deberent,  soUicitum  non  supportant  .  .  .  Dat. 
Barchinone  nonas  Octobris. 

Reg.  347  f.  174v. 

500.  G.  Ouloniarii  an  B.  de  Aversoiie:  Schilderuiig  einer 
Audienz  bei  Joliannes  XXII.  niit  den  hekannten  Storungen; 
Ausserungen  des  Papstes  iiher  Zehnt  und  aragonesisches 
Kardinalat;  Liste  der  Kardinalskandidaten;  Terhandlungen 
niit  Napoleon  Orsini;  Sehnsucht  nach  Hause.    Avignon  (1323) 

April  16. 

Domino  Bernardo  de  Auergone  ex  parte  G.  Oulomarii 
salus  et  omne  bonum.  Recepi  literam  vestram  et  aliani 
domini  regis  et  domine  regine  aliam  cum  aliis,  que  ex  parte 
ipsorum  dirigebantur  domino  pape  pro  facto,  quod  scitis, 
presentande  per  me  domino  pape  .  .  .  Ascendi  ad  palacium 
domini  pape  et  habui  ingressum  ad  ipsum  dominum  papam  et 
■certe,  beuedicatur  altissimus,  recepit  me  multum  gratanter  et 
placide,  quod  est  mirum,  et  ideo  notabiliter  exprimeudum. 
Feci  inicium  proposicionis  mee  literaliter,  ut  melius  et  since- 
rius  dicerem,  et  sibi  acceptabilius.  Et  premisso  eo,  quod  in- 
formacio  continet,  quare  per  aliquas  dies  in  curia  fueram  cum 
domiuo  Vitali  nec  ante  suam  me  contuleram  sacram  presen- 
ciam  ex  causa  per  dominum  regem,  ut  scitis,  michi  in  pri- 
mordio  informacionis  tradita,  veni  ad  negocium  micM  comis- 
sum,  ut  abcius,'')  humilius  et  reverencius  potui,  prout  fueram 
informatus  et  altissimus  michi  dedit.  Finita  proposicione 
mea,  pluribus  domini  pape  accedentibus  inten^upcionibus,  quas 
audistis   ipsum   facere   consuevisse,   ex   quibus  non  turbabar, 

499  a)  Ein  bis  zwei  Worter  fehlen.  —  500  a)  So  Or. 


—     798     — 

cum  iam  inde  liaberem  expertam  noticiam,  dominus  papa 
respondit  in  huuc  modmn:  Nos,  dixit  ipse,  reputamus  filium 
nostrum  karissimum  regem  Aragonum  karum  nostrum,  et  scit 
Deus,  quod  in  omnibus,  que  potuimus  et  possemus  bono  modo, 
suis  votis  annuimus  et  annuere  intendimus.  Et  displicuit 
nobis,  quia  nuper,  quando  dominus  Vitalis  peciit  a  nobi& 
decimas  pro  viagio  Sardinie,  non  sibi  concedere  potuimus,  timen- 
tes  iudicium  incurrere,  si  decimas  collectas  pro  passagio  Terra 
sancte  concederemus  pro  invadendis  Christianis,  set  diximus 
et  adhuc  vobis  dicimus,  quod  sunius  parati  dictas  decimas 
sibi  concedere  pro  aliquo  negocio  contra  fidei  inimicos.  Quando 
etiaiii  idem  Vitalis  nuper  nobis  suplicavit,  quod  filium  suum 
dominum  Toletanum  proveheremus  ad  cardinalatus  apicem, 
excusavimus  per  modum  per  vos  tactum-j  .  .  .  Set  certe  nos 
ipsum  Toletanum^)  ob  regis  honorem  prefecimus  in  ecclesia 
honorabili  eiusque  statum  recomendatum  habemus  in  omnibus, 
que  sibi  concedere  bono  modo  possimus.  Quantum  ad  petita 
noviter  per  vos  dicimus,  quod  ad  presens  non  intendimus  ali- 
quem  facere  cardinalem,  quia  sunt  viginti  quinque  nunc,2)  et 
aliquibus  ex  eis  nondum  est  ad  plenum  provisum.  Ymmo  filius 
noster  rex  Sicilie  instanter  nobis  suplicavit,  quod  sibi  aliquem 
concederemus.  Et  vere  bis  surrexit  de  scanno,  ubi  sedebat, 
coram  nobis  et  flexis  genibus  petiit  nec  potuit  obtinere.^) 
Verum  tameu  quid  super  peticione  regis  Aragonum  karissimi 
filii  nostri  facere  inteudamus,  nondum  damus  vobis  finale  res- 
ponsum,  quia  nec  ad  presens  concedimus  nec  negamus.  Vos 
redibitis  ad  nos,  quando  volueritis  et  aportabitis  nobis  iu 
scriptis  nomiua  illorum,  quos  nominastis  ex  parte  sua.  Tunc- 
que  vobis  aperiemus  intencionem  nostram  super  eo.  Et  voca- 
vit  dominum  Petrum  de  Via,  qui  erat  iu  capite  camere,  dicens 
sibi:  Quando  iste  ambaxiator  voluerit  ad  nos  intrare,  intro- 
ducatis  eum  ad  nos! 

i»)  Es  folgt  dann:  dixit  ipse  micM,  was  in  die  Konstruition  nicht  gut 
hineinpasst. 

ij  infant  Johann  war  seit  1319  Erzbischof  von  Toledo. 

2)  Es  lebten  damals  zwei  von  Niliolaus  lY.,  zwei  von  Bonifaz  YIII.,  sieben 
von  Clemens  Y,  und  vierzehn  von  Johannes  emannte  Kardinale.  BereDgarius 
Fredoli  iunior  ep.  Portuensis  muss  damals  schon  gestorben  sein. 

3)  Ygl.  oben,  was  Yidal  de  YiEanova  von  den  Bitten  Earls  II.  beL 
Clemens  Y.  berichtet. 


—     799     — 

Hec  fuerunt  verba  sua  ad  literam  et  in  eftectu.  Cras 
die  dominica  XV.  kalendas  Madii  intendo  domino  faciente  et 
disponente  intrare  ad  dominum  papam,  et  scripsi  manu  mea 
in  pergameno  nomina  dominorum  nominatorum  per  ordinem, 
ut  sunt  in  informacione  nominati  in  hunc  modum: 

Gasto  archidiaconus  Barchinonensis,  illustris  regis  Ara- 
gonum  consanguineus  et  affinis.'*) 

Eximinus  Terrachcnensis  archiepiscopus. 

Petrus  Cesaraugustanus  episcopus. 

Poncius  Barchinonensis  episcopus. 

Poncius  Ilerdensis  episcopus. 

Berengarius  Dertusensis  episcopus. 
Et  oblata  cedula  antedictai  ut  dominus  papa  michi 
maudavit,  suplicabo  et  instabo,  cum  quanta  humilitate  potero, 
pro  parte  domini  regis  et  domine  regine,  quod  eorum  supli- 
cacio  sorciatur  effectum,  prout  ministrabit  ille,  a  quo  cuncta 
bona,  et  sine  quo  nichil,  de  quo  scriptum  est:  Omnia,  que- 
cunque  voluit,  fecit  in  celo  et  in  terra,  et  in  Job :  Si  con- 
tinuerit  aquas,  sicabuntur.  ^) 

Aliud  negocium,  pro  quo  missus  fueram,  facit  dominum 
Neapoleonem  et  archiepiscopum  Arborensem  et  me  stare  in 
magna  perplexitate,  quia  nuncius  venit  de  Marsilia,  narrans 
quod  quotidie  expectatur  ibi  coqua  G.  Fabre  de  Sardinia  ven- 
tura.^)  Ego  hodie  fui  cum  domino  Napoleone  ad  sciendum 
cum  eo,  quid  ego  amplius  debeo  facere-.  Et  ipse  in  mei  pre- 
sencia  misit  pro  archiepiscopo  Arborensi,  qui  debet  esse  in 
sua  presencia  cras  predicta  die  dominica,  et  condicent,  quantum 
pro  predicto  negocio  expectabo,  ut  extunc  recederem.  Dixit 
tamen  michi  dominus  Neapoleo,  quod  ipse  intendit,  quod,  si 
negocium  veniret,  ut  obtamus,  postquam  ego  hinc  recessissem, 
ipse  miteret  post  me  velocem  cursorem,  qui  faceret  me  redire 
ad  villam  sancti  Audree  trans  Rodanum  et  ipse  iret  ad  me 
ilKc^)  et  faceremus  facta  nostra,  quia,  ex  quo  essem  expeditus 

c)  ipse  irent  ad  me  illi  Or. 


•*)  Seitdem  Weihnachten  1322  Jayme  II.   die  Elisenda  de  Monchada  ge- 
heiratet  hatte. 

5)  Job  12  c.  15. 

^)  Es  handelt  sich  um  den  Anfang  der  sardinischen  Expedition. 


—     800     — 

'de  curia,  non  consnlit,  quod  ibi  viderer  propter  nimiam  sus- 
picionem,  que  invasit  regem  Robertum,  quia  sic  eram  hic  et 
sciebat  et  me  et  statum  meum  et  plurimum  auxiebatur  .  .  . 

Salutate,  si  placet,  plnrimum  domiuam  coniugem  vestram 
sororem  comunem  michi  karissimam  et  rogetis  eam  ex  parte 
raea,  quod  oret  patrem  nostrum  beatum  Franciscum  pro  me 
in  cordis  tenuitate  et  lacrimarum  habunda  efusione,  sicut 
ego  faciebam  pro  ea  in  suo  partu,  quod  ipse  pater  noster 
obtineat  cum  domino  bonam  meam  et  felicem  expedicionem, 
ut  in  brevi  visione  mutua  consolemur  .  .  .  Scripta  Auinione 
die  sabbati  XVI.  kalendas  Madii. 

CRD  Ap.  35.  Or.  Pap.  Ssp.  Adresse:  Venerabili  viro  domino  Bemardo 
de  Auersone  notario  serenissimi  domini  regis  Aragonum.  Nach  Reg.  338  f .  125 
war  am  23.  Februar  (1322)3  G.  Oulomarii  mit  Briefen  an  die  Kurie  geschickt, 
vor  allem  wegen  der  sardinischen  Sache. 

501.  Infant  Pedro  an  seinenVater:  iiher  liebenswiirdige  Auf- 
nahnie    beim    Papste,    bei    dem    er    speist.     Avignon  1324 

November  1. 

Omnibus  per  me  ex  parte  vestra  sibi  expositis  et  relatis  ^) 
.  .  .  Tu  demandes  grans  causes.  E  si  al  rey  ho  atorgam,  los 
altres  reys  del  mon  ne  pendran  consequencia.  Mas  pus  tu 
hic  es  vengut,  [no?]  ten  iras  butx'^),  ans  ten  iras  consolats. 
E  nou  haia  amal  lo  rey  nostre  fill,  que,  si  ell  hic  fos  vengut, 
no  acabara  mes  ab  nos,  que  tu  faras  ne  hom  qui  sia  en  Es- 
panya.  Unde  serenissime  pater,  aut  per  me  seu  per  alium 
dicta  negocia  expediantur,  gaudeo  in  immensum  .  .  .  Prout  a^) 
curialibus  intellexi  nunquam  cum  dicto  domino  nostro  illustris 
rex  Francie  nec  rex  Robertus  nec  aliquis  alius  cum  tota  sua 
familia  comedit.  Dixit  dominus  noster  quod  ea,  que  sibi  ex- 
posueram  .  .  .  deberem  in  scriptis  sibi  tradere  .  .  .  Die  martis 
.  .  .  peticiones  .  .  .  personaliter  presentavi  .  .  .  Dominus  noster: 
Nos  ne  parlarem  ab  los  cardenals,  qo  es  ab  aquells,  qui  amen 
la  casa  Darago  ...  E  90  que  en  consistori  se  haia  a  posar, 

a)  Merkwiirdige  Anwendung  dieses  Wortes,  das  Henker  und  anderes 
Niedrige  bedeutet. 


1)  Darauf  antwoiiet  der  Papst.     Danach  redet  er  also  Patois. 

^)  Er  erzahlt  dann,  wie  er  vom  Papst  zum  Essen  eingeladen  wnrde. 


—     801     — 

nos  hic  posarem  .  .  .  Dat.  Auinione  kalendis  Noverabris  anno 
domini  millesimo  trecentesimo  vicesimo  quarto. 

Or.  Pap.  Ssp.  In  der  Mitte  zerstort.  Am  1.  October  1324  wurde  Infant 
Pedro  an  die  Kurie  gesandt.  Er  sollte  Herabminderung  des  Census  fiir  Sardinien 
und  einen  zwanzigjahrigen  Zehnten  aus  dem  ganzen  Eeiche  erbitten,  ein  Drittel 
solle  zur  Zahlung  der  kurialen  Schulden,  zwei  Drittel  gegen  die  Sarracenen 
dienen.  Der  Papst  bewilligte  ihm  nur  eine  Einnabme  von  7500  libr.  vom  Zehnt 
auf  zwei  Jahre,  spater,  am  24.  Juni  1325  einen  zweijahrigen  Zehnt,  dann  auf 
zehu  Jahre  einen  Nachlass  des  Zensus  um  1000  Mark  und  der  Halfte  des  ser- 
vitium  militare.  Dafiir  darf  der  Konig  seinem  Klerus  keine  andere  Auflage 
auflegen.  Das  war  allerdings  wenig  gegeniiber  den  enormen  Ausgaben  der 
sardinischen  Expedition.  Infant  Alfonso  behauptete  DC  mill.  libr.  ausgegeben 
zu  haben.  —  Eine  charakteristische  Ausserung  der  Kardinale  iiber  die  Zehnt- 
forderung  finde  ich  (wohl  zu  1328?)  in  CRD  13348: 

Dien,  que  las  esglesias  son  ja  molt  carregades  et  mal- 
menades.  E  encara  demanavem,  que  fossen  mas  carregades 
et  destruides,  e  que,  si  el  senyor  papa  vos  atorges  la  dita 
decima  segons  la  valor  deles  rendes  delsdites  esgleyas,  que 
axi  matex  et  en  semblant  manera  demauarien  lo  rey  de 
Franga  e  ell  rey  de  Castella  els  altres  reys  la  decima  en  lurs 
regnes,  et  que,  si  aqo  atorgava  nostre  seynor  lo  papa,  ques 
valria  tant,  con  si  metia  foch  a  totes  les  esgleyes. 

502.  Instruktioii  fiir  B.  de  Boxados  fur  seine  Gesaiidtschaft 
aii  die  Kurie:  Rede  aii  deu  Papst;  kann  er  keine  Bewilligung 
der  Wiiusehe  des  lufauteu  Alfouso  erzieleu,  so  soll  er  iu 
laugerer  Rede  deui  Papst  die  Yerwuuderuug  des  Kouigs  aus- 
driickeu,  dass  er  ihu  heini  sardiuischeu  Uuteruehmeu  uicht 
wie  die  fruhereu  Papste  uuterstiitzt,  souderu  ihui  eutgegeu- 
gearbeitet  habe,  wofiir  der  Kouig  keiueu  (rruud  erkeuue. 
Er  uiiisse  iu  dieseni  Falle  auf  seiue  iliui  vou  der  Kirclie 
verlieheueu  Auiter  verzicliteu.  —  Zugleich  soll  der  Gesaudte 
um  Riickuahme  uiehrerer  Erueuuuugeu  vou  Bischofeu,  Be- 
setzuug  vou  Bistiinieru  iu  Spauieu  uud  Sardiuieu  uiit  Kan- 
didateu  Jayuies  bitteu.     (1324)5  Februar  22. 

Aquesta  es  la  iuformacio  donada  per  lo  seuyor  rey  an  Ber- 
nat  de  Boxados  sobre  la  missatgeria,  en  quel  dit  senyor  rey  el 
senyor  infant  Nanfos  lo  trameten  al  senyor  papa. 

Sia  informat  en  Bernat  de  Boxados  de  part  del  senyor 
rey,   que,   con  sera  entrat   al  papa  e  li  haura  dada  la  letra 

Finke,  Acta  Aragonensia.  51 


—     802     — 

de  creen(,*a  del  infant  Nanfos  e  haura  dita  tota  la  missatgeria 
del  infant  present  li  letra  maior  del  senyor  rey.  ^)  E 
diga  axi: 

Pare  sant,  monsenyor  lo  rey  Darago  se  comana  en 
vostra  gracia  e  donam  aquesta  letra,  queus  donas,  la  qual 
vos  present  de  part  dell.  E  entre  les  altres  coses  hay  co- 
manada  creeuQa  a  mi,  la  qual  es  aquesta:  Cjueus  soplega,  tant 
com  ell  pot,  segons  que  veurets  en  la  sua  letra  largament, 
queus  placia  atorgar  la  suplicacio,  que  monsenyor  linfant  vos 
ha  tramesa  a  dir  per  mi,  segons  c|ueus  he  recomptar  lar- 
gament. 

E  sil  senyor  papa  li  demana  ell,  si  ha  poder  de  acceptar 
la  gracia,  que  li  feu  e  li  trames  a  dir,  per  linfant  en  P.  sobre 
la  meytat  del  cens  e  del  servey  del  regue  de  Sardenya,  respona, 
que  ell  es  complidament  enformat  e  ha  poder  de  fer  tot  90 
ques  pertanga  en  ago  e  en  tot  lo  fet  e  que  sia  sa  merce,  que 
ell  faga  resposta  a  la  missatgeria  del  infant  e  puys  lo  missatge 
fara  be  complidament  90  que  li  es  comanat. 

E  sil  senyor  papa  en  tot  cas  volia,  quel  missatge  ans  de 
la  resposta  de  la  missatgeria  del  infant  mostras  lo  seu  procu- 
ratori,  diga,  que  manament  ha  e  informacio,  cjue,  abans  que 
en  .  .  .  als  enant,  haia  la  resposta  sua  a  la  missatgeria  del 
senyor  infant.  E  puys  lo  missatge  dara  recapte  al  .  .  .  be  e 
complidament. 

Apres  lo  dit  en  Bernat  de  Boxados  hagues  fet  tot  son  poder 
en  obtenir  las  dites  gracies  e  vees,  que,  segons  que  les  domana 
linfant,  almenys  a  la  pus  minua  part  e  fiualment  dels  bisbats 
que  res  nom  pogues  acabar :  present  al  senyor  papa  la  letra 
menor  del  senyor  rey^),  que  es  de  creenca  simpla.  E  per  la 
creenca  del  senyor  rey  e  per  aquella  del  infant,  que  li  haura  ja 
presentada,  diga  les  paraules,  cjues  seguexen  ab  tanta  reve- 
rencia,  con  puga: 

Pare  sant,  mon  senyor  lo  rey,  e  mon  senyor  linfant  me 
manaren,  que,  si  per  aventura,  ^o  que  ells  no  cregen  ne  espe- 
raren  de  vos,  los  fets  venien  al  punt,  aque  yo  veig,  que  son 
venguts,  dixes  a  vos  de  part  dells,   que  ells  hau  vist  e  cone- 

ij  Grosses  luid  kleiues  Prokuj-atorium  f.  163. 
3)  f.  163  V. 


—     803     — 

gut  e  encara  conexen,  que,  depuys  plach  a  nostre  senyor  Deus 
provehir  de  vos  ala  apostolical  dignitat,  no  han  sentit  de  vos 
en  alcuns  fets  notables,  que  fossen  honor  e  profit  dela  casa 
Darago,  bona  volentat  en  ajuda  e  favor  aytal,  con  esperaven. 
E  es  de  raho  ala  casa  Darago  esser  fet,  axi  con  a  .1.  dels 
altres  princeps  del  mon,  segons  lo  bon  servey,  que  vos  e  la 
sancta  esgleya  poriets  reebre  dells  e  de  la  lur  casa.  E  spe- 
cialment  han  provat  a^o  en  lo  fet  dela  conquesta  del  regne 
de  Sardenya  e  de  Corsega,  en  la  qual  de  vos  no  han  poguda 
obtenir  per  molts  missatges,  queus  naien  trarneses,  ne  moltes 
instancies  fetes,  gracia  ne  favor  ne  encara  justicia,  jassia  que 
el  sant  pare  Bonifaci  de  bona  memoria  atorgas  per  lo  dit  fet 
aquells  rescrits,  que  li  foren  demanats  en  favor  de  la  dita 
conquesta  e  els  altres  sants  pares  en  Beneet  e  en  Clement  ho 
haguessen  atorgat  e  offert  volenterosaraent  e  encara  offerta 
ajuda  axi  con  a  cosa  a  la  esgleya  de  Roma  pertanyent.  E 
de  vos,  pare  sant,  segons  que  dit  es,  no  tan  solament  hagen 
conseguida  gracia  ne  favor  ne  justicia,  ans  encara,  segons  que 
han  sabut,  e  a,qo\is  dic  ab  la  major  reverencia  que  pusch,  hi 
havets  donats  molts  enpatxaments  e  destorbs  e  encara  fets, 
segons  que  molts  hir  dien.  E  maravellen  se  molt,  quel  es 
la  raho  dago,  con  ells  no  la  saben  ne  la  poden  pensar,  ans  son 
estats  aparellats  e  son  axi  con  negun  altre  princep  del  mon 
a  tot  servey  e  honor  dela  sancta  esgleya  e  de  vos.  Per  que 
monseynor  lo  rey  me  dix,  que,  si  yo  me  havia  a  apartir  de  vos 
sens  tota  gracia  e  quem  nanas  de  tot  en  tot  buyt,"^)  queus 
dixes  de  part  sua,  que,  pus  altre  favor  ne  gracia  ne  profit 
nol  ve  de  vos,  ne  par,  que  entenats,  que  ell  vos  puxa  servir, 
queus  retes  de  part  dell  la  comissio  dels  officis,  que  te  de  la 
esgleya  de  Roma.  La  qual  comissio  yo  he  a  la  posada,  e  si 
men  vaig  axi  sens  tota  gracia,  haure  la  a  retre,  segons  lo 
manameut,  que  he.^) 

E  si  lo  senyor  papa  se  ablanery  per  aQO,  esper  en  Ber- 
nat  de  Boxados  la  sua  resposta.  E  si  li  fa  alcuna  gracia,  reeba 
la,  faent  son  poder,  que   sia,   con  major  puga,   segons  la  in- 

a)  Statt  vuyt. 


3)  Erinnert    dann    an    die  Dienste,    die    der  Konig  mit  seinen  tiichtigen 
Sohnen  und  den  tiichtigen  Truppen  der  Kirche  leisten  konne. 

51* 


—     804     — 

formatio  damuudita.  E  eu  aquest  cas  uo  reta  la  dita  comis- 
sio  dels  officis  .  .  . 

Informacio  sobrel  fet  dels  bisbats. 

Sia  memoria  an  Bernat  de  Hoxados,  que  parle  ab  lo 
•senyor  papa  de  part  del  senyor  rey  e  del  seuyor  iufant  Nan- 
fos,  en  qual  mauera  per  alcunes  eleccions  fetes  per  los  ca]>i- 
tols  dalcunes  esgleyes,  que  hau  ara  va^at  en  la  senyoria  del 
senyor  rey,  e  reservatious  e  provisions  daquelles  fetes  per  lo 
senyor  papa  se  puga  moure  brega.  Es  asaber,  con  eu  Pedro 
Durrea  sia  elet  e  confermat  en  la  esgleya  de  Taragona,  de  la 
qual  es  provist  per  lo  seuyor  papa  au  Bertran  de  Cornudella, 
qui  era  elet  de  Oscha,  e  eucara  de  la  esgleya  de  Leyda  sia 
provist  an  R.  Dauinyo,  en  la  qual  era  postulat  en  P.  de 
Munchada,  e  per  aquestes  coses  lo  senyor  rey  e  el  senyor 
infant  volents  esquivar  tot  escandel  en  lur  terra  e  eu  les 
esgleyes  dessus  dites  hageu  pensada  nianera,  per  la  qual  se 
pogues  esquivar  per  los  dits  fets:  signifiquen  al  senyor  papa 
la  dita  manera  en  la  forma,  ques  segueix. 

Es  asaber,  que  per  qo,  cou  Io  dit  en  P.  Durrea  es  elet 
en  concordia  en  la  esgleya  de  TaraQona  e  ja  confermat,  prop 
de  la  qual  son  poblats  sos  amics,  qui  son  molt  poderosos, 
hagues  aquella  esgleya;  e  en  Bertran  de  Coi"nudeIIa,  al  qual 
es  provist  de  la  esgleya  de  Tara{;ona  per  lo  senyor  papa, 
hagues  los  benifets,  que  havia  en  Pedro  Durrea.  Eac^o  dien 
lo  senyor  rey  e  el  senyor  infant,  per  (jo  con  seuten  de  part 
■den  Bertran  de  Cornudella,  quen  sera  pagat,  per  esquivar 
escandel  e  el  peril,  que  li  poria  esser  per  los  amics  del  dit 
en  Pedro  Durrea.  E  que  fos  provehit  an  R.  Dauinyo,  bisbe 
de  Leida,  del  archabisbat  de  Montreyal,  que  vaga  en  Sicilia 
e  el  qual  lo  senyor  papa  se  ha  reservat,  qui  es  molt  honrada 
cosa  e  profitosa,  molt  mes,  quel  bisbat  de  Leyda,  e  tal  de  que 
ell  se  deu  tenir  molt  per  pagat.  E  que  al  bisbat  de  Leyda 
fos  mudat  en  P.  de  Muuchada  bisbe  de  SaragO(,'a  de  Sicilia, 
qui  era  postulat  en  concordia  en  aquell  bisbat.  E  per  aquesta 
manera  seria  satisfet  ala  indignacio,  quels  amics  den  P.  de 
Munchada  han  concebuda  coutre  lo  dit  en  R.  Dauiuyo,  per  la 
manera,  ques  es  tenguda  en  aquell  fet.  E  en  aquest  cas  en 
Oasto  de  Munchada  romaudria  en  son  bisbat  de  Oscha.    E  el 


—     805     — 

senyor  papa  poria  proveMr  del  bisbat  de  Gerona  an  Gilabert 
de  Cruylles,  qui  es  elet  en  concordia. 

Si  aQO  no  volia  fer,  fees  del  bisbat  de  Tara^ona  e  dels 
benifets  den  P.  Durrea  qo  que  damunt  es  dit;  e  que  mudas 
en  Gasto  de  Munchada  al  bisbat  de  Leyda,  per  (;o,  con  ses 
amics  son  poblats  prop  de  Leyda;  e  en  R.  Dauinyo  a  aquell 
Doscha  0  de  Gerona,  don  es  natural,  qual  mes  valgues. 
E  perQO  con  par,  que  ell  deia  mes  acceptar  aquell  Doscha, 
per  (?o  con  es  pus  profitos,  hagues  aquell  de  Gerona  lo  dit 
en  Gilabert;  e  si  en  R.  Dauinyo  volia  mes  aquell  de  Gerona, 
hagues  lo  dit  elet  de  Gerona  aquell  Doscha. 

Eeg.  338  f.  157  ff.  Zweck  der  Gesaudtschaft  war,  viel  mehr  zu  er- 
reichen  in  Gewahning  von  Zehnten,  als  Infant  Pedro  erzielt  hatte.  Empfehlungs- 
schreiben  erhielt  der  Gesaudte  an  Xapoleon  Orsini  und  vier  andere  Kardinale, 
an  mag.  E.  de  VaHe,  d.  pape  notario,  nobih  P.  de  Via  d.  p.  nepoti,  A.  de  Osa, 
d.  p.  nepoti,  consiliario  d.  regis.  A.  de  Trian  .  .  .  nepoti  et  menescallo.  Auch 
die  Angelegenheit  des  Ferrarius  de  Apilia  soUte  beriihrt  werden. 

Am  8.  Marz  (1324)25  f.  1(54 ^'  f.  schreibt  der  Konig  dem  Gesandten,  dass 
der  Papst  caita  boUada  dem  Bertrand  de  Cornudella  geschickt  als  Bischof  von 
Tarazona  und  dass  B.  de  Coruudella  von  seinem  Entschlusse,  die  Beneficien  des 
Urrea  anzunehmen,  abgegangen  sei.  Infolgedes  schlagt  er  mit  Ubereinstimmung 
des  Infanten  Alfonso  vor:  Que  haia  lo  dit  bisbat  de  Tarazona  lo  dit  P.  DuiTea 
e  en  E.  Dauinyo  que  sia  mudat  o  al  bisbat  de  Gerona  o  de  Oscha;  .  .  .  que 
daquell  de  Gerona  sia  provehit  .  .  .  en  Bertran  de  Cornudella  e  en  Gasto  de 
Mimchada  fos  mudat  al  bisbat  de  Leyda. 

Tatsachlich  blieb  B.  de  Coruudella  in  Tarazona  bis  zu  seinem  Tode  1348. 
Oscha  (Huesca)  erhielt  Gaston  de  Moncada  1324  Xovember  14  bis  1328,  dann 
kam  er  nach  Gerona;  Gerona  erhieit  P.  de  Urrea  1325  am  10.  Mai  bis  1328; 
'Lerida  zunachst  Eaimundus  abbas  Montisaragonum  bis  1327,  worauf  ihm  Arnald 
de  Cumbis  folgte. 

Zugleich  erhielt  der  Gesandte  Auftrag  fiir  die  Besetzmig  erledigter  Bis- 
tiimer  in  Satdinien  zu  sorgen.  (Beg.  838  f.  165^  imd  ein  Zettel  CED  120  s.  f.: 
ln  Sardinia  dicuntur  vacare  ad  presens  infrascripte  ecclesie  videUcet:  TuiTitana 
archiepiscopahs  (andere  Hand:  Suplicet  pro  fratre  F.  de  Apilia  .  .  .  et  si  non  .  .  ., 
fieret  confessor).  Das  ist  fr.  P.  de  Porcell.  Er  erhielt  es  erst  1327,  da  friiher 
das  Erzbistum  gar  uicht  mehr  eiledigt  war.  Episcopales  vero:  Sorana  (A.  H. 
pro  confessore  domini  infautis).  Im  Eeg.  G.  Jomet  genamit  confessor  del  dit 
infant  don  Alfonso.  TatsachHch  war  Sora  seit  1323  schoa  wieder  besetzt!  — 
Plovacencis  (A.  H.  pro  fratre  Francisco  Fusterii).  Auch  dies  war  nicht  erledigt. 
Bisarchien.  (pro  P.  d.  Podio  cuerio  capeilano  d.  infantis).  ^\'ar  nicht  erledigt! 
Dolien.  (A.  H.  pro  fratre  P.  de  Deo,  si  dispensatum  est  cum  eo,  alias  pro  Bo- 
nauato  capellano.)     Auch  dieses  scheint  besetzt  gewesen  zu  sein! 


—     806     — 

503.  B.  (le  Boxados  an  Jayme  II.:  Enipfan^  bei  Napoleon 
Orsini.  Teilnahnie  an  der  Osterniesse  des  Papstes,  Audienz, 
standige  Unterbrechung  seitens  Johanns  XXII.  und  Bitte 
seinerseits  ihn  ausreden  zu  lassen.  Der  Papst  kann  ihn 
nicht  liin^er  anhoren,  da  er  we^en  des  lombardischen  Kiieges 
zu  Tiel  zu  tun  hat.  Die  Aussohnung  Ludwij^s  d.  B.  und 
Friedrichs  d.  Sch.  niltze  dem  Konig.     (1325)  April  7. 

Senyor,  rey.  Jo  Bernat  de  Boxados  homil  cavaler  vostre 
me  coman  en  la  vostra  gracia  .  .  .  Ja  per  laltre  coreu  vos 
fyu  saber,!)  qual  dia  entre  Auinyo  ne  con  fuy  rebut  especial- 
ment  del  cardenal  micer  Napolio  e  de  les  paraules,  quem  dix 
lo  vosti'e  amic  en  aQO.  La  vostra  alta  senyoria  hi  aura  pro- 
veyt  QO  que  sera  a  be  dels  afers*),  si  a  Deu  plau.  Encara 
sapia  la  vostra  senyoria,  senyor,  que  jo  done  la  carta  vostra 
a  miQer  Napolio,  de  la  qual  el  vos  fo  moltes  gracies;^)  e  de- 
puys  lendema'')  frare  Ferer  Dabelya  dix  me,  quel  dit  carde- 
nal  li  avia  dit:  Veyats,  que  ja  bontat  ma  feyta  el  rey  Darago, 
que  no  ma  vengut  cas,  que  yo  laya  pogut  servir  en  res.  Mas 
per  qo  consolament  sab,  que  yo  he  bona  affeccio  a  el  e  a  la 
sua  casa,  ma  feyta  aquesta  gracia,  e  mosti*a  li  la  carta  e 
mostras  fort  pagat  de  la  gracia,  que  vos  li  feytes,  segons  que 
en  la  dita  carta  se  contenia.  Encara  sapia  la  vostra  senyoria, 
senyor,  [que]  jo  fay  lo  dia  de  pasquas  a  la  missa  del  papa. 
El  diluns  apres  nar  A.  Dosa  trames  a  me  .1.  escuder  a  casa 
per  lo  mati  e  dix  me,  que  nar  A.  Dosa  me  feya  saber,  que 
jo  fos  ales  vespres  a  lalberc  del  papa  e  que  poria  dir  ma 
enbaxada.  E  axi,  senyor,  fuy  hi  ala  dita  hora  e  agi  entrada, 
e  dix  ma  misatgeria,  segons  que  mera  manat.  E  dix  tot  lo 
capitol  primer  paraula  a  paraula,  jas  fos  quel  me  trencas  e 
molts  locs  mes  paraules  dien  cetera,  quel  vos  avia  feyta  bona 
gracia  e  qes  maravelyava  molt  de  vos,  con  no  haviets  trames 
algu,  que  ages  poder  dacceptar  la  gracia  e  retefycar®)  quel 
vos  avia  feyta,  con  linfant  don  Pedro  hic  vene.  E  yo 
deya    li    a    cada    vegada:    Pare    sant,   placius,    quem    lexets 

a)  afes  Or.       b)  yendema  Or.       c)  Qb  statt  rectefycar? 


*)  Den  Brief  habe  ich  nicht. 

*)  Das  Empfehlungsschreiben.     Wahrscheinlich  iiberbrachte  B    auch  die 


Schenkungsurkunde. 


—     807     — 

acal)ar  mes  paraiiles,  segons  quem  son  comanades  per  mon- 
senyor  linfant;  e  puys  jo  respondreus  a^o,  que  vos  me 
demanats,  segons  quen  son  enformat.  Con  agi  acabat  lo 
primer  capitol,  comenQe  al  altre,  e  tan  tost  que  jo  dix,  que 
la  remesio  de  la  meytat  de  la  pensio  e  del  servey  hera 
minua,  vas  moure  e  dix:  E  la  no  es  pas  minua!  Ans  es 
bona  e  gran  e  nos  no  erem  tenguts  de  fer  neguna  gracia  per 
aquests'^)  feyt  al  rey  Darago,  quel  papa  nostre  prede^essor, 
que  li  0  dona,  no  sobliga  a  el,  que  lesglea  li  fos  tengut  de 
fer  li  neguna  ajuda.  Pare  sant®),  dix  jo,  placia  a  vos,  quem 
lexets  dir  ma  misatgeria,  segons  que  mes  comanada;  eaxi 
lexa  men  dir  entro  ala  meytat  del  dit  capitol;  e  puys  dix 
me:  Jo  esperava  del  rey,  quel  menujas  algu,  que  retifycas 
la  gracia,  que  jo  li  avia  feyta,  e  linfant  metramet  ara  en- 
baxada  sobre  aquest  fey[t].  Lo  rey  a  feyt  mal,  el  a  feyt 
mal!  E  axi  nos  avem  boyda  ta  enbaxada  e  dona  lans  en 
escrit  e  aurem  nostracort  am  nostres  frares.  E  puys  res- 
pondrem  te.  Pare  sant,  placia  a  vos,  que  lam  lexets  acabar, 
que  poc  he  adir.  Nos  ho  avem  be  entes  e  am  lescrit  aurem 
nostre  acort  am  nostres  frares.  El  semei^  se  per  levar,  eyo 
presenteli  la  letra  vostra  menor  segons  lo  conseyl  del  vostre 
amic  e  apres  de  la  recomandacio  dix  li  mes  paraules  longa- 
ment  segons  aqesf^)  escrit,  que  na  dins  aqesta  letra  enclos.3) 
Item,  senyor,  me  dix  semblans  paraules,  que  li  a  ^)  donas  per 
escrit  e  que  auria  conseyl  am  sos  frares.  Jo  dixli :  Quant?) 
li  aportaria  lescrit?  El  dix  me:  Dema.  Jo  dixli:  Placia  a 
Deu,  que  vos  me  fagats  tal  respost*»),  que  sia  a  onor  e  a  profyt 
de  monsenyor.  El  dix:  Nos  hi  farem  go  que  porem,  mas 
nos  avem  afer  trop  per  nostras  geras  de  la  Lombardia. 

El  vas  levar,  entrasen,  que  nom  dix  als ;  ara  jo,  senyor, 
am  conseyl  del  vostre  amic  e  feyts  escriure  los  capitols  en 
Lati  an  P.  de  Labadia^j  e  a  I  compayo  de  mon  frare,  que  es 
aci,  quels  ha  escrits,  quen  P.  de  Labadia  dix,  que  na  feya 
bona  letra,  mas  aqest  es  hom  bo  e  discret  e  hom,  que  es- 
criu  be,  en  que  hom  se  pot  fyar  de  tenir  secret.    Mas  empero 

d)  aquets  Or.     e)  sat  Or.     t)  So  Or.    s)  quat  Or.     h)  repots  Or. 

3)  Fehlt  jetzt. 

*)  Durch  den  Prokurator. 


-     808     — 

en  la  vostra  misatgeria  avem  meses  totes  les  paraules  de  la 
vostra  letra  pus  largament  que  jo  noles^  dix,  segons  lescrit, 
queus  emda:  que  tot  es  paraula  a  paraula  en  manera  de 
soplicacio,  sal  que  noyes,  que  acQeptets  la  gracia.  E  yo  creu, 
quel  nostre  amic  a  dat  bon  conseyll  .  .  . 

Altres  noves  no  hic  ha,  sal  qes  ^  diu,  .  .  .  quels  dos  ducs 
se  son  avenguts :  Daustria  e  de  Bauera;  e  dia  vostre  amic, 
que  a^ous  ajudara  molt  als  afers  .  .  .  Dada  lendema  de 
pasqua  .  .  . 

CRD  (nicht  numeriert).  Or.  Pap.  Reste  eines  kleinen  griinen  Siegels. 
Auf  einem  angeklebten  Zettel  steht  u.  a.  Diuse  en  la  cori,  quel  cardenal  esta 
quax  asetjat.  aquel  qe  es  en  Pendemont  e  que  li  va  fort  mal.  [Lo]  papa  es  ne 
fort  torbat.  Altres  noves  no  liicha,  sal  ques  diu,  que  a  treva  en  la  gera  del 
rey  da  Fran^a  e  del  rey  Danglatera  entre  a  cinquagesiraa. 

504.  Bernard  de  Boxados  au  Jaynie  II.:  Tortrag  beini  Papste. 
Neuer  Mzekanzler,  friiher  Prokurator  des  Papstes  ani  fran- 
zosischen  Hofe.  Johanues  XXII.  ist  einyerstandeu  mit  der 
tbergabe  des  Bistums  Tarazona  an  P.  de  Urrea,  weun  B.  de 
Cornudela  will.  Das  will  er  aber  schriftlich.  Bei  Geroua 
begaun  er  den  Kouig  zu  tadeln:  er  habe  ihni  oft  gedieut; 
aber  der  Kouig  wolle  die  Besetzuug  aller  Benefizien  iu 
seiuem  Laude  haben.  Entschuldigungsgriinde  des  Schreibers. 
Aviguon  (1325)  April  12. 

Senyor  rey.  Jo  Bernat  de  Boxados  humil  cavaler  vostre 
me  coman  en  v.  gracia  besan  vostres  mans  e  vostres  peus. 
Sapie  la  vostra  alta  senyoria,  que  huy,  ciue  es  dimecres  XII 
dies  anats  Dabril,  vos  trames  .1.  correu  ab  letres  mies,  per  les 
quals  vos  faz  saber  tot  qo  que  avia  feyt  depuys  que  fuy  aci. 
Lo  dit  coreu  partit  Dauinyo,  jo  entre  davant  lo  papa  e  pre- 
sente  li  la  missatgeria  en  escrit  segons  la  vostra  entormacio 
e  dix  li  axi:  Pare  sant,  vos  me  manas,  que  jous  donas  la 
mia  missatgeria  en  escrit  e  axi  present  la  ala  vostra  santitat 
e  placieus,  que  vos  facjats  tal  gracia  a  monsenyor  linfant, 
que  el  ne  sie  pagat,  e  axi  metex*)  vos  placie  obeir  los  precs, 
que  monsenyor  lo  rey  vos  en  fa,  segons  C|ue  veurets  en  aquest 
escrit  longament.  E  el  respos  me:  Nos  ho  regonexerem  e 
aurem  hi  nostre  acort  e  puys  responrem'')  vosen.  Apres, 
504  a)  elex  Or.       b)  responren  Or. 


—     809     — 

senyor,  pergo  con  jo  he  entes,  quel  vicecanceller  deu  esser 
dins  breiis  dies  aci,  lo  qual  a  nom  micer  Johan  Darpadola*^) 
qui  ere  en  la  casa  del  rey  de  Franga  per  lo  papa  procurador, 
e  ara  ali  trames  missatge,  que  vingue,  que  sera  vicecanceller: 
e  axi  tau  tost,  que  el  vengues,  faiem  reguart,  que  les  letres 
den  Bertran  de  Cornudela  no  sespaegassen.  E  axi  dix  li  la 
missatgeria  dels  bisbats  segons  la  vostra  enformacio.  E  tan- 
tost  que  jo  li  agui  parlat,  quen  Pedro  Durrea  romangues  el 
bisbat  de  Tara^ona  e  en  Bertran  que  agues  les  seus'^)  bene- 
ficis,  ans  quem  lexas  mes  enant  passar,  dix,  qne  per  sa  arma 
que  el  avie  hoit  dir  molt  de  be  den  Pedro  Durrea,  e  que  ere 
deles  pus  nobles  gens  Darago,  e  que  a  el  plaie,  sol  que  el 
sabes,  que  en  Bertran  de  Cornudela  hi  consentis.  E  jo  dix 
li,  que  jo  era  cert,  que  a  el  plaie.  E  el  dix,  que  nomen 
creuria,  si  non  veie  letra  del  dit  en  Bertran.  E  jo  clameli 
merce,  que  no  anantas  mes  en  los  afers,  entro  que  jon  agues 
feyt  saber  a  vos,  senyor,  e  al  senyor  infant  e  an  Bertran  de 
Cornudela.  E  el  respos,  que  li  plaie  molt.  Apres  jo  li  parle 
del  feyt  del  bisbe  de  Leyda  segons  la  vostra  enfonnatio.  E 
el  dix,  que  avos  no  estave  be,  con  lo  proseguiets  axi,  que  el 
ere  cert,  que  el  ere  estat  vostre  servidor  moltes  vegades  en 
los  affers,  que  aviets  aguts  afer  ab  el.  E  axi  que  nolin  parla& 
pus.  Mas  que,  quant  ere  en  lo  feyt  del  bisbat  de  Girona,  dix,^ 
que  el  avie  be  entes,  que  lelet  ere  prohom  e  axi  quey  volie- 
aver  son  acort.  Jo  dix  li,  que,  si  plaer  ere  seu,  que  vos^ 
senyor,  e  el  senyor  infant  lo  pregavets  molt  curosament,  que, 
si  provehia  del  dit  bisbat  de  Girona  an  Cruiyles,  que  mon 
frare  agues  los  seus  beneficis,^)  salvant  les  capelanies,  que 
fossen  den  senta  Coloma,  segons  que  en  la  vostra  enformacio 
ere.  E  el  respos  me,  que  naurie  son  acort,  mas  que  per  sa 
arma  lo  rey  fa  mal,  tots  los  beneficis  vol  aver  de  sa  terra  et 
donar  a  qui  el  plau.  Et  nos  non  podem  proveir  a  negu,  que 
nos  vuyllam.  Et  jo  dix  li,  que  vos  no  pregavets  sino  per 
bones '  persones  et  qui  los  seus  an  servit  a  vos,  senyor,  et  als 
vostres  et  per  persones  de  vostra  terra.  Et  el  dix,  que  el 
c)  Oder  Darpadelo?       d)  seu  Or. 


1)    Sein    Bruder    war    archidiac.     Celsonensis    in     ecclesia   Urgellensi. 
CRD  11562. 


—     810     — 

non  hi  avie  mes  negu  de  sa  terra  e  ves  levar  e  anassen.  Per 
que,  senyor,  ami  es  semblant,  salva  honor  dela  vostra  altea, 
que  vos  deguessets  trametre  alguna  bona  persona  an  Bertran 
de  Cornudala  e  queli  deguessets  pregar  econseylar,  que  el 
degues  reebre  aquels  beneficis  e  renunciar  al  bisbat  de  Tara- 
Qona  e  que  dago  escrivis  el  al  papa,  que  ael  })lau  e  que  es 
apareylat  de  reebre  los  beneficis,  sils  li  done  .  .  .  Quant  al 
feyt  del  bisbe  de  Leyda  .  .  .  jo  creu,  que,  si  el  avie  semblant 
letra  del  bisbe  de  Leyda,  que  a  el  plagues,  que  fos  a  Oscha 
o  Girona,  qual  que  mes  amas;  pens  me,  quel  papa  farie,  que 
en  Gasto  fos  mudat  a  Leyda  .  .  .  Dat.  Auinyo  XII.  dies  anats 
Dabril. 

CRD  11205.     Or.  Pap.  Ssp. 

505.  Jayme  II.  an  Papst  Johaimes  XXII.:  Protest  gegeii 
Terleumdungen  iiber  seine  kriegerischen  Absichten;  dringende 
Bitte,  den  Frieden  zwisclien  Friedrich  und  Robert  ernstlich 
zu    fordern;    der   Papst   konne    das    allein.     Yalencia   1325 

April  13. 
.  .  .  Est,  quod  multorum  multa  loquentium  ora  nemo 
compescere  seu  claudere  potest,  et  siquidem  bene  competit 
apostolice  dignitati,  ut  difficiliter  talibus  credendis  credulas 
non  aperiat  aures.  Verum  est  tamen,  sanctissime  pater, 
quod  nos  aliquas  facimus  preparari  galeas,  ut  illas  .  .  .  ad 
partes  regni  Sardinie  acquisiti  noviter,  sicut  scitis,  apostolice 
sedi  et  nostro  domiuio  transmitamus.  Sane  nostris  afiectibus 
plurimum  placuit  set  et  summe  placeret,  si  sanctitas  vestra, 
prout  sepe  nos  supplicavimus,  et  nunc  per  nuncium  specialem, 
quem  misimus,  supplicamus,  negocium  .  .  .  Roberti  .  .  .  ac 
Frederici  .  .  .  efficacius  assumpsisset,  veluti  qui  non  spiritua- 
liter  set  etiam  temporaliter  existitis  pater  et  dominus  utrius- 
que,  ut  bonum  pacis  perpetue  potuisset  et  posset  inter  eos 
solide  reformari,  et  si  propter  hoc  tanquam  pater  et  dominus 
direxisset    et    adhuc    dirigeret  coactiva  remedia  in  utrumque. 

Er  koniie  uicht  mehr;  was  er  getan  vor  seinem  Pontifikate  und  wahrend 
seines  Pontifikates  sei  ihm  bekaiint.     Dat  Valeiitie  idus  Aprilis  1235. 
Eeg.  248  f.  265. 

506.  Bernard  Boxados  an  Jaynie  II.:  Langere  Zeit  blieb  er 
ohne  Audienz.     Uber  die  Besetzung  yon  Tarazona  liess  ihn 


—     811     — 

der  Papst  aii  deii  Koiii^  sclireibeii,  trotzdem  liat  er  jetzt 
B.  de  Curnudela  ernamit.  Seine  Bitte  um  Riicknalime  lehnt 
der  Papst  ab.  P.  de  Urrea  konne  ja  Gerona  bekommen; 
Boxados  bezweifelt,  dass  er  dies  Bistum  njllime.  Auf  Yer- 
anlassun^  Napoleon  Orsinis  bat  er  um  Nominierung  von 
Kandidaten  durch  den  Konig  fiir  erledigte  Sitze  in  Sardinien 
und  Korsika.  Als  er  Ferrer  Dabeyla  (Ferrarius  de  Apilia) 
fiir  das  Erzbistum  Torres  yorschlug,  nannte  der  Papst  diesen 
einen  schlechten  Menschen  und  ging  weg.  Schreiber  empfiehlt 
fiir  ein  Bistum  seinen  Freund  F.  Fuster.  Napoleon  Orsini 
empfiehlt  dringend,  fiir  die  Inseln  nur  Aragonesen  als 
Bischofe  zu  verlangen;  der  verdiichtige  (von  Johanu  pro- 
yidierte)  Angel  sei  auf  Bitten  (des  Pisaners)  Neri  ernannt. 
Warnt  vor  Zulassung  der  Geldausfuhr  (fiir  die  Kurie),  sonst 
erlangt  er  nichts.  Denn  die  Angst  vor  dem  Yerbot  uud 
dass  der  Infant  die  Zensuszahlung  fiir  Sardinien  ablehnt, 
weil  ihm  die  Kirche  nicht  geholfen,  niachen  den  Papst  frei- 
gebig.  Rat  dringend  nach  Ansicht  der  Freunde  nicht  so 
nachgiebi?  zu  sein  und  nicht  zu  viele  Gesandte  zu  schicken. 
Freilassung  Friedrichs  d.  Sch.  und  Gesandtschaft  Leopolds 
von  Osterreich.     Avignon  (1325)  April  26. 

Senyor  rey.  Jo  Bernat  de  Boxados  .  .  .  Depuys  que 
jo  agi  dada  ma  misatgeria  per  escrit  al  papa,  segons  que 
per  les  altres  letres  vos  fyu  saber  longament,  que  no  le 
pogut  veure,  sino  I  vegada,  e  lavors  li  parle  en  qesta  manera, 
que  li  plages,  quem  fes  resposta  a  ma  misatgeria.  EI  res- 
posme,  que  aquela  setmana  pasada,  quel  a\da  aguts  ades 
liurar  alguns  negocis,  mas  que  en  breu  quel  me  deliuraria. 
Depuys  parleli  del  feyt  de  lalet^)  de  Taragona,  con  jo  avia 
entes,  que  les  cartes  sespegaven  en  la  cort  den  Bertran  de 
Curnudela*),  e  que  al  plages,  que  les  fes  retenir,  entro  jo, 
senyor,  ages  cobrat  ardit  vostre,  con  jo  avos  ages  escrit, 
quel  mavia  dit,  que  li  plauria,  que  lalet  romangues  en  lo 
bisbat,  e  que  en  Bertran  ages  los  benefycis.  EI  respos  me, 
que  ja  neren  exides  les  cartes.  E  jo  dix  li:  Pare  saut,  vos 
mavets  escriure  al  senyor  rey  el  senyor  infant  debades,  e  som 
molt  despagat,  quels  entendran,  que  jo  ne  aja  daqests  afers*^) 

a)  So  Or.       b)  aqets  afes  Or.     So  iramer. 


—     812     — 

am  vos  parlat ;  e  tendrau  meu  per  mouQoneger,  que  cuydar 
fan,  que  jo  maya  trobades  aqestes  noves,  quels  no  enteudran 
ne  creuran,  que  90  que  vos  magesets  dit  uua  vegada,  uos 
segis.  Nos  nous  dixem,  dix  el,  nuylora,  que  retiugesem  les 
cartes,  eaxi  no  revocarem^)  en  neguna  mauera  la  provesio, 
que  nos  avem  feyta,  mas  aya  en  P.  DmTea  lo  bisbat  de 
Girona!  Dix  li  jo:  Pare  sant,  nom  pens,  cpiel  prenges,  quel 
lia  covinens  benifycis  e  limyar  sia  del  tot  de  sos  amics.  El 
dix:  Prenga  aqests'')  e  puys  pora  seu  parlar  ambi,  e  nos 
darem  hi  totora  favor!  Jo  dix  li :  que  nom  pensava,  cjuel  lo 
volges  pendre,  enpero  que  jo  hi  auria  mon  acort.  Apres  parleli 
per  conseyl  del  vostre  amic^) ,  que  jo  ages  ardit  agut  de  vos^ 
senyor,  que  algunes  bisbats  vagaseu  eu  Qerdenya  en  Corcega, 
quels  li  plages  reservar  e  donar  alguues  presones,  cjue  vos, 
senyor,  li  nominariets.  El  respos  me,  quel  navia  ja  proveit 
deu  a  .1.  frare  Preycador,  (pie  hera  sou  penetencier.'^)  Era 
molt  prohom.  Lo  qual  avia  nom  frare  Augelo-)  et  que  li 
avia  }>roveyt  del  bisbat  de  Soles.  E  jo  dix  li,  que,  pus  da- 
quel  avia  proveyt,  que  li  plages  les  alti-es  reservar  e  donar 
segons  la  volentat  de  vos,  senyor.  El  dix  me:  As  les  presones? 
E  jo  dix  li:  Pare  sant,  hoc;  .1.  ne,  frare  Ferer  Dabelya,^)  de  que 
monsenyor  lo  rey  vos  soplica,  que  aya  larcabisbat  de  Tores, 
que,  segons  que  el  acutes,  vaga.  El  respos:  El  es  mal  home 
e  no  som  tenguts  de  fer  li  aquexa  gracia  ue  altra.  Pare 
sant,  dix  jo,  fets  hi  per  honor  del  senyor  rey,  que  us  en 
prega.  E  del  seuyor  infant,  que  moltes  vegades  vos  ha  pre- 
gat  per  el  daltres  afers.  Yas  levar  e  dix:  Nos  hi  aurem 
nostre.  acort!  Depuys  no  le  pogut  veure.  Mas  conselya  el 
vostre  amic,  que  vos  li  fagats  saber  les  presones,  especiahiient 
queus  placia  pregar  per  frare  Ferer  Dabelya  del  arcabisbat 
de  Tores  ...  E  si  a  vos,  senyor,  ne  playa  proveyr  duu  dels 
dits  bisbats  a  .1.  frare  Preycador,  que  es  aqui  a  Valencia:  es 
bon  hom  e  prohom  e  mon  amic,  pendria  vos  ho  en  gracia  en 
mer(,'e,  e  a  nom  lo  dit  Preycador  frare  Franchetes  Fuster  . . .  Diu, 
c)  revocariniem  Or.       <!)  penetecier  Or. 


1)  Xapoleon  Oreini. 

*)  Angelus  ep.  Sulcitan.     Er  blieb  Ponitenziai'. 

^)  Den  fiiiher  oft  erwalinten  Korrespondenten  des  Konigs. 


—     813     — 

senyor,  lo  vostre  ainic,  qiie  eii  totes  gises  hi  faca  hom  son  poder, 
quen  les  hiles  aya  bisbes  de  vostra  senyoria,  que  diu,  quels 
prelats  que  be  e  mal  saben  tractar,  con  se  volen.  Encara  diu, 
cjue  sil  ne  creyets,  que  no  ni  lexariets  entrar  negu  sospitos, 
que  aquest  frare  Angel:  el  sab,  que  a  precs  del  comte  Nere^) 
lin  a  proveyt.  Encara  sa})ia  la  vostra  alta  senyoria,  senyor, 
que,  segons  que  jo  veg,  entes  el  papa  me  ramenar  per  noves, 
entre  que  sapia,  vos  com  vos  cabdelarets  daqeys  seus  legats, 
sils  enlaxarets  traure  la  moneda  de  la  decima  e  del  sobsidi; 
e  siats  (^ert,  senyor,  que  sio  fets,  cjue  no  naurets  neguna 
gracia,  que  qual  que  gracia  el  vos  faca,  segons  que  jo  e  ... 
he  per  (,'ert,  no  laus  fara  per  als  sino  per  aqestes  dues  raon*: 
la  primera,  quel  se  duptave  del  infant,  que  uo  diges:  jo  me 
conqerida  la  ylla  de  Qerdenya  sens  ajuda  vostra,  e  axi  nous 
en  faria  negun  servi  ne  treut!  E  per  qo  vol  el,  quen  lo  es- 
€rit  de  la  gracia,  que  feu,  con  hic  fo  linfant  en  P.,  ages  tan 
forts  condicious  de  penes,  si  vos  no  feyets  lo  ser\d  e  no  paga- 
vets  lo  treut  o  pensio.  La  segona  rao,  que  lexets  trer  \a 
de^ima  desusdita  e  subsidi.  Per  Deu,  seuyor,  tots  aqests,**) 
que  conexen  sa  manera,  dien,  que  mes  nourets,  si  no  li  sots 
tan  hobedient,  nel  duptets  tant,  con  solets.  Placia  a  vos, 
senyor  ,  quem  deyats  perdonar,  si  en  les  paraules,  que  jous 
escriu,  ha  algun  defaliment.  Que  Deus  sab,  que  a  bon  ente- 
niment  ho  dit  e,  segons  que  hog  dir  a  presones,  que  jo  fo 
cert,  que  volrien  vostre  be.  Senyor,  senblans  paraules  vos 
he  trameses  a  dir  per  les  altres  letres,  queus  he  trameses. 
Eaxi  pens  me,  que  naure  en  breu  vostra  resposta  .  .  .  En- 
cara,  senyor,  sapia  la  vostra  senyoria,  que  es  vengut  aci  en 
Marti  Dalfaro,  segons  quel  diu  per  misage  vostre;  e  jo  trop,^ 
que  per  sa  venguda  he  perdut,  que  no  e  vits^)  lo  papa  dues 
vegades,  con  el  li  feu  reverencia,  quen  Dosa  mavia  donada 
ora  e  puys  uy  en  aqest^)  dia,  que  .  .  .  ac  entrada,  en  Arnau 
Dosa  dix  me:  Ara  nyt  aqest  altre  c[av]aler;  e  axi  tornat  hic 
dema!  Eaxi,  senyor,  vos  siats  qei%  que  per  moltiplicar  de 
trametre  molts  misages,  que  vostres  afers  non  valran  mes. 
Ans  vos  prenen  los  uns  menys  pe)-  los  altres,  e  par,  que  vos 

e)  aqfcs  Or.      f)  Statt  trob.     s)  So  Or. 
"*)  Kainerius  de  Donoratico  aus  Pisa! 


—     814     — 

ayats  mayor  hobs  lo  papa  que  no  avets  .  .  .  ^)  Item  es  qerta  cosa, 
senyor,  quel  duc  Daustria  es  exit  de  la  preso  e  que  ses  aven- 
gut  am^)  lo  duc  de  Bauera.  Comtes  aci,  que  dins  breus  dies  hic 
deven^)  aver  misages  del  duc  Leopol  .  .  .  Dada  Auinyo  dime- 
cres  XXYI.  dins  Dabril. 

CRD  11325.     Or.  Pap.  Ssp. 

507.  Bernard  de  Boxados  an  Jayme  11. :  Aiidienz  bei  Jo- 
hamies  XXII.  Wie  B.  ihn  yeranlasst,  rnhig  znzuhoren.  Er- 
ortermiiren  iiher  die  Koinnagnien,  die  den  ena^lischen  Konig 
gegen  Frankreich  unterstiitzten;  Bernard  bietet  dem  Konig 
von  Frankreicli  und  dem  Papst  die  gleiche  Zahl  an.  Kriegs- 
plane  Jaymes.  Ermahmingen  Bernards.  dass  der  Papst  doch 
Frieden  zwischen  Robert  und  Friedrich  stifte.   Avignon  (1325) 

Mai  12. 

.  .  .  Aquel  dia  matex  a  hora  de  vespres  agui  entrada 
al  papa.  E  per  tal,  senyor,  con  el  a  manera,  que  tantost  se 
leve  et  sen  va  ne  espere,  que  hom  acap  sa  raho,  jo,  senyor, 
dix  li:  Pare  sant,  molt  a,  que  no  pogui  aver  entrada  a  vos, 
et  axi  ara  eus  adir  alguns  afers  de  part  de  monsenyor  lo  rey 
et  de  monseuyor  linfant  et  de  la  seuyora  regina,  et  axi  pla- 
cieus,  que  nous  mogats,  entro  aquels  vos  aja  dits.  Et  el  dix, 
que  no  faria. ' ;  .  .  .  A90  feyt  el  demanam,  que  ere,  que  hoit  avie 
dir,  que  compaya  de  cavalers  et  de  peu  exien  del  regne  Darago 
que  anaven  a  ajuda  del  rey  Danglaterra,  sis  faie  de  vostra 
volentat?  Et  jo    dix   li,  que  jo    da(;o   no   avia   aguda  neguna 

506  h.)  duen  Or. 


.506  5|  X)ann  si.richt  er  von  deni  Pisaner  Gesandten.  der  gute  Nachrichten 
aus  Sardinien  habe.  Dix  li  yo :  Axo  no  creu.  El  dix :  lo  us  mostrare  ietra.  E 
con  el  la  volc  mostrar,  cridaren  lo  cuytadament,  quel  papa  lo  demanava  per 
saber  la  novela.  Eaxi  entrasen,  eaxi  podets  conexer  el  papa.  con  U  plaen  hoyr 
bones  noveles  de  (^erdenya,  que  (;o  que  jo  enten,  que  sia  gran  falsia,  li  playa 
axi  oyr  .  .  . 

507  1)  Er  sprach  von  seinem  Warten;  er  mochte  Antwort  haben.  Nie  habe 
Aragonien  so  tirchenergebenen  Konig  und  Infanten  gehabt.  El  respos  me:  que 
a^o  sabie  el  be !  Alles  wiirde  bald  erledigt.  Dann  kamen  Petitionen  der  Konigin, 
Infantin  und  Vidals  de  ViUanova,  dessen  Sohn  Unrecht  geschehen.  Der  Papst 
versprach  Erledigung. 


—     81o     — 

certeiiitat  saul  aquests  porters^),  que  ara  eren  venguts,  que 
comptaven,  ciue  D  homens  a  caval  hi  anaven  en  sou  del  rey 
Danglatera.  Et  vos,  senyor,  no  avets  acustumat  de  vedar  a 
vostres  gens,  que  no  vaien  guaayar'')  la  hon  miyls  troben,  pus 
vos  nols  ajats  obs.  Et  puys  dix  me,  con  avie  hoit  dir,  que 
molta  gent  avie  perduda  en  Cerdeya.  "*)  Et  jo,  senyor, 
respus  li,  que  veritat  ere,  que  molta  ni  avie  morta,  mas  no 
tant,  con  hom  diu,  que  per  alguns  nobles  homens,  quiy  moriren, 
fo  gran  la  nomenada.  Ans  sil  rey  de  Fran^a  ne  volie  altres 
D  homens  acaval  a  son  servi,  los  porie  aver,  et  vos,  pare 
sant,  altres  D.,  si  bon  sou  los  darets!^)  Axi,  senyor,  c]ue  ab 
aquestes  noves  moltes,  quem  demanave,  me  tenc,  entro  que 
fo  ben  vespre,  que  serien  longues  descriure  et  de  comptar. 
Et  beneyt  ne  sie  Deu,  que  ab  bona  cara  et  alegre  mescolta 
tot  quant  li  avia  a  dir  et  Qa  protestacio,  que  li  fiu  el  comen- 
gament,  que  nos  mogues,  ciue  creu,  quey  fo  bona.  Et  va 
demanar  en  P.  de  hi  Via  et  foli  manament  davant  mi,  que 
tota  via,  que  jo  vengues,  quem  lexas  entrar  .  .  .  Escrita  en 
Auiyon  XII.  dies  de  Maig.  Item  senyor  me  dix  lo  sant  pare, 
queya  armada  ere  aquela,  que  vos  fayets.  Et  jo  senyor  dixli, 
que,  con  jo  parti  de  vos  a  Yalencia,  vos,  senyor,  no  armavets 
sino  X.  galees,  que  trametiets  en  Cerdenya,  mas  avien  nie  dit 
aci,  que  lo  rey  de  Trimice  vos  avie  demanades  gales  a  soii 
et  prometie  de  dar  a  vos,  senyor,  si  prenje  la  ciutat  de  Bugia, 
C.  milia  dobles  et  treut  tots  ans  de  XV.  milia  dobles  et  que 
vos,  senyor,  lin  aviets  atorgades  XXX. 

Dann  sprachen  sie  von  Sicilien.  Der  Papst  hatte  gehort,  der  Infant 
woUe  hin  zu  Yerhandlungen  zwischen  Friedrich  nnd  Robert.  Er  wusste  davon 
nichts,  richtete  aber  an  den  Papst  die  Mahnung,  doch:  qui  sots  pare  de  tuyt 
et  aqui  se  pertany  gueiTes  et  escandels  remoure,  fiir  Frieden  zu  sorgen,  Der 
Papst:  er  habe  sich  bemiiht;  Friedrich  habe  die  Verhandlungen  abgelehnt.  Er 
erneute  seine  Mahnung  und  schloss:  Si  Deu  vos  dave  gracia,  que  endregassets, 
que  aquests  III.  reys,  qui  an  entresi  tan  gran  deute,  con  vos  sabets,  fossen 
amics,  no  auriets  pahor,  que  gent  del  mon  vos  gosas  contrastar,  ni  comuna  ni 
altre.  Et  el  dix :  Aus  ho  avem  dit,  que  plauriens  f ort,  raas  noy  podem  als  f er. 
Et  axi  el-e  vespre  et  aguim  a  partir  del. 

CED  1213  f.  Or.  Pap.  Ssp.  Am  3.  Juni  erhielt  Bernard  einen  Brief, 
worin  ihm  befohlen  wurde:  que,   si  jo  veya,   quel   papa  me   menas  per  noves, 

a)  So  Or,      b)  davets, 

2j  portes  Or.  Sie  hatten  die  SupHkationen  gebracht  und  waren  von 
ihm  dem  Papst  vorgefiilirt  worden. 


-     816     — 

<que  jo  .  .  .  presentas  la  letra  vostra  mayor  e  que  aeceptas  la  gracia,  queus 
avia  feyta,  segons  la  vostra  informacio,  hon  vos  fa?  saber,  senj-or:  que  es 
ver,  que  jo  nol  puc  veure,  mes  ha  de  III  setmanes,  be  H  e  enviat  adir  per 
micero  Napoho  e  per  lo  cardenal  de  Sabina  moltes  vegades,  que  U  plages, 
•quem  deges  espegar;  e  ara  la  derrera  vegada  li  dix  mons.  de  Sabina,  que  jo 
non  podia  pus  aturar,  e  que,  si  nom  espegava.  quem  nauria  anar;  el  respos, 
quel  mespegaria  en  breu,  pus  monseyor  en  Felyp  sen  era  anat,  que  daquels 
afers  era  estat  fort  ocupat  e  que  no  volia,  que  jom  nanas,  quel  mespegaria 
percert  en  breu. 

Wenn  er  ihn  sieht,  will  er  ihm  sagen,  dass  er  zwei  Monate  da  sei  und 
nicht    langer  warteu  konne    und    er  wiU    die    scharfe  Infoimation    gebrauchen, 

Mas  siats  cert,  senyor,  que,  segons  que  tot  hom  diu.  anc  no  fo  tan  mal 
de  veure,  con  ara  es,  a  tota  jent.  Dos  dies  ha,  que  nuyl  hom  nog  entra,  que 
■dien,  que  no  se  sentit  be  .  .  .  Auenyo  dada  V.  dias  de  Juyn.     CRD  11685. 

^08.  Bernard  Boxados  aii  Jaynie  II.:  Die«er  Tage  Inibe  er 
die  Bewilligung  von  7500  Pfund  voni  Zehnten  auf  zwei  Jalire 
und  Leilie  bis  zu  30000  Pfund  vom  Zehnt  zur  Zahlung  der 
Scliulden  an  die  Bischofe  genieldet.  Als  er  spiiter  um  Aus- 
stellung  der  Urkunden  ersuchte,  erkliirte  Johannes  XXII. 
davon  nichts  zu  wissen.  Bernard  hat  ihu,  seine  Bewillig-ung 
nicht  wieder  in  Fraa^e  zu  stellen,  sonst  miisste  er  berichteu 
und  der  Konig  wiirde  ihm  glaubeu.  I)er  Papst  hiess  ihn 
am  folgenden  Tage  wiederkommen.  Deutsche  und  bohmische 
Gesandte  fertigte  Johannes  XXII.  an  dieseni  Tage  ab,  ihn 
nicht.  Da  protestierte  Bernard  dagegen,  dass  diese  schon 
zweimal  wiilirend  seiner  Anwesenheit,  nach  Erledigung  ihrer 
Geschiifte,  hin-  und  liergereist  seien;  sein  Konig  habe  fiir 
die  Kirche  melir  getan  als  der  Bolimenkonig  und  die  Deutschen. 
Tags  darauf  erliielt  er  seinen  Abscliied;  die  Urkuuden  bringt 
ein  Kleriker.  Er  rat  vorliiufig  die  Verordnung,  dass  kein 
Geld  aus  dem  Lande  gehe,  aufrecht  zu  lialten,  um  so  mehr 
erLinge  der  Konig.     Avignon  (1325)  Juli  20. 

Daquests  dies  vos  liu  saber,  com  lo  papa  me  feii  res- 
posta  a  la  missatgeria  del  senyor  infant,  donan  li  de 
gracia  aqueles  VII.  milia  et  D.  liures,  qiie  savie  retengiides 
en  la  decima  dels  .II.  ans.  Item  matorga,  que  prestarie  dela 
4ecima  ciiylada  entro  a  XXX  milia  liui'es  per  apagar  aqueles 
quantitats,  que  son  degudes  als  prelats.  Apres,  senyor,  io  fui 
davant  el  altre  dia  per  demanar,  que  manas  les  cartes  subre 


—     817     — 

les  gracies  damunt  dites.  Et  el  dix  me,  que  el  no  mavie 
atorgat  lo  prestet  damunt  dit.  Mas  dix,  que  sobre  a  lo  aurie 
son  acort.  Et  jo,  senyor,  respus  li,  que,  salva  honor  de  la 
sua  santitat,  que  tot  clar  et  sens  acort  et  condicio  mavie 
atorgat  lo  dit  prestet,  et  axiu  avia  jo  feyt  saber,  [a  vos],  senyor, 
et  al  infant,  per  que  jo  li  suplicava,  que  la  gracia  atorgada 
no  degues  revocar  en  dupte,  que  en  altre  guisa  jo  men  iria 
et  que  era  cert,  que  vos,  senyor,  et  lo  senyor  infant  men 
creuriets  be.  Et  a  a^o  el  respos  ara:  Vay  ten  et  torna  hinc 
dema!  E  en  dema,  senyor,  yo  fuy  ab  el,  e  ans  que  jo  entras, 
avien  ja  parlat  ab  el  missatges  Dalamanya  e  de  Boemia.  E 
com  jo  fuy  ab  el,  dix  me,  que  hi  tornas  altre  dia.  Et  yo, 
senyor,  veen,  que  per  noves  me  tenie,  dix  li:  Pare  sant,  jom 
maraveyl  molt  de  la  vostra  santitat,  cpie  be  sabets,  que  .Iin. 
meses  mavets  tengut,  que  no  mavets  desliurat.  Et  ara 
aqueles  gracies,  que  avets  atorgades  a  monsenyor  linfant  li 
tornats  en  dupte.  Et  parrie,  pare  sant,  que  axi,  con  avets 
desliurats  missatges  Dalamaya  et  de  Boemia  .II.  vegades, 
depuys,  que  jo  hinch  so,  qui  son  anats  e  venguts,  ciue  jo 
degues  esser  deliurat  una  vegada.  Que  sabets,  pare  sant, 
que  be  ses  creguda  aytant  crestiandat  per  lo  rey  Darago 
con  per  lo  rey  de  Boemia  ni  per  Alamanys  et  aytant  et  mes 
servi  a  feyt  a  la  esglea  de  Roma  con  els.  Et  axi  pus  en 
ago  mo  metets,  no  minch  aturaria  mes  .  .  .  Et  ago  el  respos: 
Jo  veig,  que  tu  es  ara  folo^).  Yay  ten  et  sies  hinch  dema! 
Et  per  cert  nos  to**)  espeegarem.  Et  axi,  senyor,  huy,  que  es 
dissapte  .XX.  dies  de  Juliol,  fuy  davant  el  et  respos  me,  que 
el  atorgave  les  dues  gracies  damunt  dites  al  senyor  infant, 
mas  el  trametie  a  vos,  senyor,  et  al  senyor  infant  clergue 
seu,  qui^^)  avie  poder  de  confennar  vos  les  dites  gracies  et 
encara  mes,  si  vos  ni  linfant  vos  menats  be  en  sos  afers, 
90  es  de  la  treyta  de  la  decima  et  del  subsidi.  Et  axi,  senyor, 
am  plagut,  pus  major  gracia  no  podia  aver,  que  en  aquesta 
guisa  se  fage  per  tal,  senyor,  con  vos  pensarets  entretant,  si 
la  prendrets  ho  no,  per  que,  senyor,  me  serie  viyares,  que  lo 
manament,  que  avets  feyt  fer  de  la  moneda,  que  no  hisques 
del  regne,  nos  revocas,  per  tal  con,  sius  tenits  tort,  mes  vos 

a)  So.  Doch  wiitend,  rabiosV     b)  So.  Ob  statt  te  oder  teho?     c)  q^iia  Or. 
Finke,  Acta  Aragoneiisia.  '•-''-' 


—     818     — 

atorgara.  Tot  a^o  vos  fag  saber,  senyor,  per  tal  con  jo  no 
se,  si  lo  dit  clergue  sera  enans  ab  vos  qiie  jo,  pertal  con  jo 
he  a  espegar  una  letra  closa,  quel  papa  envie  a  vos,  senyor, 
e  al  linfant,  en  la  qual,  segons  que  el  madit,  vos  fasaber, 
com  a  atorgades  al  senyor  infant  les  gracies  damunt  dites 
.  .  .  Dat.  en  Auinyo  dissapte  XX.  dies  anats  de  Juliol. 

CRD  Juli.  Or.  Pap.  Ssp.  Deutsche  Gesandte,  so  der  Herzoge  Leopold 
und  Albrecht  von  Oesteireich,  ebenso  bohmische,  lassen  sich  in  diesen  Tage  an 
der  Kmie  nachweisen.  Vgl.  z.  B.  Riezler,  Yatik.  Akten  S.  236  Nr.  526,  527. 
—  Am  23.  September  1325  schrieb  d.  Konig  dem  Pa|ist:  Boxados  sei  zuriick 
und  habe  favorabilia  verha  gebracht;  der  Papst  habe  geschrieben,  er  •werde  eine 
Personlichkeit  sendea,  die  so  die  Dinge  ordne,  dass  er  und  der  Infant  zufrieden 
sein  wiirden.  Trotzdem  B.  schon  mehrere  Tage  zuriickgekehrt,  sei  der  Bote 
noch  nicht  gekommen.     Er  bittet  ihn  doch  sofort  zu  senden. 

509.  Ratschlag  des  Kardinals  Napoleon  Orsini  in  Sachen  der 
Grrafschaft  Ampurias:  Zitation  des  Infanten  Peter  durch 
Johannes  XXII.;  unter  Strafe  des  Yerlustes  seiner  Giiter 
soll  der  Konig  dera  Infanten  hefehlen,  nicht  zu  folgen, 
denn  die  Grafschaft  geliort  dem  Konig  und  in  weltlichen 
Dingen  hat  er  niemanden  zu  gehorchen;  der  Konig  soll  den 
Hospitaiiteru,  deren  Werke  Gott  verhasst  sind,  die  Tempo- 
ralitat  nehmen;  solche  Dinge  wage  Johannes  XXII.  weder 
in  Frankreich  nocli  iu  Englaud.  Klage,  dass  man  sich  um 
seinen  Rat  uicht  mehr  kiimmere.  (Um  1325.) 
Pervenit  ad  amicum,  quod  dominus  papa  feeit  citare 
dominum  infautem  Petrum  pro  facto  comitatus  Empuriarum 
dicens,  quod  dictiTS  comitatus  non  est  de  iurisdictione  regia^) 
.  .  .  am  informatiouem  habet  dictus  domiuus  ab  ordine  Hos- 
pitalis*^)  .  .  .  ista**)  .  .  .  et  creditur,  habent  ortum  ab  illo 
legali*^)  religioso  fratre  Ray[mundo]  de  Empuriis,i)  qui  credens 
habere  graciam  sui  ordinis,  pred[ictam]  informationem  dedit. 
Yidetur  amico  expediens  et  uecessarium,  quod  in  continenti 
regia  magestas  sub  pena  amissionis  omnium  bonorum  domino 
infanti  Petro  mandare  debeat,  ut  nullo  modo  in  dicto  [ca]su 
prefato  domino  in  aliquo  debeat  respondere,  cum  hec  esset 
509  a)  Zwei  Worter  fehlen.    b)  So  Or. 


509  1)  Ob  dieses  der  iibel  beriichtigte  Hospitaliter  ist.    Vgl.  Fiake,  Papsttum 
und  Untergang  des  Templerordens  I  S.  41. 


—     819     — 

in  inagnum  et  perniciosum  preiudicium  regis  et  regni,  cum 
constet  dictum  comitatum  sub  regio  dominio  semper  fuisse  a 
tempore,  de  quo  memoria  non  existat,  nec  in  temporalibus 
habeat   aliquis   alicui   extraneo  domino  resj^ondere  nisi  vobis. 

Item  predictus  amicus  consulit,  quod  mittatur  una  va- 
lens  et  eloquens  persona,  que  de  peticionibus  nec  de  aliis 
miseriis  se  nullatenus  intromittat;  set  predictum  factum  regium 
viriliter  et  discrete  predicto  domino  proponat,  supplicando, 
quod  a  talibus  gravaminibus  et  preiudiciis  regis  et  regni  ab- 
stineat,  cum  ita  perniciosum  preiudicium  magestas  regia  dis- 
simulare  non  posset,  nec  regnum  regium  nullo  modo  talia 
pateretur,  cum  constet  vos  habere  superioritatem  in  dicto 
comitatu,  sicut  in  aliis  terris  regni  vestri. 

Preterea  videretur  amico,  quod,  ex  quo  dicti  Hospitalarii 
sic  perniciosum  scandalum  vobis  et  regno  regio  procurant, 
possitis  sub  colore  iusto,  videlicet,  quia  bona,  que  fuerunt  eis 
data  per  predecessores  regios  ad  finem  impositum  per  dictos 
predecessores  vestros,  non  ordinant  nec  administrant,  totam 
temporalitatem,  quam  habent,  ad  manus  regias  recipere,  cum 
dicta  bona,  ut  publicum  est,  fueriut  eis  data  ad  hospitalitatem 
tenendam  et  in  subsidium  Terre  sancte,  et  ipsi  ponant  pre- 
dicta  in  illicitis  et  inhonestis  ac  in  magnis  enchenniis  in 
curia  Romana  faciendis. 

Tenet  firmiter  dictus  amicus,  quod  hoc  regia  magestas 
de  iure  facere  possit  et  etiam  secundum  Deum,  cum  facta 
dictorum  fratrum  sint  Deo  et  homnibus  odibilia  ac  displici- 
bilia.  Dicit  etiam,  quod,  cum  bonis  eorum  imperpetuum  iuste 
deiienderetis,^)  quod  hoc,  quod  faceretis,  iuste  et  de  iure 
faceretis. 

Dicit  etiam,  quod,  si  predictum  negocium  a  regia  mage- 
state  sub  dissimulacione  transeat,  spectet,  quod  in  aliis  parti- 
bus  regni  parum  habeat.  Tenet  enim  amicus,  quod  post  Deum 
alius  nullam  superioritatem  in  temporalibus  regni  habeat, 
nisi  vestra  regia  magestas.  Nec  sit  rex  in  mundo,  qui  ita 
merum  et  lib[erum]  regnum  [hab]eat  sicut  vos.  Quare  est 
summe  advertendum  et  totis  \dribus  vitandum,  quod  tale  scan- 
dalum   non  habe[at]  locum  in  regno  vestro,    cum  [di]cat  dic- 

b)  Diese  Wendung  ist  urideutlich. 

52* 


—     820     — 

tus  amicus,  quod  predicta  uec  similia  dictus  dominus  auderet 
attemptare  et,  quod  minus  est,  sompniare  in  regn[is  Francjie 
nec  Anglie. 

Predicta  amicus  dicit  et  consulit  zelo  regio  et  domus 
vestre.  Verumptamen  benignitatem  vestram  rogat,quod,siin  ali- 
quo  de  predictis  displiceat,  bonitas  regia  indulgeat.  Hoc  enim 
dicit,  quia  consilia  sua  parum  requiruntur  et  minus  exequntur. 
Yerumptamen  semper  suppouit,  quod  prudencia  regia  sit  tanta, 
quod  in  istis  et  aliis  magis  quam  ipse  sollerter  avertat.  Gracie 
regie  me  commendo. 

CRD  705  s.  f.  Auf  dem  Riicken  von  Kanzleihand:  Super  negotio  comi- 
tatus  Impuriarum  et  consilio  cardinalis  Neapoleonis. 

510.  Bischof  fr.  Ouido  von  Mallorca  uiid  Archidiakon  Michael 
deCorallo  vonDaroca  an  Jaymell.:  Nachricht  vom  gljinzenden 
Siege  in  Sardinien.  Lange  Erorterungen,  ob  sie  die  vom 
Papste  gegebene  Generaldispens  fiir  Konig  Jajnie  II.  von 
Mallorca  und  Infantin  Konstanze  annelimen  oder  auf  Aus- 
.stellung  einer  Spezialdispens,  die  f  iir  sicherer  gehalten  wird, 
dringen  sollen.     Aviguon  (1326)  Januar  25. 

.  .  .  In  die  sancti  Vincentii  hic  recepimus  litteras  incliti 
-domini  infantis  Alfonsi  primogeniti  vestri  per  Cathalanum 
portarium  suum  de  gloriosa  victoria,  quam  vobis  dedit  Deus 
in  Sardinia  de  inimicis  vestris,  quod  non  modicum  corda  nostra 
letifficavit,  exultando  in  domino,  sperantes  in  eo,  quod  in- 
cremeuta  \dctorie  augebit  prosteruetque  iuimicos  ac  conchidet 
in  manus  vestras  occupatumque  castrum  Calari  iudebite  ad 
vestrum  iustum  dominium  reducet,  pro  vobis  iusticia  dimi- 
cante.  Et  certe,  sicut  continencia  litterarum  dicti  domini 
infantis  nos  letiores  reddidit,  sic  per  nos  publicata  aliquos  in 
leticiam,  alios  in  mesticiam  provoca\it.  Die  vero  veneris 
sequenti  ingressum  habuimus  ad  dominum  nostrum  papam  et 
ibidem  diu  cum  eo  fuimus  ac  litteram  nobis  missam  per  dic- 
tum  dominum  infantem  sibi  complete  leginms,  ingressumque 
dare  fecinms  predicto  portario,  qui  sibi  litteram  dicti  domini 
infantis  presenta^it,  et  audita  predicta  victoria  se  multmn 
letum  de  ea  ostendit:  asserens,  quod  cito  habebitis  dante 
•domino  castrum  Calari  ac  vos  deinceps  plene  regno  Sardinie 


—     821     — 

dominari.  Postque  sibi  supplicavimus,  ut  super  concessa 
dispensacione  nos  expediret  nec  non  absolucione  dicti  domini 
infantis,  que  dixit  breviter  se  facturum.  Et  nos  ibidem  fre- 
quencius  replicando  moramque  nostram  querelando  supplica- 
vimus,  ne  nobis  in  negligenciam  posset  imputari,  quod  dig- 
naretur^)  .  .  .  posset  expedire.  Yerum  quia  circa  punctum 
unum  super  dicta  dispensacione  nimiam  dubitamus  ex  quibus- 
dam  auditis  et  visis,  duximus  super  hoc  dominacionem  vestram 
consulendam  .  .  .  Sciat  enim  sublimitas  dominacionis  vestre, 
quod  nos  semper  institimus  pro  speciali  determinata  dispen- 
sacione  super  matrimonio  preciso  contrahendo  inter  dominum 
regem  Maioricarum  et  dominam  infantissam  Constanciam  et 
non  pro  generali  dispensacione.  ^)  Et  ut  generalem  dispensa- 
cionem  vitaremus,  sibi  specialem  supplicacionem  dedimus, 
cuius  peticionis  formam  et  transcriptum  vobis  mittimus  pre- 
sentibus  interchisa.  Et  tamen  hoc  non  obstante  dominus  papa 
super  dispensacione  predicta  litteras  confici  fecit,  que  iam 
sunt  grossate.  In  quibus,  ut  iam  vidi  ego  archidiaconus,  dis- 
pensat  generaliter,  ita  quod  concedat  domino  regi  Maioricensi, 
quod  possit  contrahere  matrimonium  cum  quacunque  sibi 
attinente  in  tercio  vel  quarto  gradu  consanguinitatis  vel  affini- 
tatis,  nulla  expressa  mentione  de  domina  Constancia  in  hoc 
facta.  Et  in  alia  littera  modo  consimili  hoc  idem  concedit 
domine  Constancie  supradicte.  Post  quarum  litterarum  con- 
fectionem  die  veneris  supradicta  nos  dicto  domino  pape  sup- 
plicavimus,  ut  iuxta  peticionem  per  nos  sibi  oblatam  super 
dispensacione  predicta  dignaretur  dispensare,  tacito  quod  ego 
dictus  archidiaconus  vidissem  litteras  supradictas.  Qui  res- 
pondit  nobis,  quod  faceret  et  nos  breviter  circa  duo  premissa  ex- 
pediret.  Super  quo  oritur  dubium  nostrum  premissum:  quia 
nescimus,  an  concedat  nobis  dictam  dispensacionem  specialem 
sub  forma  per  nos  sibi  suplicata  aut  sub  forma  contenta'')  in 
litteris  prius  confectis  et  visis.  Nam  si  daret  nobis  sub  forma 
contenta  in  dictis  litteris,  cum  dicta  forma  sit  contra  nostram 
ambaxiatam  et  contra  supplicacionem  iam  oblatam  nec  ita 
a)  Loch  fiir  drei  Worter.    b)  contententa  Or. 


*)  Es  handelt  sich   um  die  Verlobung  der  Tochter  des  Infanten  AJfonso 
mit  dem  neuen  Konige  von  Mallorca.     Beide  wai'en  noch  Kinder. 


—     822     — 

validum  reddat  matrimonium  concessa  generaliter  sicut  spe- 
cialiter,  nec  ita  solidet  ac  quietet  corda  gencium  generalis  sicut 
specialis  neque  cedat  honori  vestro  ac  reverencie  et  dicti 
negocii  generalis  sicut  specialis:  nimium  formidamus  eam 
generaliter  recipere  absque  mandato  vestro  expresso  et  speciali. 
Propter  hoc  dignetur  dominacio  vestra  festinantissime  vestrum 
consilium  et  beneplacitum  remittere,  quia  bre\iter  speramus 
dominum  papam  nos  debere  vocare  super  recepcione  dispen- 
sacionis  sepedicte.  Cui,  si  generaliter  eam  nobis  det,  inten- 
dimus  supplicare,  sicut  iam  supplicavimus,  quod  ipsam  nobis 
det  iuxta  formam  supplicacionis  supradicte  .  .  .  Quod  si 
facere  noUet,  exprimatis  nobis,  quod  super  hoc  facere  debe- 
amus;  nobis  nichUominus  videtur,  quod,  si  in  speciali  eam 
concedere  noUet,  quod  generalem  reciperemus,  quia  in  effectu 
non  multum  distant,  presertim  cum  dictum  matrimonium 
vaUatum  sit  consensu  et  homagio  et  eciam  iuramento  iUorum, 
qui  videbantur  antea  rebeUare.  Unde  non  est  tantum  pericu- 
lum,  quod  possit  verisimiUter  predicti  matrimonu  dissolucio 
imminere  .  .  .  Dat.  Auinione  in  die  conversionis  s.  Pauli 
hora  tarda. 

CRD  10471.  Or.  Pap.  Ssp.  von  zwei  klemen  Siegeln.  Die  auffalligen 
Ansichten  iiber  die  Wirkungen  der  beiden  Dispensen  diirften  fiir  Kanonisten 
Interesse  haben. 

511.  Jayme  IT.  an  Johannes  XXII.:  Zuruckweisung  der  papst- 
iichen  Anschuldiguugen  wegen  der  durch  Alfouso  veranlassten 
Tertreibung  des  Bischofs  nnd  Klerus  aus  Barcelona;  Er- 
klarung  des  Yorgehens,  das  er  riickganglg  geniacht;  der 
Klerus    habe    sich    unpatriotisch    gezeigt.     Barcelona    1326 

April  15. 

Michael  archidiaconus  Darocenis  hat  ihm  papstlichen  Brief  gebracht,  iiber 
die  preconizacio  hiis  diebus  facta  in  civitate  Barchinonensi,  per  quam  .  .  .  epis- 
copus  cum  eiusdem  civitatis  clero  a  dicta  civitate  compulsus  est  exulare.  Der 
Papst  fordert  ihn  auf  zur  Beseitigimg  dieses  Scandals  non  simulate  nec  parti- 
culariter;  er  solle  sich  nicht  immunis  glauben,  weil  er  es  selbst  nicht  getan! 
er  wird  erinnert  an  das  Beispiel  des  Heli,  cui  peccata  fihorimi,  licet  in  se 
bonus  existeret,  imputata  fuerunt. 

Antwort:  Sobald  er  es  erfahren,  habe  er  "Widerruf  verlangt  und  erlangt 
von  den  Beteiligten.     Hatte  jener.    der  die  Anschuldigung  dem  Papste  hinter- 


—     823     — 

bracht,  auch  dieses  mitgeteilt,  so  hatte  der  Papst  ihm  solchen  Brief  nicht  zu 
schreiben  brauchen.  Der  Grund  der  Sache  sei  folgender:  Er  und  Infant  Alfonso 
hatten  die  Stadt  um  Unterstiitzung  gebeten  fiir  die  Sardinienf ahrt ;  es  sollte 
super  victualibus  eine  Steuer  gelegt  werden;  weil  die  Sache  auch  den  Bischof 
und  den  Klerus  anging,  habe  er  diesen  um  Eiicksicht  gebeten ;  der  sagte  zu,  hielt 
seinen  Rat  und  teilte  ihm  weiter  nichts  mit;  so  glaubte  er  an  dessen  Zu- 
stimmung. 

Et  siib  spe  huius  fuit  imposita  imposicio  memorata; 
ceterum  in  provinciali  Terrachonensi  consilio  obtenta  littera 
per  ipsum  episcopum  et  alios  de  sua  ecclesia  ab  reverendo 
archiepiscopo  Terrachonensi,  per  quam  eidem  episcopo  fuit 
iniunctum,  quod,  cum  dicta  imposicio  in  lesionem  eclesiastice 
libertatis  et  contra  iuramentum  prestitum,  ne  simul  imposicio 
esset  de  cetero,  moneret  consiliarios  et  iuratos  civitatis  pre- 
dicte,  ut  revocarent  imposicionem  eandem,  alias  sentencia  ex- 
communicacionis  contra  tales  de  canone  edita  noscerent  se 
ligatos.  Et  facta  sub  forma  predicta  monicione  per  dictum 
episcopum,  licet  memoratus  infans  iam  dictum  rogasset  epis- 
copum,  ut  per  paucos  dies  abstineret  ab  ea,  infra  quos  idem 
intans  intendebat  cum  dicto  archiepiscopo  obtinere  racionabi- 
liter,  ne  ipsa  monicio  lieret : 

Dann  hatte  der  Infant  eine  Unterredvmg  mit  den  Raten;  er  wolle  die 
Juristen  fragen,  ob  die  Monitio  rechtlich  sei.  Die  Rate  erklarten,  wenn  auch 
im  allgemeinen  verboten,  so  sei  extraordinaria,  que  respicit  pietatem,  erlaubt. 
Der  Infant  wollte  einige  nobiles  zum  Bischof  schicken,  ob  die  Sache  gestattet 
sei.  Der  gab  aber  eine  solche  Antwort,  dass  der  Infant  mit  Recht  gekrankt 
war:  ex  quo  facta  fuit  preconizacio.  AIso  Bischof  imd  Klerus  haben  schuld. 
Dat.  Barchinone  XVII.  kalendas   Madii   anno  domini  miUesimo  CCCXX.  sexto. 

Reg.  349  fol  144.  Am  20.  Juni  schreibt  er  an  den  Papst:  Die  Biirger 
rechneten  es  dem  Kleras  als  grosste  Inhumanitat  an,  dass  er  in  der  Not  den 
Konig  im  Stich  liess.  f.  172^.  Ich  mochte  mit  diesem  Ereignis  auch  folg. 
Stiicke  zusammenbringen.  Auf  dem  Pro^inzialkonzil  erschienen  eine  Reihe 
von  Sindics  der  Stadte.  Fom  en  Tarragona,  schreiben  sie  dem  Konig,  lo 
dimecres  apres  sen  Vinceng  e  comen^a  lo  concUi  lendeman,  que  fos  dijou. 
Uber  ihre  Aufnahme  berichten  sie  in  einem  Memorial.  Am  28.  Januar  (1326). 
CRD  10510.  Leider  habe  ich  dieses  Memorial  nicht  gefunden.  Wohl  aber 
(CRD  10511)  eine  Schilderung,  die  sie  iiber  die  Behandlung  der  Orden  durch 
das  Pro\inzialkonziI  geben.  Die  Orden  standen  anscheinend  in  dieser  Sache 
auf  Seiten  des  Konigs.    Es  heisst  da: 

Puys,  senyor,  lo  divenres,  qui  apres  vench,  larchabisbe  e 
los  bisbes  appeilaren  lo  prior  dels  frares  Prehicadors  et  trare 
Bernat  Pelegri   e  frare  A.  Olibe    del  orde  dels  frares  Menors 


—     824     — 

et  frare  Dalmaii  de  Munsuli,  procuradors  de  lurs  covents,  et 
encara  lo  ministre  provincial  dels  frares  Menors.  E  aqui  lo 
bisbe  de  Barchinona  prehica  et  dix  alcunes  coses  contre  eils 
e  apres  del  sermo  levas  lo  sagrista  de  Barchinona  e  dix, 
que  eils  eren  scismatics  et  precises  e  encara,  que  a\ien  fetes 
dues  parts  del  cors  de  Jhesu  Christi ;  e  encara  que  no  ro- 
mania  en  eils  .  . .  Aquestes  paraules,  senyor,  posaren  et  dixeren 
los  frares  damuntdits  davant  lonrat  en  Bernat  de  Fonoilar  et 
devant  nos  et  devant  tots  los  altres  sindics  de  les  ciutats  et 
de  les  vils.  E  les  dites  paraules  dix  lo  dit  bisbe  et  sagrista 
per  90  cor  eils  celebraren  los  divinals  officis.  Per  que, 
senyor,  vos  clamam  merce,  .  .  .  que  aiats  les  dites  paraules 
en  remembran^a  e  quey  fa^ats  90  que  a  vos  hi  tany  de  fer, 
per  90  cor  podets  entendre,  senyor,  que  les  dites  paraules 
son  dites  contra  vos  el  bon  estament  de  la  terra  .  .  .  Fetes 
en  Tarragona  dicmenge  III.  dies  ala  exida  de  Janer. 

Damals  war  Alfonso  exkommuniziert  und  wahrscheinlich  auch  Barcelona 
mit  dem  Interdict  belegt.  Sonst  weiss  ich  von  keiner  Interdicierung  in  dieser 
Zeit.  Der  Friede  wai-  mit  Alfonso  (imd  dem  Konige)  kirchlicherseits  in  folgen- 
dem  Yertrage  (Zerter  CRD  7953)  geschlossen: 

Concordatum  est  inter  .  .  .  regem  et  .  .  ,  Alfonsum  ex  paite  una  et  .  .  . 
Hugonem  de  Mirabello  prepositum  Mimatensis  domini  pape  capellanum  et 
Bemardum  de  Sancto  Mauricio  legrim  doctorem,  precentorem  Autisiodorensis 
ecclesiarum,  apostolice  sedis  nimtios  ex  altera,  quod  .  .  .  rex  et  infans  omnes 
inhibiciones,  preconisaciones  .  .  .  per  eosdem  .  .  .  factas  .  .  ,  evocent  et  .  .  . 
quod  donent  licenciam  et  libertatem  plenariam  quibusWs  mercatoribus  et  personis, 
ut  cum  dictis  nunciis  vel  personis  aliis  eorum  nomine  cambium  possint  facere 
vel  ditas  .  .  .  Die  XIX.  mensis  Febroarii  anno  domini  millesimo  trecentesimo 
vicesimo  quinto. 

Die  Absolution  des  Infanteu  erfolgte  YI.  kalendas  Octobris  1326.  Reg. 
249  f .  208  und  230.  Die  Belastung  der  Kirchen  d.  h.  der  Bischof e  war  rn 
dieser  Zeit  sehr  stark.  So  schuldete  der  Konig  dem  archiep.  Terraconensi  VII 
miU.  libr  Barch.,  ep.  et  cap.  Gerundensi  L  mill.  1.  B.,  ep.  Barchinonensi  L 
mill.  I.  B.,  ep.  Derdensi  XXXY  miU.  I.  Jacc,  ep.  Dertusensi  XX  mUI.  1.  B., 
ep.  Yalentino  IIII  miU.  I.  B.,  ep.  Cesaraugustano  XIII.  mill.  sol.  Jacc. 
(Reg.  339  f.  231.)  Am  1.  Dezember  1326  bemiihte  sich  der  Konig  hierfiir 
dorch  Yermittlung  des  Papstes  Aufschub  zu  gewinnen. 

512.  Bereiigar  de  Jorba  aii  Jayme  11.:  Plan  Napoleoii  Orsinis, 
den  Sohn  des  Infanten  Alfonso  mit  der  Tochter  des  fran- 
zosischen  Konigs  zu  verheiraten;  giinstige  Folgen  fiir  weitere 
Verbindungen,  walirend  eine  englisch-aragonesische  Heirat 


—     825     — 

wertlos  sei.  Im  Konsistorium  schroffe  Ablehniiiig  der  Bitten 
der  Kardinale  Napoleon  Orsini  und  Aon  Sabina  um  Dispens 
in  der  Ehesache  des  Herrn  von  Tiscaya.  Johannes  XXII. 
erklart  dann,  dass  ihm  Jayme  und  der  Infant  nur  Verdruss 
und  Gemeinheiten  machten  und  beliarrt  dabei,  trotz  der  Ent- 
schuldigungeu  Napoleons.  Der  Papst  studiert  nur  seine 
Predigten  und  betreibt  seine  geheimen  Angelegenlieiten, 
wahrend  er  Kardinale  und  Bischofe  ebeusowenig  als  den 
Schreiber  empfangt.    Avignon  (1326)  Juni  24. 

Al  molt  alt  senyor  rey.  Faz  saber  jo  Berenguer  de 
Jorba,  que  uy,  que  es  vespra  de  sen  Jouan,  lo  cardenal 
Napolio  en  gran  secret  me  dix,  que  el  avie  pensat,  que  serie 
bon  matremoni  entrel  fil  del  senyor  enfant  Nanfos  e  la  fila 
del  rey  de  Frangai);  e  qe  si  aquest  matremoni  se  fahia,  que 
tantost  serie  tractat  e  feit  honrat  e  profitos  matremoni  del 
enfant  en  P.  e  encara  del  infanf*)  en  R.  Berenguer^)  ab  quals 
que  donceles  nobles  e  molt  onrades  del  regisme  de  Fran^a, 
de  que  els  serien  onradament  e  profitosa  be  mulerats,  e  que 
aquestes'')  coses  avie  el  pensades  per  tal,  con  hi  vehie  grans 
aventatges  en  moltes  de  maneres  e  gran  profit  vostre  e  de 
la  casa  Darago  ;  e  que  dago  volie  parlar  ab  mi  secretament, 
sim  semblave,  que  del  damundit  feit  primer  el  deges  parlar 
ne  sim  pensave,  que  vos,  senyor,  vengessets  be  a  ago.  Jo 
dix  li,  que  nuyl  tems  daquel  feyt  no  hoyi,  quen  fos  i^arlat 
ne  pensat,  per  que  yo  de  part  vostra  dalo  noli  podia  respondre 
ne  nes  consentir,  que  nom  venie.  Mas  que  jo  veem  lo  bon 
cor,  que  el  tos  tems  per  paraules  e  per  senblant  e  per  obra 
avie  avos  e  ala  casa  Darago  e  sabem  la  bona  volentat  el 
bon  cor,  que  vos,  senyor,  li  avets  per  les  raons,  que  el  tostemps 
vos  nadades,  que  jo  crehia  fermament,  que  la  on  vos  lo  dit 
matremoni  escusasets  a  parlament  daltra  presona,  que  el 
fariets  el  auriets  per  bo,  solament  per  90  con  movie  de  son 
pensament  e  de  son  parlament  . . .  E  el  me  dix,  que  jo  fes  saber 
a  vos,  senyor,  lo  damunt  dit  feit  el  ques  entre  metrie  de  laltra 
part  . . .  Jo  li  dix,  queu  farie  saber  avos,  senyor,  e  que,  quant  ere 

a)  So  hier.     ^)  a  queestes  Or. 

»)  Vgl.  hierzu  oben  Nr.  335. 

2)  Die  Infanten  Pedro  und  Raimund  Berengar  waren  die  iiingsten  Solme- 
Jaymes. 


—     826     — 

per  mi,  quem  semblave,  que  fos  bo,  que  el  se  certificas  del 
altra  part,  si  empero  el  se  pensave  o  sentie,  quel  rey  de  Franc^a 
vengues  volentoros^)  de  cor  al  feit  e  ab  volentat  de  crexer 
amiQtat  e  deute  e  a  aquel  enteniment  que  .  .  .  li  plages,  que 
en  nuyla  manera  no  diges  ne  parlas  en  gisa ,  que  els  se 
pogesen  pensar,  que  de  vostra  part  hi  moges  res;  per  tal  con 
ben  leu  vos,  senyor,  entenets  a  aver  ja  ab  lo  rey  de  Franga 
e  el  ab  vos  deute  de  parentiu  e  ami^tat  e  amor  asats,  encara 
que  jo  nom  sabie,  si  encara  lo  senyor  enfant  volie  dar  tantost 
muler  ab  son  fil.  Encara  que  jo  aytanpoch  me  sabie,  si 
aurien  nes  feit  ab  vos  misatges  del  rey  Danglatera,  quey  eren, 
con  jom  parti,  sobre  matremonis,  queus  parlaven  de  part  del 
dit  rey  Danglaterra  .  .  .  Dix,  que  sen  guardarie  molt  be, 
e  quel  crehie  fermament,  quel  rey  de  Fran^a  veurie  molt 
volentoros  a  ago  e  ab  aquest  enteniment  que  deu.  Dix  en- 
cara,  quel  feit  del  rey  de  FrauQa  a  vos  ere  bo  per  totes  coses 
e  aquel  del  rey  Danglatera  lo  contrari.  E  axi,  senyor,  trob 
de  cert,  que  el  sentremet  del  fet,  segons  que  dit  es  .  .  .  Creu, 
enpero,  senyor,  solament  de  mon  pensament,  que  dayo  agren 
ahudes  paraules  lo  dit  cardenal  e  Nalfonso  de  Castela,  cusi 
del  rey  de  Fran(,'a,  qui  aci  a  estat  e  parti  hinc  lo  dia,  que  jo 
viu  lo  papa  .  .  . 

Encara,  senyor,  sapiats,  quel  maestre  del  Epital  noic  es, 
mas  deu  hinc  eser  daci  a  VIII  o  a  X  dies.  Procurador  seu  no 
hinc  ha,  que  mort  es. 

Encara,  senyor,  sapiats,  que  la  vespera  de  sen  Jouan 
que  el  papa  teuc  consistori  gran  mati.  Lo  cardenal  Napolio 
e  aquel  de  Sabina  li  dixeren,  que  H  plages  fer  aquela  dis- 
pensacio,  e  el  escusadament  dix,  que  nou  farie  res  e  que  uy- 
mes  nolin  parlasen.  E  dixli  en  Napolio,  que  enpus  acostasts 
grans  ereu  aquels,  eu  que  avie  dispensat,  e  que  la  una  part 
e  laltra  querien  aquest  matrimoni  e  no  laltre,  e  que  la  dis- 
pensacio  no  ere  ops  en  aquel  qui  nos  farie,  e  que  ere  nese- 
sari  en  aquest  ques  farie.  E  el  cardenal  de  Sabina  li  dix 
lestament  de  la  douQella  et  de  sa  tera,  en  quin  cas  ere  e 
queu  restaurie  per  aquest  matrimoni  e  no  per  altre,  e  dix  hi 
tot  (jo  que  poch  e  el  e  en  Napolio,  segons  que  jols  avie  pree- 
gats,  mentre  anaven  al  consistori. 


—     827     — 

E  el  altra  vegada  los  en  dix  de  no;  e  dix  los,  que  de- 
bades  lin  parlaren,  que  no  farie  res.  Axi  que  els  uymes 
dien,  que  nolin  parlarien,  con  agrament  los  en  respos,  ne  jo 
nolin  enten  a  parlar  .  .  .  Encara,  senyor,  apres  de  les  dites 
paraules  li  dix  en  Napolio  axi,  con  jol  avie  pregat,  que  jo 
ere  aci  per  altres  feits,  de  queli  avie  a  parlar  de  part  vostra 
e  del  enfant,  e  que  li  plages,  que  jo  poges  ab  el  parlar.  E 
elli  dix  nialament  .  .  . ,  que  no  podia  de  dos  o  de  tres  dies  e 
quem  farie  demanar,  com  avinent  li  fos.  E  dix:  Lo  rey  Da- 
rago  nons  fa  si  no  greuges  et  vilanies  a  nos  e  a  nostres  cler- 
ges,  el  e  sos  fils,  e  puys  demanen  nos  gracies!  Pare  sant, 
dix  el,  hoyats,  queus  dire!  Dige,  ques  vule,  dige,  ques  vule! 
Que  nons  fan  si  no  vituperies  a  nos  e  a  lesglea.  Los  clergues 
an  cuyats  ociure  a  Barcelona  et  anc  lo  rey  nou  ha  penit.  El 
enfant  se  prees  la  decima  et  trenca  les  esglees.  E  el  li  dix: 
Nou  feu  per  mal,  mas  tota  Cerdenya  perdia,  si  alo  no  fos,  e 
feu  o  per  forca  de  gran  necessitat.  E  el  li  gira  la  esquena 
e  va  sen,  que  lo  li  respos.  Con  a  Deu  placie,  que  jo  puge 
parlar  ab  el,  creu,  que  de  tot  ago  si  tocara  sobrels  feits,  que 
jo  lie  adir,  e  jo  li  respondre  segons  las  informations,  que  he 
per  escrit  e  de  paraula,  .  .  . 

Esters,  senyor,  lo  mayor  conort  que  u  e,  que  veig,  que 
aytan  poc  sia  entrat  hom  del  mon  per  aflfers,  cor  depus  hinc 
so,  no  a  estat  sino  en  estudiar  per  preicar,  que  vol,  o  en 
affers  seus  secrets  e  ne  cardenal  ne  bisbe  ne  altre  noy  esta 
pus  a  avant  que  jo,  esperan  la  entrada;  e  veig,  que  soven 
sen  tornen  cardenals,  que  nol  poden  veure  .  .  .  Escrita  lo  dia 
de  sen  Jouan. 

CRD  562  s.  f.  Or.  Pap.  Ssp.  Schlecht  und  mit  verblasster  Tinte  ge- 
sckrieben.  Auf  der  Aussenseite  unter  der  Adresse:  Seciuida,  de  qua  habetur 
hic  translatum.  Dieses  ist  Nr.  4184.  Interessant  ist,  dass  die  wortlich  genaue 
Abschrift  sich  buchstabUch  viele  Freiheiten  gestattet;  allo  Eigenheiten  der 
Schreibweise  des  B.  de  Jorba  werden  verwischt  (z.  B.  poges,  plages,  deges,  in 
pogues  usw.  tems  in  temps,  hoyi  in  ohi,  damundit  in  damuntdit  verwandelt.  — 
Jorba  wurde  am  24.  Mai  1326  an  die  Kurie  gesandt.  VerhandlungspuiLkte : 
Frieden  mit  Pisa  nach  dem  letzten  Aufstande;  Nachlass  des  Census  fiir  Sardinien 
auf  die  nachsten  5  Jahre,  wenigstens  fiir  einige  Zeit;  Erledigung  der  Streitsache 
mit  den  Hospitalitem  wegen  der  Grafschaft  Ampurias.     Reg.  339  f.  217.) 


—     828     — 

513.  Berengar  de  Jorba  aii  Jaynie  II.:  Verhandlungen  im 
Konsistorium  wegen  seiner  Bitte  um  Erlass  des  sardinischen 
Zensus  auf  einige  Jahre.  Johannes  XXII.  erklart  schrolf, 
dass  er  nicht  einen  Tag  Erlass  gewahre.  Nur  mit  Miihe 
erlangt  der  Gesandte  die  Zustimmung  des  Papstes,  dass  in 
einem  Monat  gezahlt  werden  muss,  sonst  folgen  kirchliche 
Strafen.     Aviguon  (1326)  Juli  4. 

[Al  molt]  alt  senyor  rey  fa^  saber  io  Berenger  de  Jorba,  que 
uy,  que  es  divendres  apres  s[en  Pere  e  Paii]l  entre  en  lo  consi- 
stori;  e  dix  lo  fet  de  traut^)  al  papa  e  al  collegi  en  aquella 
manera,  que  vos,  senyor,  me  des  enformacio  a  .  .  .^*)  totes 
aquelles  raons,  quem  digues.  E  tantost,  con  ho  hagui  acabat 
de  dir,  el  me  dix,  quem  nisques  de  fora,  que  ells  parlarien 
e  quem  respondrien  tantost.  E  a  cap  dun  poch  feu  me 
domanar  e  finalment  fort  escusadament  e  fort  .  .  .^)  dix  men 
de  no.  E  jo  li  dix,  que  almenys  plagues  a  la  sua  santitat  e 
al  sant  collegi,  que,  pus  non  volie  fer  remissio,  queu  alongas 
.11.  ans  o  almenys  .1.  an.  E  ell  dix  fort  agrament,  que  no 
faria  I  dia ;  e  que  pagassets,  sino,  que  be  sabie,  quines  peues 
hi  havia  .  .  .  E  jol  affronte  dien,  con  se  podia  fer,  que  axi  exu- 
tament  lo  trobavets  .  .  .  e  a  gran  angoxa  dix  malament  agra, 
queu  alongave  solament  .1.  mes,  con  jo  li  dix,  que  fos  al- 
menys  aquell  mes,  depus  jo  fos  denant  vos,  ell  sesquiva  e 
dix,  queu  alongave  solament  daquest  dia  duy  a  I  mes  e  no 
pus;  e  que  jom  nanas,  quant  me  volgues,  que  non  faria  als 
enguan,  si  no  que  demanarie  totes  les  penes,  si  dins  lo  dit 
mes  no  pagavets.  E  axi,  senyor,  fet  deliurar  de  trametre  los 
diners,  que  a  aQO  nos  pot  als  fer,  ne  daquest  feit  ne  daltri 
no  veig,  queus  cayle  haver  sospita  en  ses  gracies.  A  tot  la 
damunt  feit  fo  present  en  P.  de  la  Badia.  Jo,  senyor,  he 
encara  a  entrar  denant  ell  sobrel  feit  de  la  absolucio  del 
senyor  infant  e  fare  mon  poder,  que  la  haia  a  ell  e  atots 
aquells,  qui  per  son  manament  se  preseren  la  decima  .  .  .  La 
manera  dela  sua  resposta  e  les  paraules  del  .  .  .  les  .  .  .  dire 
pus  larc,  con  sere  denant  la  vostra  presencia  .  .  . 

Escrita  divenres  apres    la   festa    desent  [Pere  e]    PauL 

CRD.  Separat.  Gleichz.  Abschr.  Papier.  Sehr  defekt.  Bezeichnet  als 
translatum  probatmn. 

a)  Zwei  Worter  fehlen  Or. 

*)  Vgl.  Schluss  der  vor.  Nummer. 


—     829     — 

514.  Berengar  de  Jorba  aii  Jayiiie  TI.:  Zeitpunkt  der  Zensus- 
zahlung  1.  September.  Das  Oeld  niuss  unbedingt  dann  da 
sein.  Abgesehen  von  Napoleon  Orsini  u.  a.,  behaupten  die 
Kardinale  es  notig  zu  haben.  Yerliandluni^en  niit  den  Hospi- 
talitern.  Forni  der  Absolution  fiir  den  Infanten  und  seine 
Helfer  bei  der  Zehntweij^nahnie.    Avignon  (1326)  Juli  9. 

Al  iiiolt  alt  senyor  rey  Darago  etc.  faz  saber  jo  Bereugar 
de  Jorba,  qiie  uy,  qiie  es  dimecres  IX  dies  anats  de  Juyol,  lo 
papa  alongat  lo  term  del  sens*)  de  Cerdenya  entro  lo  primer 
dia  de  Setenbre*)  eaxi,  senyor,  fet  pertazar  los  diners  en 
manera,  que  al  damuntdit  term  sien  aci;  cor  nous  cal  aver 
esperanza  en  mes  alongament  ne  en  lexa,  que  da^o  cuge  aver 
molt  feyt;  e  el  els  demes  dels  cardenals  romanrien  molt 
agreviats  daeo,  si  aquel  dia  nols  avien;  e  veig,  que  fan  ne 
tuit  gran  comte  .  .  .  sal  micer  Napulio  e  alguns  altres,  pues 
que  volrien  be,  que  nols  vos  calges  pagar  e  que  noy  plagirien'') 
la  lur  part ;  a  que  les  altres  dien,  que  an  poca  renda  e  dis- 
penen  molt  e  an  ops  90  que  an  mesquinament.  Plagues  a 
Deu,  que  axi  fos,  e  axi,  senyor,  pus  tan  pobres  son,  ajats 
cura,  quels  diners  puxen  aver  a  aquel  dia!  Diu  el  papa  e 
els,  que  lesglea  a  grans  afers. 

La  resposta  del  maestre  del  Espital  no  pux  aver  encara, 
per  tal  con  el  lam  pasa  per  alongament,  preegan,  quem  sofire 
ara  un  dia  ara  altre  .  .  .  Del  damnatge,  que  aels  sen  segi- 
rie,  a  parlat  ab  lo  papa,  dien{;o,  que  jo  de  part  vostra  11  e  dit 
el  papa  ali  feit  manament,  que  nom  faie  resposta  final,  sino 
aquela  quels  abduy  acordaran.  Nom  se,  sio  sera  aul  ho 
bona  .  . . 

Item,  senyor,  sapiats,  que  uy,  que  es  dimecres  en  lo 
damuntdit  canalar^),  e  ora  de  parlar  ab  lo  papa  a  ora  de 
vespres,  .  .  .  a  la  qual  enten  afer  tot  mon  poder  daver  la 
dispensacio  de  vostra  neta.  Nom  se,  si  lam  pore  aver  o  no, 
mas  en  esperanga  men  mes  e  dix,  que  y  pensarie  ara  en 
aquest  derer  parlament  .  .  . 

Quant  es  dela  absolucio  del  senyor  enfant  e  daquels, 
qui  per  son  manament  se  preseren  la  decinia,  trencan  los 
.sacraris,  ja  a  manada  la  carta  e  feita  notar  e  el  regoneguda 

a)  So  Or. 


—     830     — 

la  carta  e  mana,  ques  face  la  dita  carta,  axi  com  a  mi  a 
atorgat,  90  es,  quel  arcabisbe  de  Taragona  e  aquel  de  Sara- 
go^a  puxen  absolure  lenfant  e  tots  los  altres,  cada  arcabisbe 
aquels  de  sa  provencia**),  e  trametaus  a  dir  a  vos,  senyor,  e 
a  lenfant  e  per  letres  de  paraula,  que  us  preege  eus  conseyle, 
queus  gardets  uymes  a  fer  senblant  coses  e  de  don'"^)  e  denucg 
alesglea  e  que,  siu  fets,  trobarets  ab  el  mes  gracies,  que  noli 
sabrets  demanar  .  .  .  Escrita  lo  damunt  dit  dia  de  dimecres. 
CRD  Juli.  Or.  Pap.  Ssp.  "Wohl  von  der  Hand  des  B.  de  Jorba.  schwer 
zu  lesen.  Aiif  dem  Rucken  von  der  Hand  Bernards  de  Averson:  VII.  signi- 
ficaeio  B.  de  Jorba.     Ich  glaube  nicht.    dass  alle  diese  Berichte  noch  da  sind. 

515.  Berengar  de  Jorba  aii  Jayme  II.:  Terliandluiig  mit  Jo- 
haunes  XXII.  und  dem  Hospitaliterineister  iiber  die  Graf- 
schaft  Ampurias.  Der  Papst  f  iilirte  Stelleu  friiherer  Piipste 
an,  die  sicli  in  die  Streitsachen  der  Grafschaft  niit  den  Orden 
gemischt.  Schreiber  erlvlarte:  ebensowenig  ein  Biscliof  dem 
Papst,  wo  er  Richter  sei,  seine  Jnrisdiktion  wegnehmen 
konne,  ebensowenig  konne  der  Papst  dem  Konig  solche 
nelimen;  in  seinen  Reichen  sei  dieser  allein  Herr.  Dann 
warnte  er  den  (frossmeister  vor  dem  Skandal,  wenn  er  die 
Sache  verfolge.  Der  Papst  lenkte  ein,  beteuerte  seine  Liebe 
fiir  die  kouigliche  Familie,  schob  die  Sache  auf,  damit  in- 
zwischen  ein  Kompromiss  erfolge.     Avignon  (13"2G)  Juli  15. 

A  la  vostra  molt  alta  real  magestat  fas  saber  jo  Berengar 
de  Jorba,  que,  depus  agui  feyta  laltra  letra  que  vn\,  que  es 
dimarts  a  XIIIIi)  dies  de  Juyol,  per  lo  mati  lo  maestre  del 
Espital  el  visitador,  qui  fo  aguiler  frare  P.  Dimola  e  Nara- 
man(?)  de  Nar^es  avocat  hu'  parlaren  molt  ab  lo  papa,  e 
apres  jo  fuy  demanat  e  fui  entrat  ab  mi  en  P.  de  la  Abadia 
e  presents  tots  los  damunt  dits  Espitalers  e  avocat  lo  papa 
proposa  e  dix,  que,  con  jo  li  agues  dit  per  la  creeuQa  entre 
les  altres  coses,  con  vos  vos  maravellavets,  .  .  .  comengava,  que 
da^o  nous  deviets  maravellar,  ni  el  no  era  lo  primer  papa, 
qui  a^o  avia  comen(,'at  e  feu  comencar  de  Kger  cartes  publi- 
ques  e  processes,  en  ques  deya  e  saparia  citacions  e  enan- 
tamens   de    fets   temporals   daqueU  papa   Nicholau   e  daltres 


1)  Irrig  statt  des  15.  Ju!i.     Vgi.  auch  folg.  Xr. 


—     831     — 

sobrel  comdat  Dampuries.  E  assenyaladament  so  dix,  quel 
comte  mes  penyora  Roses  e  altres  castells  al  Espital  e  que 
nols  volch  pagar  e  ques  retench  los  castells  e  que  da(;o  fo  feyt 
clam  a  aquell  papa  .  .  .  que  no  ere  el  lo  primer  comen- 
sameut.  E  jo  fellomament  e  irada  ab  aquella  revereucia,  que 
puch,  li  dich:  Pare  sant,  aytan  poch,  con  un  bisbe  de  cosa,  de  que 
vos  siats  son  jutge,  poria  fer  preiudici'')  a  vos  ne  tolre  la 
iurisdiccio,  la  que  sobrel  auriets  per  qo,  que  el  ateses  e  volges 
per  jutge  iin  rey  ne  altro,  aytan  poch  un  baro  ne  altra  per- 
sona  de  (;a  iurisdiccio,  no  la  li  podria  tolre,  e  que  perres  no 
era  en  volentat  no  en  poder  del  sotsmes  tolre  iurisdiccio  ne 
dret  a  aquell,  quil  agues  sobrel,  ne  que  li  pogues  dar  a  altra, 
.  .  .  que  vos  tot  quant  aviets  de(;a  la  mar,  aviets  per  con- 
questa  e  a  franch  aleu  e  que  en  los  regnes  Darago  ne  de 
Valencia  ne  en  lo  principat  ne  comdat  de  Barchinona  vos 
no  conexiets  niajor  en  nuyl  feyt  temporal  ne  papa  ne  emperador 
ne  persona  del  mon,  e  que  per  res  a  lo  no  sostendriets,  sino 
axi  con  desemparariets  tot  lo  regisme  e  que  aytan  gran 
afan  saurien  dacjo,  con  aurien,  sius  volien  tolre  tot  lo  regis- 
me.  E  girem  al  maestre  del  Espital  e  dix  li,  con  ells  perta(?a- 
ven  a(;o  e  con  vos,  senyor,  erets  pagat  del  e  del  Espital, 
axi  con  deviets,  e  que  a(jo  que  y  guanyassen,  so  fos  lur,  .  .  . 
e  que  veya ,  quel  feyt  no  tenie  bona  via  ne  passarie  sens 
gran  escandel,  e  que  nom  volie  metre  ab  el,  ne  ab  lo  sant 
pare  en  disputar,  que  uo  avia  sciencia  ne  saber  de  alo  e 
que  avia  complida  ma  missatgeria.  E  axi  que  fossen  tuyt  a 
Deu  comanats.  E  el  papa  me  torna,  quel  jo  des  per  escrit, 
quant  jo  sobralo  li  volgues  dir,  axi  con  me  dix  ir,  que  fo 
diluns.  E  jo  escusadament  li  dix,  que  de  paraula  mera  estat 
romanat  e  quel  feyt  era  gran  e  que  non  devia  res  ennovar, 
e  (j[ue  fos  a  Deu  comanat  e  que  fessen  lur  enantament  a  lur 
guisa,  e  que  ells  se  veurien,  con  lo  porien  acabar. 

E  lavors  lo  papa  viu,  que  hom  estava  ferm,  e  dix:  Jo 
am  lo  rey  e  lenfant  en  P.  e  tots  los  altres  fils  seus  e  no  vol- 
ria,  que  lenfant  en  P.  erras.  Prenam  una  via  de  bon  esta- 
ment  e  de  pau.  Jo  fare  cessar  e  romanir  lenantament  el  pro- 
ces  da(ji  ales  kalendas  de  Setembre  e  que  en  res  no  si  enant 

*!)  preiudi  Or. 


—      83-2      — 

e  deliurar  vos  he  vostres  cartes  de  yo  <iue  ab  uos  avets  affer 
e  vos,  dix  ami,  e  A.  ces  Comes,  qui  ja  navia  parlat,  tractat 
ab  lenfant  en  P.,  que  per  via  de  compromes  ho  de  bones 
pressones  tracten,  quel  feji;  del  e  del  Espital  sa^ange,  e  dat 
a  entendre  al  rey  e  pregat  lo  e  consellat  lo  de  part  nostre, 
quel  enduya  a  ac^o  e  li  faga  acordar  e  fa(;a  axi;  e  axi  enlex 
0  digats  de  part  nostra  a  lenffant  en  P.  e  quela  li  tenim  per 
bona  carrera  e  que  nos  volem  son  bo  el  amam.  E  jo  li  dix: 
Pare  sant,  aquexa  carrera  seria  bona  e  leugerament  vendria 
per  aquexa  via,  si  la  citacio  el  proces  era  revocat.  Mas  estan 
axi,  jo  dupte  molt,  quel  feyt  vinga  be  ni  vinga  a  axo.  No 
fa  for(?a,  dix  el,  que  acjats  pot  anar  per  revocat,  pus  cessa, 
e  a  ades  noy  fariem  als,  mas  volem  ens  plau,  que  vaga  axi. 
E  jo  li  dix:  Pare  sant,  jo  parlare  daxo  en  aquexa  manera  e 
fare  hi  mon  poder  .  .  .  nous  natorch  res  de  part  lur.  A  la 
bona  ora,  dix  lo  papa,  jo  enten,  .  .  .  que  ago  auran  per  bo. 
E  dix  me,  que  tornas  a  el  al  vespre  parlar  sobre  ago  enlex 
menys  del  maestre  per  deliurar  ab  ell  acabadameut  aquest 
feyt  els  altres.  E  mana  an  A.  Dosa,  quem  fes  entrar.  E  par- 
tim  nos  axi. 

CRD  Juli  Translat  Pap.  gleichzeitig. 

516.  Prokurator  P.  de  Abl)acia  an  Jayme  II.:  Iii  der  Streit- 
sache  des  Infanten  Pedro  niit  den  Hospitalitern  wies  der 
Papst  auf  friihere  Prozesse  der  Hospitaliter  niit  deni  Grafen 
Ton  Ampurias  hin,  die  vor  den  Piipsten  verhandelt  seien.  Er 
und  B.  de  Jorba  erklarten,  dass  dies  den  aragonesischen 
Konlgen  unbekannt  geblieben  und  Hospitaliter  wie  Graf  des- 
halb  strafbar  gewesen  seien.  In  seineni  Lande  sei  nur  der 
Konig  Herr.  Der  Papst  schob  die  Sache  zur  giitlichen  Ent- 
scheidung  auf.     Avignon  (1326)  Juli  16. 

Sacre  regie  magestati  presentibus  innotescat,  quod,  licet 
dominacioni  vestre  pridie  signiticaveram,  quod  dominus  papa 
dicebat  se  posse  cognoscere  de  facto  comitatus  Empuriarum 
pro  eo,  quia  dominus  infaus  Petrus  spoliaverat  de  dicto  conii' 
tatu  Hospitale,  et  ideo  in  causa  spoliacionis  ipse  poterat  esse 
iudex :  nunc  autem  dimissa  illa  materia,  ut  videtur,  hodie  idus 
Julii  dominus  magister  Hospitalis  se  tercio  et  dominus  Beren- 


—     833     — 

garius  de  Jorba  et  ego  vocati  fuimus  in  presencia  domini 
pape.  Et  ostendit  nobis  quendam  processum,  sentencias  et 
cartas  publicas,  quomodo  papa  Martinus,  Gregorius,  et  Boni- 
facius  suis  temporibus  citaverunt  comitem  Empuriarum  ratione 
cuiusdam  mutui  sibi  facti  ab  Hospitalariis  super  castris  de 
Quadaques  et  de  Turillis.  Et  ipse  per  suum  procuratorem 
comparuit  et  causa  fuit  comisa  priori  de  Campo  BarchinoDensis 
et  processu  temporis  oficiali  domini  episcopi  Barchinonensis. 
Unde  dicit  dominus  papa,  quod,  cum  iam  alias  per  suos  pre- 
decessores  comes  Empuriarum  fuerit  citatus,  ipse  in  citando 
dominum  infantem  Petrum  ratione  dicti  comitatus  nullam 
fecit  vobis  novitatem,  volens,  ut  videtur,  ex  predictis  con- 
cludere,  quod,  si  comes  Empuriarum  recognovisset  vos  supe- 
riorem,  Hospitalarii  uequaquam  habuissent  ad  ecclesiam 
Romanam  recurssum  ratione  dicti  mutui  seu  castrorum  tradi- 
cione.  Ad  quod  fuit  per  Berengarium  de  Jorba  et  me^) 
responssum,  quod  forte  vos  aut  predecessores  vestri  processus 
et  citaciones  predictas  maioribus  occupati  negociis  ignorastis 
nec  per  factum  comitis  vos  deberetis  iuridiccione,  quam  iu 
ipsum  et  terram  suam  habetis,  amitere,  immo  ipsi  Hospi- 
talarii,  qui  ad  alium  dominum  habuerunt  recurssum,  et  comes, 
qui  comparuit,  essent  graviter  puniendi.  Et  dominus  papa 
dixit,  quod  non  erat  verisimile,  quod  vos  aut  predecessores 
vestri  ignoraretis  citacionem  predictam  nec  causam,  cum  in 
terra  vestra  predicta  causa  duceretur.  Et  Berengarius  de 
Jorba  dicxit,  c[uod,  cum  vos  citra  mare  nullum  viventem  re- 
cognosceretis  superiorem  in  temporalibus  [et]  superiorem  in 
dominio  vestro,  minime  possetis  pati  iu  tantum  preiudicium 
iuri[s]diccionis  vestre,  quod  vigore  citacionis  facte  de  domiuo 
infante  Petro  in  aliquo  procederetur.  Et  dominus  papa  satis 
benigne  volens  imponere  finem  verbis  dixit:  Nos  volumas, 
quod  in  causa,  que  ducitur  hic  ratione  dicti  comitatus  contra 
dominum  infantem  Petrum,  supersedeatur  usque  ad  kalendas 
Octobris^)  et  reputamus  bonum,  quod  iterum  procedatur  per 
illam  viam  compositionis  sive  concordie  habite  inter  dominum 


1)  Uber  das  EingreLfeii    des  Prokurators    sagt  B.    de  Jorba   nichts.     Er 
nennt  nur  sich. 

2)  B.  de  Jorba  sagt:  September. 

Finke,  Acta  Arasrononsia.  53 


—     834     — 

infantem  P.  et  Hospitalarios  per  Arnaldum  de  Cumbis  archi- 
diaconum  b.  Marie  de  Mari  in  ecclesia  Barchinonensi  tractatam. 
Et  adhuc  Berengarius  de  Jorba  dixit:  Nisi  citacio  revocetur, 
dubito,  quod  domino  regi  placeat  ista  via  .  .  .  Frater^)  do- 
mini  regis  Maioricarum  hodie  hora  vesperarum  intrabit 
locum  istum  et  venit  de  Neapoli  .  .  .  Episcopus  Urgelli  est 
coDfirmatus.     Scripta  Auinione  XVII.  kalendas  Augusti. 

P.  de  Abbacia  canonicus  Valentinus  et  suus  in  Romana 
curia  procurator. 

517.  Arnaldus  de  Ciimbis  au  Jayme  II.:  Johannes  bezeichnet 
die  Tocliter  Konig  Friedrichs  als  zu  alt  fiir  den  Infanten 
Pedro,  nennt  Friedrich  den  grossten  liircheufeind  seit 
2()0  Jaliren,  lobt  daun  ausserordentlicli,  nach  Konig  Roberts 
Empfehlung,  die  Tochter  (Blanca)  des  Fiirsten  vou  Tareut 
uud  empliehlt  uicht  so  auf  die  Mitgift  zu  selien.  —  Unter- 
haltung  iiber  den  Charakter  des  aragonesisclieu  Tolkes,  der 
Infanten  Alfonso  uud  Pedro.  —  Yerziclit  auf  eiue  Kardinals- 
promotion  wegen  eines  Zwistes  mit  Frankreich.  Avignon 
(1326)  December  27  und  28. 
Exposito  per  nos  domino  nostro  pape  facto  matrimonii 
domini  infantis  Petri  iuxta  niodum  nobis  traditum  per  vestram 
regiam  magestatem  ipse  respondit,  quantum  ad  filiam  domini 
regis  Frederici,  quod  erat  nimis  antiqua!  Et  cum  replicare- 
tur  sibi,  quod  satis  erat  iuvenis  et  quod  erat  bona  et  pulcra 
et  habebat  bonam  dotem,  dixit  quod  ipse  nullatenus  dispen- 
saret,  ciuia  dominus  rex  Fredericas  non  habebat  ius  in  terra, 
Cjuam  tenebat,  immo  eam  tenebat  contra  Deum  et  iusticiam. 
Et  erat  inimicus  ecclesie  et  maior  tirannus,  qui  fuerit  a  CC 
annis  citra.  Fuit  sibi  dictum,  quod  dominus  infans  Petrus, 
quit  erat  totus  suus,  laboraret  secundum  ordinacionem  suam, 
quod  discordia,  cjue  erat  inter  dominum  regem  Robertum  et 
dominum  regem  Fredericum,  veniret  ad  statum  et  finem,  quem 
ipse  dominus  papa  vellet.  Et  ipse  dixit,  quod  non  credebat, 
quod  posset  fieri.  Et  quia  circa  illani  materiam  ipse  non 
potest  pacifice  loqui,  non  institimus  amplius. 


516  3j  Werr    Der  juuge  Konig  Jayme  II.  hatte  keinen  Bruder.     Ob  PMlipp 
von  ilallorca,  der  Bruder  des  verstorbenen  Konigs? 


—     835     — 

Quantum  ad  filiam  domini  prinpis  Tarentini  dixit,  quod 
fuerat  miratus,  quia  dominus  Berengarius  de  Vilariaguto  non 
responderat  sibi.  Et  incepit  eam  de  bonitate  et  pulcritudine 
comendare,  quia  ita  audiverat  a  domino  rege  Roberto,  quem 
dixit  esse  hominem  veritatis.  Fuit  sibi  dictum,  sicut  etiam 
fuerat,  quod  vos  et  dominus  infans  reputabatis,  quod  matri- 
monium  esset  honorabile,  set  promittebatur  ita  modica  res, 
quod  dominus  infans  propter  aliquas  necessitates,  quas  habe- 
bat,  non  poterat  facere. 

Ipse  vero  dixit,  quod  non  debebat  facere  vim  in  dote, 
nec  dictus  dominus  princeps  habebat,  unde  posset  dare  mag- 
nam  dotem.  Et  fuit  sibi  dictum,  quod  dictus  dominus  rex 
Eobertus  poterat  dare  vel  mutuare.  Et  ipse  respondit,  quod 
non  poterat,  quia  non  poterat  sibi  et  negociis,  que  habebat 
et  assumebat,  sufficere.  Et  sic  remansimus  tunc.  Postea  fn- 
imus  coram  eo  et  iterato  comendavit  eandem  de  magna  pul- 
critudine  et  bonitate  et  dixit,  quod  dominus  infans  non  debebat 
facere  vim  in  dote.  Et  voluit  scire,  quanta  dos  promittebatur. 
Et  fuit  sibi  dictum,  quod  VI  miU.  unc.  Et  ipse  dixit,  quod 
satis  erat  et  quod  faciebant  XXX  mill.  floren.  Et  quod  ipse 
consulebat,  quod  nou  peteretur  plus.  Et  hoc  repeciit  multo- 
ciens ;  set  quod  fieret,  quod  esset  bene  cautum  de  dictis  VI  mill. 
uuc.  Et  licet  ipse  dixerit,  quod  ipse  significaret  hoc  dicto 
domino  principi,  non  videtur  tamen  intencio  sua,  quod  aliquid 
amplius  promitatur  vel  detur;  immo  cum  sibi  diceretur,  quod 
dominus  archiepiscopus  Alborensis,  familiaris  dicti  domiui 
principis,  dixerat,  quod  fieret  complementum  ad  XL  mill.  flor., 
dixit,  quod  non  dioebat  verum. 

Super  facto  antem  dilacionis,  cum  diceretur  sibi,  quod 
vos  intellecta  necessitate  sua  nolebatis  illud  mutuum  de  pec- 
cunia  abstracta  de  sacrariis,  immo  alias  libenter  iuvaretis  ad 
sublevandum  suam  necessitatem ,  dixit,  quod  non  erat  homo 
in  mundo,  qui  maiorem  necessitatem  haberet,  quam  ipse.  Et 
tunc  incepit  multum  comendare  gentes  vestras,  quod  erant 
homines  strenui,  laboriosi  et  bene  parati  in  equis  et  armis, 
et  alias  non  nimium  sumptuosi.  Et  fuit  sibi  dictum,  quod,  si 
ipse  experiretur  bouam  voluntatem,  quam  dominus  infans 
AlfonsQS  et  dominus  infans  Petrus,  qui  sunt  apti  ad  hoc,  ha- 

53* 


—     836     — 

bent  ad  semdendiim  sibi  et  eeclesie  et  bonitatem  gencimn,  Cjuod 
tunc  posset  melius  iudicare.  Tunc  ipse  dixit,  quod  iam  alias 
fuerat  sibi  dictum  de  domino  infante  Alfonso,  quod  habebat 
ad  serviendum  sibi  bonam  voluntatem,  set  C{uod  multum  er- 
raverat  in  mandando  abstrahi  peccuuiam  de  sacrariis  et  in  facto 
Barchinone.  Et  si  in  primo  excusabat  eum  necessitas,  non 
tamen  in  secundo.  Et  cpiia  de  primo  ipse  idem  eum  excusabat, 
fuit  de  secuudo  excusatus,  quod  ipse  fecerat  illud  iudeliberate 
et  ex  quadam  animi  turbacione:  non  credens  tantum  facere, 
et  quod  penitebat  eum  de  eo,  ciuod  fecerat  .  .  .  Dixit,  quod 
ipse  statim  provideret,  et  sequenti  mane,  quo  fuit  vigilia  na- 
talis  domini,  dominus  .R.  Yalle  dixit  nobis,  quod  sibi  erant 
mandate  litere  super  dicta  dilacione  et  quod  expediret  eas  .  . 
Creditur,  quod  crude  et  male  libenter  expediat  literas,  nisi 
aliquid  sibi  detur.  Super  hoc  scribitur  domino  P.  Marchi. 
Dat.  die  beati  Johannis  apostoli. 

lam  scripsii)  dominacioni  vestre,  quod  dominus  Dalfinus 
de  Viana,  diu  est,  habet  uxorem  filiam  domini  Philippi  regis 
Francie  condam.  Item  quod  dominus  papa  ad  presens  noluit 
facere  cardinales  et  quo  modo  respondit  ad  ea,  que  super  hoc 
ex  parte  vestra  per  me  dicta  fuerunt.  Creditur,  quod  dimi- 
serit  facere  cardinales  propter  dominum  regem  Francie,  qui 
Tolebat  aliquos,  qui  sibi  non  placebant  et  propter  inicium 
discordie,  cj[uod  inter  eos  super  interdicto,  quod  idem  dominus 
xex  fecit  in  regno  suo  de  non  aljstrahendo  peccuniam  ad  sub- 
sidium  domini  papa,  noviter  est  exortum  .  .  .  Dat.  die 
innocentum. 

CRD  Ap.  47.  Arnald  de  Cumbis  wurde  am  16.  No^^ember  1326  (Eeg. 
339  f.  229)  an  die  Kurie  gesandt  wegen.  der  Heirat  des  Infanten  Pedro  und 
wegen  der  Hospitaliter.  Auf  einem  angeklebten  Zettel  findet  sich  von  der 
Hand  Arnalds  de  Cumbis  folgendes:  Cancellarius  domiiii  Karoli  iunioris.  comitis 
Marchie  .  .  .  dixit  michi,  .  .  .  quod  dictus  dominus  Karolus  dixerat  sibi  fre- 
•quenter,  quod,  si  vos  haberitis  aliquam  filiam,  quod  libenter  eam  duceret  Ln 
uxorem.  Et  quod  non  erat  domus  in  mundo.  de  qua  tautura  vellet  uxorem. 
Et  ego  dixi  sibi,  quod  habetis  imam  minorem  et  ipse  iuterrogavit  dihgenter  de 
etate  et  pulcritudine.  Quidam  tamen  dicunt,  quod  uxor  ipsius  domini  Karoli, 
que  fuit  inculpata  et  confessa,  ut  dicitur,  de  adulterio,  adhuc  vivit,  ,  Set  quod 
vita  est,  creditur.  brevis.  Ahqui  dicuut,  quod  est  mortua.  Wahi-scheinlich  ge- 
liort  dieses  Stiick  zu  einer  10  Jahre  friUier  hegenden  Legation  des  A.  de  Cnmbis, 

1)  Fehlt  mir. 


—     837     — 

als  er  uber  die  Wahl  Johanns  XXII.  berichtete.  Wie  Papst  Johannes  XXII. 
Friedrich  die  Verbindung  mit  grossen  Fiirstenhausern  erschwerte,  geht  aus 
einer  Instruktion  aus  spaterer  Zeit  hervor.  Es  handelt  sich  um  die  Heirat 
der  Maria,  Tochter  Jaymes  de  Exerieha,  Enkels  Rogers  de  Loria,  mit  dem  Sohne 
Friedrichs  GuiUelmus.  Konig  Alfonso  III.  begiinstigt  in  einem  Schreiben  an 
den  Nachfolger  Johanns  XXII.  die  Ehe,  denn  so  wiirde  Frieden  sein  wegen 
der  Insel  Gerba  und  verschiedener  Burgen  Rogers,  die  Friedrich  besetzt  hatte 
per  raho  del  servici,  quel  dit  admirall  feia  a  la  esgleya.  E  encara  ena^o  fara 
gran  plaer  e  gran  gracia  al  senyor  rey  Darago  e  a  tota  la  sua  casa.  qui  subi- 
ranament  desiia,  que  per  eli  e  per  ma  sua  sia  quest  fill  del  senyor  rej'  Frede- 
riuh  alogat  en  matrimoui,  con  lo  dit  senyor  rey  Frederich  bia  empatxat  de  trobar 
muyler  cuvinent  al  dit  fU  seu  per  lo  desgrat,  en  que  ell  es  estat  ab  lo  senyor 
papa  Johan  son  predecessor,  e  per  la  luynea  deles  terres  .  .  .  Reg.  544  f.  101. 

518.  Prokiirjitor  Beriiardiis  Lulli  an  Jaynie  II.:  Peticiones 
„indecentes"    des    Konigs    Ton    Kastilien.     Avignon   (1327) 

Marz  21. 

. . .  Qnod  crearentur  tres  cardinales  de  terra  sua.  Et  pecie- 
runt  bona  Templariorum  quondam  tanquaiu  dicto  regi  debita. 
Item  quod  nullus  prelatus  uec  alius  beneficiatus  extraueus 
poneretur  in  regnis  suis.  Et  darentur  cruciata  et  indulgencie 
contra  regnum  Granate.  Pecierunt  super  hoc  decimam  tocius 
terre  sue  et  tercias  fabricarum,  quas  iani  ocupaverunt,  ut 
dicitur.  Et  omnia  hec  et  quedam  alia  pecierunt,  ut  dicit 
michi  quidam  cardinalis,  qui  honorem  vestrum  diligit,  insi- 
pide  et  cum  faustu  Castellanico.i)  Creditur,  quod  de  petitis 
parum  obtinebunt.  Intellexi  tamen,  quod  decimam  concedit 
papa  eis,  si  caveat  dictus  rex,  quod  eam  in  dicto  actu  Granate 
expendat.  De  duce  Bauarie  sunt  nova,  quod  intravit  Ytaliam 
et  ita  est  fama  .  .  .  Scripta  die  quo  supra  Auinione.  [Sab- 
bati  XXI.  marcii.] 

CRD  639  s.  f.  Or.  Pap.  Ssp.  Bernard  Lulii  wurde  am  26.  November  1326 
zum  Prokurator  emannt.     Reg.  339  f.  322. 

519.  Jayme  II.  an  Papst  Johannes  XXII.:  dringende  Bitte, 
doch  melir  auf  seine  Vorschlage  bei  Besetzung  der  Bistiinier 

zu  horen.     Barcelona  1327  September  6. 

Cum  inter  cetera  desideria  cordis  nostri  votis  ardentibus 
appetamus,  ut  ecclesiis,  potissime  cathedralibus  sub  nostro  felici 
dominio  constitutis,  rectores  preferantur  idonei  et  cura  providi 
518  ij  D.  b.  wohl  mit  dem  kastellanischen  Hochmut. 


—     838     — 

regiminis  guberuentur:  nobis,  pater  sanctissime,  congruum 
videretur,  salva  in  omnibus  reverencia  apostolice  sauctitatis, 
ut  statu  nostre  condicionis  attento,  quem  honorari  specialiter 
a  vestra  beatitudine  speramus,  et  bone  intentionis  nostre 
proposito  circumspecto  in  huiusmodi  dignitatibus  nostri 
dominii  conferendis  nobis,  qui  personarum  habemus  notitiam, 
plenarie  dignaretur  vestra  beatitudo  deferre  et  preces  regie 
dignitatis  filiorum^)  eius  suplicacionibus  anteferre.  Nec  pu- 
tamus  ab  equitate  discedere,  pater  piissime,  si  raotum  animi 
nostri  huius  series  scripture  depromimus,  dum  ecclesiis,  pre- 
decessorum  nostrorum  sanguinis  effusione  consitis  et  per  illos 
et  nos  fundatis  pariter  et  dotatis,  nostris  postpositis  supli- 
cacionibus  provideri  conspicimns,  qui  pro  dignis  personis  et 
providis  ob  honorem  et  utilitatem  ecclesiarum  ipsarum  nosti'os 
dirigimus  intercessus. 

Eeg.  250  f.  56  V. 

Erinnert  an  Urgel.  Tarazona  und  Lerida.  Letztere  Kirche  wurde  erst 
auf  Bitten  des  Infanten  Pedro  und  jetzt  auf  Bitten  des  Erzbischofs  Johannes 
der  Provision  vorbehalten,  aber  postpositis  precibus,  die  er  fiii-  seinen  Xanzler 
Gaston  episc.  Oscensis  getan  hat.  Bittet  dringend  diesem  die  angesehene  imd 
reiche  Pfriinde  zu  geben.  Dat.  Barchinone  Vni.  idus  Septembris  anno  domini 
miUesimo  CCCXXVU.  Ich  ftihre  hier  ein  Stiick  aus  dem  Reg.  1293  (Pedros  IV.) 
vora  .Jahre  1353  an,  aus  einer  Gesandschaft  an  Innocenz  VI.  Dieselbe  Bitte  war 
mit  derselben  diisteren  Schilderung  schon  an  Cleraens  VI.  gesandt  und  von 
diesem  bewilligt  worden: 

Item  diga  al  sant  pare,  quant  dampnatge  se  segueix  al 
senyor  rey  e  ala  sua  cosa  publica  e  ales  esgieyes  de  la  sua 
terra  per  rahon  de  les  provisions  de  les  prelatures  e  altres 
dignitats  e  beneficiis  ecclesiastichs  de  la  dita  sua  terra,  que 
son  estades  per  los  predecessors  del  sant  pare  e  per  ell  es 
fan  tot  dia  en  persones  estranyes,  per  tal  con  los  prelats  e 
les  persones  estranyes,  a  qui  es  provehit  de  les  dites  esgleyes, 
son  daltra  lengua,  les  gents  de  la  terra  nols  entenen,  e  pits 
que  es,  que  noy  aturen,  per  que  quaix  totes  les  esgieyes 
romanen  desertes  e  no  si  fa  axi  servey  de  Deu,  con  deuria, 
els  hedeticis  caen,  e  la  ospitalitat  cessa  de  fer,  la  on  fer  se  deu. 
E  ala  perfi  los  sotmeses  del  senyor  rey,  que  son  abtes  e  que 
serien  profitoses  en  los  cousells  e  affers  del  senyor  rey  e  dela 
sua   cosa  publica    e  qui   treballarien  volenterosament  e  estu- 

a)  So  der  merkwiirdige  Ausdruck. 


—     839     — 

diosa  en  sciencia  literal,  quaix  desperan,  que  no  obtendrien 
deles  dites  prelatures  ni  beneficis  ni  .  .  .  ab  que  puguen 
aturar  en  estudi,  cessen  destudiar  e  de  acquirir  sciencia,  don 
la  terra  del  dit  senyor  es  depauperada  de  persones  letrades 
e  de  moneda,  la  qual  nes  treta  per  les  dites  persones  estranyes, 
et  la  qual  hi  romandria,  si  deles  dites  prelatures  et  bene- 
fets  era  provehit  a  persones  naturals  del  dit  senyor  rey,  ab 
les  quals  se  nodriria  molt  fill  de  bon  hom,  qui  profitaria  ab 
la  ajuda  de  Deu  en  la  sancta  esgleya. 


XVII.  Zur  Grescliichte  der 
aragouesischeu  Kircheupolitik 

(ProYinzialkonzilien,  Inquisition  usw.). 


520.  Statut  Jayines  II.,  betr.  Ausrottuiia:  aller  Haretiker  aus 
seiiieu  Landern.    Barcelona  1292  April  22. 

Quoniam  fidei  catholice  defeudende  pariter  ac  promo- 
vende  sanctum  negocium  illos  potius  viriliter  decet  assumere, 
quibus  ex  officio  potestatis  et  dignitatis  incumbit  tanta  cir- 
cumspeccione  regere  et  gubernare  subiectos,  ut  ab  infidelium  non 
solum  violentiaset  etiam  fraudulenta  conserventur  inmunes  et 
sic  terrena  potestas  celesti  potestati,  a  qua  esse  dinoscitur, 
devote  subieccionis  obsequium  ac  fidelitatis  debitum  reddere 
fideliter  comprobetur:  Nos  Jacobus  Dei  gracia  rex  Aragonum  et 
Sicilie  etc.  volumus  et  ordinamus  ac  presenti  statuto  invio- 
labiK  atque  perpetuo  firmiter  stabilimus,  quod  omnes  heretici, 
cuiuscumque  secte  nomine  censeantur,  eliminentur,  extii^pentur 
et  exterminentur  de  cunctis  terris  et  locis  dominacioni  nostre 
subiectisi)  .  .  .  Dat.  Barchinone  X.  kalendas  Madii  anno  quo 
supra  [1292]. 

Eeg.  92  f.  39.  Aus  friilierer  Zeit  gebe  ich  noch  beifolgendes  wegen 
der  Personlichkeit  und  des  Inhaltes  interesante  Stiick,  das  unter  die  CED  Jaymes  II. 
geraten  ist,  wahi-end  es  der  Zeit  um  1259 — 1263  angehort,  in  der  auch  der 
R.  de  Pompiano  ofter  vorkommt: 

G[uido]  Dei  gracia  sancte  Narbonensis  ecclesie  archie- 
piscopus  dilecto  sibi  in  Christo  nobili  viro  R.  de  Pompiano 
vicario  RossUionis  salutem  in  domino  Jhesu  Christo.  Super 
hiis,  que  nobis  mandastis  de  occupatione  bonorum  illorum, 
qui  suspecti  sunt  de  heresi  et  etiam  condempnandi,  ad  vos 
apud  Salsas  vel  alibi  non  possumus  venire  nec  locum  vobis 


1)  Befehl  an  alle  Beamten  die  Inquisition  zu  unterstiitzen. 


—     841     — 

assigiiare,  cum  inqiiisitores  ad  presens  dicto  negocio  non  pos- 
sint  intendere,  set  post  paucos  dies  messibus  collectis  manda- 
bimus  dictis  inquisitoribus,  quod  procedant  ad  condempnacio- 
nem  eorundem,  prout  videbitur  expedire.  Et  diem  certam 
nos  et  dicti  inquisitores  vobis  mandabimus  domino  concedente. 
Dat.  Narbone  V.  idus  Julii. 

CED  4167.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Sclireiber  ist  der  spatere  Papst 
Clemens  IV. 

Am  7.  Juni  1298  befiehlt  Jayme  dem  Bernardus  de  Montepauone,  da 
fr.  Bemardus  Peregrini  [der  Gesandte  an  Benedikt  XI.  vgl.  Abschnitt  11]  de  ord. 
Pred.  ad  inquirendimi  contra  hereticos  a  sede  apostolica  deputatus  nach  Mon- 
taneas  de  Pratris  will  und  da:  nosti'a  intersit  crimen  huiusmodi  fidei  cathoUce 
contrarium,  que  bonorum  nostrorimi  omnium  verum  fimdamentum  existit,  sine 
quo  placere  Deo  non  possimus,  dass  er  ihm  300  Sol.  aus  den  Einkiinften  seiner 
Bajulie  gebe.     CRD  490. 

521.  Erzbiscliof  Rodericus  von  Tarragoiia  ac  totum  provin- 
ciale  couciliuni  Terraconense  an  Jayme  II.:  Statuten  gegen 
die  kirchliche  Freiheit,  die  in  Katalonien  erlassen  und  voni 
Konig  bestiitigt  wurden;  Bitte  an  den  Konig  um  Aufhebung; 
Zulassung  einer  Konzilskommission  seitens  des  Konigs,   die 

bei  ihm  Aorstelliir  werden  soll.     (1304?)  Miirz  31. 

Nuper  excellentie  vestre  notificavimus  per  nonnullas 
personas  seculares  de  Catalonia  ivisse  edita  quedam  statuta 
contra  ecclesias  et  personas  ecclesiasticas  et  in  derogationem 
et  subversionem  ecclesiastice  libertatis,  que  per  vestram  cel- 
situdinem  fuerunt  etiam  confirmata.  Super  quibus,  ut  ea  dig- 
naremini  revocare,  vobis  humiliter  duximus  supplicandum. 
Quam  supplicationem  magnificencia  vestra  benigne  admittens 
voluit  et  ordinavit,  ut  XV.  die  post  instans  festum  pasce  con- 
tinue  numeranda  ad  civitatem  Ilerdensem  ad  vos  mitteremus 
nuncios  nostros  sollempnes,  qui  super  revocatione  seu  de- 
claratione  predictorum  statutorum  tractarent  cum  vestra  regia 
magestate  .  .  .  Dat.  Terracone  pridie  kalendas  Aprilis. 

CRD  11504.  Die  Abgesandten  sind  A[rnaldus]  Dertusensis,  R[aimundus] 
Valentiilus,  fr.  G[uilelmus]  Urgellensis,  P.  Ilerdensis  episcopi,  fr.  R.  de  Rippoll,, 
magister  HospitaHs,  fr.  Berengarius  de  Cardona  magister  milicie  Teinph,  Hugo- 
de  Cardona  archidiaconus  Barchinonensis.  Am  friihesten  stirbt  von  diesen  A. 
Dertusensis  (am  20.  JuU  1306).  Von  den  in  Betracht  kommenden.  ersten 
Jahren  des  Jahrhunderts  past  1304  am  besten  zu  der  Angabe  am  Schluss  des 
Briefes.     Damals  war  Ostem  am  29.  Mai'z. 


—     842     — 

522.  Gravamina  des  Provinzialkoiizils  iind  Antworten  des  Konigs : 
Laien  empfangen  die  Primiciae;  Besteuerung  kirchlichen  Be- 
sitzes;  Cenae,  die  Laien  von  Kirchen  und  Klostern  verlangen; 
Terhinderung  der  Legate  zu  kirchlichen  Zwecken;  Monche 
miissen  inPersonalsachen  vor  das  weltliche  Gericht;  Weigerung 
bei  der  Miinze  in  Barcelona,  von  der  die  Kirche  einen  Zehnt 
zieht,  beim  Kauf  des  Silbers  einen  Kleriker  zuzuziehen; 
Baronenehmen  yasallen  aus  kirchlichen  Besitz;  Yerbot,  kirch- 
liche  Einkiinfte  aus-  oder  einzufiihren.     (1304:  J) 

Hec  inter  alia  sunt  gravamina,  que  ecclesiis  et  ecclesi- 
astici.s  personis  inferuntur,  super  quibus  suppKcant  dominus 
archiepiscopus  et  totum  provinciale  concilium  Terraconense 
per  celsitudinem  regiam,  ad  quam  hoc  specialiter  pertinet, 
de  oportuno  remedio  provideri. 

Primo  in  plerisque  locis  provincie  Terraconensis  laici 
recipiunt  primicias,  que  debentur  ecclesiis  et  que  per  laicos 
regi  ministrari  non  debent,  de  quibus  eciam  nullam  reddunt 
ecclesiarum  rectoribus  vel  episcopis  racionem,  quasque  fre- 
^uenter  in  proprios  usus  convertunt. 

Laici  consueverunt  recipere  primicias  in  Aragonia  a 
ianto  tempore,  quod  iu  contrarium  hominum  niemoria  non 
existit  .  .  .  Habet  expediri  in  curia  generali  .  .  . 

Item  in  plerisque  locis  .  .  .  laici  in  omnibus  suis  questiis, 
talliis  et  collectis  talliant  clericos  .  .  .  non  solum  racione  bo- 
norum  patrimonialium  .  .  .  set  eciam  racione  bonorum,  de 
quibus  ipsorum  beneficia  suut  dotata  .  .  . 

Cum  diversa  sint  .  .  .  consuetudines  locorum  super  Ims, 
exprimantur  loca  .  .  . 

Item  multi  barones  et  alii  recipiunt  ab  ecclesiis  et  mo- 
nasteriis  cenas  seu  albergas  forciatas  et  aliquoeiens  bis  vel 
ter  in  anno  et  quandoque  iuxta  .  .  .  taxationem  eorum  recipiunt 
inde  peccuniam  violenter,  ita  quod  frequenter  immo  quasi 
communiter  ad  maiorem  quantitatem  ascendunt  tales  cene, 
,  .  .  quam  ascendat  procuratio  episcopi  .  .  . 

In  Aragonia  prohibitum  est,  .  .  .  in  regno  Valencie  non 
fit  .  .  .  Exprimantur  persone  et  providebitur  .  .  . 


—     843     — 

Item  officiales  vestri  .  .  .  in  aliquibus  locis  .  .  .  non  per- 
mittuut,  quod  super  causis  testamentariis  eciam  in  relictis 
ad   pias    causas    recursus  ad  curiam  ecclesiasticam  habeatur. 

In  relictis  ad  pias  causas  intelligit  dominus  rex,  quod 
eleccio  sit  actoris. 

Item  compeUunt  religiosos  eciam  in  mere  personalibus 
coram  se  de  ipsis  querelantibus  respondere  .  .  . 

In  exemptis,  cum  esset  difficile  ad  summum  pontificem 
habere  recursum,  trahuntur  ex  consuetudine  coram  curia  se- 
culari  .  .  . 

Item  magister  monete  vestre,  quam  cudi  facitis  Barchi- 
none,  non  permittit  illam  personam,  que  in  toto  computo 
ipsius  mouete  consuevit  et  debet  interesse  pro  ecclesia 
Barchinonensi,  que  de  toto  lucro  ipsius  monete  decimam  re- 
clpere  debet,  in  empcione  vel  extimacione  argenti  .  .  . 
interesse  .  .  . 

Scribatur  baiulo  generali,  quod  vocato  capitulo  Barchi- 
nonensi  recipiat  testes  .  .  .  ad  probandum,  quod  usi  fuerint 
privilegiis  .  .  .  predictis. 

Item  barones  et  milites  recipiunt  homines  in  comanda 
et  in  vassallos  in  locis  ecclesiarum. 

In  Aragonia  uon  fit ;  in  Cathalonia  petant  in  curia 
generali  .  .  . 

Item  supplicant,  quod  revocentur  prohibiciones  .  .  . 
tocius  provincie  de  fructibus  .  .  .  sive  proventibus  ecclesiarum 
non  extrahendis  vel  introducendis. 

lam  est  provisum  .  .  . 

CRD  467  s.  f.  Or.  Ausfert.  Pap.  Die  Datierung  ist  unsicher.  Vielieiclit 
gehort  das  Stiick  zu  den  Klagen,  die  das  Pro^inzialkonzil  dem  Konig  vortragen 
liess.  Vgl.  vor.  Nr.  Jedenfalls  doch  nicht  viel  spater,  da  die  Regelung  dieser 
Dinge  wohl  bald  nach  den  italienischen  Ziigen  erfolgt  ist.  Der  Titel  des  Stiickes 
lautet:  Peticiones  cleri  et  responsiones  regis  ad  eas. 

523.  Erzbischof  Rodericus  voii  Tarragona  aii  Jayme  II.:  bittet 

um  Geleit  fiir  zwei  Bischofe  zum  Proviuziallionzil.  Tarragona 

(1305?)  Januar  15. 

.  .  Yestre  excellencie  preseutibus  intimetur,  nos  convo- 
casse  episcopos  et  prelatos  nostre  provincie  Terraconensis  ad 
concilium,   quod  in  proximo   in  nostra  Terraconensi   ecclesia 


—     844     — 

intendimus  celebrare.  Verum  cmn  venerabiles  fratres  nostri 
Pampilonensis  et  Calagurritanus  episcopi  absque  periculo, 
ut  asseritur,  non  audeant  accedere  pro  dicto  concilio  ad  ec- 
clesiam  memoratam,  vestre  magniliencie  humiliter  supplicamus 
quatenus  predictis  episcopis  velitis  de  securo  conducto  per 
vestras  literas  providere  .  .  .  Dat.  Terracone  XYIII.  kalendas 
Febroarii. 

CRD  10403.     Or.  Pap.  Ssp. 

524.  Jayme  II.  aii  Erzbischof  Roderich  uiul  Proviiizialkonzil 
voH  Tarragoiia:  hittet  dringend  uin  Ahschaifnng  mehrerer 
Konstitutionen  friiherer  Konzilieu  oder  ihres  Misshrauches, 
wodurcli  deni  Staate  starker  Ahbrucli  getau  ist.    Ricla  (1304)5 

Januar  30. 
Jacobus  etc.  reverendo  ac  venerabilibus  in  Christo  patri- 
bus  ac  dilectis  Rodericho  .  .  .  Terrachonensi  archiepiscopo, 
suffraganeis  episcopis,  abbatibus,  capitulis  ceterisque  ecclesi- 
asticis  ac  religiosis  personis  in  concilio  Terrachonensi  con- 
gregatis  vel  etiam  congregandis  sahitem  et  benevolenciam 
suani  in  perpetuum.  Ad  regie  serenitatis  pervenit  auditum, 
qualiter  vos,  reverende  pater  Terrachonensis  archiepiscopus'*), 
et  vos,  venerabiles  episcopi,  cum  personis  aliis  supradictis 
generale  in  Terrachonensi  civitate  pretacta  concilium  intendi- 
tis  celebrare,  per  quod  quippe  indubitanter  tenet  spei  nostre 
fiducia  per  vos  personas  siquidem  probate  discrecionis  et 
providencie  in  melius  emendari  et  corrigi  constituciones  aU- 
quas  editas  in  Terrachonensibus  conciliis  in  preterito  celebra- 
tis  seu  abusus  earum,  que  nimis  animabus  quamplurium 
occasionem  sinistram  perverse  eas  intelligencium  astucia  hac- 
tenus  induxerunt  ac  regnorum  et  terrarum  nostrarum  statum 
prosperum  multipliciter  perturbarunt  nec  non  iurisdiccionibus 
temporalibus  nostris  nocumentum,  immo  diminucionem  .  .  . 
contra  ius  et  iusticiam  protulerunt,  ut  vobis  vel  maiori  parti 
vestrum,  cum  quibus  circa  ista  sepius  contulisse  recolimus, 
.  .  .  res  ipsa  experimento  notoria  manifestat.  i)  .  .  .  Dat.  in 
Ricla  ni.  kalendas  Februarii  anno  domini  MCCC  quarto. 

534  a)  So  Eeg. 


.534  1)  Sollen  fiir  Abhilfe  sorgeu. 


—      845     -       ■ 

Eeg.  235  fol.  184;  fol.  185  bittet  er  Bischof  von  Valencia  driugend  am 
Konzil  teilzimehmen,  ut,  prout  pro^ide  patemitati  vestre  \-idebitur,  circa  corri- 
genda  in  consilio  .  .  .  operam  .  .  .  impendatis.  Dasselbe  datum.  An  Bischof 
A.  von  Tortosa,  Maitin  von  Huesca,  Petrus  von  Lerida,  Poncius  Vicensis  imd 
Bernardus  von  Gerona:  sollen  fiir  Abanderurg  sorgen.  Scire  preterea  vos 
volumus,  quod,  si  secus  cuiusvis  induccione  fuerit  ordinatuin,  rem  non  paciemur 
sub  conivencia  pertransire,  ut  fecimus  usque  modo.  —  Gegen  den  Erzbischof 
hatte  der  Konig  auch  sonst  sich  zu  beklagen. 

525.  Bischof  Martiiius  voii  Hiiesca  an  Jaynie  II.:  iiahm  am 
Provinzialkouzil  teil,  weil  es  hiess,  das  Konzil  soUe  zur  Be- 
eintraclitigung  der  k6nig:lichen  Reclite  gehalten  werden,  alle 
Bischofe  waren  bestiirzt  iiber  diese  Anschuldigung;  keiner 
wolle  den  Konig  kriinken;  Schreihen  des  Konzils  an  den 
Konig.     Tarrairona  (1315  J)  Februar  20. 

Revereadus  pater  archiepiscopus  Terraconensis  me  re- 
pente  et  festinanter  ad  concilium  evocavit  et  receptis  quibus- 
dam  vestris  litteris  apud  Oscam,  in  quibus  innui  videbatur, 
quod  dictum  concilium  debebat  fieri  in  iurisdiccionis  vestre 
et  vestrorum  non  modicum  detrimentum,  fui  quam  pluri- 
raum  conturbatus.  Et  quamquam  me  possem  rationabiliter 
excusare,  nec  proponerem^)  ad  dictum  concilium  convenire:  ex 
hiis  taraeu,  que  iu  vestris  continebantur  litteris,  fatiens^)  de 
necessitate  virtutem  apud  Terraconam,  ubi  mandatum  erat  dic- 
tum  concilium,  declinavi.  Et  cum  essemus  in  tractatu  concilii, 
vidi  dominnra  arciiiepiscopum  et  alios  episcopos,  qui  ibi  ade- 
rant,  valde  turbatos  de  hiis,  que  dominationis  vestre  celsitu- 
dini  per  aliquos  emulos  proposita  adulatorie  fuerant  et  sug- 
gesta,  sicut  vestre  littere  indicabant.  Et  vidi,  quod  nuuquam 
ascendit  in  cor  alicuius  prelati,  nec  ego  specialiter,  qui  factu- 
ram  vestram  me  reputo,  pro  oculo  capitis  consentirem,  ^) 
quod  aliquid  in  diminutionem  seu  derogatiouem  mage- 
statis  regie  ordinaretur  in  coucilio  memorato:  ymo  domi- 
nus  archiepiscopus  palam  locutus  est,  quod  cicius  renunciaret 
archiepiscopatui,  quam  in  aliquo  oifenderet  regiam  magestatem. 
Et  si  alique  preiudicia  sibi  fuerant  per  ballivos  vestros  in 
civitate  vel  in  campo  Terrachonensi  forsitan  irrogata,  que 
«redebat  vobis  ignorante  fore  commissa:  supplicaret  humiKter 

■523  a-)   So   Or. 


-     846     — 

et  per  coucilium  faceret  supplicari  uiagestati  regie,  quod  ea 
dignaremini  tacere  emendari.  Et  super  hiis  dictus  dominus 
archiepiscopus  et  totum  concilium  scribent  vobis.  Yaleat  et 
vigeat  preclara  raagestas  regia  per  tempora  longiora.  Dat. 
Terracone  X.  kalendas  Moroii. 

CRD  10747.  Ur.  Pap.  Ssp.  Wahrscheinlich  rdmtnt  er  doch  Bezug  aiif 
das  kdnighche  Schreiben  in  der  Anm.  zum  Briefe  vom  30.  Januar  1305. 

526.  Jayiiie  II.  aii  Erzbischof  Rodericus  von  Tarragoiia  und 
Proviuzialkonzil:  Dank  fiir  ihr  8chreiben,  wonach  sie  den 
Missbrauch  der  Konstitutionen  des  Konzils  bestrafen  werden. 

Cahitayud  (1304)5  Marz  1. 

Rescriptivam  litteram  vestram  ad  littere  nostre  tenorem 
vobis  olim  directe  .  .  .  solita  benignitate  recepimus  .  .  .  et 
quippe  multum  occurrit  nostris  affectibus  placitum,  quia 
vestros  cognoscimus  animos  ferventibus  vohmtatibus  ordina- 
tos  ad  agenda  ea,  que  di\T.no  placeant  maiestati,  que  dominii 
nostri  prosperitatem  respiciant  et  que  salutem  populorum 
vobis  spiritualiter  subiectorum^)  inducant,  et  quod  abutentes 
constitutionibus  Terraclionensis  ecclesie  ad  rectitudinis  semi- 
tam  convertetis  •  •  .^)  Dat.  Calatayubii  kalendis  Marci  anno 
domini  MCCC  quarto. 

Reg.  235  f.  91'^'.     Leider  fehlt  die  rescriptiva  littera. 

527.  Jaynie  II.  an  Bischof  Petrus  von  Tortosa:  Aufforderung, 
gegen  Joliannes  de  Podio  einzusclireiten;  der  70jalirige  Manu 
ist  Fatalist,  glaubt  uicht  an  die  Auferstehung ,  hat  jahre- 
lang  niclit  gel)eichtet,  totete  zwei  Mensclien  und  veranlasste 

Aufstiiude  in  Tortosa.  Calatayud  1307  October  31. 
Jacobus  et.  venerabili  in  Chiisto  patri  Petro  divina  pro- 
videncia  Dertusensi  episcopo  etc.  Noveritis  nobis  presentatam 
et  oblatam  fuisse  quaudam  sedulam,  quam,  prius  ea  registrata 
in  registris  nostris^),  vobis  mitimus  presentibus  interchisam, 
in  qua  quedam  conscripta  videmus,  que,  si  veritatem  contiuent, 
Johannem  de  Podio  de  crimine  heresis   denigrant    pariter    et 

.526  a)  Tolgt  wieder  salutem.  —  527  a)  go  der  stark  gekiirzte.  aber  verstandliche 
Ausdruck. 


526  1)  Er    halte  sie    fiir    kluge    und  vorsichtige  Manner:    aber  er    miisse  so 
schreiben  -wegen  des  starkeu  Missbrauches  der  Konstitutionen. 


—     847     — 

inculpant.  Cumque  contenta  in  sedula  memorata,  in  quantum 
heresim  sapiunt  pro  crimine  ecclesiastico  censeantur:  ideo  hec 
vobis  previdimus  remittere.  Vos  autem  procedatis  super  hiis, 
prout  vobis  videbitur  racionabiliter  faciendum.  Dat.  Calatayubii 
n.  kalendas  Novembris  anno  domini  MCCC  septimo. 

Tenor  vero  dicte  sedule  sequitur: 
Diu  en  Jo.  des  Puig,  que  el  dia,  que  hom  naix,  es  fadat 
o  destinat,  sis  deu  hom  salvar  o  no.  Eaxi  ni  bones  obres, 
quel  hom  fa(;a,  lo  poden  aportar  a  salvacio  ni  males  lo  poden 
aportar  a  dampnacio:  tot  axi  com  si  hom  pren  .C.  canters 
daygua,  on  naja  de  majors  e  de  migans  e  de  menors,  pus  que 
tots  son  plens  axi  a  compliment  lo  menor  con  lo  miga  con 
lo  maior,  be  que  en  lo  miga  o  en  lo  major  aja  mes  aygua. 
E  qui  les  dites  paraules  e  go  que  el  diu,  creu,  es  desesperat 
de  la  gracia  de  Deu.  Encara  que  no  creu  resurreccio  e  axi 
es  heretge  e  pot  hom  aver  creeni^-a  e  ver  enteniment,  quel  dit 
Jo.  dez  Puig  axiu  creu,  com  les  paraules  diu.  Car  per  obra  e  per 
la  sua  vida  o  a  mostrat  eu  mostra  manifestament  e  notoria,  car 
el  es  hom,  qui  ha  edat  de  LXX  ayns  o  prop  e  no  sab  hom 
en  Tortosa  ni  en  son  terme,  que  hanc  se  confessas  ni  a  cap 
de  Y  ayns  don  almoyna  ni  vaja  a  missa  una  vegada.  Encara 
que  publicament  de  ses  mans  a  morts  II  homens  en  feu 
ociure  a  son  frare  en  Berengar  dez  Puig.  I.  hom'').  Encara 
que  el  dit  en  Johann  dez  Puig  fo  cap  e  comensament  de  tot 
lo  bando  de  Tortosa,  per  lo  qual  a  mort  CL  homens  a  glay 
p.ocs  mes  o  menys;  e  ago  es  notori  en  Tortosa  e  en  sos 
termens.  Encara  que  es  cert,  que  eyl  se  met  de  nit  en  una 
casa  sens  lum  e  aqui  ab  .1.  libre,  que  te,  ou°)  hom  diverses 
paraules  deyl  e   daltre  .  .  .i) 

Per  que  con  sia  leig  peccat  e  de  mal  exempli  e  que  per 
aquelles  paraules  molts  porien  tost  caure  en  secta  de  heretgia 
fort  mala,  sera  be,  quey  prenats  conseyl. 
Reg.  340  f.  67  V 

b)  Mit  Abkiirzvmgszeicheu.         c)  go  Reg. 


1)  Es  f olgen  eine  Reihe  Zeugen :  Frances  (^liuies  official  de  Tortosa,  en 

;ar  dez  Fonollar  cavaller  usw. 


—     848     — 

528.  Bernardus  de  Al)bacia  iudex  curie  aii  Petrus  de  Monello 
Ticecaucelliirins  uud  iudex  curie:  liat  wider  den  3Iissbrauch 
der  Konzilskonstitutioneu  von  Tarraarona  und  i^egen  die  ge- 
planten  neueii  protestationes  geniaclit  und  durcli  B.  de  Fo- 
noyllario  dem  Konig  gesandt.     Tarragona  (vor  1308  Ende). 

Cum  clerici  infra  dominacionem  domini  regis  constituti 
diversimode  abutuntur  constitucionibus  editis  in  conciliis 
Terrachonensibus  tam  contra  officiales  domini  regis  quam 
contra  alios  et  a  pluribus  diceretur  et  esset  comunis  oppinio, 
quod  modo  volebaut  facere  quasdam  constituciones  prioribus 
nequiores,  ego  propter  zelum,  quem  gero  ad  ius  domini  regis 
conservandum  feci  quasdam  protestaciones,  quas  venerabilis 
-dominus  Bernardus  de  Fonoyllario  domino  regi  mittit.  Quod 
Jiabuerunt  valde  molestum  omnes  in  dicto  concilio  cougregati 
et  specialiter  dominus  Talentinus  episcopus  .  .  .  Dat.  Terra- 
clione  die  martis  post  festum  katedre  s.  Petri. 

CED  888  s.  f.  Or.  Pap.  Die  DatieruDg  der  Zeit  der  beiden  Staats- 
jnamier  entsprechend.  Im  Archiv  befindet  sich  ein  kleines  Heft,  das  eine 
Schrift  gegen  die  Konstitutiouen  enthalt,  beginnend:  Quoniam  exempla  preterita. 
Sie  ist  an  Erzbischof  Eodericus  und  seine  Suffragane  gerichtet,  muss  also  vor 
1308  Ende  geschrieben  sein.  Ob  es  die  Arbeit  des  B.  de  Abbacia  ist?  Aller- 
•dings  hat  sie  B.  de  Fonoilario  ld  seinem  Namen  vorgetrageH.  Die  Kon- 
■stitutionen  dienen,  heisst  es:  ad  usurpandum  eius  (d^s  Kouigsj  iurisdicciones 
■et  vobis  ipsis  indebite  applicandum.  Die  Konstitutionen  nennt  er  destitutiones 
sacre  pagine  sacrisque  canonibus  et  iegibus  obviantes  et  multiplicibus  laqueis 
innodatas  ad  miseras  animas  captivandas  .  .  Constitutiones  per  vos  promul- 
•gate  .  .  .  puniimt  innocentes.  Et  pro  uno  nocente,  infra  alicuius  civitatis,  castri 
vel  \ille  liinites  comorante  ceteris  infra  dictos  limites  presentibus  quamquam 
innocentibus  subtrahunt  benefficia  et  ecclesiastica  sacramenta,  quod,  quantum 
sit  naturalis  [iuris]  et  utriusque  dissonum  equitatis,  que  non  permitet  aUum  pro 
alio  preg[r]avari  set  sanxit  pocius  relinqui  nocentis  facinus  impunitum  quam 
opprimere  innocentem ,  avertatis  vos ,  dictarum  constitucionum  conditores ! 
Avertatis  insuper,  quomodo  directo  sacrosancte  Eomane  ecclesie  constituciouibus 
contradieunt  prohibentibus  pro  debito  alicuius  privati  ecclesiam  seu  locum  ali- 
quem  ecclesiastico  subici  interdictol  Et  tamen,  ut  vos  uostis,  constitucio  edita 
a  minori  superioris  constitucionem  non  potest  tollere  nec  ei  in  aliquo  derogare, 
cum  inferior  in  superiorem  potetatem  nequeat  exercere,  quln  eciam  nec  in 
parem.  cum  sit  contra  natui'am,  quod  ser^-us  tollat  legem  domini  .  .  . 

Ceterum  iuxta  dictas  constituciones  pro  delicto  unius  extranei  et  privati 
tota  civitas,  in  qua  forsan  morantur  centum  milia  innocentes  ecclesiastico  subi- 
ci[un]tur  interdicto  et  ipsis,  ut  est  dictum,  ecclesiastica  sufragia  subtrahuntur. 
Set   pro    dolor.    verendum    est,    ne   vos    et   predecessores  vestri  dictis  conciliis 


—     849     — 

presidentes,  in  quibus  fuerunt  dicte  constituciones  edite  et  postea  confirmate,  lucri 
causa  .  .  .  forte  in  hac  parte,  que  vestra  sunt  non  que  Jhesu  Christi,  ad  conden- 
dum  easdem  fueritis  pocius  quam  iusticie  zelo  ducti,  quod  ex  hoc  deprehenditur 
evidenter.  Nam  cum  constitucio  debeat  esse  comunis,  vos,  dicti  presidentes, 
dictas  constituciones  tantum  ob  vestri  et  vestrorum  hominum  comodum  in- 
duxistis,  a  fructu  ipsius  constitucionis,  si  fructus  iiuncupari  [possunt],  alios 
penitus  excludentes  .  .  .  Deus  etenun  omnipotens,  cuius  occulis  omnia  nuda 
sunt  et  comperta,  mala  Sodomorum  noluit  iudicare,  donec  fuerint  iudiciario 
ordine  probata,  relinquens  exemplum  prelatis,  ne  precipitosi  essent  in  negociis 
examinandis  et  sentenciis  proferendis,  maxime  ubi  agitiir  de  tanta  pena,  qualis 
est  separacio  a  corpore  Christi  et  communione  ecclesie,  qua  pena  nulla  ma- 
ior  in  ecclesia  reperitur  .  .  . 

529.  Grunde  fiir  die  Abweseiiheit  des  Bischofs  (Franciscus) 
von  Tortosa  vom  Hofe:  als  neugewiihlter  Bischof  konnte  er 
sich  der  geistlichen  und  weltlichen  Verwaltung  seiner  Diozese 
wegen  vieler  Abhaltungen,  besonders  der  Teniplerkonzilien, 
nicht  widnien;    dann   ist   er   wegen   der  Bestatigung  seiner 
Wahl  niit  Schulden   iiberhauft;   wollte  er  koninien,  niiisste 
er  Wucherzinsen  geben.     (1311  Herbst.) 
Hec    sunt    cause   absentie   domini   episcopi  Dertusensis, 
quas   allegat  sacrista  Dertusensis,  procurator  ipsius  episcopi. 
Dicit  et  aserit,  quod  ipse  dominus  episcopus  noviter  est  factus 
episcopus,    quia   adhuc   non    sunt   elapsi  ultra  XUIT.  menses. 
Et  postquam    fuit  factus  episcopus  non  habuit  tempus,  quod 
posset    intendere    circa    ea,    que    expectant   administrationem 
episcopalis  dignitatis  tam  in  spiritualibus  quam  in  temporalibus 
propter  impedimeuta,   que  habuit  pro  negocio  Templariorum, 
quia  pluries.  habuit  interesse  conciliis,  propter  quod  dicta  ad- 
ministracio  pa[s]sa  est  in  pluribus  magnum  dampnum.    Et  nunc 
ad  vitandum  tantum  periculum  dictus  dominus  episcopus  habet 
intendere  ciroa   eam.     Ideo    suplicat   regie   magestati   et   toti 
curie,   quod   debeant  habere  ipsum  excusatum  ex  causa  pre- 
dicta    et    ex    aliis,    que    secuntur.     Est   etiam    alia  causa  ab- 
sentie,  quia  ipse  dominus  episcopus  est  debitis  obligatus  bene 
ultra  XXX.   milia   sol.,    ex   eo    videlicet,    quia   oportuit   eum 
facere   magnas    expensas   in    confirmacione    et    consecracione 
petendis   et  in  conciHis  celebratis  pro  negocio  Temploriorum 
in  tantum,   quod  ipse,   nisi   recipiat  mutuam   peccuniam  sub 
usuris,   non   haberet   expensas   pro    veniendo   ad  curiam  .  .  . 

Finke,  Acta  Aragonensia.  54 


—     850     — 

CRD  s.  f.  801.  Gleichz.  Ausf.  Pap.  Bischof  Petrus  starb  1310  Mai  8. 
Also  muss  das  Sckriftstiick  wohl  1311  im  Herbst  ausgestellt  sein.  Um  welche 
Berufung  es  sich  handelt,  ist  nicht  bestimmt  zu  ersehen. 

530.  Bischof  Poncius  von  Lerida:  Griinde  fiir  die  Tisitation 

des  Klosters  Sexena.  (1312?)  October  16. 

Der  Konig  habe  ihm  die  Klage  seiner  Tochter  Blancha,  Priorin  von 
Sexena  mitgeteUt,  wonach  er  das  Kloster  wider  d.  Privilegien  und  ausserge- 
wohnlich  zu  \^sitieren  beabsichtige.  Der  Konig  wundert  sich  iiber  die  Neuerung 
und  rat  ab;  wenn  der  Bischof  recht  habe,  moge  er  ihn  unterrichten.  Antwort 
des  Bischofs,  dass  es  ihm  sehr  leid  tue,  dass  der  Konig  an  Neuerungen  seiner- 
seits  glaube,  besonders  bei  einem  Kioster,  das  er  wegen  seines  verdienten 
guten  Rufes  und  wegen  der  Konigstochter  Blancha  so  hoch  schatze.  Er  hatte 
die  pflichtmassige  Visitation  angezeigt:  secundvmi  constitutionem  domini  Cle- 
mentis  pape  quinti  edita  in  generali  concLlio  Yiennensi.  Da  er  muss,  so  beab- 
sichtigt  er  diese  bestimmt  abzuhalten.  Da  aber  gegen  die  "Widerstand 
Leistendeu  die  Exkommimikation  angedroht  werde,  so  moge  der  Konig  dies  be- 
denken.  Er  wolle  alle  Erauenkloster  seiner  Diozese  besuchen.  Eine  vorherige 
Anzeige  habe  er  nicht  notig.    Dat.  llerde  XVII.  kalendas  Nouembris. 

CRD  12888.  Or.  Pap.  Ssp.  Poncius  von  Lerida  stirbt  1313  September, 
Freihch  folgt  1322  wider  ein  Poncius.  Doch  vrird  es  sich  wohl  woa.  die 
erste  Visitation  nach  dem  Konzil  von  Vienne  handeln.  Clemens  V.  wird  als 
lebend  angefiihrt. 

531.  Der  Barcelonaer  Archidiakon  Vgo  de  Cardona  an  Jaynie  II. : 
Zweck  der  Confratria  sei  allerdings  Terteidigung  der  Lande 
Jaynies  und  Angritf  der  Sarracenen;  aher  das  unter  ihm 
stehende   Geschwader    i^ehore   zur   Flotte   des   Konigs   von 

Mallorca.  Barcelona  (nach  1315)  Juni  7. 
Noverit  vestra  regia  magnitudo  me  recepisse  quasdam 
litteras  vesti^as,  .  .  .  in  quibus  inter  alia  continetur,  vestram 
regiam  celsitudinem  credere  me  non  ignorare,  quis  et  qualis 
fuit  modus  et  intentio  principalis  in  confratria  ordinata  cum 
assensu  et  auctoritate  vestra.  Et  fuit  talis,  videlicet :  quod 
fiat  armata  principaKter  ad  deffensionem  maritimarum  terra- 
rum  nostrarum  et  gentium  subiectarum  dicioni  vesti-e,  que 
ab  aliquibus  temporibus  citra  per  Sarracenos  graviter  et 
multipliciter  gravate  et  dampnifficate  fuerunt,  et  ad  offen- 
sionem  Sarracenorem  predictorum  .  .  .  Verum  est  .  .  .  Set 
dominationem  vestram  credo  recordari,  quod  armata,  que  est 
sub  capitania  mea,  est  ordinata  esse  in  conserva*)  armate 
531  a)  So  Reg. 


—     851     — 

illustris  regis  ^laioricarum.  Et  ad  hoc  nobilis  Gisbertus  de 
Castro  nouo,  qui  ipsam  ducit,  non  venit.  ,  .  .  Si  videmus^ 
quod  insimul  debeamus  dampnifficare  maritimas  regis  Granate, 
vel  ire  ad  strictum  de  Gibeltar  vel  etiam  insultum  facere  in 
maritimis  Baberie,  faciemus,  quod  poterimus  .  .  .  Dat.  Barchi- 
noue  VII.  idus  Junii. 

CKD  11700.  Or.  Pap.  Ssp.  Durch  dieses  Stiick  soU  aiif  das  reiche 
Material   iiber   die  Confratria   im   Archiv    zu   Barcelona   hingewiesen   werden. 

532.  Jayme  II.  an  deii  Inquisitor  von  Mallorca:  Empfang 
seines  Briefes  iiber  einen  Haretiker,  den  er  sofort  In  Ya- 
lencia  gefangen  nehmen  und  ihn  zur  Terfiigung  stellen  lassen 

wird.     Barcelona  1315  Septeniber  27. 

Jacobus  religioso  viro  fratri  Bernardo  [A?]guile  de  ordine 
Predicatorum  inquisitori  in  regno  et  districtu  illustris  Maiori- 
censis  regis  super  pra\dtate  heretica  a  sede  apostolica  depu- 
tato  etc.  Recepta  litera  vestra  nobis  destinata  super  facto 
cuiusdam  vocati  Bartholomei  de  Ulmis,  increpati  de  crimine 
heretico,  vobis  respondemus,  quod  statim  per  iusticiam 
Valentinum,  cui  super  hoc  specialem  literam  per  cursorem 
nostre  curie  misimus,  prelibatum  Bartholomeum  capiendum 
mandavimus  et  ad  nos  remitendum  sub  fida  custodia,  ut  de 
eo,  quod  expediens  fuerit,  fieri  faciatis.  Dat.  Barchinone 
V.  kalendas  Octobris  anno  domini  MCCCXV. 

Reg.  342  f.  243. 

533.  Jayme  II.  an  Erzbischof  Exiniinus  von  Tarragona  und 
die  Biscliofe  im  Provinzialkouzil:  Yerordnung  gegen  die, 
welche  zur  Y ermeidung  von  weltlicher  Sti*afe  Kleriker  werden; 
Bitte  des  verstorbenen  Erzbischofs  die  Verordnung  zu  si- 
stieren,  da  er  selbst  vorgehen  wolle;  das  sei  geschehen; 
Forderung,  diese  skandalose  Gewohnheit  zu  befriedigen.  Xativa 

(1317)8  Februar  4. 

Jacobus  Eximino  .  .  .  Terrachonensi  archiepiscopo  nec- 
non  episcopis  ceterisque  prelatis  in  Terrachonensi  consilio 
proximo  celebrando  cougregandis,  Dudum  considerantes,  quod 
quam  plures  tam  coniugati  quam  alii  pro  clericis  se  gerentes 
in  provincia  Terrachonensi  .  .  .  ad  pene  subterfugium  se  clrie- 

54* 


—     852     — 

cos  exhibentes,  cum  super  excessibus,  quos  seculari  luxu  comi- 
tunt,  ad  publica  protrahuntur,  circumcisis  crinibus  vel  facta 
de  novo  aut  augmentata  tonsura,  ut  possint  impune  delinquere 
seu  circumvenii'e(?)  vindictam  se  pro  clericis  gerentes^)  .  .  . 
sub  certa  forma  provisionem  fecimus  ad  apponendum  medelam 
.  .  .  Sane  cum  iam  dicta  provisio  nostra  servari  inchoaretur, 
ad  nos  missus  dilectus  noster  Arnaldus  de  Cumbis  canonicus 
Barchinonensis  ex  parte  . . .  bone  memorie  Terrachonensis  archie- 
piscopi  nos  attente  rogavit,  ut  in  exsequcione  dicte  provi- 
sionis  nostre  mandaremus  supersedere,  quoniam  ipse  archie- 
piscopus  in  proximo  tunc  futuro  Terrachonensi  concilio,  quod 
propter  hoc  intendebat  specialiter  convocare,  .  .  ,  curaret  in 
predictis  salubriter  providere  .  .  .  Propter  cj[uod  nos  .  .  .  in 
eis  supersederi  mandavimus,  ut  rogavit.  Yerum  cum  dictus 
archiepiscopus  morte  preventus  premissa  adimi^lere  nequiverit, 
propterea  vobis  super  hoc  providimus  describendum.  Cum 
itaque  vos  specialiter  in  dicti  congregacione  concilii  ad  ea 
»efficaciter  debeatis  intendere,  .  .  .  precamur,  quatenus  sic 
■predictis  .  .  .  obviare  curetis,  .  .  .  quod  per  tales,  si  fas  est 
■dicere,  clericos  in  terris  nostris  pax  et  iusticia  non  turbentur 
:set  tollantur  buiusmodi  scandala  ^)  .  .  .  Dat.  Xative  II.  nonas 
iFebruarii  anno  domini  MCCC  XVII. 

Reg.  244  f.  228  V.  f.  229  erhalt  Bemard  des  FonoUar  den  Auftrag  die 
ioniglichen  Wiinsche  auf  dem  Konzil  zu  vertreten.  Einer  der  schhmmsten 
Falle  ereignete  sich  im  Jahre  1300  (CED  936):  Ponc  Fibla,  qui  fo  en  temps 
ipassat  cambiador  de  Yalencia,  es  pres  .  .  .  per  co  cor  sabate  (machte  Bankerott) 
.ab  grans  quantitats  davers,  que  devia  et  tenia  en  comanda,  axi  com  a  cambiador ; 
•per  la  qual  cosa  fo  request  per  los  mercaders  et  creedors,  als  quals  era  obligat 
per  la  dita  raho.  Im  Gefangnis  erkliirte  er:  esser  clergue  et  que  non  devia 
•contra  ell  esser  enantat  per  la  vostra  iiirisdiccio.  Die  Sache  wurde  den  kirch- 
lichen  Organen  iibergeben.  E  segons  que  he  entes,  fo  donada  sentencia,  quel 
dit  en  Pon(,-  Fibla  es  clergue!  De  la  qual  cosa,  senyor,  se  meraveUa  molt  lo 
•conseU,  .  .  .  que  home,  que  sia  lech  et  viva  com  a  lech  et  en  abit  laical  usan 
■daytal  offici  com  cambiador  .  .  .  et  ques  sia  al^at  et  abatut  ab  tan  grans  quan- 
titats  davers  de  les  gents.  que  munta  a  cent  LXXX  mill.  sol.  o  pus.  Der 
-Konig  solle  ihn  richten.     Also  ein  Bankerott  von  180000  soUdi! 

a)  Der  Sinn  ist  erkennbar;  hier  fast  alles  durchlochert. 


')  Erinnert  noch  an  die  constitutiones  contra  raptores  et  invasores  per- 
sonarum  ecclesiasticamm  et  bonorum  und  ikre  Unannehmlichkeit  fiir  seine 
^Offiziale;  bittet  lun  Abschaffung. 


—     853     — 

534.  Jayme  II.  an  Bischof  Petrus  von  Saragossa:  Geruchte, 
dass  der  verstorbene  Johannes  de  Abhacia  kein  Katholik  ge- 
wesen;  soU  den  Inquisitor  Johannes  de  Lotgerio  mit  der 
Untersuchung  beauftragen  und  fiir  Konfiskation  seines  Nach- 

lasses  sorgen.     1317  October  7. 

Jacobus  etc.  venerabili  in  Christo  patri  Petro  divina 
providencia  Cesaraugustano  episcopo  salutem  et  dilectionem. 
Cum  non  expediat,  quod  nos  nec  vos  ea,  que  intelleximus  et 
referuntur  de  facto  Johannis  de  Abbacia  quondam,  videlicet 
quod  non  erat  verus  catholicus,  pertransire  occulis  conniven- 
tibus  permitamus :  ea  propter  visum  est  nobis,  quod  vos  omni- 
mode  mittere  debeatis  pro  religioso  fratre  Johanne  de  Lot- 
gerio  inquisitore  hereticorum  in  provincia  Aragonia,  ut  ad 
ipsam  civitatem  Cesaraugustam  accedat.  Et  cum  inibi  fuerit, 
inquirat  diligenter  super  vita  ipsius  Johannis  de  Abbacia. 
Nam  ex  ipsa  inquisicione  et  indagacione  forsan  aliqua  in 
luceni  provenient,  que  nunc  occulata  et  ignota  existunt,  que 
forent  a  regno  radicitus  extirpanda.  Insuper  etiam,  ut  in- 
veniantur  bona  ipsius  Johannis,  faciatis  in  ecclesiis  ipsius 
civitatis  et  ville  Daroce  denunciari,  quod  quicunque  teneatur 
manifestare  bona  in  posse  eius  existencia,  que  fuerint  dicti 
Johannis  de  Abbacia  infra  certum  tempus  eis  per  vos  in  ipsa 
denunciacione  prefigendum,  alias  quod,  si  ipsi  termino  prefixo 
ea  non  denunciaverint,  excommunicacioni  subiaceant  .  .  . 
Et  sic  de  negocio  ipsius  Johannis  sequeretur  iusticia  et  nos 
et  vos  reddimus  nostrum  debitum  super  eo  .  .  .  Dat.  .  .  . 
sub  sigillo  nostro  secreto,  absente  canceilaria,  nonas  Octobris 
anno  domini  MOCCCOXVH. 

Reg.  234  f.  83^.  ist  ein  Auftrag  an  dilecto  suo  Johaimi  de  Abbacia  iuris 
perito  Cesaraugustano  (1303). 

535.  Erzbischof  Eximinus  von  Tarragona  an  Jayme  II.: 
Empfang  des  koniglichen  Briefes  betr.  Ausfuhrong  der  Kon- 
stitution:  Ad  reformandam,  gegen  die  verheirateten  und  in 
minoribus  lebenden  Kleriker,  Hinweis  auf  die  namentliche 
Monitio;  Schreiben  an  die  Snffragrane  betr.  strenge  Hand- 
habung;  Bereitwilligkeit  weitere  Verordnungen  zn  erlassen. 

1318  September  7. 
Regie   celsitudinis  recepimus  litteras   continentes,   quod, 
cum  nos  in   provinciaU  concilio,    quod  nuper  Terracone  cele- 


—     854     - 

bravimus,  inter  cetera  quandam  fecissemus  constitutionem, 
que  incipit:  „Ad  reformaudam  in  clericis  honestatem",  scribe- 
remus  diocesanis  nostris,  quod  ea  facerent  publicari  et  tam 
ipsi  quam  alii,  qui  eam  in  suis  diocesibus  publicare  fecerunt, 
contra  coniugatos  clericos  et  alios  in  minoribus  ordinibus 
constitutos,  qui  secundum  constitutionem  eandem  siiis  dio- 
cesanis  infra  tres  menses  a  dicte  constitutionis  editione, 
cum  presentes  erant,  vel  inffra  mensem  a  tempore  reditus  se 
non  presentaverant*),  servaremus  eaudem  et  faceremus  in- 
violabiliter  observari,  non  deffendendo  eosdem  ut  clericos,  si 
extunc  reperirentur  in  aliquo  delinquentes,  quin  potius  promite- 
remus  eosdem  per  officiales  vestros  iuxta  eorundem  demerita 
castigari.  Qua  littera  ac  etiam  predicta  constitutione  nec  non 
hiis,  que  fidelis  vester  Bernardus  (^aftbnt  ex  parte  vestra 
nobis  retulit,  diligenter  inspectis,  matura  deliberatione  habita, 
invenimus,  quod  predicta  constitutio  in  sui  forma  habet,  quod, 
quanquam")  infra  tres  menses  a  dicte  constitutionis  editione 
coniugati  clerici  seu  alii  iu  minoribus  ordinibus  constituti 
suis  diocesanis  vel  eorum  officialibus  se  non  presentaverint, 
adhuc  tamen  monendi  sunt  nominatim,  cum  predicte  con- 
stitutionis  pena  solum  ad  monitos  extendatur,  ex  eo,  quod 
dicit:  „et  moneantur  nominatim,"  et  inferius  in  ipsa  con- 
stitucione,  cum  dicit :  „Qui  si  taliter  moniti"  etc.  Et  quia 
etiam  iura  nolunt  aliquem  clericali  privilegio  privari,  nisi 
monitus  fuerit  nominatim.  Noscat  tamen  regia  excellencia, 
quod  scribimus  suffraganeis  nostris,  quod  illi,  qui  dictam 
constitutionem  in  suis  diocesibus  non  publicarunt,  eandem 
faciant,  ut  cicius  poterunt,  publicari.  Et  quod  tam  ipsi 
quam  alii,  qui  eam  publicari  fecerunt,  debeant  eam  inviola- 
biliter  observare,  monendo  nominatim  singulos  clericos  con- 
iugatos  et  alios  in  minoribus  ordinibus  constitutos,  ut  a 
contentis  in  ipsa  constitucione  abstinere  debeant,  ut  extunc, 
nisi  abstinuerint  a  prohibitis  in  eadem,  ab  ecclesia  pro  clericis 
minime  deffendantur.  Et  quanquam  nobis  et  concilio  visum 
extiterit,  satis  fore  provisum  per  constitutionem  prefatam  ac 
per  alia  iuris  media  contra  huiusmodi  clericos  delinquentes ; 
si  tamen  regie  magestati  videbitur  plenius  providendum,  parati 
a)  So  Or. 


—     855     — 

snmus  super  hoc  concilium  convocare  et  adhibere  remedium, 
per  quod  iusticia  in  ipsis  non  pereat  nec  per  eos  scandala 
suscitentur.  Altissimus  personam  vestram  regiam  conservare 
dignetur  incolumem  annis  plenis.  Dat.  in  Vallibus  Vn.  idus 
Septembris  anno  domini  millesimo  CCC^.  octavo  decimo. 

CRD  5975.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Brief  des  Konigs  vom  28.  August  1318 
und  der  Erlass  des  Erzbischofs  an  die  Suffragane  vom  7.  September.    Vgl.  5977. 

536.  Frater  Petrus  Ferdiiiandi  de  Ixar  an  Jayme  n.:  Griinde, 
warum  viele  kleine  Bistiinier  besser  fiir  den  Konig  seien 
als  wenige  grosse;  gerade  die  grossen  Pralaten  emporten 
sich  ieicht;  Belege;  schon  seien  die  aragonesischen  Bischofe 
„kriegerische  deutsche  Pralaten  geworden".  Konige,  die 
gerecht  und  mit  Erfolg  regieren  wollten,  miissten  weder 
machtige  Barone  noch  Bischofe  hahen.  Rat,  mehr  Bistumer 
zu  griinden.     Avignon  1321  Juni  12. 

Sacre  regie  magestati  Aragonum,  cui  sit  honor  in  pre- 
senti  et  gloria  in  futuro,  vester,  si  quid  est,  frater  Petrus 
Ferdinandi  de  Ixar  .  .  .  Recedendo  de  Aragonia  usque 
curiam  Romanam  feci  transitum  per  civitatem  Barbastri,  ubi 
cives  et  probi  homines  exposuerunt  michi  statum  ecclesie  sue, 
quomodo  fuerat  crudeliter  et  indebite  a  vicinis  episcopis 
viduata  et  honoribus  omnibus  expoliata  .  .  .  Tandem  veniens 
ad  curiam  inveni,  quod  dominus  papa  in  facto  predicto  est 
bone  intencionis,  dummodo,  quod  absit,  per  dominacionem 
vestram  non  sint  predicti  in  iure  suo  inpediti^) 

.  .  .  Ceterum,  domine  mi,  quantum  retinet  et  includit 
paupertas  discrecionis  mee,  quicunque  suaderet  vobis,  quod 
utilius  sit  pro  vobis  et  pro  statu  terre  vestre,  quod  sint  ibi 
pauci  episcopatus  et  divites  quam  multi  et  competenter  habun- 
dantes:  non  bene  vident  illud,  quod  expedit  ad  bonum  et 
tranquiUum  statum  regni  vestri.  Et  asigno  istas  raciones: 
Quia  status  regni  Aragonum  aliquando  turbatur,  vel  barones 
inter  se  vel  conspirando  contra  principem,  et  inventum  est 
iam,  quod  prelati  miscebant  se  in  predictis,  vel  si  guerra 
erat  inter  barones,  faciendo  partem,  vel  si  contra  principem, 


1)  Er   spricht  dann  von   einem  Kardinal   de  mayoribus   curie  amicus  et 
pater  intimus  meus  dixit  michi. 


—     856     — 

aliquando  oculte,  aliquando  publice  opponendo  se:  sicut  Fortu- 
nius^)  de  Yergua  ille'')  tunc  in  sede  Cesaraugustana  opposuit 
se  domino  regi  Alfonso  fratri  vestro  cum  aliis  baronibus  et 
civitatibus  de  iure^).  Scio  enim,  dum  ego  eram  in  alio  statu 
simul  cum  aliis  baronibus  in  curiis:  illi,  qui  grossiori  modo 
murmurabant  contra  vos,  erant  aliqui  prelati,  qui,  nisi  con- 
fiderent  de  propriis  diviciis  et  parentum  potestate,  forte  non 
murmurasent  sic,  quia  secundum  exemplum  vulgare:  Auer  fap 
foliar^)!  Nec  barones  parentes  eorum,  qui  sunt  vel  pro  tem- 
pore  eorum  erunt,  non  haberent  animos  ita  grosos  neque 
elatos  nec  recalcitrarent  sic,  nisi  forte  confisi  de  bursa  prela- 
torum  suorum  consanguineorum.  Unde  iam  prelati  terre 
nostre  efecti  sunt  prelati  Alamanie  bellicosi,  nedum  contra 
alios  recalcitrantes  set  eciam  contra  filios  vesti'Os,  sicut  verbi 
gracia  in  procesibus  factis  contra  archiepiscopum  Tholetanum. 
Unde  non  expedit  regibus,  qui  volunt  ad  plenum  regere  et 
tenere  in  iusticia  terram  suam,  habere  barones  nec  prelatos 
divites,  maxime  in  Aragonia,  ubi  frequenter  consuevit  puUulare 
talis  erba,  et  si  non  uno  tempore,  alio.  De  utilitate  vero, 
quando  episcopi  volunt  vos  iuvare  et  dare  aliquod  subsidium, 
ad  eandem'")  summam  et  compotum  venient:  habere  de  multis 
episcopis  de  quolibet  competenter  sicut  de  paucis  multum  de 
quolibet.*)  Unde  non  dico  solum  hoc  fovendo  homines  de 
Barbastro  in  sua  iusticia,  imo  debetis  procurare,  quod  fierent 
plures  episcopatus  in  dominio  vestro.  Dat.  in  Auinione  pridie 
idus  Junii  anno  domini  WCmXXl^. 

CRD  Zu  6765.  Or.  Pap.  Ssp.  Hochst  wahrscheinlich  hangt  doch  dieses 
mertwiirdige  Gutachten  mit  den  Planen  Johanns  XXII..  iiberall  die  Bistiimer 
zu  teUen,  zusammen.  tJber  den  friihem  Kriegsmann  und  Gesandten  und  jetzigen 
Dominikaner  P.  de  Ixar  vgl.  Einleitung. 

537.  Jayme  II.  ladet  eiiieii  Inquisitor,  der  sich  Ubergriffe 
erlauM  hat,  vor.     Tarragona  (1319)20  Januar  23. 

Jacobus  etc.  religioso  fratri  Arnaldo  Burgeti  inquisitori 

heretice  pravitatis  etc.   Cum  ad  audientiam  nostram  pervenerit, 

.536  a)  ilio  Or.    t)  iura  Or.     Ob  iuribus?    Oder  ob  etwas  fehlt?    c)  illud  Or. 

5.S6  2j  gp  wurde  abgesetzt. 

3)  Statt  folgar!    Immerhin  ein  starker  Ausdruck    fiir  einen  Ordensmann. 
*)  Das  heisst  doch:  Es  kommt  ebenso  viel  ein  von  vielen  Bischofen  bei 
massiger  Abgabe  als  bei  wenigen  mit  grosser? 


—     857     — 

quod  vos  intromititis  vos  de  pluribus,  in  quibus  officium  vobis- 
comissum  locum  non  habet:  idcirco  vobis  mandamus,  quatenus 
visis  presentibus  cum  rescripto  potestatis  vobis  collate  ad 
nostram  presenciam  veniatis.  Dat.  Terrachone  X.  kalendas- 
Februarii  anno  domini  MCCC  nonodecimo. 
Reg.  246  fol.  247. 

538.  Jayme  II.  an  Bischof  Raimuiid  von  Urgel:  soll  eine» 

in   seiner  Diozese  gefangenen  Haretiker  fiir  sich   fordem^ 

da  der  Papst  ihn  dem  Inquisitor  yon  Carcassonne  iibergeben 

will.     Oerona  1321  Juli  10. 

Jacobus  etc.  venerabiH  in  Christo  patri  fratri  R[aimundo] 
divma  providencia  Urgellensi  episcopo  etc.  Cum  ad  noticiam 
nostram  noviter  sit  deductum,  quod  quidam  hereticus  captus- 
detinetur  in  castro  Bono,  qui  quidem  locus  sub  nostro  dominio 
esse  dinoscitur,  et  inquisitores  dati  a  sede  apostohca  sint 
concessi  in  tota  provincia  Terrachonensi  et  Cesaraugustana 
locusque  predictus  de  castro  Bono  sit  vestre  diocesis:  ea  propter 
vos  requirimus,  ut  dictum  hereticum  modis  omnibus  repetatis, 
et  cum  summa  sollicitudine  custodiri  faciatis,  cum  sit  vohmtas 
domini  pape,  quod  dictus  hereticus  inquisitori  Carcassonensi, 
qui  pro  eius  capcione  diu  et  longo  tempore  laboravit,  totaliter 
sit  tradendus.  Verum  cum  religiosus  frater  A.  Burgueti,  in- 
quisitor  heretice  pravitatis  in  dictis  provinciis  a  sede  apostolica 
delegatus  super  predictis  mittat  ad  vos  fratrem  P.  Oliveriis 
priorem  Ceruarum,  faciatis  omnia,  que  ad  capcionem  seu  cus- 
todiam  vel  ducatum  dicti  heretici  pertinent  de  consiHo  dicti 
fratris.  Dat.  Gerunde  VI.  idus  Julii  anno  dominiMCCCXX  primo 

Eeg.  248  fol.  246. 

539.  Jayme  II.  an  Erzbischof  Eximinus  und  das  ProvinziaK 
konzil:  Erinnerung  an  die  Zusage  des  verstorbenen  Erz- 
Mschofs  ein  Statut  gegen  die  verbrecherischen  Kleriker  zu 
machen,  weshalb  der  Konig  seine  Verordnung  sistiert  habe, 
und  an  den  Beschluss  des  letzten  Provinzialkonzils,  der  die 
Sache  noch  verschlechtert  habe,  zu  dem  nicht  gehalten  werde; 
Aufforderung  fiir  energische  Abhilfe  zu  sorgen,  sonst  wiirde 
der  Konig  selbstiindig   vorgehen.  —  Forderung   das  Statut 


—     858     — 

l)etr.  Anfertigung  von  Dokumenten  durch  kirchliehe  Notare 
aufzuhehen  oder  einzuschrjinken.     Villafranca  1322  Juni  6. 

Jacobus  etc.  reverendo  .  .  .  Eximino  .  .  .  archiepiscopo 
Tarrachonensi  ac  venerabilibus  prelatis  et  aliis  in  Tarracho- 
nensi  concilio  congregatis  salutem  etc.  Bene  credimus  a  vestra 
non  excidisse  memoria,  qualiter  dudum  nos  volentes  scanda- 
lis  et  periculis,  que  ex  perversorum  clericorum  factis  pro- 
venerunt  et  sepius  proveniunt  nostre  rei  publice  nostris- 
que  subiectis,  obviare,  tempore  reverendi  bone  memorie  G. 
Tarrachonensis  archiepiscopi  predecessoris  vestri,  dicti  archie- 
piscopi,  provisionem  quandam  fecimus,  pro  qua  eorum  auda- 
cia  sub  iuris  miniculis  retenta  ad  peiora  minime  retraheretur. 
Quam  quia  dictus  predecessor  vestri,  iam  dicti  archiepiscopi, 
contra  libertatem  ecclesiasticam  editam  fore  dicebat,  licet  con- 
trarium  nobis  et  nostro  consilio  videretur,  et  supplicabat 
nobis,  ut  eam  tollere  deberemus,  subiungens  se  paratam  super 
premissis  convocato  concilio  talem  remedium  adhibere,  de  quo 
nos  contenti  essemus,  suspendimus  eius  effectum.  Dictus  autem 
predecessor  vestri,  dicti  archiepiscopi,  propter  corporis  vale- 
tudinem  ad  locum  Montispessulani  habuit  se  transferre  in- 
ibique  morte  preventus  nec  concilium  convocare  nec  reme- 
dium  per  ipsum  promissum  potuit  apponere.  Vos  autem 
predictus  archiepiscopus  ad  nostri  instantiam  provinciale  con- 
cilium  convocastis  et  inibi  intendendo  providere  ad  predicta 
ordinacionem  quandam  fecistis,  que  tamen  non  ad  provisionem 
set  ad  turbacionem  dicti  negocii  videtur  pocius  redundare. 
Que  etiam  talis  qualis  est,  per  suffraganeos  vestros  et  offi- 
ciales  eorum  uUatenus  observatur.  Immo  quidam  ex  dictis 
officialibus  asserunt,  vos  predictam  ordinacionem  fecisse  minime 
potuisse.  Cumque  ex  debito  regalis  culminis  iura  im'isdic- 
cionesque  nostras  non  debeamus  negligere  nec  possimus,  id- 
circo  vos  requirimus,  quatenus  in  presenti  concilio  sic  defectum 
dicte  pristine  ordinacionis  vestre  velitis  supplere,  quod  per 
eam  iura  nostra  serventur  illesa  et  nostri  subiecti  possint  sub 
iusticie  tramite  per  nos  regi,  Alias  scire  vos  volumus,  quod 
nos  dictam  provisionem  per  nos  factam  et  aliam,  si  necesse 
fuerit,  edendam  servari  faceremus  taliter,  quod  absque  preiu- 
dicio  ecclesiastice  libertatis  nostra  regalis  iurisdiccio  non  ledatur. 


—     859     — 

Insuper  cum  ad  aures  nostras  noviter  deductum  fuerit, 
vos  pridem  statutum  fecisse,  in  quo  inhibetis  quibuscunque 
nominis,  ne  instrumenta  aut  aliquas  scripturas  publicas  con- 
iiciant  in  locis,  in  quibus  notarii  sunt  ecclesie,  statuentes, 
ut  contrafacientes  sentenciam  excommunicacionis  ipso  facto 
incurrant  et  quod  absolvi  non  possent,  nisi  facta  primitus 
satisfactione,  et  cum  dictum  statutum  effectum  creacionis 
uotariorum  tam  domesticorum  quam  aliorum  arctare  nimium 
videatur:  idcirco  vos  requirimus,  quatenus  revocando  vel  modi- 
ficando  statutum  predictum  super  predictis  providere  velitis. 
.  .  .  Dat.  in  Villafrancha  .  .  .  VIII.  idus  Junii  anno  domini 
MCCCXX  secundo. 

Eeg.  247  f  ol.  85.  Daselbst  an  P.  Marci :  Cum  intellexeriinus,  quod  vene- 
rabilis  Terrachonensis  archiepiscopus  fecit  provinciale  concilium  congregari 
principaliter  racione  provisionis  per  nos  dudum  facte  ad  conservacionem  iuris- 
dictionis  nostre  in  diocesi  Gerundensi: 

Soll  sekret  Erzbischof  und  Bischofe  von  Barcelona  und  Lerida  (quos 
nostri  iuiis  et  beneplaciti  scimus  zelatores)  informieren,  dass  sie  keine  inordi- 
nata  Bestimmung  zulassen,  die  gegen  seine  Verordnung  geht.  Vm.  idus 
Junii  1322.  (Nicht  expediert).  Am  14.  Juni  schreibt  er  dem  Erzbischof  et 
concUio  niinc  congregato  apud  Terrachonam:  Habe  Brief  auf  sein  Schreiben 
erhalten;  bevor  seine  Antwort  expediert  sei,  horte  er,  vos  ordinasse  concihum 
celebrare  in  civitate  Barchinonensi.    (f.  88^.) 

540.  Jayme  11.  aii  Inquisitor  Bemard  de  Podio  certoso:  er- 
iimert  an  seinen  Unwillen,  dass  der  Inquisitor  gegen  die 
Juden  von  Tarragona  vorgegangen,  olme  ihn  zu  fragen; 
trotz  des  ZugestJindnisses,  dass  er  von  jetzt  an  den  Konig 
inforniieren  wolle,  habe  er  gegen  Juden  von  Lerida  inqui- 
riert.  Unter  dem  Yorwande  der  Inquisition  werden  die 
koniglichen  Rechte  zerstort.     Ladet  ihn  vor.    Barcelona  1323 

September  22. 

Jacobus  etc.  religioso  fratri  Bernardo  de  Podio  certoso 
inquisitori  heretice  pravitatis  salutem  etc.  Ex  processu  nuper 
per  vos  facto  adversus  Judeos  Terrachonenses,  si  bene  re- 
colitis,  admiracionis  et  displicencie  causam  suscepimus,  ex  eo 
solummodo,  quod  voluntatem  vestram  circa  ipsum  faciendum 
processum  nobis  non  apperuistis:  immo  ac  si  nos  circa 
hereticos  puniendos  alias  tepidi  fuissemus  reperti,  inde  occul- 


—     860     — 

tastis  nobis.  Inter  quod  meminimus  super  eo  vobiscum  con- 
tulisse  et  adversus  vos  aliqua  verba  redargutoria  protulisse, 
vosque  nobis  dixistis"*)  .  .  .  alios  de  similibus  inculpatos  re- 
perisse,  set  quod  vestra  erat  intencio,  quod,  si  eciam  adversus 
eos  haberetis  procedere,  nos  inde  consuleretis  ^)  .  .  .  percepimus, 
quod  adversus  aliquos  Judeos  Ilerde  proceditis  capiendo  per- 
sonas  et  alias,  qua  occasione  plures  perterriti  fugierunt.  Et 
siquidem  hoc  nichil  aliud  est,  nisi  quod  sub  velamine  criminis 
heresis  nostra  intenditis  destruere  iura*)  .  .  .  Potuissetis  et- 
enim  absque  multa  (?)  lesione,  antequam  ad  hoc  processissetis, 
inde  nobis  predictis  nostris  obtemperando  [mandatis?]  verbum 
facere.  Nobis  consulto  processus  ipse  maturius  et  decentius 
et  absque  scandalo  fieri  potuisset.  Sicque  pro  bono  habe- 
remus,  ut,  antequam  in  premissis  ulterius  procederetis,  veni- 
retis  ad  nos,  quatenus  nos  de  veritate  negocii  informaretis^ 
Nosque,  ut  prediximus  vobis,  omnem  favorem  preberemus, 
per  quem  possitis  libere  procedere  in  predictis.  Et  sic  non 
dabitis  occasionem,  quod  nostre  Judarie  absque  causa  taliter 
destruhantur.  Dat.  Barchinone  X.  kalendas  Octobris  anno 
domini  MCCC  tercio. 
Reg.  248  f.  28. 

541.  Jayme  II.  an  seineii  Sohn  Johannes,  Erzbischof  von 
Toledo:  Torschlag,  sieh  zur  Zeit  des  Provlnzialkonzils  von 
Tarragona,  das  zur  Unterstutzung  der  sardinischeu  Angelegen- 
heit  abgehalten  wird,  in  der  Gegend  von  Tarragona  aufzu- 
halten,  dann  das  Konzil  zu  besuchen  und  dort  fiir  den  Eonig 
zu  wirken.  Die  Bischofe  werden  sich  iiber  seinen  Besuch 
freuen,  ebenso  der  Konig,  den  er  dort  oder  in  Barcelona 
sehen  wird.    Barcelona  1323  Deceraber  12. 

Recepimus  litteram  propria  manu  scriptam  per  reli- 
giosum  fratrem  Poncium  Carbonelli  de  ordine  Minorum  in 
nostris  manibus  resignatam  .  .  .  Littere  .  .  .  continenciam 
simul  cum  aliis,  que  dictus  frater  Poncius  nobis  ex  parte 
vestra  referre  vohiit,  plene  collegimus  .  .  .  Visitacio  ipsa,  si 
hoc  tamen  status  persone  vestre  paciatur,  utiliter  fieri  poterit. 
Nam  reverendus  Terrachonensis  archiepiscopus  convocaturus 
540  a)  Zwei  Worter  fehlen  liier.       b)  Drei  Worter  fehJen. 


—     861     — 

-est  concilium  prelatorum  et  cleri  sue  provincie  pro  subveniendo 
nobis  pro  negocio  adquisicionis  .  .  .  [Sardinie]  et  intendimus, 
quod,  si  vos  presens  essetis,  dum  dictum  celebrabitur  concilium, 
negocia  ipsa  ad  nostri  lionorem  et  utilitatem  dictorum  nego- 
•ciorum  felicius  expedirentur.  Sicque  pro  bono  haberemus,  ut, 
si  status  persone  vestre  et  temporis  amenitas  hoc  sustinuerit, 
ad  civitatem  Dertuse  vos  debeatis  conferre  et  ibidem  per  dies 
aliquos  requiescere  et  deinde  explorata  die,  qua  dictum  in- 
choavit  concilium,  taliter  ordinare,  ut  sitis  in  civitate  Terra- 
chonensi  secunda  vel  tercia  die,  postquam  inchoatum  fuerit 
ipsum  concilium,  et  requiescendo  in  civitate  ipsa  poteritis  per 
modum,  quo  vos  deceret,  archiepiscopum  et  alios  pro  dicto 
concilio  congregatos  ad  nostra  .  .  .*)  servicia  ipsosque  ad  sub- 
veniendum  nobis  inducere  et  etiam  archiepiscopus  et  suffra- 
■ganei  ...'')  visitacione  et  familiaritate  vestra  consolabuntur 
et  recreabuntur.  Debet  vobis  placere,  fili,  ut  prelati  et  clerus 
huius  provincie  vobiscum  familiaritatem  habeant  et  mores  ac 
vitam  vestram  agnoscant.  Et  si  nos  intersumus  dicto  consilio, 
quod  tamen  nondum  deliberavimus,  tunc  inibi  nos  \ddere 
poteritis.  Sin  autem,  ad  civitatem  Barchinonsem  finito  dicto 
concilio  poteritis  vos  transferre,  ubi  nos  daute  Deo  invenietis, 
■et  in  visione  nostra  adimplebitur  desiderium  mentis  vestre  et 
nos  in  vobis  recreationis  et  iucunditatis  materiam  assumemus. 
Barchinone  pridie  idus  Decembris  anno  domini  MCCC  vigesimo 
tercio. 

Reg.  248  f.  74  V. 

542.  Supplik  eiiies  Juden  gegeii  das  Yorgeheu  eines  Gjiuners 
in  Verbindung  mit  der  Inquisition.     (Um  1324.) 

Jude  Hochon  aus  Calatayud  berichtet:  In  C.  gibt  es  eiuen  conversas, 
genannt  Remon,  der  viermal  getauft  ist,  und  mit  grosser  Schlauheit  gegen  die 
•  Juden  vorgeht.  Er  verlangte  vom  Schreiber  X  libras  Jacc.  Wenn  er  sie  nicht 
erhalte,  werde  er  ihn  der  Inquisition  anzeigen.  Hochon  sprach  mit  den  Be- 
amten,  die  ihm  rieten  nichts  zu  geben,  und  so  mirde  er  denunzieii  und  sass 
langere  Zeit  gefangen.  Wahrend  des  kam  Remon  zu  seiner  Frau  und  sagte: 
Si  tu  marido  me  aviesse  dado  las  X  libras,  quel  demande,  no  seria  en  lo  que 
•es.  Pero  si  tu  las  me  quieres  dar,  yo  lo  fare  soltar  de  lo  preson,  assi  commo 
.lo  fiz  prender.  Sofort  verpfUchtete  sich  die  Frau  200  sol.  zu  geben;  die  Hiilfte 
»11  a)  Von  folgenden  zwei  Wortem  nichts  zu  lesen.  b)  Liicke  von  drei 
Wortern. 


—     862     — 

sofort.  E  el  dito  Remon  encontineiit  iuro  en  poder  de  Christianos  fidedigno» 
sobre  el  livro  e  la  cnic,",  et  los  santos  evangelios  de  f  a^er  me  soltar  de  la  preson, 
et  iuro  otrossi  en  aquella  misma  hora  en  poder  de  Judios  por  la  ley  de  Moisen 
et  los  X  mandamientos  de  atener  que  con  la  dita  muger  mia  parava.  Als 
nichts  geschah  und  meine  Frau  klagte,  sagte  er,  er  miisse  erst  die  andere 
Haifte  (100  sol.)  haben.  Die  Frau  bemiihte  sich  ihm  LX  sol.  noch  zu  ver- 
schaffen.  Als  der  baiulus  den  Dominikanerprior  fragte.  warura  er  den  Juden 
gefangen  halte,  sagte  dieser,  er  tate  es  a  mandamiento  del  dito  Remon!  Remon 
behauptete,  es  geschehe  des  Konigs  wegen;  er  habe  konighche  Briefe,  wonach 
alle  gefangen  genommen  werden  miissten,  die  er  bezeichne!  Aber  keinem  wollte 
er  die  Briefe  zeigen.  Endlich  kam  die  Untersuchung  und  so  die  fi-iihem  Ge- 
standnisse   des  Remon  ans  Licht.     Bittet  um  Hiilfe.     (Ohne  Datum.) 

Reg.  248  f.  244  V.  Nach  der  Stellung  des  Schreibens  gehort  es  in 
diese  Zeit. 

543.  Jayme  II.  an  den  stellvertreteuden  Inquisitor  iu  Ara- 
gonien:  tadelt  sein  unkanonisches  und  willkiirliches  Tor- 
gehen    gegen    einige    haresieverdjiehtige    Judeu.      Valeucia 

(1324)5  Februar  26. 

Jacobus  etc.  religioso  fratri  Sanccio  de  Torralba  priori 
domus  Predicatorum  Calatayubii  ac  gerenti  vices  in  Aragonia 
inquisitoris  heretice  [)ra\dtatis  etc.  Ad  nostrum  pervenit 
auditum,  quod  vos  contra  quosdam  Judeos  aliame  Calatayubii 
super  heretica  pravitate,  quamvis,  ut  dicitur,  in  hoc  culpabiles 
non  existant,  occasionales  et  voluntarias  iuquisiciones  facitis 
et  processus,  iu  quibus  non  servata  forma  a  sacris  canonibus 
introducta,  per  quasdam  extraordinarias  vias  et  modos  non 
ordinatos  et  ab  ipsis  canonibus  alienos  proceditis  contra  ipsos 
.  .  .  calore  carcerum  et  alias  pluribus  .  .  .  laboribus,  angustiis 
et  expensis.  Saue  licet  nobis  tamquam  catholico  principi  et 
orthodoxe  fidei  cultori  et  defensori  ex  corde  multimode  placeat, 
ut  pestis  pravitatis  huiusmodi  a  nostro  funditus  extirpetur 
dominio  et  non  solum  contra  Judeos  set  contra  Christianos 
quoscunque  super  hoc  severo  iuris  rigore  et  rigida  severitate 
canonum  procedatur:  soll  doch  nur  nach  den  kanonischen  Regeln 
vorgehen  und  bestrafeu  imd  Giiter  einziehen.  Dat.  Yalencie 
quarto  kalendas  Marcii  anno  domini  MCCCXX  quarto. 

Reg.  248  f.  243. 

544.  Jayme  II.  an  Bischof  Raiinund  von  Lerida:  Antwort  auf 
selne  Bitte  um  das  friihere  konigliche  Wohlwollen;  solange 


—     863     — 

er  deii  wider  Willen  des  Konigs  erhaltenen  Bischofssitz  ein- 

nehme,  konne  er  nicht  darauf  rechnen;  er  soUe  seiner  Ver- 

setzung  zustimnien.     1325  Mai  6. 

Jacobus  etc.  venerabili  R[aimundo]  episcopo  Ilerdensi 
.  .  .  Scire  vos  voluraus  venerabilem  R[aimundum]  episcopum 
Yalentinum  cancellarium  nostrum  redeuntem  nuper  de  con- 
cilio  Terrachonensi  exposuisse  nobis  pro  parte  vestra,  vos 
persistere  in  angustia  et  anxietate  non  modica,  dum  pensatis 
non  habere  graciam  nostram  nec  esse  in  familiaritate  nostra 
et  beneplacitis  nostris,  ut  antea  consuevistis,  et  quod  supli- 
cabatis,  ut  deposita  indignacione  nostra  a  nobis  vos  ad  pre- 
missa  admittere  et  reducere  dignaremur.  Nos  autem  sibi 
respondimus,  et  ignoramus,  si  significaverit  vobis,  quod  vos 
ad  hec  obtinenda  poteratis  nobis  consulere  et  prebere  modum; 
quia,  cum  sciamus,  qualiter  vos  dictum  episcopatum  fueritis 
assequuti  cum  ingratitudine  et  displicencia  nostris  et  non  cum 
honore  nostro,  cogitare  potestis,  ut,  quamdiu  in  dicta  Ilerdensi 
ecclesia  prefueritis,  non  benivolenciam  nostram  obtinere  vel 
adquirere  debeatis. 

Er  ersucht  ilin,  der  Versetzung  nach  Huesca  zuzustimmen.  Dat.  II.  nonas 
Madii  anno  domiiii  MCCCXXV. 

Reg.  244  foli  281.     Eaimund  blieb  in  Lerida. 

545.  Johannes  archiepiscopiis  Tholetanus,  primas  Hispania- 
rum  ac  regni  Castelle  caucellarius,  an  Infant  Alfonso:  Dar- 
stellung  seiner  Beziehungen  zum  lufanten  Juan  Emauuel; 
Angriffe,  denen  er  ausgesetzt  ist;  Stellungnahme  des  Konigs 
von  Kastilien;  seine  Yerteidigung.  Valladolid  1325  Sept.  24. 
.  .  .  Postquam  dicto  domino  regi  pridem  per  litteram 
nostram  manu  propria  scriptam  notificavimus  inter  alia  de 
matrimonio,  quod  firmatum  est  inter  dominum  regem  Castelle 
et  filiam  domini  Johannis  Emanuhelis,  aliqua  inter  dictum 
dominum  Johannem  et  nos  innovata  fuerunt,  que  magnificen- 
ciam  vestram  latere  non  cupimus.  Idcirco  eidem  significamus, 
quod,  cum  idem  dominus  Johannes  ex  antiquo  rancore  contra 
nos  concepto,  eo  quod  servicia  per  nos  sibi  denegata  anno 
preterito,  dum  essemus  Barchinone,  que  salva  consciencia  sibi 
concedere  non  poteramus,  modo  aliquo  extorquere  nequiverit,. 


—     864     — 

dolorem,  quem  conceperat,  parere  desiderans,  statim  cum  fuit 
€um    domino    rege    predicto   eum  informare   contra^)   .   .  .  et 
tractare,   ut  cancellariam    ecclesie   Tholetane   ab   antiquo  per 
reges  Castelle  ex  privilegio   concessam   nobis    aufferret;  quod 
uliqualiter   presentientes    [nos?]    dictum    dominum   Johannem 
[acce]ssimus  et   eum    ad  partem   segregantes  familiariter  sibi 
exposuimus,  prout  amicabilius  potuimus,  qualiter  gentes  mur- 
murabant  et  etiam  publice  obloquebantur  [de]  discordia  inter 
nos  et  ipsum  diutius  habita  et  quantum  ex  parte  nostra  erat, 
■quod  nec  rancorem  contra  eum  habemus  nec  habueramus  nec 
habere    desiderabamus    nec    sciebamus    causam,    quare    inter 
ipsum    et    nos    discordia    esse    deberet;    tamen    si    aliquam 
contra  nos  racionabiliter  haberet,  ex  qua  odium  gereret,  nobis 
amicabiliter  exponeret  .  .  .     Ad   que   respondens   dixit,   quod 
discordia  et  odium,  quod  ipse  contra  nos  conceperat,  non  erat 
€x  nova  causa,  nam  a  tempore,  quo  sibi  denegaveramus  ser- 
vicia,  istud  odium   in  corde  gessit  [et  quamd]iu  viveret,  non 
deponeret,   quin   ex   hoc   de  nobis  querimoniam  haberet:  adi- 
ciens,  quod  nnnquam  nobis  bonum  aliquid  procuraret.    Quibus 
inter  ipsum   et  nos  habitis  equitavimus  insimuP)  .  .  .  usque 
ad  regem.    Verum  cum  essemus  prope  dictum  dominum  regem, 
dicto  domino  Johanne  ex  una  parte  nobisque  ex  alia  existenti- 
bus  ac  circumcirca  tam  archiepiscopo  Ispalensi  quam  baronum, 
militum,   clericorum   ac   aliorum   multitudine   copiosa:    dictus 
dominus   rex   iam  per  dictum  dominum  Johannem  antea  in- 
formatus,   ad   nos   modicum   declinans,   nobis   submisse  dixit, 
quod   volebat    habere    servicia   terre    nostre   et   statim   colli- 
gerentur.     Nos   vero    credentes,    quod   de   imponendis   futuris 
serviciis   loqueretur  respondentesque,   quod   eramus  parati  ei 
servire  semper  in  hiis   et  aliis  iuxta  posse:    set  credebamus, 
[quod]°)   non  solum  a  nobis  set  [etiam]'')  ab  aliis  prelatis  et 
universitatibus  terre  idem  peteret;  et  cum  omnes  essemus  con- 
gregati,  uua  cum  aliis  deliberaremus  et  faceremus,  quecunque 
suo  cederent  servicio  et  honori,  ait:  Non,  inquit,  fntura  adhuc 
peto  servicia  set  preterita,  que  meo  tutori  concedere  noluistis. 
Videntes    et    presumentes,    unde    hec   processerant,    diximus, 
quod    non     expectabamus     talem    remuneracionem    ab    ipso 
a)    Liicke  fiLr  ungefahr  5  Worter.      ^)   Zwei  Worter  fehJen.      c)    Fehlt 
im  Text. 


—     865     — 

domino  rege.  Nam  ex  quo  veneramus  ad  curias  pro  assistendo 
sibi  et  serviendo,  in  quibus  possemus,  non  absque  magnis 
laboribus,  sumptibus  et  expensis:  non  expectabamus  talem 
retribucionem  ab  ipso,  ut  a  nobis  exigeret  id,  ad  quod  minime 
obligabamur  nec  ab  aliis  exigebat.  Set  ex  quo  sic  ibant 
negocia  et  quod  talia  contra  nos  incipiebat,  quod  nondum 
contra  aliquem  attemptaverat,  nec  per  ipsum  nobis  honor 
debitus  servabatur,  cam  adhuc  ad  aliquod  consilium  nec  trac- 
tatum  per  eum  fuissemus  admissi  nec  vocati:  melius  erat 
nobis  recedere  quam  personam  et  boua  consumere  sic  inutiliter 
sine  fructu,  adicientes,  quod  bene  videbamus,  unde  hec  ortum 
habereut.  Ad  que  dominus  Johannes  dixit:  Si  credebamus 
regem  super  hiis  per  eum  informatum  fuisse?  Quod  cum 
concessissemus  credere  ita  esse,  voce  elevata,  vultu  turbido 
et  iracundo  ait:  Archiepiscope ,  credatis,  quod  super  hiis 
regem  informavi  et  quantum  potero,  informabo  et  dico  et 
dicam  in  presentia  Castelle  et  Legionis,  vos  maximam  iniuriam 
regi  et  michi  fecisse!  Nos  enim'^)  eius  iuiquitatem  prospi- 
cientes  aliqualiter  perturbati  diximus:  nos  nunquam  iniuriam 
regi  nec  sibi  fecisse;  set  ipse  iniuriam  regi  fecerat,  qui  terram 
regis  devastaverat,  ut  per  eftectum  patebat.  Tunc  ipse  dixit: 
quod,  quicunque  talia  diceret,  menciebatur.  Nos  vero  hec 
audientes  et  cum  turbacione  surgentes  recedere  [decrevijmus'')  . . . 
Sequenti  vero  die,  que  fuit  XX  dies  Octobris,  consilio 
habito  diligenti  ad  regem  accessimus  et  in  presencia 
sua  multitudine  baronum  et  militum^)  .  .  .  dominus  Jo- 
hannes  Emanuhelis  vituperaverat  non  nos  set  Deum,  cuius 
vicarius  sumus.  Inhonoraverat  etiam  dictum  dominum  regem, 
in  cuius  pres^encia**)  .  .  .]  cons[angui]nitatis  gradu  astricti 
eramus,  quam  ipse  esset  et  ad  cuius  servicium  ad  curias  ve- 
neramus;  vituperaverat  etiam  totam  domum  Aragonie  in  per- 
son[am  no]stram.  Set  quia  prelatus  et  persona  ecclesiastica 
eramus,  ista  volebamus  pacienter  tolerare,  nam  si  laycus  vel 
secularis  essemus,  aliter  nos  haberemus!  Et  ut  pleuius  in- 
gratitudinem  dicti  domini  [Johan]nis  congnosceret,  voleljamus 
sibi  aliqua,    que  [pro]  e[o]  feceramus,   narrare,   et  quibus  de 

d)  So  statt  autem?    ^)  Vom  folgenden  Satze  ist  zu  lesen:  Eex  vero  nos 
per  .  .  .  pe  gremi  .  .  .  tinuit.     f)  Zehn  Worter  fehlen  ungefahr. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  55 


—     866     — 

causis  ipse  erat  nobis  et  ecclesie  Tholetane  sic  offensus.  Ex- 
posuimus  etiam  sibi,  qualia  in  curiis  preteritis,  quando  fuit 
in  tutorem  receptus,  pro  eo  feceramus  et  contra  omnes  maiores 
regni  pro  honore  suo,  nos,  quantum  decebat,  et  forte  plus  ex- 
ponentes  quodammodo  inimicicias  et  signanter  domini  inflfantis 
Philippi  incurreramus  .  .  -^)  Ex  tunc  convertimus  nos  modo 
reverenti  ad  conquerendum  domino  regi  predicto  de  se  ipso 
dicentes,  quod  bene  sciebat,  quod  per  eum  vocati  pro  servicio 
suo  ad  curias  veneramus,  licet  adhuc  corpore  debiles  propter 
infirmitatem,  quam  habueramus,  non  sine  magna  persone 
nostre  fatigatione  et  cum  magnis  sumptibus  et  expensis;  et 
quod  fere  per  XV  dies  in  dictis  curiis  steteramus  nec  adhuc 
per  eum  vocati  nec  ad  aliquod  consilium  vel  tractatum  fue- 
ramus  admissi  .  .  .  Cum  sua  gracia  ad  nostram  diocesim 
recedere  volebamus.  Quod  ipse  rex  audiens  et  multis  raci- 
onibus,  [quibus]  potuit,  se  excusans  affirmansque  et  qui  cum 
eo  erant  de  suo  consilio,  quod  nondum,  ex  quo  veneramus, 
de  aliquo  negocio  tractaverant,  nos  instanter  rogavit,  quod 
omnino  remaneremus,  ymmo'*)  .  .  .  nos  recedere  permitteret, 
cum  ex  recessu  nostro  tota  curia  turbaretur  .  .  .  Nos  .  .  .  re- 
manere  proponiraus,  quousque  videamus,  quomodo  ulterius 
facta  cederent  (?)...  Dat.  apud  Vallemoleti  XXIIII.  die 
mensis   Octobris   anno   domini  millesimo  trescentesimo  XXV. 

CRD  8309.  Or.  Pap.  Ssp.  Darunter  G.  Eicherii  \-id.  Wahrscheinlich 
der  Vorsteher  der  Kanzlei  des  Erzbischofs.  Vgl.  zum  Ganzen  Zorita,  Anales  VI 
1.  6  0.  64.  Ich  fiige  noch  folgendes  interessante  Schreiben  des  Erzbischofs  an 
seinen  Vater  bei,  das  wegen  des  Schlusses  doch  in  die  letzte  Regiemngszeit 
Jaymes  II.  zu  setzen  ist. 

Excellentissime  princeps  et  domine  karissime!  Notifico 
dominacioni  vestre,  me  per  Dei  graciam  corpore  sanum  esse, 
set  fatigatum  aliqualiter  et  anxium  propter  plura  gravamina, 
que  dominus  rex  noster  toti  ecclesie  sui  regni  et  personis 
ecclesiasticis  facere  incipit,  ductus  vel  pocius  seductus  consiUo 
aliquorum.  Propter  que  intendo  congregare  provinciale  concilium 
et  facere,  quod  dominus  ministrabit,  cui  placeat  inspirare  vobis 
dominis  regibus  mundi,  ut  melius  defendatis  sanctam  ecclesiam 


^)  Folgt  Darlegung  der  Angriffe  Johanns  auf  die  Rechte  des  Erzbistums; 
unter  andern,  dass  er  gegen  d.  Privilegien  der  Kirche  einer  Stadt  nundinas 
concesserat. 


—     867     — 

sponsam  suam.  Intendit  prefatus  dominus  ducere  me  secum 
in  frontrariam ,  promitens  me  iuvare ;  nescio ,  quis  erit  finis, 
quia  disposicio  previa  multum  inordinata  est  tam  spiritualiter 
quam  temporaliter.  Quicquid  autem  fieri  habebit,  vestre  do- 
minacioni  statim  significabo.  Dominus  Johannes  et  ego  maxima 
amicicia  federamur,  sic  quod  nunquam  tanta  fait.  Spero  in 
domino,  quod  conservabitur  .  .  .  Domina  infantissa  Cons[tancia] 
sine  dubio,  domine,  periculose  stat.  Quia  cum  nuper  per  V 
ebdomadas  stetissem  cum  eis,  et  postea  vellem  recedere  urgen- 
tibus  negociis  et  aliis,  que  incumbunt,  cum  maxima  dificultate 
habuit  fieri.  Postmodum,  ut  per  literas  domini  Johannis  et 
medici"*)  .  .  .  habui,  flet  frequenter,  et  quod  peius  est,  nichil 
medicinale  vult  recipere  nec  etiam  cibum,  nisi  in  valde  modica 
quantitate,  petens  pro  me  et  quod  mandamus  Valenciam.  Multum 
dubito  de  ea  vel  de  morte  vel  de  diutina  intellectus  lesione. 
Yerum  multum  ordinate  et  prudenter  loquitur.  Et  vere,  domine, 
debetis  anxiari  pro  tali  filia,  quia  bene  dico  vobis,  quod  inter 
filias  vestras ,  quas  cognoscimus ,  florem  bonitatis  portat. 
Utinam  cognosceretis  eam ,  sicut  ego  cognosco !  Et  bene ,  si 
videretis  eam,  distraeretis  (?)  solum  ex  aspectu.  Placeat 
itaque  vestre  dominacioni  circa  hec  cogitare  et  rescribere, 
quid  vobis  et  medicis  vestris  videretur  agendum :  quia  cum 
ipsa  nichil  medicinale  velit  recipere,  sola  medicina  videretur 
procurare  sibi  gaudium  quoquomodo.  Discretum  R.  Gros'') 
mercatorem  latorem  presencium,  qui  michi  servivit,  plurimum 
vestre  dominacioni  carius  recomendo.  Scripta  propria 
manu  Alcale  die  lune  post  festum  Corporis  Christi.  Sciatis 
insuper,  dominum  regem  multum  turbari  de  matrimonio 
domini  Johannis  de  Viscaya  et  neptis  vestre  .  .  .  Archiepis- 
copus  Toletanus  humilis  eius  natus. 

546.  Infant  Alfonso  an  einen  Rechtsknndigen  in  Tarragona: 
Klage  eines  Sarracenen,  dass  Don  Bueno  und  seine  Frau  ihm 
die  Farberei  verhexen;  soll  untersuchen  und  die  Akten  ihm 
senden,  da  sein  Rat  entscheiden  soll.    Saragossa  1325  Oct.  6. 

Infans    Alfonsus   illustrissimi    domini    regis    Aragonum 
primogenitus    eiusque    generalis  procurator  ac  comes  Urgelli 

M5  a)  Ein  Wort  fehlt.      b)  Oder  Grosi. 

55* 


—     868     — 

fldeli  ,  .  .  iurisperito  Tirasone  salutem  et  graciam.  Humili 
suplicatione  pro  parte  Zaraig  de  Valeros  Sarraceni  tinctoris  ... 
exhibita  fuit  coram  nobis  expositum  conquerendo,  quod  ipso 
Zaraig  utente  officio  tincturarie  dicte  civitatis  quidam  .  .  , 
dicte  civitatis  vocatus  Don  Bueno  et  eius  uxor  per  artem 
magicam  impedimentum  dederunt  dicte  tincturarie  taliter, 
quod  dictus  supplicans  non  potest  uti  suo  officio  supradicto 
nec  calderie  ipsius  officii  possunt  decoquere  nec  ignis  ardere, 
ut  asseritur  per  eundem,  quod  reduudat  in  magnum,  ut  fertur, 
dampnum  supplicantis.  Quare  fuit  nobis  humiliter  supplicatum, 
ut  super  predictis  deberemus  secundum  iustitiam  providere, 
Nos  .  .  .  vobis  committimus,  .  .  .  quatenus  .  .  .  veritatem  dili- 
gentissime  inquiratis  et  ipsam  inquisitionem  .  .  ,  ad  nostram 
curiam  ilico  transmittatis,  quoniam  nos  predicta  in  nostro 
consilio  teraiinari  volunius  et  decidi,  Dat.  Cesarauguste  pri- 
die  nonas  Octobris  anno  domini  millesimo  CCCo.  vicesimo  quinto. 

Aus  einem  Album  mit  modemeQ  Kopien.    Das  Or,  habe  ich.  nicht  gesehen. 

Eeg,  240  (11)  f.  210^,  Konig  an  Bischof  Raimund  von  Urgel:  soU 
Kleriker  und  Laien  bestrafen,  die  eine  Frau  cuiusdam  dampnande  magice  artis 
suffragio  zwangen,  ihnen  zu  Willen  zu  sein.  Exhumaverant  inhumaniter  cadaver 
cuiusdam  impuberis  tunc  recenter  sepulti  et  illud  membratim  laniaverant  quedam 
eius  membra  secum  ad  predicte  [dampnande?]  aitis  misterium  defferendo. 
(1313  April  16.) 

Reg.  248  (II)  f.  134  V.  Konig  an  Kanzler  Raimund  von  Yalencia:  Petrus 
rrancisci  de  Xativa  asserens  se  medicum,  denunziert,  de  usu  arcium  prohibi- 
tarum  et  de  operibus,  que  contra  fidem  cathohcam  faciebat.  Sagte  vor  Gericht 
aus,  er  habe  Tonsur  et  erat  in  possessione  clericatus.  TatsachHch  hatte  er  sie 
vorher  nicht,  set  nunc  timore  denunciacionis  predicte  fecisse  sibi  dictam  ton- 
suram.  Der  Bischof  soU  priifen,  und  wenn  jener  wirkHch  Kleriker,  vorgehen 
pro  delictis  et  maleficiis.     1324  April  20, 

547,  Erzbischof  (Exiniimis)  von  Tarragona  an  Bernard  de 
Aversone:  Zelintangelegenheit;  er  will  nichts  fi\r  sich  und 
ist  stets  zur  Abrechnunc:  hereit;  weiss  nichts  von  den  Ab- 
machnngen  der  pjipstlichen  Legaten  mit  dem  Konig;  liat 
Auftrag  Yom  Zehnt,  75()()  Pf.  zuriickzubehalten,  die  Hiilfte 
Ton  der  vorigen,  die  andere  von  der  Pfingstliollekte;  aber 
«r  soll  diese  Summe  nicht  au  die  Kurie  senden.  Tarragona 
(1326)  Januar  22. 
Domino  Bernardo  de  Auersone  amico  suo  speciali  ex 
parte    archiepiscopi   Terraconensis,     Habui   litteram   vestram 


—     869     — 

de  admiracione  domini  regis,  quam  habet  de  me,  quia  videor 
venire  contra  mandatum  apostolicum  michi  factum.  Sciatis, 
quod,  sicut  non  debeo,  sic  nec  aliquo  modo  intendo  facere, 
ymo  volo  ipsum  per  omnia  observare.  Non  est  enim  inten- 
cionis  mee,  aliquid  recipere  de  peccunia  decime,  que  domino 
regi  debetur.  Ymmo  si  aliquid  recepissem,  quod  non  feci,  paratus 
sum  facto  compoto  cum  coUectoribus  suis  restituere  in  continenti 
id,  quod  ultra  receperim;  nec  recepi  adhuc  ab  aliquo  prelato, 
nisi  a  dominis  Barchionensi  et  Dertusensi  episcopis  tantum. 
Legati  domini  nostri  non  dixerunt  michi  tractatum,  quem  super 
peccunia  decime  habuerunt  cum  domiuo  rege.  Unde  si  signi- 
ficaretis  euin  michi,  possem  cum  ipsis  loqui  super  eo  et  rogare, 
quod  observarent  tractatum  ipsum.  Audaoter  sicut  amicus 
dicatis  domino  regi,  quod  in  omnibus,  que  potero,  sum  et  ero 
semper  ad  servicium  suum,  salva  obedieucia  apostolice 
sedis.  Et  licet  habuerim  in  mandatis  a  domino  nostro  papa, 
quod  quantitatem  VII.  mill.  libr.,  de  quibus  agitur,  ad  manum 
meam  deberem  recipere  et  fideliter  conservare,  medietatem 
videlicet  ex  prima  solutione,  que  facta  fuit  in  proxime  pre- 
terito  festo  Omnium  sanctorum  et  reliquam  medietatem  ex 
solutione,  que  facienda  est  in  venturo  festo  pentecostes:  non 
tamen  habui  in  mandatis  dictam  peccuniam  ad  curiam  mitendi 
vel  alicui  tradendi  set  eam,  ut  predicitur,  conservandi.  Sicque 
displicere  non  debet  domino  regi,  quia  a  prelatis  iuxta  man- 
datum  apostolicum  peto  eaudem  .  .  .  Sciatis,  insuper  quod 
scribo  domino  episcopo  Valentino,  ut  retineat  et  mitat  in 
Tarraconam  de  peccunia  decime  sue  diocesis  domino  regi 
concesse  DCXLVI  libr.  Barch.  ad  complementum  medietatis  VII. 
miJl.  D.  libr.  cum  peccunia  episcopatus  Vicensis  et  dimitam 
domino  regi  peccuniam  diocesis  Ilerdensis,  que  est  in  Jaccen- 
sibus,  ne  habeam  facere  cambium  de  eadem.  .  .  .  Dat.  Terra- 
cone  sub  sigillo  nostro  secreto  XI.  kaleudas  Februarii. 

CRD  10453.  Or.  Pap.  Ssp.  Unzweifelhaft  mit  dem  Briefe  vom  10.  Jauuar 
1326  zusammenhangend ,  worin  der  Erzbischof  dem  Konig  schreibt:  Er  habe 
seinen  Brief  erhalten :  vos  intellexisse,  quod  requisieramus  prelatos  suffraganeos 
nostros,  ut  peccuniam  decime  biennaUs,  que  in  proximo  preterito  termino  soluta 
extitit,  nobis  miterent  Terraconam,  quamque  intendebamus  retinere  et  solvere 
papali  camere,  .  .  .  propter  quod  nos  requirebatis ,  ut  .  .  .  peccuniam  ipsam 
decime  in  posse  prelatorum  esse  permiteremus,  eciam  quod,  si  de  ipsa  decima 
biennali  aliquid  penes  nos  erat,  illud  retineremus,  .  .  .  alioquin  disphceret  vobis  .  . . 


—     870     — 

Respondemus  verum  fuisse,  quod  nos  de  expresso  mandato  sanctissimi  domini 
nostri  pape,  qui  nobis  .  .  .  demandavit,  ut  de  prima  solucione  primi  anni  bien- 
nalis  decime  supradicte  ,  .  .  conservaremus  quantitatem  septem  mill.  quingen- 
tarum  libr.  Barchinonensium,  que  per  .  .  .  infantem  Petrum  .  .  .  comitem 
Rippacurie  deberi  restabant  eidem,  scripssimus  .  .  .  aliquibus  ex  sufraganeis 
nostris,  .  .  .  ut  nobis  miterent  aliquas  quantitates  peccunie  iuxta  mandatum 
apostolicum  Terraconam  .  .  .  Dat.  Terracone  IIII.  idus  Januarii  anno  domini 
millesimo  CCCXX  quinto. 

CRD  7895.    Or.  Pap.  Ssp.     Wofiir  schuldete  Infant  Pedro  die  Summe? 

548.  Jaynie  II.  an  Inquisitor  (x.  Costa:  Gerucht,  dass  er  zwei 
Midrasse  der  Juden  in  Calatayud  wegen  judiseher  Verbrechen 
zerstoren  wolle;  bittet  dringend,  da  dadurch  die  (xemeinde 
ruiniert  werde,  davon  abzustehen,  wenn  er  es  niit  seinem 
Gewissen  yereinbaren  konne.     Barcelona  1326  December  25. 

Jacobus  etc.  religioso  viro  fratri  Guillelmo  Costa  in- 
quisitori  hereticae  pravitatis  salutem  etc.  Pervenit  ad  audien- 
tiam  nostram,  quod  ratione  processuum  per  vos  factorum 
adversus  Judeos  Calatayubienses  et  occasione  culparum,  in 
quibus  eos  reperistis,  intenditis  pronuntiare,  quod  duo  Mid- 
rasses  ipsius  aliame  penitus  diruantur.  Et  sicut  informati 
existimns  per  officiales  nostros  et  alios,  si  hoc  fieret,  ex  eo 
ipsa  aliama  penitus  destrueretur  et  dissiparetur.  Quocirca 
ipsam  alhiamam,  in  quantum  sine  Dei  displicentia  fieri 
valeat,  conservare  volentes,  vos  rogamus,  quatenus  ob  nostram 
reverenciam,  si  aliquatenus  fieri  poterit  sine  consciencie 
vestre  lesione  et  sine  honere  vestro,  .  .  .  supersedeatis  ad 
presens  circa  pronunciandum,  quod  dicti  Midrasses  diruantur, 
seu  illos  actualiter  dirui  faciendum  .  .  .  Dat.  Barchinone  VIII. 
kalendas  Januarii  anno  domini  millesimo  CCCXX  sexto. 

Reg.  249  f.  277.     Midrasse:  jiidische  theologische  Literatur 


XVin.  Zur  Grescliichte  beriihmter 

Spanier  (R.  v.  Penaforte,  Ramon 

LuUj  Arnald  v.  Villanova,  Petrus 

Marsilii  usw.). 


549.  tni)ersendung  einer  Confessio  von  7  Punkten  durch  Pere 
de  Manresa  an  Jayme  II.  Er  yerpflichtet  sich,  auf  alle 
Punkte  durch  einen  Schiiler  zu  antworten,  und  bittet,  die 
Punkte  durch  Meister  Amald  von  Villanova  priifen  zu  lassen. 
(Anfang  des  14.  Jahrhunderts.) 

Sopplica  humilment  a  Deu  e  a  vos  molt  alt  e  poderos 
Seynnor  en  Jacme  per  la  gracia  de  nostre  Seynnor  Deus 
Jhesu  Crist  rey  Darago  .  .  .  un  escola  humil  hom  e  serv 
vostre  besan  vostres  peus  e  vostres  mans  e  tramet  a  vos, 
seynnor,  esta  present  confessio.  E  yo  Pere  de  Manresa  humil 
hom  e  serv  vostre  suplich  humilment  a  Deu  e  a  vos,  seynnor, 
besan  vostres  peus  e  vostres  mans  e  present  a  vos,  seynnor, 
la  dita  confessio  e  oblich  me  de  respondre  per  lo  dit  escola, 
axi  con  en  la  dita  confessio  es  contengut. 

La  qual  confessio,  seynnor,  es  de  VII.  senyals,  los  quals 
son  estats  demostrats  al  dit  escola  per  gracia  e  per  merce 
de  nostre  seynnor  Deus  Jhesu  Crist.  Lo  primer  senyal  es 
del  sant  sacrifici.  Lo  segon  es  dels  senyals  del  scol  e  de 
la  luna.  Lo  ters  es  Danticrist.  Lo  quart  es  de  la  fuyta  dels 
munts  e  de  les  yles,  qo  seran  alguns  prelats  e  alguns  reli- 
giosos  e  alguns  doctors  de  la  sancta  esgleya.  Lo  quint  es 
de  la  desabitacio  de  la  casanova,  90  seran  religiosos.  Lo 
VI ^"^  es  del  temple  antich,  con  Anticrist  sera  adorat.  Lo  Vn®"^ 
de  la  pressura  de  les  gents,  qui  sera  per  la  comfusio  del  so 
de  la  mar.  Los  quals  senyals  alguns  ne  seran  complits  en  fort 
breu   temps.      Per  la  qual  dita  confessio,  seynnor,  lo  dit  es- 


—     872     — 

cola  sopplica  e  clama  merce  a  vos,  seynnor,  axi  com  a  ca- 
tholic  princep  mantenidor  de  la  sancta  esgleya  e  de  la  sancta 
fe  catholica,  queus  placia  enclinar  a  hoyr  e  entendre  la  dita 
confessio  e  entesa  aquella  per  vos,  si  a  vos,  seynnor,  plaura, 
que  encontinent  sia  proposada  als  prelats  e  als  religiosos  e 
als  doctors  de  la  sancta  esgleya ;  yo  dit  presentador  son  ap- 
parellat  de  respondre  per  lo  dit  escola,  axi  con  en  la  confessio 
es  contengut;  yo,  si  a  vos,  seynnor,  plaura  manar  per  caria 
vostra  e  trametra  la  dita  confessio  al  molt  excellent  e  devot 
maestre  Arnau  de  Villanova  per  examinar  e  per  jutjar  la  dita 
confessio,  yo  dit  presentador  son  appareylat  danar  e  de 
trebaylar,  axi  con  a  Dea  plaura  e  vos,  seynnor,  manaretz. 

CRD.  Separat.  Or.  Pap.  oder  gleichzeitige  Abschrift.  Zeit  schwer  be- 
stLmmbar.  Die  erste  Notiz  iiber  Amald  von  Villanova  woh)  in  Reg.  49  f .  202 : 
Nos  Petrus  Dei  gracia  rex  Aragonum.  Propter  multa  servicia,  que  a  vobis 
magistro  A[rnaldo]  de  Villanova  recepimus,  .  .  .  damus  et  concedimus  vobis  duo 
millia  sol.  Barch.  habendos  et  percipiendos  singulis  annis  ^nte  vestre  in  redditibus 
nostris  Barchinonensibus,  donec  vobis  de  hereditate  provideremus  competenti, 
ita  quod  cum  uxore  et  familia  vestra  faciatis  ibidem  residenciam  et  vestruni 
domicilium  teneatis;  mandantes  mosse  Ravaya  sive  cuilibet  alii  dictorum  reddi- 
tuum  perceptori,  quod  in  dictis  duobus  millibus  solidis  vobis,  vel  cui  volueritis, 
respondeat  per  tres  tercias  partes  cuiuslibet  anni.  Dat.  Ilerde  XV.  kalendas 
Septembris  [1281]. 

Das  Stiick  ist  wegen  der  Erwahnung  seiner  Gattin  von  Interesse;  zugleich 
spricht  der  ganze  Tenor  dafiir,  dass  es  die  erste  Schenkung  des  aragonesischen 
Konigs  ist.  Reg.  57  f.  233  ^  Schenkung  des  castrum  OUers  (1285  nonas  Aprilis). 
Infant  Alfonso  bestatigt  dieses.     Reg.  62  f.  147  (12«5  Mai  5). 

550.  Jayme  11.  an  Arnald  von  Villanova :  Freude  iiber  seine 
Riickkehr;  da  sein  Arzt  Ermengaudus  Blasii  ohne  Arnald  in 
seiner  Behandlung  nicht  weiter  vorgehen  will,  bittet  er  ihn 
drlngend,  sofort  zu  komnien,  da  Lebensgefahr  vorhanden  sei. 
Barcelona  1305  April  6. 

Venerabili  et  prudenti  viro  magistro  A[rnaldo]  de  Vil- 
lanova  consiliario,  familiari  et  phisico  nostro  dilecto  etc. 
Multum  placuit  aflfectibus  nostris  animusque  noster  leticiam 
affluenter  assumpsit,  quando  scivimus  reditum  vestrum  ad 
partes  istas  desideramusque  fervencius  presenciam  vestram 
nobiscum  adesse.  Igitur  tam  ex  hiis  quam  eciam  quia  vos 
pro  cura  et  conservacione  salutis  nostre  sentimus  necessarium 


—     873     — 

et  utilem  expectamus,  cum  dilectus  phisicus  et  familiaris  noster 
magister  Ermengaudus  Blasii'*)  quoad  presens  dicit  se  nolle 
absque  vobis  procedere  ad  ea,  que  condiciones  et  modos  dicte 
cure  et  conservacionis  nostre  salutis  possunt  respicere  et 
servare:  propterea  providenciam  vestram  ex  corde  precamur 
et  precando  requirimus,  quatenus,  ad  que  prediximus,  vestrum 
ea,  qua  convenit,  consideracione  habendo  respectum  presentiam 
nostram  velitis  appetere  ad  nosque  continuo  visis  presentibus, 
aliis  postpositis  negociis,  cuiuslibet  more  reiecto  dispendio 
personaliter  veniatis.  Hoc  autem  non  mutetis  neque  aliquate- 
nus  diiferatis,  sicuti  votis  nostris,  sicut  actenus  bene  satisfecis- 
tis,  desideratis  satis  facere  et  nobis  placere,  et  eo  presertim 
vestrum  protinus  maturetis  accessum,  quia  mora  periculum, 
quod  Deus  avertat,  de  facili  afferre  posset.  Dat.  Barchinone 
VIII.  idus  Aprilis  anno  predicto.     [MCCC  quinto.] 

Reg.  235  f.  206.  Jayme  machte  damals  eine  schwere  Erkrankung  durch. 
tjber  Ermengaudus  Blasii  vgl.  unten.  Vorher  war  Amald  an  der  Kurie  tn 
Perugia  und  war  dort  einige  Zeit  in  Gefaugenschaft.  Vgl.  Finke,  Aus  den  Tagen 
Bonifaz  VHI.  S.  225.  tJber  seine  Befreiung  schreibt  Kardinalbischof  Petrus  von 
Sabina  an  den  Konig  am  6.  Oktober  1304:  Circa  negotia  vero  magistri  Arnaldi 
de  Villanova  noveritis  nos  iuxta  posse  adhibuisse  suffragium.  Et  tandem  ex- 
titit  salubiiter  expeditus.  Demum  post  expeditionem  suam  discessit  de  curia 
et  postmodum  audivimus  ipsum  in  Siciliam  transivisse.  Dat.  Perusii  pridie  nonas 
Octobris.  CRD  Separat.  —  Reg.  335  f.  312:  Zwei  Briefe  an  Amald  und  Matteo 
Rosso  iiher  die  Gefangenschaft  des  ersteren.  1304  August  23.  SimiUter  fuerant 
misse  infrascriptis  cardinalibus:  Landulfo,  Petro  episcopo  Sabinensi,  Napolioni  s. 
Adriani  diacono  cardinali. 

551.  Johannes  Burgundi  an  Jaynie  TI.:  Besprechung  der  Reise- 

plane  Clemens'  T.   und  uber  den  Zeitpunkt  seiner  Kronung 

mit  Arnald  von  Tillanova.     Toulouse  1305  Septeniber  14. 

.  .  .  Heri  .  .  .  Tolose,  magister  A[rnaldus]  de  Villanova 
intravit  Tolosam  .  .  .  que  dicenda  fuerant,  dixi.  Ipse  autem 
dixit,  quod,  cum  ipse  debuit  recedere  a  papa,  qui,  ut  dicit, 
mittit  eum,  papa  dixit  ei,  quod,  sicut  ipse  sciebat,  idem  papa 
remanserat  in  H  .  .  .  cum  nunciis  vestris,  quod  dictus  magister 
Arnaldus  vobis  significaret,  cum  esset  Tolose,  quando  inten- 
debat  esse  dominus  papa  in  Montepessulano.  Et  tunc,  ut  dixit 
dictus  magister  Arnaldus,  computatis  inter  se  dietis  papa  dixit, 
550  a)  Blasini  Reg. 


—     874     — 

quod  in  tricesima  secunda  die  post  festum  nativitatis  beate 
Marie  proxime  preteritum,  intendebat  ibi  esse,  et  quod  ita 
significaret  vobis.  Et  ego  dixi  dicto  magistro  Arnaldo:  Si 
dominus  papa  tam  diu  differebat  venire  ad  Montempessulanum, 
qualiter  posset  esse  Vienue  iu  festo  Omnium  sanctorum?  Et 
ipse  respondit,  quod  diem  coronationis  sue  prorogaverat  us- 
que  ad  quintam  decimam  diem  post  dictum  festum  Omnium 
sanctorum,  et  ita  bene  posset  tunc  ibi  esse.  Istud,  serenissime 
princeps,  vobis  significare  curavi,  ut  interim  deliberare  pos- 
sitis,  quid  agere  debeatis.  Et  ego  vado  ad  dominum  papam, 
quem,  ut  credo,  inveniam  in  Agen  vel  ibi  prope.  Altissimus 
vos  conservet.  Dat.  Tolose  in  festo  exaltacionis  sancte  crucis, 
in  media  tercia. 

CRD.  Separat.  Or.  Pap.  Stark  verblasst  imd  an  einzelnen  Stellen  un- 
leserlich.  Ssp.  Wichtig  wegen  der  BeziehuHgen  Amalds  zu  Clemens  V.  vom 
Beginn  seiner  Regierung  an. 

552.  Jayme  II.  an  Amald  von  Villanova:  soU  mit  deni  Bischof 

Antonins    von    Durliam     verhandeln     in     Sachen    der     Be- 

kampfung  der  Unglauhigen.     (1305)6  Februar  11. 

Jacobus  etc.  venerabili  magistro  Arnaldo  de  Villanova 
pliisico,  consiliario  et  familiari  dilecto  salutem  etc.  Litteram 
vestram  recepimus  transmissam  per  fidelem  nostrum  P.  de 
Montemolono,  mercatorem  et  civem  Barchinonensemi)  super 
hiis  inter  alia,  que  dilecto  consiliario  nostro  Gondissalbo  Gar- 
cie  venerabili  in  Christo  patri  Antonio  Dunelmensi^)  epis- 
copo  commisimus  referenda  et  ipsius  littere  tenent,  ac  que 
retulit  dictus  P.,  plenarie  intellectis  ad  hec  vestre  discrecioni 
taliter  respondemus:  quod  perpetuum  finibili,  firmum  infirmo, 
utpote  celeste  temporalibus  preponentes  zelantesque  pro  negocio 
salvatoris,  [in]'')  quo  vivimus  et  regnamus,  ac  volentes  ad'') 
exaltacionem  sanctissime  crucis  in  confusionem  barbarice 
nacionis  in  Dei  servicio  expendere  dies  nostros,  verba  propter 
hec  dicto  Gondissalbo  prefato  episcopo,  cuius  novimus  volun- 
tatem  in  isto  cum  nostra  concurrere,  commisimus  reflferenda. 
Et  licet  episcopus  ipse  nunc  nobis  rescripserit,  ipsum  sine 
o52  a)  Dunolmensi  Reg.       b)  Fehlt.      c)  quod  Reg. 


552  1)  Vgl.  Register. 


—     875     — 

nobis  nequivisse  fecisse,  nichilominus  eidem  respondendum 
signifficavimus,  quod  nos,  quandocumque  sedem  apostolicam, 
matrem  nostram  vel  episcopum  ipsum  eiusdem  provisionis  (?) 
viam  negocio  dare  contigerit,  ad  id  feliciter  prosequendum, 
in  quantum  favente  crucifixi  gracia  poterimus,  efficaciter  inten- 
demus.  Sicque  discrecioneru  vestram  attente,  .  .  .  quatenus 
episcopum  memoratum  opportunis  viis  ac  obsequiis  inducatis 
ad  huiusmodi  negocium  utiliter  promovendum,  prout  melius 
ad  Dei  servicium  et  nostri  status  ac  honoris  augmentum  dis- 
crecioni  vestre  videbitur'^)  expedire.  Novistis  etenim,  quod 
ferventi  aifectu  inducimur  super  isto.  Dat.  ut  supra.  [III. 
idus  Februarii  auno  domini  MCCC^  quinto]. 

Reg.  334  f.  135.    Almlich  an  Bischof  Aiitoiiius  Dunehnensis  und  Guillelmus 
Bertrandi  ord.  Pred. 

553.  Jaynie  II.  an  Arnald  von  Tillanova:  zeigt  Enipfang 
seines  Briefes  und  der  Kapitel  dureh  P.  de  Montenielone  an; 
da  die  Sache  auch  den  Konig  von  Kastilien  betreife  und 
dieser  von  der  geplanten  Zusamnienkunft  durch  den  Aufstand 
des  Jnan  Nunez  abgehalten  sei,  niiisse  die  Sache  fiir  spiiter 
aufgehoben  werden.    Teruel  1307  Noveniber  18. 

Jacobus  etc.  magistro  Arnaldo  de  Villanova  consiliario  et 
phisico  nostro  dilecto  sahitem  etc.  Yidemus  litteram,  quam 
nobis  misistis  per  fidelem  nostrum  Petrum  de  Montemolone 
civem  Barchinonensem  et  diligenter  intellectis  hiis,  que  retulit 
dictus  Petrus  nobis  ex  parte  vestra  ex  credencia  sibi  comisa 
ac  eciam  inspectis  capitulis,  que  atulit  nobis  idem  Petrus,  id 
gratum  habuimus,  notificantes  vobis,  quod,  licet  nos  plenam 
aflfecionem  geramus  circa  exposita  nobis  per  dictum  Petrura, 
tamen  quia  negocium  huiusmodi  illustrem  regem  Castelle  non 
modicum  tangere  dinoscitur,  et  sperantes  vistam  cum  eo  ha- 
bere  in  proximo  preterito  festo  Omnium  sanctorum,  ut  inter 
ipsum  et  nos  ordinatum  fuerat  et  condictum,  in  huius  pre- 
sencia  providimus  ipsum  cum  eo  fore  utilius  et  eficacius  per- 
tractandum  et  dirigendum.  Set  quia  impediente^)  quodam 
processu  et  discordia  habita  inter  ipsum  regem  Castelle  et 
nobilem  Johannem  Nunii  de  Castelle,  qui  per  ipsum  regem 
553  d)  videritis  Reg.    553  a)  Impendiente  Reg. 


—     876     - 

tenetur  obsessus,  non  potuit  ad  dictas  vistas  venire  termino 
comprehenso  neque  potuimus  comode  operam  dare  in  negocio 
memorato,  ante  dictus  rex  a  nobis  peciit  per  nuncios  suos, 
eum  ut  a  veniendo  ad  dictam  vistam^)  excusatum  habere  et 
ipsam  vistam  per  aliquod  tempus  prorogare  vellemus,  quo(?) 
ipse  et  nos  possemus  ad  invicem  nos  videre.  Sicque  expeditis 
per  ipsum  regem  dictis  negociis,  quod  in  brevi  esse  credimus, 
saltem  usque  ad  medium  qnadragesime  instantis,  cum  contin- 
gerit  vistam  fieri  supradictam,  quare  dictum  Petrum  nobiscum 
esse  mandavimus,  sic  concedente  altissimo  erga  premissa  trac- 
tare  et  procurare  ac  providere  intendimus,  quod  ad  altissimi 
domini  nostri  Jhesu  Christi  gloriam  et  honorem  et  exalta- 
cionem  Christiane  fidei  atque  vestri  et  fidelium  et  devotorum 
suorum  beneplacitum  reduudabit.  Dat.  Turolii  Xlin.  kalendas 
Decembris  anno  domini  MCCC  septimo. 

Eeg.  140  f.  75.  Ob  es  sich  um  das  Vorgehen  gegen  Granada  handelt? 
Auch  Reg.  238  f.  1  schreibt  J.  an  Arnald,  dass  P.  de  Moutemolone  ihm  Mit- 
teilungen  Arnalds  gebracht  hat,  beglaubigt  diesen  bei  A.  und  A.  soUe  das  Be- 
treffende  ausfiihren.     Saragossa  1309?  oder  1308?  Januar  5. 

554,  Jayme  II.  aii  Arnald  von  yillanoYa:  Auf  seine  Bitten 
hat  er  den  Katalanen  in  Romania  befohlen,  die  Monche  vom 
Berge  Athos  zu  schiitzen  und  nicht  zu  schadigen;  bittet 
emeut  um  Ubersendung  seines  neuen  Werkes:  Medicine 
speculum;  es  soU  nur  fiir  ihn  gebraucht,  nieniandem  ohne 
seine  Genehniigung  niitgeteilt  werden.    Yalencia  1308  Juli  1. 

Venerabili  et  prudenti  viro  magistro  Arnaldo  de  Vil- 
lanova  phisico,  consiliario  et  familiari  suo  dilecto  salutem  et 
dileccionem.  Litteram  vestram  recepimus,  iuxta  quam  .  .  . 
altissimo  esset  gratum,  si  gentes  nostras  in  partibus  Romanie 
agentes,  ne  monachis  mouasterii  s.  Athanasii^)  in  monte  sancto 
de  habitacionibus^)  Romanie  inferrent  molestias,  compesce- 
remus.  Comparente  in  presencia  nostra  altero  ex  illis  duobus 
monachis  monasterii  supradicti  in  littera  vestra  contentis, 
rescriptum  nostrum  ei  concessimus,  per  quod  expresse  man- 
damus  militibus  et  peditibus  naturalibus  nostris,  in  partibus 
Romanie  degentibus,  necnon  devotos  et  amicos  nostros  roga- 
mus,  ue  monasterio  supradicto  seu  adiacentibus  suis  monachis, 
553  b)  Folgt  eum  nochmals.    5»*  aj  Authanasii  Keg.    ^)  Ob  statt  habitantibus? 


—     877     — 

familiis  aiit  aliis  bonis  suis  dampnum  inferant,  molestiam  seu 
gravamen,  immo  tam  Dei  intuitu  quam  nostri  contemplacione 
illos  sub  proteccione  sua  recipiant  comendatos.  Ceterum  re- 
colimus  nuper  vobis  precando  scripsisse  per  litteras,  quas 
vobis  dilectiis  consiliarius  et  magister  racionalis  curie  nostre 
P.  Boyl  debuit  presentare,  ut  ad  nos  novellam  opus  per  vos 
conditum:  Medicine  speculum  nuncupatum  pro  conservacione 
salutis  nostre  mittere  deberitis.  Sane  quia  ignoratur  a  nobis, 
utrum  dicte  littere  ad  vos  pervenerint,  prudenciam  vestram 
iterato  precamur,  quateuiis  opus  predictum  seu:  Speculum 
medicine  ad  nos  i)ro  conservacione  nostre  salutis,  quam,  ut 
tenemus  certissime,  tenere  cupitis,  per  fidum  vestrum  nuncium 
sublato  more  dispendio  transmitatis.  Scituri  nos  opus  ipsum 
nemini  comunicaturos ,  nisi  previo  cousensu  vestro  magistro 
Martino  de  Caliga  rubeai)  nostro  phisico  id  pandamus,  qui 
de  salute  et  sanitate  corporis  nostri  sollicitam  curam  gerit. 
Rescribatis  igitur  nobis  super  hiis  vestre  continuo  voluntatis 
intentum.  Dat.  Valencie  kalendis  Julii  anno  domini  mccc  octavo. 
Reg.  140  f.  119. 

555.  Jayme  II.  aii  Ariiald  voii  Villanova:  bittet  uni  eine  neue 
Sendung  des  Electuarium;  er  hat  nur  wenig  und  diesem 
fehlt  wegeu  selnes  Alters  die  Kraft;  zugleich  wiinscht  er 
die  Komposition  zu  erfahren  und  bittet  zum  dritten  Male 
uni  das  Speculum  medicine;  beides  soU  auf  seinen  Wunsch 
geheira  hleihen.  Valencia  1308  August  15. 
Venerabili,  provido  et  discreto  magistro  A.  de  Villanoua 
dilecto  consiliario  et  familiari  suo  etc.  Meminimus  [et  a  me]- 
moria  vestra  non  credimus  discessisse,  vos  dudum  ad  conser- 
vacionem  sanitatis  persone  uostre  electuarium  seu  confeccio- 
onem  (?)  quandam  preciosissimam  fecisse  fieri,  que**)  nos  usi 
sumus  hucusque  et  sentimus  eam  nobis'0  •  •  •  fuisse  (?).  Et 
quia  electuarium  seu  confeccio  ipsa  expenssa  est  seu  consu- 
mata  preter  modicam  quantitatem,  que  pvopter  vetustatem 
caret  viribus,  idcirco  dileccionem  vestram  attente  precamur, 
quatenus  de  electuario  seu  confeccione  ipsa  conficiatis  (?) 
555  a)  So  Reg.     b)  Ein  paar  Worter  weg. 

oai  1)  Der  Haasarzt  des  Konigs;  in  dieser  Zeit  oft  genannt. 


-     878     — 

nobis  in  ea  quantitate,  qua  vobis  visum  fuerit  expe- 
dire,  et  eam  nobis  mittatis  per  cursorem  nostrum  pre- 
sencium  latorem.  Preterea  si  discretioni  vestre  videretur 
faciendum,  placeret  nobis,  et  eciam  vobis  multum  regraciare- 
mur,  si  nobis  in  scriptis  mitteretis,  ex  quibus  et  quo  modo 
dictum  electuarium  seu  confeccio  fit  et  exprimeretis  etiam 
re*^)  .  .  .  crenta,  quam  exprimere  noluistis,  aliis  expressis, 
quando  confeccionem  ipsam  fecistis.  Nos  enim  hec  secrete 
tenemus,  quandiu  procederet  de  vestre  beneplacito  voluntatis. 
Et  nichilominus  rogamus  vos  cum  maxima  instancia,  sicut 
iam  per  alias  nostras  litteras  vos  rogavimus,  ut  mitatis  nobis 
speculum  medicine,  cum'^)  .  .  .  ipsum  habere  affectemus.  Pol- 
licemur  etenim  vobis,  quod  nulli  persone  illud  ostendemus, 
nisi  tamen,  cui  volueritis  et  nobis  duxeritis  intimandum.  Dat. 
Vaiencie  XVIII.  kalendas  Septembris  anno  domini  MCCC 
octavo. 

Keg.  140  f.  145  V. 

556.  Christianus  Spinula  an  Jayme  11.:  Ramon  Lugin  hatte 
ihn  aufgefordert  beim  Papste  mit  andern  zu  wirken,  dass 
er  die  Christen  zum  Kreuzzuge  nach  Spanien  veranlasse; 
wegen  der  traurigen  Yerlialtnisse  Genuas  konnte  Schreiber 
nicht  hinreisen;  so  gehtRamon  nach  Marseille  zu  Arnald  von 
Villanova  und  dann  zur  Kurie.     Genua  (1308?)  September  4. 

Per  dominum  fratrem  Ramondura  Lugin*^)  ipsa  [nova] 
meis  apicibus  pridie  destinavi,  qui  ad  maiestatem  vestram 
[dirigit]  iter  suum,  qui  etiam  me  pridie  requisivit,  ut  ire 
deberem  ad  curiam  summi  pontificis  cum  certis  bonis  homini- 
bus  terre  nostre(?),  quos  requixiverat  velud  me,  ad  requiren- 
dum  et  deprecandum  ipsum  summum  pontificem,  quod  honore 
et  bono  fidei  christiano  faceret  gentes  assumere  crucem  sanc- 
tam  super  terra  Sarracenorum  Yspanie  in  terra  regis  Granate. 
.  .  .  Propter  malum  statum,  in  quo  permanet  terra  nostra, 
in  his  attendere  non  valens.  Unde  prefatus  dominus  Ramon- 
dus  videns,  quod  de  civitate  non  possumus  separare,  ad  pre- 
sens  vadit  Marxiliam  ad  magistrum  Arnaldum  de  Villanova 
ob  eundum  ad  curiam  summi  pontificis  causa  tractandi  et 
555  cj  Zwei  "Worter  fehlen.  —  556  a)  Mit  Abtiirzungsstrich  iiber  i. 


—     879     — 

ordinandi,  si  poterit  ut  predicta  crux  a  gentibus  assumatur, 
et  etiam,  quod  vestra  serenitas  fore  debeat  huius  rei  capi- 
taneus^),  dominus  atque  caput  .  .  .  Dat.  Janue  IHI.  Sep- 
tembris. 

CRD  12484.  Dass  es  sich  um  R.  Lull  handelt,  ist  wohl  unzweifelhaft. 
In  Genua  war  er  1305  und  um  1308.  Vgl.  Hist.  litt.  XXIX,  35  und  39.  Ich 
wahle  letzteres  wegen  des  Hinweises  auf  den  Zug  nach  Granada.  Das  wichtige 
Stiick  besonders  interessant  wegen  der  Beziehungen  Ramoiis  zu  A.  von  Villanova. 

557.    Ramon    Lull    an   Jayme  II.:    sendet    sein    Buch    „De 

proverbiis",   das  besonders  fiir  Kinder  gut  sei;   wlll  nach 

Avlgnon     zu    Clemens    V.  und    bittet    um    Unterstiitzung. 

Montpellier  (1309  Februar  19?). 

In  Christo  domino  Deo  nostro  et  in  beata  virgine  matre 
eius  illustrissimo  et  sapientissimo  domino  Jacobo  Dei  gracia 
regi  Aragonie,  Valentie,  Sardenie  atque  comiti  Barchinone 
R.  Lul.  in  vestra  gracia  cum  obsculamine  manuum  atque 
pedum.  Notuni  sit  vestre  ex[c]else  dominationi,  quod  tramito 
vobis,  domine,  unum  librum,  quem  feci  de  novo  „de  prover- 
biis"  nominatum,  per  Petrum  de  Oliueriis,  in  quo  libro  multe 
subtUitates  continentur,  que  sunt  utiles  ad  sciendum  in  tanto, 
quod  homo  laycus  sciens  ipsas  erit  supereminens  in  intellectu 
omni  alii  layco,  qui  non  sciat.  Et  hoc,  domine,  poteritis 
cognoscere  per  libri  rubricas  et  processum.  Quare,  domine, 
erit  bonum,  quod  infantes  hunc  adiscant  ad  hoc,  ut  regnare 
sciant.  Pos[t]quam  a  vobis  recessi,  multa  pericula  michi 
evenerunt.  Pauper  sum  et  propono  stare  Auinione  cum 
domino  papa  in  curia  supra  negocium,  quod  iam  scitis.  Unde 
supplico,  quantum  possum,  propter  Deum,  pro  quo  laboro,  et 
propter  benignitatem  et  vestram  largitatem  et  quia  recordor 
sermonis,  quem  vestra  gratia  michi  dixistis:  Non*)  dimitis 
servum  tuum,  domine,  quod  me  iuvetis  in  expensis.  Dat. 
apud  Montempesulanum  octo  dies  infra  cadragesimam. 

Hier  nach  Album  moderner  Abschriften.  Friiher  Leg.  51  der  CRD. 
Gedr.  Hist.  litt.  XXIX,  368  f.  aus  unserer  Quelle.  Das  Buch  ist  um  1302  fertig 
gestellt;  der  Papst  ist  in  Avignon  seit  Anfang  1309,  die  Pfriindenbitte  Jaymes 
fiir  Ramon  (vgl.  folg.  Nr.  558)  erfolgt  um  diese  Zeit;  so  diirfte  Brief  wohl  in 
das  Jahr  1309  fallen. 

556  i>)  capit.  mit  Abkiirzung.     55'  a)  So  geandert. 


—     880     — 

558.  Bischof  Petrus  Yon  Tortosa  an  Jaynie  II.:  erklart  sich 
hereit  Bamon  LuU  ein  Kanonikat  in  Tortosa  zu  verschatfen, 

muss  aber  erst  das  Kapitel  befragen.     (1309?)  Mai  22. 

Vestre  magnificentie  literas  recepimus,  continentes,  ut 
Raymundo  Lulli  deberemus  de  canonia  nunc  vaccante  in 
nostra  Dertusensi  ecclesia  provddere.  Ad  que  excellentie 
vestre  taliter  respondemus,  quod  nos  dictam  canoniam  con- 
ferre  non  possumus,  nisi  Qum  assensu  et  voluntate  prioris 
et  capituli  ecclesie  supradicte,  sed  cum  fuerimus  Dertuse,  faci- 
emus  in  premissis,  quod  poterimus  ob  honorem  et  reverentiam 
vestre  regie  magestatis  ofiferentes  nos  ad  omnia,  que  vestre 
clementie  respiciunt  servitium  et  honorem.  Dat.  iu  castro  Le- 
donis  XI.  kalendas  Junii. 

CRD  11578.  Petras  war  von  1307  bis  1310  Mai  8  Bischof.  Ygl.  dazu 
vorige  Nr. 

559.  Jayme  II.  an  Kardinal  Jakob  Colonna:  Enipfang  seines 
Briefes  durchArnald  von  Tillanova;  Freude  iiber  die  religiose 
Sinnesanderuug  Konig  Friedrichs,  der  fernerhin  sein  Leben 
Jesus  Christus  weihen  und  die  Schniaher  seines  Namens  aus- 
rotten  will;  er  hat  Friedrich  seine  Zustininmng  und  einige 
Erganzungen  zu  den  Kapiteln  geschrieben.  —  Eines  sei  schon 
begonnen:  er  plane  einen  Feldzug  zur  Ausrottung  der  Sar- 

racenen  aus  Spanien.     Barcelona  1309  Juni  11. 

Reverendo  in  Christo  patri  domino  Jacobo  de  Columpna 
divina  providencia  saucte  Romaue  ecclesie  diachono  cardinali 
speciali  amico  nostro  Jacobus  Dei  gracia  rex  Aragonum  etc. 
salutem  et  debitam  reverenciam  cum  honore.  Literam  a 
paternitate  vestra  aliatami)  nobis  per  eximie  provideucie 
virum  Arnaldum  de  Villanova  noviter  recepimus  inter  cetera 
continentem  cor  vestrum  peramplius  fuisse  consolacione 
spirituali  repletum  audientes  a  dicto  magistro  veritatis  pre- 
cone  immutacionem  sanctam  factam  per  spiritum  Dei  vivi  in 
excellenti  principe  rege  Frederico  illustri  karissimo  fratre 
nostro,  cuius  humilitatis  et  bone  voluntatis  fervens  propositum 
nobis  dictus  magister  plenius  explicaret.  In  qua  vestra  litera, 
reverende   pater,   inter   cetera  taliter   conclusistis,   ut  in  hiis, 

ij  Vgl.  Fuike,  Aus  den  Tagen  Bonifaz  VIII.  S.  225. 


—     881     — 

que  dictus  rex  Fredericus  postulat,  nostrum  placeret  animum 
inclinare  ob  divine  laudis  intuitum  et  multorum  salutem. 
Cuius  litere  in  hiis  ac  aliis  tenore  plene  collecto  paternitati 
vestre  respondendo  presentibus  intimamus  :  prescriptum 
magistrum  Arnaldum  literas  a  prefato  rege  Frederico  in 
nostris  manibus  presentasse  et  dicti  regis  mutacionem  lauda- 
bilem  atque  sanctam  seriosius  explicasse  ac  etiam  ostendisse 
plura  capitula  per  regem  eundem  non  humana  provisione  set 
divino  instinctu  condita,  divinum  servicium  et  adquisicionem 
celestis  glorie  productura,  quibus  lectis  et  perlectis  ac  memorie 
intellectualiter  comendatis :  nos  tante  et  tam  laudabilis  ac 
utilis  operis  ordinacione  stupentes  divine  bonitatis  clemencia 
sublevavit  corque  nostrum  firmavit,  ut  horum  omnium  in- 
telligenciam  caperemus,  ex  quibus  post  stuporem  leticiam 
cordis  ac  gaudii  immensitatem  sumpsimus;  conspicientes  pre- 
scriptum  regem  et  hoc  velle  ad  hocque  ferventi  desiderio 
conspirare,  spiritus  sancti  flamma  inspiratum,  quod  post- 
positis  huius  finibilis  et  fallibilis  terrene  vite  deliciis,  que 
digne  debent  dolores  et  amaritudines  apellari,  deliberavit  ex 
tunc  vite  sue  residuum  in  obsequium  expendere  Jhesu  Christi 
et  ea  agere,  per  que  nomen  eius,  quod  super  omne  nomen 
describitur,  laudetur  a  gentibus  sequentibus  \das  suas  et  quod 
exterminentur  populi  illius  virtute  sanctissimi  nominis  (?) 
blasfemantes.  Per  hec  autem  tanto  fuimus  in  divinis  ob- 
sequiis  animosius  exitati,  quanto  manifestius  vidimus  hoc  a 
Deo  non  ab  homine  processisse. 

Sicque  rescripsimus  dicto  regi,  nostri  esse  propositi 
existere  in  unione  secum  animo  et  \dribus  universsis  pro  exe- 
cucione  operis  et  negocii  predictorum,  non  soluni  utpote 
.  .  .  ut  pars  altera  set  ut  pater  et  artifex  ac  promotor, 
prout  nobis,  sicut  ferventer  appetimus,  prestiterit  ipse  Deus. 
lamque  etiam  quasdam  declaraciones  et  addiciones'^)  quibus- 
dani   ex  capitulis  fecimus,   sicuti  nobis  altissimus  ministravit. 

Reverende  itaque  pater,  amiciciam  vestram,  quam  intimam 
gerimus  in  vi[s]ceribus  cordis  nostri,  certam  facimus,  quod  in 
premissis  sic  celestibus,  in  quantum  poterimus,  partes  nostre 
solicitudinis  apponere  disposuimus  et  dicto  regi  fratri  nostro 

'■^)  Diese  fehlen  leider. 

Finke,  Acta  Ara^oiiensia.  56 


—     882     — 

asistemns  consilio,  auxilio  et  regimine  super  eis.  Unum  autem 
paternitati  vestre  scribere  non  vidimus  obmittendum,  set  id 
vobis  presentibus  intimamus:  cepisse  iam  regem  regnancium 
circa  hec  mirabiliter  operari,  quia  cum  tempore,  quo  dominus 
prelibatum  regem  Frederichum  ad  premissa  sua  pietate  vocavit 
ac  celitus  aspiravit,  nos  assimili  ad  suum  servicium,  qui  sub 
mundanis  sollicitudinibus  dormitabamus,  eodem  tempore  ad 
exaltacionem  catholice  fidei  et  depressiouem  secte  Mahometice 
excitavit,  adeo  quod  ad  depressionem  et  eradicacionem  Sarra- 
cenorum  fetide  nacionis  in  citerioris  Ispanie  partibus  exis- 
tentes  una  cum  magnifico  principe  rege  Castelle,  votis  suis 
et  nostris  in  hoc  unanimiter  concordatis,  iam  actu  extendimus 
vires  nostras.  Denique  scientes,  quam  mundam  quamque 
sanctam  vitam  ducit  vestra  reverenda  paternitas  vestigiis 
domini  et  salvatoris  uostri  Jhesu  Christi  mirabiliter  inherendo 
nos  et  nostrum  domum  nostraque  negocia  vestris  sanctis 
operibus  et  oracionibus  comendantes  rogamus  assidue  et  pro 
munere  poscimus  speciali,  ut  nos  et  predictam  domum  et 
nostra  negocia  habere  placeat  in  predictis  sanctis  vestris 
operibus  comendatos,  sperantes  ex  hoc  firmiter  et  temporaliter 
et  spiritualiter  adiuvari.  Si  qua  in  regnis  et  terris  nostris 
placida  vobis  occurrerint,  fiducialiter  requiratis,  presto  etenim 
sumus  servire  liberaliter  votis  vestris.  Dat.  Barchinone  III. 
idus  Junii  anno  domini  CCCIX. 

Certum  est,  quod  ad  mandatum  regis  Bernardo  de 
Auersone  oretenus  factum  prescripte  proxime  registrate  due^) 
littere  fuerunt  expedite  absque  signo  cancellarii  et  vicecan- 
cellarii.  Dominus  enim  rex  ipsas  duas  litteras  tradidit  ma- 
nuaHter  dicto  Bernardo  sic  sigillandas  et  expediendas. 

Reg.  335  f.  295. 

560.  Petrus  raiseratione  diyina  s.  Roniane  ecclesie  diaconns 
cardinalis  (Colonna)  [und  in  gleicher  Weise  Napoleon  Orsini] 
an  Jayme  11.:  Freude  iiber  die  Kreuzzugsplsine  des  Konigs, 
uber  die  ihni  sein  Freund  Arnald  von  Villanova  berichtet; 
Bereitwilligkeit  mitzuhelfen;  die  gleiche  Gesinnung  Konig 


S60  3j  D^  ii_  dieser  Brief   und  der   an  Friedrich,    der  f.  295   und  337  steht 
ganz  gleichen  Inhalts. 


—     883     — 

Friedrichs  zeige,  dass  es  Gottes  Werk   sei;  Arnalds  Aufent- 

halt  an  der  Kurie  sei  zur  Forderung  der  Sache  noch  notig. 

A\ignon  (1309)  August  25. 

Copiosmn  munus  gracie  salvacionis,  que  vos  noii  solum 
temporalibus  fastigiis  excellenter  extulit,  set  quod  multo  plus 
est,  immo  quod  solum  vere  et  utiliter  est  ad  eternam  salutem, 
spirituali  lumine  ad  eius  dirigenda  et  reformanda  vestigia  in 
vobis  et  in  aliis  secundum  a  domino  nostro  Jhesu  Christo 
rege  regum  doctrinam  traditam  illusti*avit,  et  ad  recuperandam 
Terram  illam  sanctam,  quam  idem  Deus  noster,  dominus  Jhesus 
sua  sacra  conversacione  et  preciosi  sanguinis  sui  irrigatione 
sacravit^),  cor  vestrum  animoso  fervore  accendit:  sicud  nobis 
retulit  prudens  et  sapiens  et  spiritu  Dei  fervens  magister  Ar- 
naldus  magniiicentie  regie  zelator  precipuus  et  vir  luminis  et 
virtutis.  Et  licet  ad  omnia,  que  respicerent  promotionem  ex- 
cellencie  regie,  nos  senserimus  iam  dudum  ex  interna  amicitia 
promptos,  ad  hec  autem,  que  eterni  regis  conquisitionem  res- 
piciunt  et  ex  nostri  status  condicionibus  nos  contingunt,  sic 
nos  offerimus  prompto  corde,  ut  nil  ex  contingentibus  inten- 
damus  omittere,  quin  toto  posse  per  nos  fiat,  quicquid  ad 
tam  sanctum  prosequendum  propositum  fieri  poterit  auxilii 
et  favoris.  Et  de  hoc  bene  predicto  magistro  Arnaldo 
tamquam  amico  nostro  karissimo  ex  bonitate,  quam  in 
ipso  credimus,  nostram  aperuimus  voluntatem.  Accrescit 
autem  multum  gaudio  cordis  nostri  de  conformi  volun- 
tate  sublimis  principis  domini  Frederici  tercii  Dei  gracia  regis 
illustris  fratris  vestri,  amici  nostri  karissimi,  ad  eadem  vota 
eodem  spiritu  concitati.  Ex  hoc  concludentes  letanter,  quod 
divini  muneris  et  effectus  prosperi  est  indicium,  quando  eadem 
gracia  ad  Christi  Dei  nostri  reprimendas  iniurias  armat  et 
animat  tam  strenuissimos  pugiles,  quos  eadem  natura  mun- 
danos  principes  generavit  illustres.  Et  idcirco  concludendo 
ortamur  regalem  serenitatem  vestram  et  amiciciam  caram, 
quatenus  sanctum  conceptum  sic  fomentis  debitis  nutriatis, 
quod  ad  paratum  perfecti  operis  Dei  munere  salubriter  dedu- 
catur.  Et  placeat  equanimiter  ferre,  si  predictus  magister 
Amaldus   aliquamdiu   in  curia  commoratur,  quia  vere  iudicio 

a)  Folgt  iiberfliissig  et  Reg. 

56* 


—     884     — 

nostro  expedit  ipsum  hic  esse  pro  parando  viam  ipsis  vestris 
conceptibus    adimplendis.     Dat.  Auinione   die   XXY.  Augusti. 
CED.     Separat.     Zwei  gleichlautende  Originale.     Pap. 

561.  Jayme  IT.  aii  Ariiald  yoii  Tillaiiova:  Erinnerung  an  neulieh 
gesandten  Brief,  dass  er  den  Papst  zur  wirkungsvoUen 
Unterstutzung  seines  Unternelimens  nach  Almeria,  vor  allero 
zum  Unterhalt  einer  Flotte  in  der  Meerenge  veranlasse. 
Sendung  zweier  Gesandten,  denen  er  rait  seinen  Bitten  beim 
Papst  zur  Seite   stehen  soll.    Almeria   1309    September  4. 

Yenerabiii  et  provddo  viro  magistro  Araaldo  de  Yilla- 
nova,  dilecto  consiliario  et  familiari  nostro  salutem  etc.  lam 
nuper  per  aliam  litteram  nostram  vobis  scripsimus  notificando 
vobis  victoriam,  quam  in  virtute  Dei  obtiuuimus  de  perfidis 
Sarracenis  et  requirendo  ac  rogando  vos  ex  parte  Dei  et 
nostra  in  universe  christianitatis  utilitatem,  ut  obtinere  debe- 
retis  cum  domino  summo  pontifice  modis,  quibus  providencie 
vestre  utilius  videretur,  quod  ad  expedicionem  uegocii  huius, 
quod  agimus,  et  specialiter,  ut  vasa  marina  in  strictu  maris 
continue  teneri  possent,  usque  ad  tocius  negocii  acquisicionem 
et  expedicionem ,  provisionem  apostolicam  adhiberet  et  de 
sumptibus  provideret,  quodque,  si  vos  in  cm*ia  non  essetis,  ad 
eandem  personaliter  accederetis,  prout  largius  hec  et  singula 
vobis  significavimus  per  litteram  supradictam  . . .  Nichilominus 
vobis  presentibus  intimamus,  quod  pro  premissis  et  aliis  nego- 
ciis  tangentibus  supradictum  mittimus  de  presenti  ad  dicti 
domini  pape  presentiam  religiosum  virum  fratrem  Petrum 
Marsilii  de  ordine  Predicatorum  et  Fortunium  ^Martini  militem 
de  intencione  nostra  plenarie  informatos.  Cumque  plurimum 
expediat,  quod  vos  hac  racione  .  .  .  ad  domini  pape  presen- 
ciam  personaliter  accedatis,  dum  inibi  fuerint  nostri  nuncii 
supradicti,  item  iterato  ex  parte  Dei  et  nostra  et  ob  tocius 
Christianitatis  utilitatem  providenciam  vestram  requirimus  et 
rogamus,  quatinus,  nisi  iam  existatis  in  curia  papali,  ad  ean- 
dem  visis  presentibus,  licet  vobis  nimius  labor  incumbat, 
personaliter  accedatis.  Dat.  in  obsidione  Almerie  II.  nonas 
Septembris  anno  quo  supra  [1309]. 

Eeg.  344  f.  27  V. 


—     885     — 

562.  Kardinalbischof  Johannes  von  Porto  an  Jayme  II.:  Amald 
von  Villanova  hat  in  Gegenwart  des  Papstes  und  des  Kardinals- 
kolleg  sonderbare  Dinge  vorgetragen;  er  hat  dem  ;?emein- 
samen  Freunde,  dem  Ordensminister  in  Aragonien  berichtet 
und  bedauert,  dass  er  aus  Yergesslichkeit  die  koniglichen 
Gesandten  nicht  informiert  hat.     Avignon  (1309)  Oktober  26. 

Cum  nuper  in  conspectu  domini  summi  pontificis  et 
totius  collegii  dominorum  cardinalium  per  quendam  magistrum 
Arnaldum  physicum  aliqua  fiierunt  proposita,  que  vestram 
celsitudinem  expedit  non  latere,  ,  .  .  predicta  exponere  et  re- 
serare  curavimus  religioso  viro  fideli  servitori  et  amico  vestre 
et  nostro  fratri  R[omeo]  ministro  provincie  Aragonie,  ut  per 
ipsum  possetis  de  illis  informari  ad  plenum  et  deliberare  per 
consequens,  quid  agendum.  Dolentes  revere,  quod  non  fuimus 
memores  nuntios  vestros,  quando  pro  parte  vestra  locuti  sunt 
nobis,  informare,  sicut  disposueramus  facere  de  predictis  .  .  . 
Dat.  Auinione  die  XXVI.  Octobris. 

CRD.     Separat.     Or.  Pap.  Ssp. 

563.  Kardinalbischof  Berengar  von  Tusculum  an  Jayme  II.: 
empfiehlt  den  Sohn  des  Arztes  Ermengaudus  Blasii.   Avignon 

(nach  1309)  Dezember  31. 

Quondam  magister  Ermengaudus  de  Montepessulano, 
phisicus  et  familiaris  domini  nostri  summi  pontificis  sic  nobis, 
dum  vixit,  gratum  et  acceptum  se  reddidit,  quod  propterea 
nos  ipsum  afifectuose  dileximus  et  ob  eius  memoriam  ad  suos 
libenter  nostram  benivolenciam  derivamus.  Cum  itaque,  sicut 
[rejcepimus,  Bernardus  Blasii  filius  dicti  phisici  pro  quibus- 
dam  suis  expediendis  negotiis  ad  regiam  accedit  presentiam, 
excellentiam  vestram  fiducialiter  deprecamur,  quatenus  eun- 
dem  Bemardum  tam  propter  merita  dicti  patris  sui  quam 
etiam  precum  nostrarum  intuitu  habere  velitis  super  eisdem 
negotiis  benignis  et  favorabilibus  affectibus  commendatum. 
Dat.  Auinione  die  ultimo  Decembris. 

CRD  13469.  Or.  Pap.  Ssp.  235  f.  10 v;  (1303)4  Januar  25  zeigt  J. 
dem  mag.  Ermengaudus  Blasii  an,  dass  er  zu  Philipp  d.  Scb.  miles  et  consili- 
arius  Poncius  de  Materono  sendet.  Er  soU  ihm  glauben.  Reg.  210  f.  88:  Nos 
Jacobus  etc.  Considerantes  servicia,  que  mag.  Ermengaudus  Blasii  fisious  noster 
quondam  nobis  exhibuit,  nimmt  seinen  Sohn  Bemardus  Blasu  zum  domesticus 


—     886     — 

an.  Er  hat  als  solcher  porcionem  ad  duas  equitaturas.  prout  datur  in  dicta 
curia  nostra  aliis  domesticis  nostris.  1313.  —  Uber  Ermengaudus  vgl.  Hist. 
litt.  XXVni.  127—138. 

564.  Jaynie  aii  Friedrich:  Ankunft  Arnalds  you  AlllanoYa  uud 

eiues  Ritters  mit  Briefeu  Friedriehs  vor  Alnieria;  deu  Ritter 

entlasst   er,    Aruald   behiilt    er    uoch    bei    sich.      Aluieria 

(1309)10  Jauuar  17. 

Serenitati  vestre  presentis  leccione  deferimus,  ad  nostram 
presenciam  iu  obsidione  civitatis  Almerie,  quam  in  confusi- 
onem  gentis  barbarice  tenemus  obsessam,  virum  venerabilem 
communem  familiarem  Arualdum  de  Yillanova  sapiencia  et 
vite  laudabilis  conversacione  pollentem  ac  discretum  Sancium 
de  Aijuar  militem.  qui  litteras  duas  ex  parte  vestra  in  mani- 
bus  uostris  obtulit.  pervenisse.  Per  alterius  [tenorem]  pru- 
denter  et  pro^ide  ad  illam,  (piam  vobis  post  adveutum  dicti 
magistri  ad  nos  de  i>artibus  Sicilie  super,  Cjue  scitis,  uegociis 
dii'eximus,  comendabiliter  respoudistis  .  .  .  Yisum  est  regie 
discreciouis  examini  remisso  presentibus  luilite  memorato 
autefatum  magistrum  Arualdum  uobiscum  per  dierum  ali- 
quorum  spacio  necessario  retinere,  quem  ad  presenciam 
vestram  omni  cerciori  negociorum  predictorum  siguiticacioue 
infra  brevis  temporis  spacium  iufallibiliter  trausmitemus. 
Dat  in  obsidione  civitatis  AlmerieXYI.  kaleudas  Februarii  anuo 
domini  MCCC^  uono. 

Reg.  335  f.  338.  VTTI.  kalendas  Febraarii  schreibt  J.  an  Friedrich: 
A.  de  Villanova.  quem  plene  mentis  nostre  super  hiis  fecimus  conscium.  ad 
vestram  regiam  presenciam  destinamus.  Cui  profecto  fratemitas  vestra  credere 
poterit  de  omnibus  hiis,  que  serenitati  vestre  super  hiis  pro  parte  nostra  duxerit 
referenda,  Sane,  karissime  frater,  huic  littere  non  minus  fidei  adhibeat  vestra 
serenitas,  quam  si  manu  propria  scripsimus  eandem.  In  presenti  etenim  quadam 
fuimus  detenti  discrasia,  que  nos  propria  manu  scribere  non  permisit.  Dat. 
in  obsidione  civitatis  Ahnerie  VTII.  kalendas  Februarii  mccc  nono. 

562.  Conradus  Laucea  au  Jayrae  11. :  Dank  fiir  Brief ;  was 
Arnald  you  Yillauova  iiber  Kouig  Friedrich  berichtet,  sei 
wahr;  Erbschaft  des  Apparicius  de  Villanova.     Catauia  (1310) 

Miirz  U. 

Serenissimo  domino  suo.  domino  regi  Ai'agonum  Corradus 
Laucea  de  CastromajTiardo    miles   terre   osculum  ante   pedes. 


—     887     — 

Benignas  litteras  excellencie  vestre,  quas  miehi  per  Sanchium 
Dayuar  militem  doniini  mei  regis  dignata  est  mittere,  reve- 
renter  recepi.  In  quibus  considerans,  meas  missivas  litteras 
regio  culmini  gratas  esse,  statum  regium  michi  infimo  maies- 
tatem  regiam  benivole  intimare  et  benivohmciam  regiam 
michi  clementer  concedere,  Deum  laudo  et  me  et  esse  meum 
regiis  affectibus  offero  et  dispono :  Super  hiis,  que  scripsistis, 
domine,  fratri  vestro  per  cursores  latores  presencium  habentes 
pro  firmo,  fratrem  vestrum  esse,  prout  verax  et  discretus  vir 
magister  Arnaldus  de  Villanova  vobis,  domine,  conscienciam 
de  eo  fecit,  coniacturat'')  maiestas  vestra,  que  opera  de  eo  po- 
terunt  prosilire,  et  sic,  qui  benedixerit  illi,  sit  ille  benedictus, 
et  qui  maledixerit,  maledictionibus  repleatur.  Negocium  Enegi 
Martini  hostiarii  inclite  domine  regine,  pro  quo  domino  meo 
regi  recolo  vos  pluries  rescripsisse,  sic  se  habet.  Apparicius 
de  Villanova  in  suis  ultimis  sollempne  condidit  testamentum, 
in  quo  instituit  sibi  universalem  heredem  in  omnibus  bonis 
suis  uxorem  suam,  que  volens  ipsius  Apparicii  hereditatem 
adire  boua  ipsa  hereditaria  apprehendit,  que  ducens  alium 
virum  iu  dotem  sibi  dedit  tam  bona  ipsa  hereditaria  quam 
alia  bona  sua,  quod  testamentum  dicto  Enego,  cum  fuit  in 
Sicilia,  extitit  demonstratum.  Dominus  meus  rex  una  cum 
domina  regina  ac  eorum  liberis  plene  fruuntur  corporum  sos- 
pitate.  Benedictus  dominus  Jhesus  Christus,  qui  vos  et  vestros 
conservet  incolumes  et  faciat  prosperos  actus  vestros!  Script. 
Cathanie  Xnil.  Marcii  VIII.  indiccionis. 

CRD  10018.  Or.  Pap.  Ssp.  Vorher  hatte  Friedrich  am  2.  Februar  ge- 
schrieben  (CRD  10014):  Empfang  seines  Briefes  vom  25.  August  1309  mit 
Bericht  iiber  Kampf  und  Sieg  gegen  die  Sarracenen;  Freude;  sandte  verschiedene 
Boten:  primo  Sanchium  de  Yuar  dilectnm  militem,  faniiliarem  nostrum,  cum 
una  galea  curie  nostre,  cum  qua  profectus  est  ad  partes  ipsas  venerabilis  ma- 
gister  Arnaldus  de  Villanova,  ad  vos  duximus  transmittendum;  nunc  vero,  ut 
successive  de  vobis  .  .  .  in  castris  agentibus  vestrisque  successibus  plenius  ac 
plenius  informemur,  DomLnicum  de  Villamau,  familiarem  et  fidelem  nostrum 
cum  gaUone  uno  curie  nostre  visurum  vos  .  .  .  iterum  destinamus  .  .  .  Dat. 
Cathanie  sub  parvo  sigillo  nostro  secretoII.FebruariiVIII.indictionis.  Stark  zerstort. 

566.   Fr.  P.  Marsilii   sendet   Eoiiig  Jayme  II.  zwei   Briefe: 
1.    des  Ordeiisgeiierals  Aymericus,  der  ihii  wegeii  der  cul- 

a)  So  das  Wort  und  der  schwerfallige  Satz. 


—     888     — 

pa  gravior,  begangen  durch  Irreyerenz  gegen  Clemens  V.,  aller 
Ordensehren  beraubt  und  der  Provinz  der  Provence  zuweist. 
2.  Eines  Grossen  im  Orden,  der  ihni  mitteilt,  dass  der  Ordens- 
general  auf  strikten  Befehl  des  Papstes  so  handeln  musste 
und  die  Strafzeit  bald  aufhoren  wird.     (Nach  1310  Marz  30). 

Mitto  regie  magestati  tenorem  litterarum  magistri  ordinis, 
in  quibus  puniamur: 

In  Dei  filio  sibi  carissimo  fratri  Petro  Marsilii  ordinis 
fratrum  Predicatorum  frater  Aymericus  fratrum  eiusdem  or- 
dinis  magister  licet  indignus  salutem  et  augmentQm  contimmm 
celestium  graciarum.  Cum  culpa  gravior  indicetur,  que  in 
personam  comittitur  digniorem,  et  michi  de  curia  scriptum 
sit,  quod  inprobe  et  stolido  ac  irreverenter  vos  erga  sanctis- 
simum  patrem  summum  pontificem  habuistis,  cui  tantum  ordo 
noscitur  obligatus,  qui  etiam,  antequam  assumptus  esset  ad 
summum  apicem  dignitatis,  tantum  nostrum  dilexit  ordinem 
ac  promovit,  nolens  tam  eflPrenatos  excessus  absque  debita 
correctione  transire,  auctoritate  presencium  vos  privo  omnibus 
graciis  ordinis,  scilicet  confessionum  audiencia,  predicacione 
ac  omni  voce  preter  quam  in  vestra  accusacione  ac  reddo 
ineligibilem  ad  prioratum,  supprioratum  et  omnem  aliam 
\dcariam  nec  non  et  vos  in  penam'*)  amoveo  de  provincia  Ara- 
gonie  et  provincie  Prouincie  vos  assigno.  Volo  autem,  quod 
sitis  in  conventu  Perpinyani,  quousque  provincialis  vel  ego  vobis 
providerit  ...'')  Yalete  in  domino.  Dat.  in  Grat[ia]nopoli 
MCCCX.  tercio  kalendas  Aprilis. 

Recepi  eciam  aliam,  que  talis  est: 

In  Chi'isto  sibi  carissimo  et  reverendo  patri  fratri  Petro 
Marsilii  et  sahitem  et  sancti  spiritus  consolacionem.  Non 
vos  latet,  quod  magister  ordinis  cum  multi  cordis  amaritu- 
dine  contra  vos  sic  processit.  Nam  de  curia  sibi  taxata  peni- 
tencia,  quam  vobis  imponeret,  ex  parte  summi  pontificis  fuit 
missa.  Ideo  nuUo  modo,  quin  sic  faceret,  potuit  immutare. 
Spero  autem,  quod  cito  vos  dominus  salvabit.  Et  idcirco  forti 
animo  sitis,  quia  ad  profectum  vobis  proveniet  meritorum. 
Valete  et  vos  dirigat  et  consoletur  dominus  Jhesus  Christus. 
Dat.  etc. 

a)  Folgt  wieder  vos.     ^)  Loch  fiir  ein  Wort. 


—     889     — 

Hanc  misit  michi  quidam  magnus  frater  de  ordine,  quem, 
quia  ex  speciali  amore  et  confidencia  scribit,  non  debeo  nomi- 
nare.  Has  duas  litteras  cum  una  prioris  provincialis,  qui  me 
etiam  consolatur,  recepi  Tarracone  coram  priore  et  lectore  et 
sublectore. 

CRD.  Separat.  Or.  Pap.  Ssp.  Yon  grosserer  Bedeutung,  da  hier  die 
Originalhandschrift  des  Historikers  vorliegt. 

567.  Jayme  II.  an  Prior  und  Konvent  der  Doniinikaner  in 
Barcelona:  hat  von  deni  Yorgehen  des  Ordensgenerals  ?egen 
Petrus  Marsilii  gehort;  Verwunderung  dariiber,  da  er  nichts 
verhrochen  habe;  da  Petrus  wegen  seines  Eifers  fiir  die 
koniglichen  Angelegenheiten  Msse,  wolle  er  eine  Gesandt- 
schaft  zum  Papst  senden.    Teruel  (1310)  Juni  4. 

Pervenit  ad  audienciam  nostram,  quod  magister  vestri 
ordinis  ad  mandatum  domini  summi  pontificis,  qui  contra 
religiosum  fratrem  P.  Marsili  de  ordine  supradicto  indigna- 
cionem  suscepit  racione  quorumdam  verborum  propositorum, 
ut  asseritur,  coram  ipso  domino  summo  pontifice  per  dictum 
fratrem  P.  in  legacione  contra  ipsum,  nichilominus  nuper, 
dum  eramus  in  obsidione  Almarie,  fecit  noviter  quosdam  pro- 
cessus  contra  dictum  fratrem  Petrum  iam  eidem,  ut  dicitur, 
nunciatos.  Unde  vobis  significamus,  quod  de  predictis  pluri- 
mum  admiramur,  cum  causa  aliqua  non  fuerit  nec  eam  fuisse 
sciamus,  ob  quam  contra  dictum  fratrem  fuerit  aliquatenus 
procedendum  vel  debuerit  in  eum  pena  aliqua  infligi  seu  un- 
poni.  Et  quia  sentimus  et  credimus,  pro  nobis  et  negociorum 
nostrorum  zelo  predictum  magistrum  Petrum  obprobria  et 
angustias  incurrisse,  conspicientes^)  .  .  .  disposuimus  sibi  fa- 
voris  et  auxilii  nostri  presidium  et  patrocinium  impertiri  et 
ad  dictum  dominum  summum  pontificem  preces  nostras  eficaces 
interponere  .  .  .  Dat.  Turolii  II.  (?)  nonas  Junii  anno  predicto. 
[MCCCX]. 

Reg.  238  f.  144.     Das  letzte  ganz  durchlochert  und  abgeblattert.     Dar- 

unter:  Similis  fuit  missa  consiliariis  et  probis  hominibus  civitatis  Barchinonensis. 

1311    war   die  Sache    noch  nicht  geordnet,    denn  am  13.  Juni  schreibt 

Jayme  an  Vidal  de  Villanova:    Ihr  wisst,  wie  sehr  uns  am  Herzen  liegt,    dass 

Petrus  Marsilii  von  seiner  Strafe  befreit  wird.     Unsere  VoLker  haben  dadurch 

567  a)  Ein  Wort  fehlt. 


—     890     — 

Gelegenheit  zu  murren.  Schon  wiederholt  ist  der  Papst  darum  gebeten:  quod 
nondiim  adeo  potuit  obtineri.  Befiehlt,  bevor  Infant  Johann  von  der  Kurie 
geht:  quod  idem  infans  sive  per  modum  peticionis  sive  per  modum  supplicationis 
presencialiter  petat  ab  ipso  domino  papa,  ut  nostri  et  dicti  infantis  honore  pre- 
nominatum  fratrem  Petrum  a  predictis  relevare  et  absolvere  dignetur  eumque 
ad  pristinum  statum  et  honorem  reducat.  Dat.  Osce  U.  idus  Junii.  Reg.  239 
f.  91.  —  Ich  fiige  einige  Notizen  iiber  das  Geschick  des  fr.  A.  Oliba  aus  dem 
Minoritenorden  an,  den  Jayme  schon  1304  als  Kardinal  vorgeschlagen  hatte. 
Reg.  239  f.  90:  J.  an  Guardian  und  Minoritenkloster :  Compellimur  admirari. .  .  . 
quia  fr.  A.  OHba  diu  in  vestro  ordine  laudabiJiter  conversatum,  clare  fame  viteque 
honeste  .  .  .  litterarum  scientia  apud  bonos  et  graves  multipliciter  comendatum 
pocius  tj^po  mahcie  seu  in^idie,  ut  tenet  comunis  oppinio,  quam  iusticie  zelo 
ducti  gravi  carceri  mancipastis.  Verlangt  sofortige  Befreiung.  1311  Juni  12. 
f.  91  Schreiben  an  ep.  Portuensis:  er  soU  fiir  OUba  handein,  quem  sicut  audi- 
vimus,  vos  familiarem  habuistis.  Grund  der  Gef angenschaf t :  fratres  de  quibus- 
dam  per  doium  ambulantibus  arguebat,  et  quia  dubitabat  ex  eo  sibi  dampnum 
inferri,  sedem  ap.  appellarat.  f.  169  November  3.  an  Oliba:  aUe  seine  Wiinsche 
seien  erfiiUt.     Vgl.  f.  llQv. 


568.  R.  Coiiesa  iudigims  presbyter  au  Jayme  II.:  sendet  im 
Auftrage  des  verhinderten  Aruald  von  Villanova  eine  papst- 

liche  BuUe.     Talencia  1310  Juli  27. 

Doiniuus  magister  A.  de  Yillanova  scripsit  michi,  quod 
presentarem  iUustri  dominacioni  vesti'e  litteras  summi  ponti- 
ficis  bullatas  bulla  plumbea  .  .  Et  quia  diversis  et  piis 
negociis  impeditus  coram  presencia  excellencie  vestre  minime 
nunc  valet  comparere,  de  consilio  et  assensu  reverendi  domini 
Valeutini  tradidi  easdem  cum  aliis  litteris  dicti  domini 
magistri  Bernardo  Vitalis  domestico  et  subiecto  vestre  celsi- 
tudini  presentandas.  Et  supplico  magnificencie  vesti'e,  quate- 
nus  faciatis  me  certificari,  utrum  predicte  littere  ad  manus 
vestras  pervenerint  per  eundem,  ne  possim  negligencie  repre- 
hendi.  Dat.  Valencie  VI.  kalendas  Augusti  anno  domini  M^ 
CCC  decimo. 

CRU  3723.     Or,  Pap.  Ssp. 

569.  Jayme  11.  an  Konig  Friedrieh:  Bericht  iiber  das  Yorgehen 
in  Saeheu  Arnalds  von  Tillauova  (vgl.  Nr.  570);  Seuduug  des 
Schriftstiickes;   Aufforderuug,   an   den  Papst  ein   Entschul- 


—     891     - 

digungsschreiben    zu    senden    und  Arnald    nicht    niehr    als 
Familiaren  anzusehen.     Barcelona  1310  Septeniber  '24. 

.  .  .  Habitoi)  cum  deliberacione  consilio  domino  summo 
pontifici  et  quibiisdam  dominis  cardinalibus  amicis  nostris 
super  hiis  direximus  specialia  scripta  nostra,  ut  eis  de  dicti 
magistri  tam  nephando  mendacio  clarius  et  plenius  inuotescat. 
Yos  autem,  karissime  frater,  visis  et  diligenter  cousideratis 
scriptis  dicte  proposicionis  coram  nobis  iu  obsidioue  iam  dicta 
per  prefatum  magistrum ,  ut  predicitur ,  facte  ac  littera 
rescriptiva  papali,  de  qua  supradiximus,  ac  scriptis  nobis  in 
ea  missis  interclusis,  quarum  oumium  trauslatum  vobis 
mittimus  sub  sigilli  nostri  munimine  interclusum,  tam  scribeudo 
domino  pape  et  aliquibus  dominis  cardinalibus  quam  alias 
expedietis  super  huiusmodi  negocio,  quod  discrecioui  regie 
videbitur  expedire.  Unum  tamen  scribere  obmitere  nou 
vidimus,  quod  iam  in  nos  sumpsimus,  quod,  quia  dictus 
magister  contra  nos  et  credimus,  quod  contra  vos,  tam 
graviter  mauifesto  mendacio  sic  excessit,  familiaritatem  eius 
ulterius  [non]  prolongetis.  Et  enim  si  vos  de  hiis  domino 
summo  pontifici  vos  volueritis  excusare,  cj[uod  nobis  visum 
est,  per  vos  totaliter  debere  fieri  absque  mora,  et  prefatum 
magistrum  interim  retineretis  farailiarem,  nobis  imnio  alii 
nimium  repugnaret  et  honori  vestro  ac  statui  nullatenus  ex- 
pediret.  Dat.  Barchinone  YIII.  kalendas  Octobris  anno  do- 
mini  MCCCX. 

Reg.  336  f.  22  Auffallig  ist  die  Datierung,  da  im  Schreiben  schon 
auf  die  andem  Briefe  an  den  Papst  und  die  Kardinale  hingewiesen  wird;  viel- 
leicht  fehlt  dort  aher  vor  kalendas  eine  Ziffer.  Friedrich  hat  sich  an  die 
Mahnung  nicht  gekehrt.  Jaj-me  schrieb  ihm  auch  am  1.  Oktober  (Reg.  336  f. 
27'^):  Obwohl  er  ihn  schon  ausfiihrlich  in  der  Sache  Amalds  unterrichtet  habe: 
tamen  diximus  iniungendo  memorato  fratri  Eegtno  de  Messana  capellano  nostro 
prescripto,  quem  de  toto  negocio  hoc  presencialiter  duximus  informandum,  ut 
vos  inde  debeat  ^ive  vocis  oraculo  informare. 

570.  Jayme  II.  an  Clemens  Y. :  Nachricht  bei  der  Belagerung 
Alnierias,  dass  Arnald  von  Tillanova  ini  Konsistoriuni  iiber 
seine  und  Friedrichs  Olaubenszweifel  gesprochen;  Leugnung 

')  Das  Vorangehende  stimmt  fast  wortlich  mit  deni  Schreiben  an  den 
Papst.     (Nr.  570.) 


—     892     — 

Arnalds  und  Torweisung  seiner  Propositionen  und  Bitte  an 
den  Papst,  uni  seine  Rede  zu  sclireiben;  aus  der  von  Cleniens 
iibersandten  Rede  ersieht  Jayme,  dass  Arnald  gelogen  liat. 
Der  Konig  leugnet  entscliieden,  Aruald  die  betreffenden 
Sachen  erzahlt  zu  haben  und  bittet,  dieses  Sclireiben  ini 
Konsistorium  mitzuteilen.     Barcelona  1310  October  1. 

Sanctissimo  ac  revereiitissimo  in  Christo  patri  et  domino, 
domino  Clementi  divina  providencia  sacrosancte  Romane  et 
universalis  ecclesie  summo  pontifici  Jacobus  Dei  gracia  rex 
Aragonum,  Valencie,  Sardinie  et  Corsice  comesque  Barchinone 
ac  prescripte  sancte  Romane  ecclesie  vexillarius,  anuniratus 
et  capitaneus  generalis  eius  filius  humilis  et  devotus  pedum 
oscula  beatorum  cum  debita  reverencia  et  devota.  Sanctitati 
vestre  per  presentes  deferimus,  quod  olim  existentibus  nobis 
in  obsidione  civitatis  Almarie  significatum  nobis  fuit  de  Ro- 
mana  curia  per  aliquos  amicos  nostros,  quod  magister  Arual- 
dus  de  Villanova  in  quadam  proposicione,  quam  fecit  coram 
sanctitate  vestra  in  consistorio  privato,  aliqua  verba  dixit  et 
protulit  nos  et  illustrem  regem  Fredericum  karissinmm  fra- 
trem  nostrum  nimium  tangencia,  videlicet  quod  nos  et  ille 
dubitaveramus,  utrum  tradicio  evangelica  esset  ab  invencione 
hominum  vel  divinitus  inspirata.  Nos  autem,  qui  nunquam  de 
hoc  cogitavimus  nec  unquam  verbum  super  eo  scivimus  vel 
diximus  cum  eo  vel  alio  quoquomodo,  non  multum  de  signi- 
ficacione  huius  rei  curavimus:  Attamen  expectantes,  quod, 
quamprimo  dictus  magister  nostram  adiret  presenciam,  scire- 
mus  ab  eo,  quid  predicta  veritatis  significacio  contineret. 
Contigit  autem  nobis  adhuc  in  eadem  obsidioue  manentibus 
dicto  magistro  Arnaldo  inibi  adveniente  ad  nos  exposita  sibi 
a  nobis  redarguendo  significaeione  huiusmodi  requisitus  a  nobis, 
eam  fecisse  vel  dixisse,  omnino  negavit.  Asseruit  tamen  se 
fecisse  in  scriptis  quandam  proposicionem  coram  beatitudine 
vestra  in  consistorio,  quam  dixit  secum  in  scriptis  habere,  et 
quani  de  verbo  ad  verbum  mutatis  per  eum  solummodo  verbis 
Latinis  in  lingua  Romana  concessa  sibi  per  nos  audiencia  in 
obsidione  predicta  coram  nobis  et  pluribus  aliis  pubKce  publi- 
cavit.  Per  eius  continenciam  et  per  tenorem  proposicionis 
facte   per    eum    coram   bonitate  vestra,   quam  nobis,  ut  infra 


—     893     — 

dicitur,  postmodum  transmisistis,  veluti  contrarium  continen- 
tes,  prefatum  magistrum  Arnaldum  manifestissime  salva  pa- 
pali  reverencia  conspeximus  mencientem.  Ipse  enim  magister 
Arnaldus  tunc  coram  nobis  in  dicta  obsidione  iterum  affir- 
mavit  se  nullam  aliam  coram  clemencia  vestra  proposicionem 
fecisse,  que  nos  vel  dictum  regem  fratrem  nostrum  in 
aliquo  tangeret  vel  gravaret.  Ad  quorum  certificacionem" 
plenius  habendam  nobis  instanter  et  instanter  ac  multipli- 
cata  instancia  supplicavit,  ut  inde  sanctitati  vestre  scribere 
deberemus.  Nos  autem  pro  certificacione  habenda  scripta 
nostra  direximus  apostolice  dignitati.  Hiis  itaque  diebus 
a  bonitate  vestra  litteram  recepimus  rescriptivam  i) ,  in  qua 
placuit  ad  nos  mittere  interclusa  proposita  et  vobis  in  scriptis 
oblata  per  dictum  magistram  Arnaldum,  que  tunc  reverendo 
in  Christo  patri  domino  Berengario  Tusculano  episcopo,  tunc 
tituli  sanctorum  Nerey  et  Achilley  presbitero  cardinali,  per 
eundem  magistrum  Arnaldum  tradi  mandastis,  ut  in  pre- 
dicta  rescriptiva  vestra  littera  continetur.  Nos  igitur  legen- 
tes  et  conspicientes  scripta  hec  in  eis  verba  vidimus  expres- 
sata,  que  dictus  magister  Arnaldus  se  audivisse  affirmat  a 
nobis  et  dicto  rege  Frederico  fratre  nostro,  que,  si  vera 
existerent,  nedum  nostrum  set  cuiuslibet  Christiani  nomen  et 
gloriam  denigrarent.  Ubi  dicitur  dictum  regem  Fredericum 
inter  aliquas  causas  dicto  magistro  sic  expresisse,  quod  im- 
peUebat  ipsum  regem  ad  ipsas  causas  dubium,  quod  occurre- 
bat  sibi  de  doctrina  evangelica,  utrum  esset  humana  invencio 
vel  divina  tradicio,  et  de  eodem  rege  Frederico  sub  similibus 
verbis  alibi  quasi  cousimile  legitur  in  hiis  scriptis.  Subse- 
quitur  etiani  in  eisdem  dictum  magistrum  respondentem  dicto 
regi  Frederico  inter  aKa  sic  dixisse,^)  quod  vaccante  sede 
post  Benedictum  vocatus  per  nos  adivit  presenciam  nostram, 
et  quod  narravimus  ei  cogitatum  et  dubitaciones  recte  per 
omnia  shniles  cogitatui  et  dubitacionibus  dicti  regis  Frederici 
quodque  insuper  addidimus,  quod  sepe  videramus  in  sompnio 
patrem  nostrum  in  habitu  niii-abili  tradentem  nobis  quatuor 
auri  pecias,  et  alia   plura    verba  prosequitur  super  eo,  ut  in 


1)  Vgl.  Menendez  Pelayo,  Los  heterodoxos  Espafioles  I,  776  Nr.  13. 
3)  Vgl.  Menendez  I,  725. 


—     894     — 

dictis  scriptis  plenius  continetur.  Nos,  inquara,  hec  videntes 
nimium  provocati  ad  iram  stupefacti  ac  vebementer  stimulati 
fuimus  audientes  et  videntes  rem  nunquam  in  nobis  excogi- 
tatam  neque  per  consequens  dictam,  cum  nunquam  etiam 
super  talibus  cum  dicto  magistro  Arnaldo  nec  cum  alio  con- 
tulerimus,  ut  predicitur,  die  aliquo  vite  nostre.  Nec  etiam 
verum  fuit,  quod  nos  sompnium  predictum  fecerimus  nec  cum 
dicto  magistro  consequenter  loquti  fuerimus  in  aliquo  super 
eo.  Non  enim  placitum  sit  ante  illum  regem  regum,  qui  nos 
regnare  facit  et  vivere,  quod  in  suis  sanctis  evangeliis  dubi- 
tacionem  aliquam  habuerimus  nec  habemus,  et  sicuti  de  nobis 
scimus,  sic  de  dicto  rege  Frederico  fratre  nostro,  quem 
firmissime  credimus  catholicum  principem,  ab  hoc  insontem 
indubitabiliter  arbitramur.  ^lirandum  sic  est  de  dicto  magistro 
Arnaldo,  cum  tantum  mendacium  dixerit  contra  nos  et  dictum 
fratrem  nostrum.  Qui  etiam  magister  circa  hoc  comisit  tri- 
plicem  falsitatem,  primo  quia  nos  in  evangeliis  proposuit  dubi- 
tasse,  quod  nunquam  in  cor  nostrum  ascendit.  Secundo  quia 
dictum  sompnium  nos  fecisse  et  sibi  retulisse  asseruit,  quod, 
ut  prediximus,  nunquam  fecimus  nec  secum  aliquid  super  eo 
contulimus.  Tercio  quia  nobis  eum,  ut  supra  scribitur,  inter- 
rogantibus,  an  dixisset,  se  dixisse,  ut  prescribitur,  omnino 
negavit.  Cuius  rei  contrarium  per  dictam  scripturam  a  sanc- 
titate  vestra  nobis  missam  et  nobis  et  cuique  intuenti  mani- 
festum  est,  pro  quibus,  si  diligenti  consideracione  quis  velit 
attendere,  dictus  magister  Anialdus  mendax  probatus  efficitui", 
adeo  quod  deinceps  neque  nos  neque  alia  persona  laudabilis 
eum  habere  debet  familiarem  neque  sibi  exhibere  favorem. 
Hec  igitur  reverentissime  sanctitati  vestre  sic  longo  stilo 
describimus,  ut  apud  eam  premissorum  veritas  clarius  eluces- 
cat.  Supplicantes  humiliter,  ut,  sicuti  dicta  propositio  facta 
falso  et  mendaciter  per  dictum  magistrum  Arnaldum  fuit  lecta 
in  consistorio,  sic  hec  nostra  littera  in  consistorio  assimili 
perlegatur.  Qui  cuncta  disponit,  personam  vestram  beatis- 
simam  ad  sue  sancte  ecclesie  conservet  servicia  per  tempora 
longiora.  Dat.  Barchinone  kalendas  Octobris  anno  domini 
millesimo  CCC^.  decimo. 

Bemardus  de  Auersone  mandato    regis,   cui   fuit    lecta 
et  qui  in  parte  correxit  eam. 


—     895     — 

Reg.  336  i  19.  f.  20  fast  wortlich  iibereinstiinmend  am  selben  Tage 
an  Kardinalbischof  Berengar  von  Tusculum;  ebenso  f.  21  unter  Hinweis  auf 
den  Brief  des  Provinzials  Eomeus  (Menendez  I,  773)  an  Kardinalbischof 
Johannes  von  Porto. 

571.  Jayme  II.  an  Koiiig  Friedrich:  seiidet  seinen  Brief 
zwei  Quaterne  mit  den  Propositionen  Arnalds  von  Villanova 
und  einen  papstlichen  Brief;  wenn  Arnald  sage,  dass  er  ihm 
aus  einem  anderen  Grunde  gram  sei,  so  sei  das  unwalir. 
Barcelona  1310  October  4. 

Illustri  regi  Frederico  tercio  karissimo  fratri  suo 
Jacobus  etc.  Ecce,  frater  karissime,  quod  mittimus  vobis  per 
Martinum  de  Ruffis  de  domo  nostra  presencium  portitorem 
Ktteram  unam  nostram  super  facto  eorum,  que  magister 
Arnaldus  de  Villanova  coram  domino  papa  et  dominis  car- 
dinalibus  in  privato  consistorio  mendaciter  et  male  adversus 
nos  et  vos  loqutus  est  et  duo  quaterna  translatum  continencia 
duarum  proposicionum  factarum  per  dictum  magistrum  Arnal- 
dum,  alterius  in  dicto  privato  consistorio  et  alterius  coram 
nobis  et  quampluribus  aliis  in  obsidione  civitatis  Almarie 
tunc  manentibus;!)  item  et  translatum  cuiusdam  rescripti 
papalis  directi  nobis.  Que  omnia  et  eorum  singula  cum  ea, 
qua  expedit,  diligencia  audietis  ac  intentum  vestrum  alia  tunc 
dimissa  soUicitudine  prestabitis  super  eis.  Sane  assercionibus 
dicti  magistri  Arnaldi  vel  alterius  cuiuscumque,  si  is  vel  alius 
obloqui  vellent,  quod  nos  adversus  eum  ex  causis  aliis  indig- 
nati  hec  scribimus  veritatis  subfragio  obviantes,  fraternitati 
vestre  defferimus  per  presentem,  quod  re  vera  nulla  nos 
movit  occasio,  nulla  nos  induxit  indignacio  nullaque  alia  que- 
vis  causa  ad  significanda  vobis,  que  scripsimus,  excitavit,  nisi 
ut  tam  nos  quam  vos  huiusmodi  dicti  magistri  Arnaldi  oblo- 

1)  Der  ersten  Quatern  ist  die  lateinische  Interpretatio  (Menendez  I,  720 
bis  738);  er  ist  ira  Konsistorium  vorgetragen  worden.  Der  zweite  Quatern  ist 
das  vor  Jayme  in  Almeria  vorgetragene  Eahonament  (Menendez  I,  753—770). 
Die  Bezeiclinung:  primus  quaternus  und  tertius  quatemus  (Menendez  1,  720 
und  753)  bezieht  sich  auf  den  Codex  Collecc.  Curios.  t.  6  im  Archiv  zu  Barce- 
lona,  der  drei  Quateme  enthalt:  Interpretatio ;  f.  15:  secundus  quatemus:  Letra 
tramesa  per  lo  rey  Frederich  de  SicUia  al  rey  en  Jayme  segon  son  frare.  Das 
ist:  Seynor,  vos  sots  tenguts  (Menendez  I,  745 — 52);  f.  29;  tertius  quaternus 
Eahonament  usw. 


—     896     — 

qucionibus  debitis  remediis  obviantes,  quod  de  nobis  et  de 
vobis  etiara,  ut  firmiter  credinms,  falso  dixit  de  nostra  vestra- 
que  ionocencia  dicto  domino  summo  pontifici  et  dominis  car- 
dinalibus,  coram  quibus  tantum  protulit  mendacium,  clarum 
fiat.  Dat.  Barchinone  IIII*^.  nonas  Octobris  anno  domini 
MOCCCOXO. 

Reg.  336  f.  23.  A  simili  littera  supradicta  registrata  est  infra  in  quarto 
foUo  (f.  26). 

572.  Kardinalbischof  Johaniies  von  Porto  an  Jaynie  II.: 
Besorgung  seines  Sclireibens  an  den  Papst;  da  Clemens  V. 
bei  seinen  zahlreichen  Beschaftigungen  die  Yorlesung  ver- 
gessen  konnte,  bittet  er  einen  Brief  iiber  den  lugenhaften 
und  phantastischen  Arnald  von  Yillanova  an  das  Kardinals- 
koUegium  zu  senden,  seinen  Nanien  aber  nicht  zu  nennen. 
Avignon  (1310)  October  25. 

Regie  vestre  serenitatis  litteris  cum  debita  reverentia  et 
mentali  iocunditate  receptis,  quia  in  Ipco,  ubi  dominus  noster 
summus  pontifex  morabatur,  non  eramus  presentes,  fecimus 
per  reverendum  patrem  dominum  Ostiensem,  amicum  nostrum, 
operam  dari  sollicitam,  quod  vestre  littere,  quas  eidem  domino 
nostro  misistis,  illi  fideliter  traderentur:  prout  lator  preseu- 
tium  vobis  poterit  enarrare.  Yerum,  iuclite  domine,  quia 
idem  dominus  noster  propter  ardua  et  innumera,  quibus  oc- 
cupatur,  negotia  prefatas  litteras  vestras  sibi  directas  et  earum 
tenorem,  sicut  vestro  honori  expedit  et  vos  sapienter  petistis, 
oblivisci  faciliter  posset  facere  legi  in  consistorio  dominorum  car- 
dinalium,  coram  quibus  per  mendosum  et  phantasticum  illum 
magistrum  Arnaldum  verba  illa  famam  vestram  et  vestri 
germani  domini  Frederici  regis  non  mediocriter  denigrantia 
promulgata  fuerunt  et  in  scriptis  tradita  domino  prelibato, 
consulimus  bona  fide  et  quantum  possimus  pro  zelo  preclari 
vestri  nominis  et  honoris  aflfectuose  rogamus,  quatenus  non 
obstantibus  predictis  litteris  domino  nostro  directis  alias  eius- 
dem  tenoris  toti  coUegio  dominorum  cardinalium  scribere  non 
tardetis,  in  quibus  mentio  fiat,  quomodo  alias  ipsi  domino 
nostro  scripsistis  super  hoc.  Et  hoc  idem  consulimus,  quod 
procuretis  fieri  et  scribi  per  fratrem  vestrum  dominum  Frede- 


—     897     — 

ricum.  Neque  eniin  decet  nec  tutuni  esset,  tantos  ac  tales 
principes,  in  hiis  presertim,  que  ad  fidem  pertinent,  negligere 
famam  suam  et  impositam  sibi  mendaciter  et  tam  notorie 
maculam  pro  viribus  non  delere.  Porro  si  dicto  dominorum 
cardinalium  collegio  et  germano  vestro,  quod  simile  faciat, 
decreveritis  scribere,  ut  putamus,  nomen  nostrum,  et  quod  vobis 
ista  revelaverimus,  placeat  in  mittendis  litteris  subticere.  Po- 
testis  autem  in  generali  dicere,  quomodo  per  quendam  de 
cardinalibus  amicum  vestrum  et  bone  fame  vestre  ac  nominis 
zelatorem  talia  ad  vestram  audientiam  sunt  delata.  Dat.  Aui- 
nione  die  XXV.  Octobris. 

CRD  Separat.     Or.  Pap.  Ssp. 

f)73.  Konig  Friedrich  an  Jayme  II.:  Empfang  zweier  Traktate; 
Dank  fiir  Jaynies  Sorge  fiir  seine  Ehre;  hiilt  es  fiir  sehr 
wertvoll,  rtass  beide  Stiicke  hoch-  und  niedriggestellten 
Cliristen  hekannt  gewordeu  sind;  dass  sie  yon  Gott  sind,  er- 
giht  sich  daraus,  I.  dass  sie  die  Schiiden  der  Christeuheit 
hlosslegeu,  2.  dass  sie,  obgleich  inhaltlich  eins,  durcli  die 
yerschiedene  Forni  sich  au  Klerus  uud  Laien  weudeu.  Da  in 
beideu  betout  ist,  dass  er  uach  der  evangelischeu  Regel  leben 
woUe,  soUe  Jayuie  fiir  ihu  beteu,  dass  es  sich  erfiille. 
Messiua  1311  Jauuar  10. 

Vidimus,  reverende,  frater,  et  leto  corde  recepimus  duo 
transumpta  seu  tractatusi),  quorum  unum  inLatino  et  alterum 
in  x^ilgari  nuper  uobis  sigillo  vestro  misistis.  Quibus  \asis 
et  lectis,  gracias  egimus  Deo  et  vobis,  quoniam  vos  erga  nos 
affici  et  curam  gerere  diligentem  pro  conservatione  lionoris 
nostri  percepimus  evidenter.  V^isumque  est  nobis  magnum  ex 
ipsis  di\dne  pietatis  beneficium  prodisse,  [quod]  scripture  huius- 
modi  exhibite  sint  et  deducte  ad  noticiam  maiorum  et  minorum, 
mediocrum,  Christum  proffitentium  salvatorem:  et  ibi(?)  veritas, 
qua  christiano'*)  .  .  .  dirigenda  est  in  salutem  eternam,  ex- 
plicatur  absque  nube  et  probatur  sine  pallio  pro*)  .  .  .  Et 
quod  Sint  a  Deo,  videtur  nobis  dupliciter :  primo  quia  in  utra- 

573  a)  Ein  bis  zwei  AVorter  fehlen. 


oVS  ij  Das  Ralionament  und  die  Interpretatio  de  \-isionibus  in  somniis,    Gedr. 
Menendez  I,  720  und  753, 

Finke,  Acta  Aragonensia.  0( 


—     898     — 

qiie  illarum  proposicionum  expriumntur  audacter,  vere  et  clare 
defectus  et  deviationes  maiorum  Christianitatis  omnium,  qui 
ab  evangelica  veritate  declinare  noscuntur;  et  quantum  faciunt 
alios  declinare,  prout  fragilitas  nostre  coguitionis  potest  de 
huiusmodi  iudicare.  Secundo  quia,  quamvis  ille  propositi  unius 
sint  eiusdemque  materie  et  ad  finem  ordinentur  eundem,  tamen 
quia  non  identitate  stili  set  in  qiiadam  diversitate  convenienter 
pro  personarum  consideratione  servata  proponenda  est  veritas 
clericis,  laycis,  eruditis  et  rudibus  quem  ad  modum  apostohis 
docet  et  etiam  nonnumquam  audivimus  a  proponentibus  verbum 
Dei:  fecit  ipse  Deus,  quod  veritas  sub  stilo  diflferenti  conve- 
nienter  exprimeretur ;  videlicet  clericis  et  habentibus  intellec- 
tum  scientiis  iUustratum  in  Latino  et  laycis  atque  rudibus 
in  vulgari.  Et  quoniam  in  utraque  scriptura  concl[ud]itur  nos 
in  animo  nostro  iirmasse,  quod  secundum  statum  et  gradum 
nostrum  sub  traditionibus  et  regulis  evangelicis  vivamus  om- 
nino  et  ab  illis  nullo  modo  declinemus,  et  istud  propter  in- 
firmitatem  nostram  sine  gracia  Dei  non  possumus  adimplere, 
rogamus  vos,  reverende  frater,  ut  patrem,  q[uateuus  int]er 
cessionum  apud  eum  suffragiis  nos  iuvetis,  qui  vos  protegat 
et  conservet  incohmiem  per  secula  seculorum.  Dat.  Messane 
sub  sigillo  nostro  secreto.     X.  Januarii  Vnil.  indictionis. 

CRD  10056.  Or.  Pap.  Ssp.  Ein  Stiick  abgerisseu.  Zum  Schliisssatze 
vgl.  mari  Menendez  p.  734:  Respondit  rex:  .  .  .  Proponimus  vivere  in  statu 
nostro  secimdum  regulam  evangelii.  Vgl.  auch  den  friihern  Brief  Friedrichs 
Menendez  p.  774  f. 

574.  Jayme  II.  seiidet  auf  Wunsch  dein  Konig  Saucho  Yon 
Mallorca  den  liber  actuuni  Jaymes  I.     Barcelona  1313  Mai  5. 

niustri  principi  Sancio  Dei  gracia  regi  Maioricensi, 
comiti  Rossilionis  et  Ceritane,  domino  Montispessulani,  karis- 
simo  consanguineo  suo  Jacobus  per  eaudem  rex  Aragonum 
etc.  Recepta  htera  vestra  super  mittendo  ad  vos  libro  actuum 
felicis  recordacionis  domini  regis  Jacobi  a^d  comunis,  signi- 
ficamus  vobis,  quod  iam  ipsum  librum  transcribi  mandave- 
ramus  et  nunc  post  recepcionem  vestre  litere  supradicte 
translatum  libri  ipsius  perfici  fecimus  ac  eciam  comprobari. 
Propter  cuius  perfectionem  et  comprobacionem  cursor  noster 


—     899     — 

usque  mmc  habuit  remanere  sicque  mitimus  vobis  translatum 
dicti  libri  per  cursorem  predictum.  Dat.  Barchinone  III.  nonas 
Madii  anno  domini  MCCCXino. 

Eeg.  240  f.  200'^.     Es  ist  das  Leben  Jajones  I.  von  Petrus  Marsilii. 

575.  Jayme  II.  bestJitigt  die  Zahlang  Yon  130  Sol.  an  Fetrus 
Marsilii    pro  scripturis  libri   gestorum  Jaymes  I.     Cervara 

1313  Juni  18. 

Nos  Jacobus  etc.  recognoscimus  et  confitemur  vobis  dilecto 
notario  nostro  Bemardo  de  Auersone,  nostra  sigilla  tenenti, 
quod  ad  mandatum  nostrum  oretenus  vobis  factum  dedistis  et 
solvistis  de  iuribus  nostrorum  sigillorum  predictorum  quanti- 
tates  infrascriptas  .  .  .  Fratri  Petro  Marsili  de  ordine  Predica- 
torum  centum  triginta  solidos  dicte  monete  [Barchinonensis] 
pro  scripturis  libri  gestorum  illusti-issimi  domini  regis  Jacobi 
felicis  recordacionis  avi  nostri  .  .  .  Et  ideo  acceptantes  a  vobis 
quantitates  predictas  mandamus  eas  per  magistrum  racionalem 
curie  nostre  .  .  .  a  vobis  compotum  auditurum  in  nostro 
compoto  recepi  et  admiti  .  .  .  Dat.  Ceruare  XIIII.  kalendas 
Julii  anno  domini  MCCC  XIH. 

Reg.  274  f.  lO^.  Hier  handelt  es  sich  natvirlich  nicht  um  die  Abfassung 
des  Werkes,  sondem  um  eine  Abschrift. 

576.  Jaynie  II.  an   den  Konig  von  Tunis:  empfiehlt  Ramon 

LuU.     Lerida  1314  NoYember  4. 

De  nos  en  Jacme  per  la  gracia  de  Deu  rey  Darago  etc. 
Al  molt  noble  e  molt  honrat  Miralmomonin  Bujahie  Zacharie 
rey  de  Tuni(j  fill  de  almir  Abhalabbez,  fill  dels  almirs  .  .  .*) 
axi  con  a  rey,  que  molt  amam  e  al  quel  desigam,  que  Deus 
donas  molta  donor  e  creechiment  de  be.  Rey,  fem  vos  saber, 
que  havem  entes,  que  en  Ramon  Luil  natural  nostre  es  en  la 
vostra  ciutat  de  Tunic;.  En  la  qual  li  plau  habitar  et  estar. 
On,  rey,  con  nos  conegam  lo  dit  Ramon,  que  es  hom  bo  e 
sa\d  e  de  bona  vida  e  el  quel  nos  amam,  pregam  vos,  que. 
vulats  eus  placia,  quel  dit  Ramon  per  honor  de  nos  ajats  e 
tingats  recomenat  en  la  vostra  gracia.     E  aQO  vos  grahirem 

5T6  a)  Ein  AVort  fehlt. 

57* 


—     900     — 

molt.  Dada  en  la  ciutat  de  Leyda  quatre  dies  anats  del  mes 
de  Novembre  en  lany  de  nostre  senyor  de  mill  CCC  qua- 
torc^e. 

Reg.  242  f.  43.  Ahnlich  am  selben  Tage  an  feel  nostre  en  Johan  Gil 
pintor  turcimany  del  .  .  .  rey  de  Tuni?. 

577.  Javnie  11.  an  Ramou  LiiU:  Empfang  seiues  Briefes; 
sclireibt  Euipfehlun^  au  deu  Kouii^  vou  Tuuis  uud  au  Maler 

J.  Egidii.     Lerida  1314  November  5. 

Jacobus  etc.  discreto  viro  R[aimundo]  Lulli  salutem  etc. 
Kecepimus  litteram  vestram,  quam  nobis  noviter  transmisistis, 
et  iiitelleximus  plenarie  tenoreni  ipsius.  Ad  que  vobis  res- 
pondemus,  nos  scribere  per  specialem  litteram  nostram,  quam 
vobis  mittimus  cum  preseuti,  regl  Tunicii,  (piod  vos  honore 
nostri  habeat  comendatum.  Et  eciam  Johanni  Egidii  pictori 
turcimanno  suo  per  aliam  litteram  nostram,  quani  vobis 
assimili  transmittimus.  scribimus  super  eo.  Dat.  Ilerde  nonas 
Novembris  anno  domini  AICCCXIIII. 

Reg.  2^2  f.  43. 

578.  Jayniell.au  deu  Miuoriteuguardiau  iu  Lerida:  Raiuon 
Lull  liat  iu  Tuuis  eiuige  Biiclier  zuui  Nutzeu  fiir  Cliristen 
iiud  Sarraceuen  verfasst,  sowle  eiue  ars  cousilii  uud  wiiuschte 
seiuen  friihereu  Schtiler  Siuiou  de  Podio  Ceritauo  zuui  Uber- 
setzeu  aus  dem  Vulgar  ius  Lateiuische;  soll  deu  Bruder  hin- 

seudeu.    Barceloua  1315  August  5. 

Jacobus  etc.  venerabili  et  religioso  viro  fratri  guardiano 
domus  fratrum  Minorum  Ilerdensis  [salutem]  etc.  Ad  noti- 
ciam  vestram  deferimus  per  presentes,  nos  a  discreto  viro 
R[aimundo]  Lulli  litteram  noviter  recepisse,  per  quam  nobis 
inter  alia  significare  curavit,  se  disputando  cum  Sarracenis 
Tunicii,  ubi  presens  est,  quosdam  composuisse  libros,  ex 
quibus  fructus  boni  di^dne  intelligentie  non  solum  Christianis 
subsequi  poterunt  set  etiam  Sarracenis,  cum  iam  apud  ipsos 
Sarracenos  proficere  quodam  modo  videantur;  set  quod  tam 
pro  hiis  quam  pro  quadam  arte  consilii,  quam  dictus  R[ai- 
mundus]  nunc  facit,  significavit  se  plurimum  indigere  persona 
ydonea,    que    dictos    libros   et   artem  scribat  et  transferat  de 


—     901     — 

Romancio  in  Latinum.  Ad  quod  quidem  religiosum  fratrem 
Simonem  de  Podio  Cerritano  ordinis  et  conventus  vestri,  qui 
per  aliquod  tempus  fuit  iam  scolaris  ipsius  R[aimundi],  sufi- 
cientem  et  ydoneum  reputans,  postulavit,  ut  apud  vos  super 
hoc  intercedere  deberemus,  cum  dicti  fratris  Simonis  presen- 
cia  sibi  pro  premissis  multum  necessaria  sit  et  utilis  esse 
possit  tam  pro  adiscenda'*)  dicta  arte  consilii  et  in  regressu 
aliis  docenda  quam  afereudo'')  ad  nos  et  ad  partes  istas  opus 
librorum  predictorum.  Quocirca  discrecioni  vestre  attente 
ducimus  deprecandum,  quatenus  consideratis  premissis  necnon 
harum  precum  nostrarum  obtentu  iam  dictum  fratrum  Simo- 
num  ad  dictum  Raimundum  Lulli  ad  predictas  partes  Tunicii 
pro  explicandis  predictis  protinus  destinare  velitis,  iniungendo 
sibi,  ut  circa  ea,  prout  discrecioni  sue  bene  congruit,  se  dili- 
genter  habeat  et  sollicito  studio  vigilet  ac  intendat.  Erit 
quippe  hoc  uostris  affectibus  placidum  atque  gratum.  Volu- 
nms  tamen,  quod  dictus  frater  Simon  ante  recessum  suum 
videat  se  nobiscum.  Nos  enim  litteras  nostras  ei  fieri  et 
tradi  mandabimus  super  dicto  negocio  oportunas.  Dat.  Bar- 
chinone  nonas  Augusti  anno  domini  MCCCXV. 
Reg.  242  f.  203  V. 

579.  Jayme  II.  aii  Ordeiismiiiister  Romeus  Orticii:  Mitteilung, 
dass  Ramon  Lull  In  Tunis  15  Biicher  iiber  Disputationen 
geniacht  und  um  seinen  Schiiler  fr.  Sinion  de  Podio  Ceritano 
blttet,  der  sie  aus  deni  Yulgar  ins  Latein  iibersetzen 
soU;  da  dieser  nur  auf  ausdriicklichen  Befelil  des  Ministers 
gelien  will,  bittet  der  Konig  daruni  sowie  um  Empfehlung 
an    den    Franciskanerguardian    in    Tunis.      Barcelona    1315 

October  29. 

Jacobus  etc.  venerabili  et  religioso  fratri  Romeo  Orticii 
ministro  fratrum  ^linorum  in  provincia  Aragonia  salutem  etc. 
Scii^e  vos  volumus  nos  litteram  recepisse  a  discreto  R[ai- 
mundo]  LuUi  in  partibus  Tunicii  nunc  agentis,  per  quam 
significavit  nobis  se,  ex  quo  fuit  Tuuicii,  quindecim  libros 
condidisse  super  quibusdam  disputacionibus ,  quas  habet  cum 
Sarracenis,  et  per  quam  supplicavit  nobis,  ut,  cum  non  habeat, 

578  a)  So  Reg. 


—     902     — 

qui  dictos  libros  scribat  nec  transferat  de  Romancio  in  Lati- 
num,  quod  expediret  pro  bono  magno  et  exemplo,  quod  sequi 
poterit  sapientibus  christianis,  quod  daremus  operam,  nt  reli- 
giosus  frater  Simon  de  Podio  Ceritano,  qui  scolaris  suus  fuit, 
quem  ad  hec  [credjit  aptum,  mitteretur  ad  eum.  Nos  .  .  . 
evocavimus  ad  nos  dictum  fratrem  Simonem  in  conventu 
Cervarie  existentem  et  exposito  sibi  per  nos  dicto  negocio  et 
eodem  etiam  certificato  a  nobis,  cpialiter  obtinuerimus  a  vene- 
rabili  fratre  Alexandro  quondam  dicti  ordinis  generalis  mi- 
nistro,  ut  de  fratribus  ordinis  ipsius  ad  quascumque  partes 
mittere  valeamus;  petivit  tamen,  ut  licencietur  a  vobis  et 
quod  eciam  iniungatur  ei  per  vos  sub  virtute  obediencie,  ut 
vadat  in  viagium  predictum.  Ea  propter  providentiam  vestram 
rogamus  attente,  quatenus  .  .  .  mandetis,  ut  secundum  ves- 
trum  beneplacitum  vadat  ad  dictum  R[aimundum]  LulK,  prout 
ipse  voluerit  in  premissis.  Scribatis  eciam  per  aliam  litteram 
per  vos  dirigendam  guardiano  ordinis  vestri  Tunicii,  quam 
nobis  assimili  transmittatis,  ne^)  fratrem  Simonem  prelibatum 
in  aliis'')  .  .  .  vel  teneat  impeditum,  set  quod  eum  circa  pre- 
missa  libere  vaccare  permittat.  Dat.  Barchinoue  III.  kalendas 
Novembris  anno  domini  MCCCXV. 
Eeg.  243  f.  260^. 

580.  Kardlnalbischof  Guilelmus  tou  SaMiia  an  Jaynie  II.: 
Freude  iiber  seineu  Eifer  fiir  die  Kanonisatioii  Rainmnds 
von  Peiiaforte;  Ernennung  einer  Kommission,  zu  der 
Schreiber  gehort;  die  vom  Inquisitor  mitgeteilten  Wunder 
geniigten  nicht,  da  die  Zeugen  fast  alle  gestorben  seien  und 
die  fides  certa  de  continuatis  niiraculis  fehle;  Aufforderung, 
bessere  Beweise  heizubringeu.     Avignon  (1317)  October  37. 

Quia  nuper  ex  regiis  receptis  litteris  et  perceptis  aperte 
percepimus,  quanto  fervetis  desiderio  ad  canonizationem  \di*i 
sancti  fratris  R[aimundi]  de  Penaforte  ad  laudem  altissimi 
procurandam,  exultavit  super  hoc  noster  spiritus  vehementer, 
tenentes  indubie  hoc  fuisse  christianissimo  vestro  pectori  di- 
vinitus  inspiratum.  Ipsius  namque  viri  sancti  \dta  purissima, 
doctrina  clara  nec  non  et  opera  admiranda  manifeste  probant 
579  a)  nec  Reg.     b)  Ein  Wort  fehlt. 


—     903     — 

fuisse  ipsum,  dum  in  terris  viveret,  templum  Dei  et  habere 
debere  eternam  requiem  post  labores.  Verum  quia  multum 
expedit,  quod,  cum  tale  ac  tantum  negocium  proponitur 
summo  pontifici  et  petitur  consummari,  miracula  proponantur 
tam  certa  et  que  probari  possint  prompte  testimoniis  fide- 
dignis,  et  reverendi  patres  et  domini,  domini  N[icolaus] 
Ostiensis  et  Yelletrensis  episcopus  et  N[icolaus]  tituK  sancti 
Eusebii  presbiter  cardinalis  nosque  cum  ipsis,  auditis  et  per- 
lectis  coram  nobis  hiis,  que  carissimus  in  Cliristo  nobis  frater 
Arualdusi)  inquisitor  hereticorum  in  vestro  regno  Aragonie, 
qui  circa  hoc  multum  se  habuit  diligenter,  super  huiusmodi 
defferebat,  et  inter  uos  deliberatione  habita  sollicita  et  matm^a, 
non  iudicaverimus  esse  talia,  que  portabat,  ex  eo,  quod  testes 
quasi  omnes  obierant,  ut  refferebat  ipsemet,  nec  fides  certa 
de  continuatis  miraculis  habebatur,  utile  putavimus  . . .,  quodnon 
proponeretur  ad  })resens,  ne  ex  insufficiencia  predictorum  re- 
pulsam  forsitan  pateremm*  et  quod  dictus  frater  A[rnaldus] 
reverteretur  ad  vestram  regalem  magestatem  et  cum  diligencia 
procuraret  inquiri  ad  probatioues  habendas^)  indubias  super 
antiquis  miraculis,  quantum  erit  possibile,  et  super  novis, 
que,  sicut  asseritur,  Deus  ob  dicti  sancti  merita  sepe  facit 
.  .  .  Dat.  Auinione  die  XXVII.  Octobris. 

CRD  12979.  Or.  Pap.  Ssp.  Die  Veranlassung  ist  wohl  folgende.  Das 
Generalkapitel  der  Dominikaner  tagte  im  Jahre  1317  in  Pamplona.  Petrus  de 
Palude,  Ordensvikar,  und  die  Diffinitoren  scliriehen  .JajTue:  Der  Orden  hatte 
viele  Heilige,  vor  allem  Raimund  von  P.  Sie  hatten  den  Papst  um  Kanoni- 
sation  gebeten.  Qui  se  canonizatunmi  obtulit  unum,  quem  diixerinuis  eligendum. 
Sie  senden  an  ihn  den  Inquisitor  A.  Burgueti.  (29.  Mai).  Der  Konig  teilt  dies 
der  Stadt  Barcelona,  in  der  Raimund  von  Pennaforte  ruht,  mit  und  bittet  um 
Forderung.  (Juni  11.  Reg.  244  f.  18.)  Am  3.  August  lobt  er  den  Eifer  der 
Stadt,  sendet  den  A.  Burgueti  an  den  Papst,  fordert  den  zum  Konige  von 
Mallorca  gehenden  P.  Comitis  leg-um  doctor  auf  mit  dem  Inqiiisitor  die  Kanoni- 
sation  zu  fordem,  ebenso  sollen  Vidal  de  Villanova  und  der  Prokurator  Johannes 
Luppi  die  Angelegenheit  fordem  (f.  19.  AUe  3.  Aug.  1317).  Konig  Friedrich 
wLrd  am  7.  Januar  1318  interessiert.  Auch  an  den  Papst  ist  schon  1317  ge- 
schrieben.  In  der  Hauptbittschrift  vom  1.  April  1318.  (Reg.  244  f.  18^.)  steht 
der  Anfang  imd  der  Schluss  auf  Rasur.  [Deus]  pro  illo  plura  ac  quam  plura 
miracula  propicius  demonstra^it  et   monstrare    non    desinit.     Ich   schliesse   an 

a)  haberi  Reg. 


^)  AmaldiLS  Burgueti. 


—     904     — 

Eeg.  113  1  178:  Bernardo  de  SorrianO.  Cam  nos  tam  pro  constraccione  et 
hedificacione  cappelle,  que  de  novo  constraitur  in  ecclesia  fratram  Predicatorum 
civitatis  Barchinone  pro  sepultnra  fratris  E.  de  Pennaforti  quondam,  quam  pro 
expenssis  faciendis  per  conventum  dictoram  fratrum  in  capitulo  generali,  quod 
celebrari  debet  in  civitate  predicta,  duo  millia  sol.  Barch.  eidem  conventui  gene- 
rose  duxerimus  concedenda:  dicimus  et  mandamus  vobis,  quatenus  de  peccunia 
curie  nostre,  que  est  vel  erit  penes  vos,  dicto  conventui  vel  cui  ipsi  voluerint 
nomine  et  pro  parte  eorum,  predicta  duo  mill.  sol.  tribuatis  et  exsolvatis.  Dat. 
apud  Amalfiam  V.  kalendas  Julii  anno  predicto  (1299).  Das  Gcneralkapitel 
fand  aber   nicht  in  Bareelona  statt. 


XIX.  Kulturgeschichtliches 
(Kunst^  Biicher^  Uiiiversitat 
Lerida^  interessante  Briefe). 


581.  Nachrichteii  uber  das  Grabnial  Pedros  des  Orossen  und 
Jaymes  II.:  1.  Befehl  an  Magister  Bartholomaus,  nach  S. 
Creus  mit  den  Malern  zu  ^ehen,  um  sich  zu  informieren; 
2.  Befehl  an  denselhen,  mit  Abt  und  Monchen  zu  beraten 
und  mit  den  von  Sizilien  iibersandten  Steinen  den  Bau  zu 
be^'innen;  3.  Abt  Bonanatus  von  S.  Creus  an  den  Konig  be- 
richtet  iiber  die  priichtigen  Malereien  des  Grabmals  durch 
Andreas  de  Turri;  4.  B.  Riciuerii  Baumeister  des  konis^lichen 
Palastes,  soll  nach  S.  Creus  gehen  und  die  Masse  zu  einem 
neuen  Grabmale  (fiir  Jayme  und  seine  Gemahlin)  nehmen; 
5.  Jayme  an  Abt  Petrus  von  S.  Creus  iiber  das  neue  Grab- 
mal  und  Unterhalt  des  Baumeisters.  1291— (1312)3  Januar  16. 

1.  Magistro  Bartholomeo  lapicide  civi  Tarrachonensi. 
Cum  nos  intendamus  in  monasterio  sanctarum  Crucum  hono- 
rabilem  construi  facere  sepulturam  ad  opus  domini  Petri  felicis 
recordationis  regni  Aragonum  patris  [nostri]^)  dicimus  et 
mandamus  vobis,  quatinus  visis  presentibus  una  cuni  Egidio 
P.  Sancii '')...  accedatis  .  ad  monasterium  supradictum  et 
videatis  et  consideretis  ea,  que  necessaria  fueriut  ad  sepul- 
turam  predictam,  simul  cum  dictis^  pictoribus  nostris  et  in 
continenti  incipiatis  in  tempore  supradicto,  prout  vobis  et 
dictis  pictoribus  nostris  visum  fuerit  iaciendum  ad  construc- 
cionem  sepulture.     Dat.  Barchinone  IIII.  idus  Augusti  [1291]. 

2.  Magistro  Bai-thoiomeo  constructori  operis  ecclesie 
Terrachonensis.  Cum  nostre  voluntatis  sit,  ut  corpori  illu- 
strissimi  domini  regis  Petri  inclite  recordacionis  geuitoris 
nostri  in  monasterio  sanctarum  Crucum  per  vos  et  de  consilio 

a)  Fehlt  Eeg.  b)  Ob  zwei  Namen?  Ob  die  Maler?  c)  Nocli  nicht 
genaiait. 


—     906     — 

vestro  sepnltiira  venerabilis  construatur:  mandamus  vobis, 
quatenus  visis  presentibus  ad  prefatum  monasterinm  persona- 
liter  veniatis  et  cum  abbate  et  conventu  eiusdem  deliberatione 
babita  condecenti  ad  construendam  eandem  sepulturam  ad- 
hibita  diligencia,  ciuam  poteritis,  iuxta  ingenium  vestre  artis 
cum  illis  lapidibus,  quos  nos  ad  hoc  misimus  de  Sicilia  ad 
dictum  monasterium  et  aliis  etiani,  quos  vos  ad  idem  opus 
expedire  videritis,  quando  conveniencius  fieri  poterit,  proce- 
datis. 

3.  Signilico,  domine,  vestre  regie  maiestati  magistrum 
Andream  de  Turri  pictorem,  civem  Ilerdensem,  in  opere  pic- 
ture,  quod  per  eum  fieri  mandastis  super  sepulcro  excellen- 
tissime  recordationis  domini  regis,  vestri  serenissimi  genitoris, 
egregie  incepisse,  ita  quod  quasdam  ex  illis  crucibus,  que 
sunt  ipsius  tumuli  testudini  superstantes  tam  auro  subtili  in- 
genio  super  posito  quam  aliis  diversis  coloribus  ad  hoc  per- 
tinentibus  insertis  artificialiter  et  inpresis  aparencia  satis 
laudabili  decoravit  et  videtur,  quod,  si  modo  simili  contiuuare 
perficere  poterit  ipsum  opus,  dummodo  durabile  sit,  ciuod 
ipse  niagister  asserit  ])erpetuo  duraturum,  quasi  nulhim  oppus 
prius  erit,  secundum  quod  postea  aparebit,  et  cuilibet  intuenti 
manifeste  videbitur,  quantum  perpendi  potest,  nobilissima 
sepultura.i) 

4.  .  .  .  Construatur  quoddam  sepulcrum  seu  tumba 
similis  illi,  in  quo  sepultum  est  corpus  iihistnssimi  domini 
regis  Petri  clare  memorie  patris  nostri,  et  providimus,  quod 
vos  una  cum  P.  de  Pennafracta  tenente  castrum  nOvStre  civi- 
tatis  Ilerde  intersitis  personaliter  in  monasterio  supradicto 
[XV?]  die  presentis  mensis  Septembris,  ut  ambo  insimul  inspecto 
dicto  sepulcro  recipiatis  mensuras  et  formas  eiusdem  .  .  . 
Dat.  Gerunde  kalendis  Septembris  anno  domini  MCCCXII. 


')  Bittet  um  Geld,  weil  das  Kloster  wegen  der  Unfruchtbarkeit  der  letzten 
Jahre  den  Kiinstlern  und  Handwerkern  nicht  einmal  die  Nahrungsmittel,  wie 
der  Konig  befohlen,  Jiefern  kann.  Stiick  ohne  Datum.  In  einem  zweiten 
Schreiben  von  1307  Mai  3.  Rechnung  des  Abts  fiir  dea  Konig  ratione  picture 
tumuli,  Mag.  Andreas  de  Turri  und  Bemardus  de  Valle  erhalten  400  Sohdi. 
Wahrscheinlich  hat  Mag.  Andreas  de  Turri  1305  Anfang  Dezember  begonnen. 
Damals  wird  er  vom  Konig  nach  S.  Creus  gesandt,  der  lassen  will  pingi  quas- 
dam  columpnas  seu  capitellas  tiimuh  regis  Petri.     Reg.  236  f.  82. 


—     907     — 

5.  .  .  .  Si  provideretur  in  monasterio  vestro  Petro  de 
Pennafracta  lapicide  Ilerdensi,  qui  ibi  veuerat  pro  sepulturis 
faciendis:  significamus  vobis  .  .  .,  quod  dicte  sepulture  fiant 
ab  apposito  sepulture  domini  regis  Petri  .  .  .  videlicet  in  alio 
latere  ecclesie  et  quod  fiant  iusta(?)  unum  tabernaculum  et 
quod  ipsum  tabernaculum  fiat  ad  modum  et  formam  et  de 
eisdem  mensuris,  quibus  tabernaculum  sepulture  dicti  domini 
regis  Petri  patris  nostri  factum  est  et  constructum  .  .  .  Dat. 
XVII.  kaleudas  Februarii  anno  domini  MCCCXII.2) 

Reg.  93  f.  144;  Reg.  92  f.  23^;  aus  einem  Album  moderner  Abschriften ; 
ebenso  die  Notiz  der  Anmerkung;  Reg.  240  f.  64;  Reg.  240  f.  133.  Ein  wich- 
tiger  von  mir  gefundener  Bericht  tiber  die  Bauten  wird  von  anderer  Seite  ver- 
offentlicht.  Notizen  iiber  diese  beriihmten  Denkmaler  und  Abbildung  in  der  Zeit- 
schrift:  Die  christl.  Kunst  Jahrg.  1906  S.  55.  —  Ich  fiige  hier  an:  Am  20. 
November  1313  bekundet  Jayme  II.,  dass  Bernardus  de  Puteo  pictor  civitatis 
Barchin.  amore  nostri  apud  Balaguerium  causa  residendi  sich  begibt,  weil  dort 
kein  sue  artis  magister  sich  aufhalt. 

582.  Jayme  II.  gestattet  deiu  fr.  Doiiiinicus  de  Jacca,  dass  vou 

deiu  Gelde,  das  er  vou  seiuer  Legatiou  au  die  Kurie  eriibrigt 

hat,   Bucher   fiir   deu  Kouveut    seiues  Klosters   angeschafft 

werden.     Valeucia  (1297)8  Marz  12. 

Venerabili  et  religioso  viro  fr.  Domiuico  de  Jacca  de 
ordine  Minorum  salutem  etc.  Cum  ex  peccunia  per  nos  vobis 
tradita  in  legacione,  quani  in  Romanam  curiam  vel  alia  loca 
pro  nobis  fecistis,  quedam  remanserit  peccunie  quantitas  penes 
vos  nobis  restituendam,  in  remissionem  peccatorum  nostrorum 
et  ad  anime  nostre  salutem  volumus  et  concedimus,  quod  libri, 
qui  de  parte  peccunie  predicte  empte  sunt,  et  alii,  quos  per  vos 
de  predicta  peccunia  emi  mandamus,  dentur  et  assignentur  con- 
ventui  fratrum  Minorum  Jacce,  ita  quod  nullotemporea  conventu 
illo  valeant  separari.  Et  si  forte  contingeret,  quod  libri  ilH 
ad  locum  alium  modo  quolibet  transferrentur,  retinemus  nobis, 
quod  nos  libros  i^redictos  possimus  statim  recuperare  et  resti- 
tuere  seu  restitui  facere  conventui  supradicto.  Dat.  Valencie  nil. 
idus  Marcii  [(1297)8]. 

Reg.  264  f.  235. 


.581  2)  Der  Abt  soll  fiir  Unterhaltung  sorgen.     Salarium  gibt  der  Konig.     Die 
columne  kommen  von  Gerona. 


—     908     — 

583.  Bucherbestelluiigen  und  Kiiufe  durch  Jayme  II.:  1.  Per- 
gamentlieferung  fiir  ein  Buch  fiir  die  kgl.  Kapelle;  2.  Offi- 
ciarium  fiir  die  Infantin  Maria;  3.  Schrift  iiber  die  Apocalypse, 
die  den  Templern  gehorte;  4.  Kauf  eines  Psalteriums; 
5.  Kauf  eines  Buches  de  comuni  eloquio.     1298— (1313)4. 

1.)  Dilecto  camerario  suo  C.  de  na  Muntaguda  salutem  et 
dilectionem.  Cum  fr.  Ferrandus  cappellanus  noster  de  mandato 
nostro  fieri  faciat  et  scribi  in  civitate  Ilerde  quendam  librum 
ad  opus  capelle  nostre,  dicimus  et  mandamus  vobis,  quatinus 
faciatis,  quod  dictus  fr.  Ferrandus  vel  ille,  qui  dictum  librum 
faciat  et  scribat,  habeat  et  habere  possit  pergamena  et  alia 
necessaria  ad  faciendum  et  scribendum  dictum  librum  .  .  . 
Dat.  Barchinone  VI.  idus  Madii  anno  domini  millesimo  CC 
nonagesimo  octavo. 

2.)  Cum  nos  velimus  mittere  inclite  infantisse  Marie  filie 
nostre  ad  opus  capelle  sue  quendam  librum  vocatum  officia- 
rium,  qui  fuit  inclite  domine  Blanque  regine  Aragonum  bone 
memorie  consortis  nostre,  quemque  ordini  ipsius  monasterii 
legavit,  et  nos  velimus,  quod  per  merinum  Cesaraugustanum 
G.  Palacini  tradatur  vobis  precium  competens  pro  libro  pre- 
dicto:  ideo  vos  rogamus  attente,  quatenus  .  .  .  ipsum  librum 
dicto  Merino  . .  .  tradatis  mittendum  per  eum  infantisse  superius 
nominate.  Dat.  Valencie  XIII.  kalendas  Madii  anno  domini 
millesimo  ccc  duodecimoi). 

3.)  Jacobus  lideli  nostro  Nicholao  de  s.  Clemente,  civi 
Ilerdensi  salutem  etc.  Intelleximus,  quod  vos  tenetis  quendam 
librum,  in  quo  tractatur  de  apochalipsi,  qui  fuit  fratrum 
ordinis  milicie  Templi  quondam  et  inventus  in  castro  Montis- 
soni.  Quare  cum  nos  librum  i})sum  habere  velimus,  vobis 
dicimus  et  mandamus,  quatenus  predictum  librum  nobis  visis 
presentibus  omni  mora  postposita  transmittatis  et  hoc  ali- 
quatenus  uon  mutetis.  Dat.  iu  loco  de  Pratis  VI.  nonas  Julii 
anno  domini  MCCCXIII. 

4.)  Nos  Jacobus  etc.  recognoscimus  debere  vobis  Jo- 
hanni    de    Prohomne    notario    Cesaraugustauo    pro    quodam 

1)  Seinem  Merinero  G.  Palaziiii  schreibt  er,  dass  er  mit  den  Nonnen 
verhandeln,  den  Preis  zahlen  und  das  Buch  dem  Medicus  der  lufantin  geben 
soU.     Daselbst. 


—     909     — 

psalterio  glosato,  quod  de  maiidato  nosti-o  scripsistis  ipsum- 
que  dedistis  (?)  inclito  itifanti  Johanni  nato  nostro  karissimo, 
trescentos  solidos  Barchinoneuses  .  .  .  Dat.  Va^encie  XIIII. 
kalendas  Februarii  anno  domini  MCCCXIII. 

5.)  Jaf'obus  etc.  fideli  scriptori  suo  G.  Palaziui,  merino 
Cesaranguste  etc.  Cuni  nos  velimus  liabere  quendam  librum 
de  comuui  eloquio,  qui  venalis  exponitur  apud  Cesaraugustam, 
quemque  vobis  hostendet  Johannes  de  Prohomne  notarius 
Cesarauguste,  .  .  .  manchxnms,  quateuus  de  redditibus  et  iuribus 
merinatus  predicti  ematis  librum  predictum  ad  opus  nostri 
de  consilio  tamen  dicti  Johannis  .  .  .  Dat.  Yalencie  XVI.  ka- 
lendas  Aprilis  aimo  domini  MCCCXIII. 

Reg.  264  f.  323;  273  f.  36^;  274  f.  21;  274  f.  150  und  1.^0 ^.  Wahr- 
scheinlich  haiigt  mit  dem  letzten  Kaufe  folgendes  interessante  Schreiben  des 
Johan  de  Prohonine  notario  publico  de  Qaragova  zusammen:  Alguns  ans  ha 
passados,  quel  honrado  don  Pascual  de  Gozmar  prior  de  la  sied  de  Qarago^a 
me  prego  caiaraent,  que  yol  ficiesse  mi  liuro,  que  a  nompre  Comuniloquia  de 
buena  letra  et  material»)  delicada  et  quel  o  fazia  fer  per  a  presentar  a  vos  et 
que  prendiesse  lo  que  queria  per  mi  trebayllob)  .  .  .  senyor,  aviendo  grant 
volentat  de  servir  vos  et  porque  saber  et  plazer  aviessets  con  el  livre.  fi[(;o?], 
que  la  obrab)  .  .  .  formosa  et  delicada,  quanto  yo  puc.  Et,  senyor,  per  al- 
.gunas  de  vegades  que  yo  vosc)  .  .  .  faular  en  la  cort  generai  de  Aragon 
primera  passada,  ajustada  en  Qarag0(?a  daquella  misma  escriptura  del  liuro  assi 
como  de  la  cosa  pubUca  et  de  senyor,  que  vertudes  et  que  costumpnes  et 
condiciones  deve  aver  en  si  et  de  todes  sus  afferes  contra  vassallos  et  como 
deve  seer  regido  et  governado  en  si  et  muytas  otras  buenas  propriedades,  que 
senyor  deve  aver  en  si:  todo  faulla  en  aquel  liuro.  Et  assi,  senyor,  he  sabido 
porcierto,  que  encara  no  avedes  avido  el  dito  Uuro.  Soll  das  Buch  vom  Prior 
foidern,  aber  nicht  sagen,  dass  er  den  Konig  zu  der  Fordermig  veranlasst 
hat.     CRD  ap.  63.  Ohne  Datum. 

584.  Biscliof  Petrus  voii  Lerida  aii  Konigiii  Blaiicha:  Da  in 
Huesca  die  Friichte  nicht  so  gut  geraten  wie  in  Lerida, 
sendet  er  eine  Fracht  von  solchen,  die  am  wenigsten  durch 
die  Fahrt  leiden:  gute  Birnen,  ^zarte"  Haselniisse,  und  fiigt 
7  Mellonen  hei;  bittet,  nicht  das  Oeschenk,  sondern  die  Ge- 
sinnuiig    des    Spenders   zu   beachten.      Lerida    (1299—1308) 

Juli  20. 
Serenissime  ac  illustrissime  domine,  domine  Blanche  Dei 
gracia   regine  Aragonum   Petrus  Dei   graeia   Ilerdensis   epis- 

583  a)  materiel  et.      b)  Ein  bis  zwei  AVorter  fehlen.      c)  Polgt  o;  ob  horte, 
oder  ahnliches? 


—     910     — 

copus  salutem  in  salutis  auctore  ac  se  paratum  ad  eius  bene- 
placita  voluntatis.  Quia  cogitamus,  quod  fructus  non  inve- 
niuntur  ita  boni  Osce  secundum  quod  hic  Ilerde  et  in  partibus 
convicinis,  ideo  de  fructibus,  qui  ad  presens  minus  leduntur 
in  portando,  videlicet  de  bonis  piris,  avellanis  teneris  vobis 
unam  sumatam  simul  cum  septem  mel[o]nibus  per  latorem 
presencium  curavimus  destinare ;  supplicantes  excellencie 
vestre,  ut  non  [m]inus  et  affectum  respicere  debeat  ti-ans- 
mitentis.  Et  si  qua  alia  vestre  dominacioni  placuerit,  que  nos 
possimus  in  istis  partibus  invenire,  nobis  ut  devoto  vestro 
cum  firma   parendi  fiducia  rescribatis.     Dat.  Ilerde  XTTT.  ka- 

lendas  Augusti. 

CED  Juli.     Or.  Pag.  Ssp.     Petras  regierte  in  der  angegebenen  Zeit. 

585.  Schilderung  wie  im  Kloster  S.  Cucuphat  in  Gegenwart 
Jaymes  II.  der  hose  Geist  in  eiuem  Besesseuen  gestand,  dass 
unter  dem  Bodeu  der  Klosterkirche  der  h.  Albus  ruhe;  wie 
der  Konig  einmal  um  Reliquien  dieses  Heiligen  hat  und 
man  sie  nicht  flnden  konnte;  wie  die  Monche  die  Tumha  des 
h.  Albus  fandeu  und  mit  seinen  Reliquien  den  bosen  Greist 
vertrieben.     Nach  1299  Mai  6. 

Anno  ab  incarnatione  domini  nostri  Jhesu  Christi  mille- 
simo  ducentesimo  nonagesimo  secundo,  die  martis,  que  fuit 
pridie  nonas  Maii  iUustrissimus  dominus  Jacobus  Aragonum, 
Sicilie,  Maioricarum  et  Yaleucie  rex  ac  comes  Barchinoneusis 
casu  ac  causa  spaciandi  venit  ad  monasterium  sancti  Cucu- 
phatis  Yallensis  cum  militibus,  civibus  atque  pluribus  aliis 
probis  hominibus  et  invenerunt  ibi  quaudam  mulierem  iacen- 
tem  semimortuam  et  ex  meute  positam  ante  altare  beati 
Michaelis.  Que  graviter  vexabatur  a  spiritu  inmundo,  qui 
vocatur  Pilot^),  secundam  quod  ipse  spiritus  inmundus  adiu- 
ratus  per  virtutem  Christi  phiries  confessus  fuit.  Et 
abbas  et  fratres  monachi  eiusdem  monasterii  hoc  videntes 
pietate  ac  caritate  moti  adduxerunt  ligiium  dominice  cru- 
cis  et  reliquias  apostolorum  Simeouis  et  Jude  ac  gloriosissimi 
Christi  martiris  Cucuphatis.  Cum  autem  abbas  et  dicti  fratres 
scirent,    quod  tempore,    quo  ecclesia  eiusdem   monasterii  fuit 

^)  So  wird  der  Patron  eines  Schiffes  genannt. 


—     911     — 

pavimentata,  fuissent  inventa  ibidem  ossa  pulcra  recencia 
et  bene  re[dol]encia  (?)  et  ibidem  subtus  pavimentum  in 
eadem  tumba  reposita,  coniuraverunt  predictum  malignum 
spiritum  per  virtutem  eiusdem  preciosissimi  ligni  et  reliquia- 
rum  apostolorum  Simonis  et  Jude  ac  gloriosissimi  martii-is 
Christi  Cucuphatis,  ut  diceret  ac  manifestaret  eis,  utrum^) 
.  .  .  ibi  iacebat,  esset  sanctus  (?)  et  quod  esset  eius  nomen. 
Et  pluries  adiuratus  eisdem  virtutibus'')  .  .  .  ter  atque  pluries, 
[quod  sanctus]  erat  et  vocabatur  sanctus  Albus;  domino  rege 
hoc  audiente  [cum]  suis  militibus  et  aliis  premissis,  qui  cum 
eo  venerant  et  domino  fratre  Geraldo  Dei  gracia  abbate  dicti 
monasterii  una  cum  suo  conventu.  Hoc  quidem  plures  alii 
(?),  eodem  modo  vexati  et  eisdem  virtutibus  adiurati  sepe 
iam  dixerant  ac  manifestaverant,  quod  iuxta  altare  sancti 
Michaelis  iacebat  quidam  sanctus,  qui  vocabatur  Albus.  Et 
dominus  rex  motus  devotione  et  sancto  spiritu  illuminatus 
ex  hiis,  que  viderat  et  audiverat,  cum  recessisset  a  dicto 
monasterio  et  esset  iu  castro,  quod  dicitur  de  sancto  Marci- 
aH,  misit  tres  milites  sive  filios  militum  ad  dictum  monaste- 
rium,  ut  darentur  ei  de  reliquis  sive  ossibus  illius  sancti,  quas 
preces  non  potuerunt  ducere  ad  effectum,  cum  reliquie  dicti 
sancti  essent  subtus  pavimentum  [et  nemo?]  haberet  certam 
memoriam  de  loco^)  .  .  . 

Fecerunt  oracionem,  ut  dominus  ostenderet  eis  reliquias. 
Oratione  autem  facta  venerunt  ad  locum,  in  quo  fore  suspi- 
cabatur  idem  sanctus  et  ibidem  fodi  fecerunt.  Aliquantulum 
autem  fosso  voluntate  diviua  quedam  tumba  lapidea  fuit  in- 
venta,  in  qua  erant  reliquie  predicti  sancti  abscondite,  pre- 
sente  predicto  canonico,  nuncio  dicti  domini  illustris  regis. 
Hoc  autem  videns  predictus  nuncius  reversus  fuit  ad  regem 
et  narravit  ei,  quod  invente  erant  reliquie,  quas  concupierat. 
Et  etiam  affirmatum  atque  confessum  a  spiritu  immundo 
multis  presentibus  et  audientibus,  quod  ille  erant  reUquie  dicti 
sancti.      Et   dominus   rex,    ut   cicius   potuit,  ad  monasterium 

a)  Zwei  Worter  weg. 

2)  Es  folgt  dann,  dass  der  Konig  den  Kanonikus  Dalmacius  de  Marimundo 
aus  Barcelona  ins  Kloster  geschickt,  mit  der  Aufforderung  am  folgenden  Tage 
zu  suclien.     Das  geschah. 


—     912     — 

prelibatum  accessit  et  eo  presente  et  requirente  reliquie  eius- 
dem  sancti  de  dicta  tumba  lapidea  humiliter  ac  devote  fue- 
runt  extracte  et  in  quodam  lignea  techa  recondite  cum  pulcris 
sudaribus  et  adducte  super  ipsum  spiritum  immundum,  qui 
acriter  ululavit  ac  fortiter  clamavit.  Requisitus  a  dictis  fra- 
tribus,  quare  hoc  faceret,  dixit,  quod  animam  eiusdem  sancti 
Albi  videbat  venientem  et  eam  associantem  sanctum  Micha- 
helem  archangelum  et  beatum  Peti"um  ac  gloriosissimum 
Christi  martirem  Cucuphatem,  qui  omues  divino  precepto 
recedere  euni  conipellebant  a  corpore  mulieris.  Hoc  modo, 
divina  misericordia  inspirante  ac  supradictis  presentibus,  fue- 
runt  invente  reliquie  corporis  sancti  Alln.  Post  hec  autem, 
domino  illustrissimo  rege  recedente,  spiritus  maliginis  fuit 
sepissime  per  monacos  adiuratus  per  virtutem  eiusdem  cor- 
poris  santissimi*')  Albi,  et  cum  fratrum  adiurationes  contemp- 
neret  propter  suam  maliciam  sive  eorum  fragilitatem  et  indig- 
nitatem,  ipsi  monachi  suspendunt  ad  colluni  eius  os  parvissi- 
mum  eiusdem  corporis  santissimi  Albi  et  statim  spiritus  in- 
mundus  graviter  ulula\dt  ac  clamavit,  dicens,  quod  amplius  non 
poterat  in  cor})ore  mulieris  permanere  nec  una  cum  reliquiis 
dicti  santi  Albi  in  eodem  corpore  stare,  et  in  continenti  ab 
ea  recessit,  mulieri  mente  sana  ac  corpore  remanente,  tunc 
et  nunc,  et  gracias  Deo  e  statim^)  agente  et  santissimo  Albo. 
CRD.  220  Gleichzeitig.  Ausfert.  Pap.  Sdimaler  Streifen. 

586.  Jayme  n.  toekiuidet,  dass  sein  Kanmierer  Arnald  de 
Reposito  aus  der  koiiiglicheii  Schatzkammer  Tuche,  vergoldete 
Sporen,  Messer,  Geldbeutel,  gestickte  Henideii,  Biiclier,  Kreuze, 
Becher  an  Terwandte  des  Konigs  (Gemalilin,  Mutter,  die 
Sohne  der  Konigin  von  Neapel  und  Mallorca),  aragonesische 
Edle   und  Tertraute  (A.  von  Yillanova)  usw.  gesclienkt  hat. 

(Mai  1300). 

Nos  Jacobus  etc.  tenore  presentis  albarani  fatemur  et 
recognoscimus  vos  fidelem  et  familiarem  Arnaldum  de  Repo- 
sito  de  camera  nostra  dedisse  et  tradidisse  de  voluntate  nostra 
et  mandato  nostro  personis  infra  scriptis  de  rebus  et  ioca- 
libus   penes  vos   existentibus   per  nos  vel  aliquem  nomine  r 

^)  So  Ausf.  immer.  cj  So  Ausf. 


—     913     — 

mandato  nostro  in  camera  vobis  traditis  et  comissis  res  et 
iocalia,  prout  inferius  declarantur.  Primum  videlicet  quan- 
dam  peciam  de  panno  de  cirico  livido  .  .  ,  de  filo  auri  de 
Chipre  et  quandam  aliam  peciam  de  cirico  viridi  pahonato 
cum  operibus  fili  auri  de  Chipre  altari  sancti  Mathei  de  Sa- 
lernoi).  Item  quatuor  paria  calcaria  cnm  corigiis  de  auro 
Frisio  et  cum  scutis  de  signo  regali  illustri  Roberto  duci 
Calabrie.  Item  unum  par  cirothecarum  de  cervo  nobili  quon- 
dam^)  Petro  Cornelii.2)  Item  quendam  cultellum  cum  manico 
de  argento  esmeltat  cum  scutis  regalibus  et  cum  vagina  de 
argento  cum  aliquibus  operibus  et  cum  corda  de  cirico  viridi 
cum  dyobus  .  .  .  de  perlis  fiHo  maiori  regis  Maioricensis^) 
.  .  .  Item  duos  cultellos  sive  ganivets  cum  vagina  et  manicis 
eburneis  et  forficis  franciscis  cum  cordone  viridi  de  cirico 
Sancio  fratri  nostro*)  .  .  .  Item  quandam  corrigiam,  que  erat 
in  inferiori  parte  de  cirico  violato  cum  tribus  listis  de  cirico 
rubeo  et  in  parte  superiori  facta  ad  crocum  ad  signum  regale 
cum  filo  auri  et  cum  esmalts  et  scutis  signi  regalis  et  illustris 
Frederici^)  et  in  mosqueta  cum  capite  leonis,  quod  teuebat  in 
ore  quendam  florem,  illustri  domine  Blanche  karissime  consorti 
nostre.  Item  quandam  corrigiam  et  quoddam  marsupium  de 
cirico  .  .  .  cum  floribus  de  cirico  livido  et  cum  avibus  viridis 
et  rubeis,*quod  etiam  marsupium  erat  forratum  de  coria, 
corrigiaque  erat  sine  omni  guarnimento,  dicto  nobili  quondam 
Petro  Cornelii.  Item  quoddam  marsupium  de  opere  de  lac,- 
de  filo  auri  et  argenti  et  cirico  cum  duabus  bursetis  eiusdem 
operis  in  los  candadors  predicte  domine  regiue  consorti  nostre. 
Item  nobili  Jacobo  Petri^)  fratri  nostro  quandam  ciricam 
operis  de  filo  auri  et  argenti  et  de  cirico  cum  .  .  .  aquilis, 
que  erat  guarnita  de  argenteo  deaurato  cum  quibusdam  lapi- 
dibus  seu  gemmis  rubeis  et  lividis  cum  quodam  marsupio 
a)  So  steht  da! 

1)  Dort  hielt  er  sich  auf  seiner  itahenischen  Kriegsfahrt  auf ;  an  Salerno 
hat  er  auch  geschrieben. 

^)  Ein  Yerwandter  des  Konigs. 

3)  "Wahrscheinhch  dem  Monch  gewordenen  Jayme. 

*)  Sohn  Pedros  d.  Gr.  und  der  Jnes  Zapata,  Johanniter. 

5j  Doch  Kaiser  Friedrich  II.? 

^)  Jayme  Perez,  Sohn  Pedros  d.  Gr.  von  einer  Maria. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  58 


—     9U     — 

eiusdem  operis.  Item  quandara  aliam  ciricam  operis  de 
Ungaria  de  filo  auri  et  de  cirico  cum  perlis  et  guarnimento 
argenti  nobili  Beatrici  sorori  nostre.  Item  quandam  tovay- 
lolam  de  cii^co  livido  cum  listis  de  filo  auri,  quam  habuimus 
pro  involvenda  in  ea  quadam  ymagine,  quam  posuimus  in 
capite  lecti  nostri  .  .  .  Item  eidem  consorti  nostre  quandam 
camisiam  sutam  ad  puuctum  de  Ungaria  cum  filo  auri  et 
argenti  et  de  cirico  cum  trena  nigra  et  opere  perlarum  in 
orla  cabecii  et  manicarum.  Item  duas  cruces  de  iaspi,  que 
erant  in  quadam  bustea  lignea  depicta  .  .  .  consorti  nostre 
supradicts.  Item  duo  paria  texellorum  de  perlis,  que  erant 
in  dicta  bustea  nobili  Sancio  de  Aucilione.  Item  quendam 
ganivetum  cum  manico  vitreo,  que  erat  similiter  in  dicta 
bustea  predicte  consorti  nostre.  Item  unum  par  texellorum 
de  perlis,  qui  erant  in  eadem  bustia  illustri  Alfonso  regi 
Castelle^)  consanguineo  nostro.  Item  quendam  pendonem 
operis  lag  de  filo  auri  et  argenti  et  de  cirico  cum  scutis 
regalibus  et  aquilis  nigris  inclito  infanti  Jacobo  primo- 
genito  nosti'0  .  .  .  Item  quandam  benam  de  sagnar  opera- 
tam  de  filo  amd  et  de  cirico  cum  litteris  nobili  dompne 
Beatrici  de  Angularia  .  .  .  Item  queudam  librum  cum 
postis  osseis  ipse  domine  regine.  Item  quendam  alium 
librum,  qui  incipit :  Tots  homens,  eidem  domine  regine. 
Item  quendam  aliam  librum,  qui  incipit:  Domine,  ne  in  furore 
tuo,  eidem  consorti  nostre.  Item  quoddam  marsupium  sutum 
cum  cirico,  in  quo  est  quidam  liber,  quod  accepimus  ad  opus 
nostri  dictumque  librum  postea  dedimus  dicte  consorti  nostre 
.  .  .  Item  quandam  cortinam  de  lecto  in  unum  sobrecel  .  .  • 
regine  matri  nostre  .  .  .  Item  quandam  cupam  cum  copone 
argenti  deauratam,  que  erat  ponderis  quatuor  marcharum  et 
quatuor  unciarum  magistro  A.  de  Villanova  fisico  .  .  .  Itera 
quoddam  evangelister  cum  tabulis  argenti  et  aliquibus  lapi- 
dibus  sive  gemrais  in  circuitu,  quod  mandavimus  tradi  .  .  . 
fratri  P.  Alegre  ad  opus  capelle  nostre  .  .  .  Quoddam  psal- 
terium  parvum,  quod  erat  in  quadam  bursa  de  panno,  .  .  . 
sepedicte  domine  consorti  nostre  .  .  .  Itera  duas  pecias  de 
camellots,   que  fuerunt  filiarum   nostrarum,    de   quibus   facte 

^)  Dem  Pratendenten  Alfonso  de  la  Cerda. 


—     915     — 

fuerunt  quedam  .  .  .  tunica  et  gramasia  ad  opus  nostrum  .  .  . 

Item  quendam  librum,  qui  incipit:   Lacrime  de  Dieu,  domine 

regine  consorti  nostre.     Item   quendam  alium  librum,  qui  in- 

cipit:  Flos  virginum,  eidem  consorti  nosti-e  .  .  . 

CRD  549  s.  f.  Konzept  Pap.  WahrschemJich  aus  der  Zeit  kurz  nach 
der  sizilianischen  Kriegsfahrt  stammend. 

587.   Torgehen   gegen   die  Alexandrienfahrer;   verschiedene 
Gutachten.     (Anfang  des  14.  Jahrh.) 

1.  Ombertus  de  Capite  pontis  legum  professor  et  devo- 
tus  iudex  curie  vestre  et  Bernardus  Maior  humilis  scriptor 
vester  .  .  .  In  facto  inquisicionis  Alexandrie  procedimus,  in 
quantum  possumus  viriliter  et  potenter,  publicando  inquisi- 
ciones  contra  illos,  quos  culpabiles  reperimus.  Set  deffendunt 
se  allegando  privilegia,  franquitates  et  deffensiones,  quas  omni- 
modo  adiuveuire  nitimtur  .  .  .  In  brevi  plures,  condempnatos  ad 
curiam  transmitemus,  siprius  venire  noluerint  causa  componendi 
.  .  .  Super  facto  Jssachi  Viues  Judei  defuncti,  prout  vobis  per 
Romeum  Geraldi  scripsimus,  diligenti  inquisicione  procedimus 
inquii-endo  et  iam  invenimus,  quod  plures  comandas  fecit  ad 
partes  Alexandrie,  et  non  invenimus,  quod  de  omnibus  co- 
mandis  fuerit  absolutus.  Et  ideo  caveat  vestra  regia  mage- 
stas,  ne  decipiatur,  si  de  compositione  tractetur,  quia  multum, 
prout  intelleximus,  in  diviciis  habundabat.2)  Dat.  Barchinone 
quarto  kaleudas  Septembris.  ^) 

2.)  P.  Marci  thesaurarius  an  den  Eonig:  Diffinitio  wegen  einer  naveta 
des  Bemat  de  Mooya,  que  era  anada  ales  partes  de  Alexandria  per  V.  mill. 
sol.  Als  die  Nota  der  carta  gemacht  wurde,  erklarte  die  Partei  des  Bernat, 
sie  nahme  sie  nicht,  wenn  darin  stjinde  ,havia  portades  coses  vedades'.  Die 
Sache  sei:  B.  de  Mooya  war,  als  fr.  Eoger  ennordet  wurde,  in  jenen  Gegenden 
Eomanias;  derKaiser  hess  ihngefangen  setzen.  Wahrend  seiner  Gefangenschaft 
liess  er  das  Schiff  einem  Genuesen,  der  es  mitFusta  und  andere  Sachen  beladen 
nach  Alexandrien  fuhr.  Dieses  wurde  von  5  Zeugen  bejaht.  Bittet  um  andere 
Entscheidung  durch  B.  Averso.  Er  kann  es  nicht,  car  en  la  poder,  que  donat 
me  havets,  ne  havets  acceptat:  coses  vedades.     Barcelona  derrer  dia  Dabril. 

3.)  Thesaurar  P.  Marci  an  den  Konig:  Micer  Umberto  en  Jacme  Monge 
iutges,  und  B.  Major  senden  Schreiben  der  feits  de  Alexandria.  Nach  ihrer 
Kommission  konnen  sie  nur  vorgehen  gegen:  que  hi  son  anats  o  hi  han  trames 

*)  Ombertus  bittet  spater  gleich  seine  Forderungen  aus  diesem  Gelde  de* 
Juden  zu  decken! 

58* 


—     916     — 

de  VI.  ho  de  VII.  ayns  aeiKja.  So  ergibts  sich  aus  einer  Verordnung,  die  P.  Lobet 
escriva  ha  treta  dels  vostres  registres,  qui  son  al  Espital.  Ein  reicher  Biirger 
Barcelonas  P.  Marc  sandte  von  Sizilien  Fleisch  nach  Alexandrien;  er  konnte 
nicht  gut  gestraft  werden.  Mit  R.  Qatorre  hier,  der  Kuirasse  und  andere 
"W^affen  feiiigte  und  nach  Alexandrien  ausfiihrt,  hat  er  komponiert  auf  DC 
sol. :  cor  eij  la  mia  comissio  es  acceptat,  ,coses  vedades'.  Durch  Bernard  Averso 
moge  Urk.  gemacht  werden:  Alles,  was  nach  Alexandrien  geht  oder  gegangen 
ist  bis  auf  den  heutigen  Tag,  unterHegt  der  Verordnung.  —  Ein  Admiral  des 
Konigs  von  Ajmenien  habe  den  Konig  von  Armenien  getotet.  Auf  Befehl  seines 
Vaters  nehme  der  Herzog  Robert  alle  Schlosser,  que  en  Rogero  havia  en  Ca- 
labria,  a  comen^ar  .  .  .  la  guerra  ab  lo  rey  en  Frederich.  La  obra  dela  ca- 
peUa  se  fa  a  gran  pressa.  axi  que  dins  breus  dies  se  acabara  lo  cloquer.  Barce- 
iona  dijous  XVI.  dies  del  mes  de  Maig. 

5.)  Thesaurar  P.  Marci  an  den  Konig:  Die  Entscheidung  iiber  die 
Alexandrienfahrer  wurde  gemacht.  als  der  Konig  nach  Sizihen  zog:  per  gran 
cuj^ta  que  haviets  de  diners.  P.  dez  Vilas  fragte  nur  allgemein,  forderte,  was 
er  wolite  und  die  Angeklagten  gaben,  was  sie  wollten.  So  seien  wohl  200  Briefe 
ausgestellt.  Eine  Neuordnung  sei  imbedingt  notig;  que,  si  la  diffinicio  spiritual 
no  vale,  que  meuys  deia  valer  lo  temporal.  Es  ist  gesagt,  wenn  ein  Schiff  mit 
forment  nieht  hinfiihre,  ware  Alexandrien  desabitada! 

5.)  Bemardus  de  Sorriano  ammiratus,  Ombertus  de  Capite  pontis  und 
Bernardus  Maioris  scriptor  an  den  Konig:  Verschiedene  sind  gefangen  gehalten, 
die  nach  Alexandrieu  fuhren,  et  aliqui  de  eisdera  res  ahquas  prohibitas  porta- 
verunt.  Sie  verlangen  stets:  capibrevia  navium  et  notulas  tabellioniun.  Die 
Blirger  erklaren  Privilegien  zu  haben  und  wollen  mit  dem  Konig  verhandeln. 
Wie  soUen  sie  vorgehen?  Diirfen  sie  Korperstrafen  verhaugen?  Das  muss  ge- 
regelt  werden.    Dat.  Barchinone  undecimo  kalendas  Julii. 

6.)  Admiral  B.  de  Sorriano  an  den  Konig:  Der  grosste  Teil  der  Inqui- 
sitionen  gegen  die  Alexandrienfahrer  sei  erledigt.  To  e  gran  desgrac  dels 
homens  de  Barehinona  e  yo  non  e  vulgut  guardar  grac  ni  desgrac  dels,  sino 
complis  lo  vostre  manament.  Nach  Wunsch  des  Konigs  soll  der  grosste  Teil 
des  Geldes,  das  hier  einlauf t,  verwandt  werden :  en  boscar  XXX  galees  a  honor 
et  a  profit  vostre  et  de  la  vostra  terra.  Empfiehlt  zunachst  Beschaffung  der 
Halfte.     Barcelona  Juni  22. 

7.)  B.  de  Sarria  an  den  Konig:  Heute,  Sonntag  28.  Mai,  ist  das  Schiff 
des  G.  Sabastida  genommen,  das  von  Alexandrien  kam,  mit  allen  mariners,  die 
er  ins  Gefangnis  geschafft.  Der  patro  des  Schiffes  erklarte,  dass  er  schon  mit 
P.  March  txesorer  vostre,  gesprochen  habe.  Es  sei  unwahr:  que  en  la  dita  nau 
no  avie  smon  mercaders  estranys  e  comanades  domens  estranys;  er  sei  durch 
Vertrauensleute  imterrichtet:  dass  darin  comanades  de  mes  de  L  mercaders 
de  Barchinona  gewesen;  mit  Recht  konne  man  von  dem  Schiff  viel  erheben. 

CRD  12411,  11362,  11538  (vom  16.  Mai  1308).  11539,  11829,  11617. 

CRD   4065.     Clemens  V.   gestattet  Alexandrienfahrt  eines  Schiffes  pro 

liberatione  fr.  Dahnacii  de  Rochabertino  olim  de  ordine  Temple.  —  Vgl.  12538.  — 


—     917     — 

Kasten  Granada:  der  Christenalkalde  von  Tlemessen  woUte  mit  Waren  aus 
Barcelona  und  Mallorca  nach  Cypern  und  ins  hl.  Land.  Konig  Robert  glaubte, 
dass  er  Alexandrienfahrer  sei  und  setzte  ihn  gefangen. 

588.  Gnyleriiius  de  Calavera  an  seinen  Oheini  A.  de  Calavera, 
Portarius  Konig  Friedrichs:  berichtet  iiber  Familien- 
verhaltnisse,  seine  Studien,  seinen  Wiinsch  Jura  zu  studieren 
und  erholft  Unterstiitzung  vom  Oheim.  Canta\ieja  October  2. 
(Anfang  des  14.  Jahrh.) 

Venerabili  viro  sciencia  et  raoribus  graciosis  insignito 
A.  de  Calauera  patruo,  non  patruo  set  patri  et  unico  refugio 
singulari  Guylermus  de  Calauera  filius  defuncti  Petri  de  Ca- 
lauera  fratris  vestri,  eius  humillimus  nepos,  comorans  in  Can- 
tauetula,  salutem  cum  omni  genere  felicitatis.  Quem  ad  modum 
cervus  desiderat  fontes  aquarum,  ita,  domine  patrue,  animus 
meus  personam  vestram,  quam  cotidie  videre  occalis  cordis 
affectat,  faciey  occulis  feliciter  intueri.  Noveritis,  domine, 
quod  in  proximo  festo  venienti  sancte  Caterine  erunt  tres  anni 
elapsi,  quod  pater  meus  obit,  cuius  anima  requiescat  in  pace. 
Item  domine,  sciatis,  quod  ego  sum  maior  fratrum  meorum  et 
sunius  IIII  fratres  et  tres  sorores.  Et  ego,  domiue,  iu  scien- 
ciis=*j  grammatices  et  logices  sum  suficiens.  Nunc,  domine, 
desidero,  si  suppetant  sumptus,  ad  venerabilem  iuris  scien- 
ciam  pervenire,  et  ideo,  cum  ego  indigeam  iuvamine  vestro  in 
hoc  et  in  alus,  vestram  personam  quamphirimum  a  me  desi- 
deratam  duco  humiliter,  ut  valeo  non  ut  debeo,  exorandam, 
quatenus  michi  de  antedictis  aliquod  responsum  dignemini 
delegare.  Sciatis,  domine,  quod  baiulus  Cantauetule,  patruus 
meus  et  vester,  et  mater  mea  et  soror  vestra,  amita  mea  dona 
Ramona  perfruuntur  corporis  sanitate,  quod  de  vobis  scire 
afifectant  pagina  remisiva.  Vale^)  in  illo,  qui  pro  humano 
genere  sumere  voluit  formam  servi,  et  personam  vestram  crea- 
tor  omnium  in  prosperitate  custodiat  in  eternum.  Dat.  in 
Cantauetula  VI.  nonas  Octobris. 

CRD  12756.  Adresse:  Venerabili  ^iro  A.  de  Calauera  portario  domini 
Frederici  incliti  regis.  Qe^iHe  Me^cine.  Warum  dieses  Schreiben  im  Archiv 
der  Krone  sich  findet? 

589.   Bischof  Petrus  von  Lerida  an  Jayme  II. :   Besteuerung 
der    geistlichen    Kreise    fiir    die    Unterhaltung    des    neuen 

^^a)  scienciarum  Or.    bj  So  Or. 


—     918     — 

Studiums;  Rektoren  uiid  Geistliclie  von  Teniplerkirclien 
strauben  sich  zu  zahlen.  Deshalh  wurden  sie  exkomniuniziert. 
Auf  Teranlassuni?  der  Templer  yerboten  Justicia  und  Jurati 
in  Monzon  dort  die  Terkiindigung  des  Bannes,  sonst  wiirden 
die  Geistlichen  eutliauptet.  Die  Geistlichen  verliessen  die 
Stadt.  Lerida  1301  August  8. 
.  .  .  Magestati  regie  iiotum  facimus  per  presentes,  quod 
nos  una  cum  consensu  venerabilium  decani  et  cappituli  nostri 
Ilerdeusis  imposuimus  nuper  subssidium  rectoribus,  abbatibus, 
vicariis  et  aliis  clericis  beneficiatis  in  civitate  et  diocesi  Her- 
densi  ex  causa  rationabili  et  honesta  et  pro  utilitate  omnium, 
videlicet  ratione  studii  per  vos  Ilerde  no^iter  instituti.  Et 
aliqui  abbates,  rectores  seu  vicarii  ecclesiarum,  in  quibus 
Templam  solum  habent  presentationem,  taxationem  dicti  subs- 
sidii,  in  quo  sicut  et  alii  de  dicta  diocesi  taxati  fuerant,  in 
prefixo  termino  solvere  noluerunt.  Quam  ob  rem  ipsos  moni- 
tione  canonica  precedente  excommunica\imus  et  eorum  eccle- 
siam  exigente  ipsorum  contumacia  supposuimus  ecclesiastico 
interdicto  ...  Et  modo  ex  eo,  quia  dicti  clerici  denuncia- 
bantur  excommunicati  et  eorum  ecclesie  interdicte,  in  villa 
Montissoni  prefati  Templarii  per  iusticiam  et  iuratos  eius- 
dem  ville  mandaverunt  abbati  ecclesie  sancti  Stepbani  et  vicario 
sancte  Marie  eiusdem  loci,  ut  a  predicta  denunciatione,  quam 
nos  mandamus  fieri,  cessarent,  alias  quod  decapitarentur  sine 
omni  remedio  et  in  continenti,  quia  ita  ordinatum  et  mandatum 
extiterat  per  Templarios  supradictos,  qui  suut  domiui  dicte 
ville,  et  quod  melius  erat  eis  exire  \dllam,  propter  quod  man- 
datum  tam  euorme  et  tam  iuordinatum  prefati  abbas  et  \t.- 
carius  timentes  interfici  a  predicta  villa  Montissoni  exiverunt 
.  .  .  Supplicamus,  .  .  .  seculare  brachium  invocantes,  quateuus 
nobis  dignetur  super  premissis  de  salutari  remedio  providere  .  . . 
Dat.  Herde  YI.   idus  Augusti   anno   domini  M^.    trecentesimo 

primo. 

CRD  1376.  Or.  Pap.  Ssp.  Bischof  Petrus  hat  oft  Streitigkeiten  mit  den 
Templern.  Als  zusammenfassende  Arbeit  fiir  Lerida  ist  noch  immer  an  erster 
Stelle  zu  nennen  Denifle,  Die  Universitaten  des  Mittelalters  I,  499  ff. 

590.  Jaymell.  fiir  die  neue  Universitat  Lerida :  1.  Wohnuugs- 
anweisung  fiir   die   Studenten;    2.   Abiinderung  eines  Wein- 


—     919     — 

privilegs ;  3.  konigliche  Privilegien  sind  vor  den  stadtisclien 
zu  schiitzen.     1301  und  1302. 

1 .  Noverint  universi,  quod,  cum  nos  Jacobus  etc.  ad  preces 
et  suplicationem  universitatis  scolarium  in  studio  generali  civi- 
tatis  Ilerdensis  studentium  providerimus,  quod  tu,  P.  de  Cro- 
aria  de  domo  nostra  resideas  in  civitate  Ilerde  pro  dandis 
hospiciis  dictis  scolaribus  et  pro  quibusdam  aliis  negociis  et 
serviciis  ipsis  scolaribus  faciendis:  idcirco  damus  et  concedi- 
mus  tibi,  quamdiu  fueris  in  predictis,  IIII.  denar.  Jacc.  qua- 
libet  die  .  .  .  Dat.  Ilerde  IIII.  idus  Augusti  anno  predicto 
[1301].!) 

2.  . . .  Adhuc^)  volentes  scolaribus  studentibus  in  genera- 
li  studio  Ilerdensi  exibere  favorem,  prout  a  nobis  sepius 
postularunt,  et  quia  non  decet,  quod  studentibus  proiberi 
directe  vel  indirecte  debeant  victualia  saniora:  statuimus  et 
volumus,  quod  infra  limites  per  privilegium  concessos  ad 
habitacionem  scolarium  posset  vendi  vinum  extraneum,  excepto 
tempore  statuto  in  privilegio  domini  regis  Jacobi.  Dat.  ut 
supra  [Cesarauguste  IIII.  nonas  Madii  anno  domini  MCCCII]. 

Fuit  tradita  alia  litera  consimilis  nuncio  scolarium 
Ilerdensis  studii. 

3.  Curie  et  paciariis  civitatis  Ilerde  etc.  Cum  nos  ex  affec- 
cione,  quam  habemus  ad  generale  studium  Ilerdense  per  nos 
in  civitate  predicta  constitutum  vel  etiam  ordinatum,  concesse- 
rimus  universitati  dictorum  magistrorum  et  scolarium  studii 
supradicti  diversa  privilegia  de  gracia  speciali,  volentes,  .  .  . 
ut  studentes  ibidem  possint  provehi  ad  scienciam  et  ad  mores: 
cum   vos   etiam  predicte  universitati  studencium  concesseritis 


1)  Eeg.  125  f.  89  Klage  eines  Biirgers  von  Lerida:  obgleich  seine  Hauser 
non  sint  infra  limites  hospiciorum  assignatorum  habitacioni  studencium  .  .  . 
nulla  convencione  habita  cum  eo  super  loguerio  domoram  ipsarum  compulerunt . .  . 
ipsum  ad  tradendum  eisdem  domos  magistris  et  aliis  venientibus  ab  dictum 
studiurii  pro  habitacione  ipsorum.     30.  Sept.  1302. 

2)  An  Bernardus  de  Ponte  Vicarius  Ilerdensis.  Abanderung  eines  Statuts, 
dass  in  Lerida  in  der  Zeit  von  Allerheiligen  bis  Ostern  kein  "Wein  verkauft 
werden  darf.  —  Reg.  199  f.  114  Abanderung  des  Privilegs:  Item  concedimxis 
et   laudamus    fiir   die  Universitat.     Vgl.  VOlanueva,  Viage  literario  XVI,  205. 


—     920     — 

aliqua  privilegia  et  circa  predicta  etiam  feceritis  dictis  stu- 
dentibus  multas  conveniencias  sive  pacta,  proquibus  observandis 
eisdem  vos  per  instrumenta  publica  obligastis:  vobis  dicimus 
[et]  mandamus,  ut  predicta  pri\dlegia  nostra  eisdem  studentibus 
per  nos  generose  concessa  nec  non  pri\dlegia,  conveniencias 
sive  pacta,  circa  que  vos  predictis  studentibus,  ut  predicitur, 
obligastis,  faciatis  eis  inviolabiliter  observari,  ne  propter 
violacionem  privilegiorum  predictorum  memoratum  studium 
possit  recipere  aliquod  detrimentum.  Dat.  Ilerde  nonas 
Aprilis.     [1302] 

Eeg.  98  f.  338 V;  199  f.  76^.  Hauptprivilegien  stehen  Reg.  197  f.  175 
bis  181.    Reg.  464  f.  166  v— 171  ^. 

591.  Jaynie  II.  an  P.  Messeger:  fordert  Sendung  einiger 
geomantiseher  oder  anderer  leichtfertiger  Biicher,  die  er 
(der  Konig)  in  seiner  Jagend  gebraucht,   yerschlossen  und 

versiegelte  mogliehst  geheini.    Jaeea  1302  Juni  28. 

En  .  .  .  al  feel  seu  P.  Messeger  dela  casa  nostra 
salut  e  gracia.  Con  en  les  caxes  o  coffres  nostros,  qui  son 
en  lo  nostre  palau  de  Barchinona,  dels  quals  vos  tramet  les 
claus  A.  frare  vostre,  o  les  vos  fara  dar  a  Barchinona,  aya 
alcuns  libres  de  geomencia^)  e  alcuns  altres  dalcunes  leugeries, 
que  nos  menavem,  mentre  erem  en  nostre  jovent  en  temps 
passat,  e  nos  tots  aquels  libres  o  escrits,  qui  dac^o  parlen 
aver  vulara^) :  perQo  manam  vos  e  dehim  vos,  que  mantinent 
vista  la  leti^a  ab  en  Berenguer  Fulit  en  semps,  que  volem 
que  ayats  aac^o,  obrats  les  dites  caxes  o  coffres  e  cerquets  di- 
Hgenment  los  libros  o  escrits  damuntdits,  quals  que  sien 
daquesta  rao,  e  quels  nos  t-rametats  closes  e  tancats  sots  segel 
vostre  en  un  sachet,  con  pus  secretament  puscats.  E  si  per 
aventura  hi  a\da  obs  altre  hom  per  aquest,  que  nos  vos  tra- 
metem,  o  encara  bestia,  logats  los  e  trametets  nos  ho  sens 
neguna  tardanya.  E  a(;o  no  alonguets  en  neguna  manera. 
Dat.  Jacce  nil.  kalendas  Julii   anno  predicto  [1302]. 

Eeg.  334f.  &4v. 

592.  Jayme  11.  an  seine  Officiale :  erinnert  an  die  (xriindung 
nnd  reiche  Ansstattnng  der  Universitat  Lerida;  trotzdem 
stndieren    yiele    ausser   Landes;    verhietet,    dass   femerhin 

391  a)   So  Reg. 


—     921     — 

Stndien    halber   ein   Untertan   in    die   Fremde   gehe.     1302 

September  13. 

Dilectis  et  fidelibus  suis  universis  et  singulis  oficialibus 
nostris  in  regnis  et  terris  nostris  ubilibet  constitutis  etc.  Vos 
ignorare  non  credimus,  qualiter  nos  tum  auctoritate  apostolica 
quam  nostra  in  civitate  Ilerde  studium  in  liberalibus  artibus 
et  approbatis  scienciis  quibuscunque  instituimus  generale  et 
qualiter  ipsum  doctorum  et  magistrorum  magne  auctoritatis 
presencia  tam  iure  canonico  et  civili,  medicina,  philosophia  et 
artibus  curavimus  insignire  ac  donis,  libertatibus,  graciis  et 
privilegiis  variis  decorare.  Nunc  autem,  prout  nobis  est  intima- 
tnm,  nonnulli  de  regnis  et  terris  nobis  subiectis  de  iamdicti 
studii  sufficiencia  non  contenti  terram  et  iurisdiccionem  nostrara 
causa  studendi  exeuntes  ad  aliena  studia  sine  causa  raciona- 
bili  se  facient  peregrinos,  que  hic  afluenter  inveniunt,  ut  va- 
gandi  occasionem  inveniant,  alibi  mendicantes.  Afectantes 
igitur  et  volentes,  quod,  ex  quo  in  dicto  studio  messis  est  multa^ 
operarii  non  sunt  pauci,  noveritis  nos  providisse  ac  etiam 
ordinasse,  quod  nullus,  cuiuscunciue  condicionis  existat,  de 
terra  seu  iurisdiccione  nostra  audeat  vel  presumat  inde  causa 
studendi  exire  nec  ad  aliud  studium  preterquam  sepedictum 
studium  Ilerdense  accedere  sine  nostra  speciali  licencia  et 
permissu. 

Quapropter  vobis  et  singulis  vestrum  dicimus  et  manda- 
mus,  quatenus  .  .  .  prohibeatis  omnino,  ut  nullus  .  .  .  exire 
presumat,  .  .  .  facientes  .  .  .  per  loca  insignia  .  .  .  publice 
preconizari  ordinacionem  et  provisionem  nostram  .  .  .  Dat. 
nt  supra.     [Idus  Septembris  anno  domini  M^CCOTF.j 

Reg.  125  f.  65  V.  Darunter:  De  predicta  litera  fuerunt  facte  tres  consi- 
miles.  Reg.  125  f,  66'^:  Super  facto,  ne  aliquis  legat,  nisi  in  studio  Ilerdensi. 
Vgl.  EspaBa  sagrada  XLVII,  350. 

593.  Rektor  und  Studierende  der  Universitat  Lerida  an 
Jayme  II.:  bitten  um  Verlegung  der  Universitiit  nach  einem 
interessierteren  Orte.  Das  Studium  geht  immer  niehr  herunter. 
Lorenz  Martini  Pfarrer  von  Corbera  wird  ihm  bericliten. 
Lerida  (Mai  1302)  December  13. 
Al  molt  alt  seynor  en  Jacme  per  la  gracia  de  Deu  rey 
Darago  .  .  .  lo   rector   els   doctors,   maestres,   conseyllers    et 


—     922     — 

tota  la  universitat  dels  escolans,  estudiants  en  lo  general 
studi  de  Leyda  si*)  ...  ab  tota  manera  [de]  subieccio  e  de 
servy.  Seynor,  ben  sab  la  vostra  real  magestat,  que  moltes 
vegades  e  en  Leyda  e  en  Barcelona  per  nostres  missatgers 
havem  humilment  supplicat  a  la  vostra  real  altea,  que  fos 
vostra  mer(;e,  ciue,  pus  los  ciutadans  de  Leryda  nohan 
cura  del  estudi,  ans  lo  lexen  tot  dia  afolar  e  destruir  en 
moltes  de  guises,  que  vos,  seynor,  en  altre  loc  lestudi  ordenas- 
sets.  E  aaco,  seynor,  vos  deu  anar  lo  cor  pensan  e  esguar- 
dan.  quants  profits  venen  destudi,  qui  es  be  ordenat,  e  en 
qual  manera  los  altres  reys  antigament  se  son  effor^ats  e 
setibrQen  cascun  dia  daver  e  de  retenii'  almeyns  un  general 
estudi  en  lur  terra.  E  vos,  seynor,  no  devets  esser  de  menor 
conditio,  majomient  con  vos  ne  faretz  servy  e  honor  a  aquel 
loc,  on  lo  voketz  mudar.  Els  ciutadans  de  Leyda  so  tiuran 
a  gran  plaer,  quen  sien  descarregats,  specialment  que  ara 
expressament  dien,  que  no  es  lur  enteniment  daci[ui  ha  avant 
retenir  estudi,  segons  cpie  lonrat  e  discret  en  P.  de  Monels^-) 
vos  dira.  Per  la  qual  cosa  lestudi  ses  afolat  e  safola  tot 
dia.  Emper  a(,'o,  seynor,  a  la  vostra  molt  alta  e  real  mage- 
stat  [conjfiants  humilment  supplicam,  que,  si  vostra  enteni- 
ment  es  de'')  .  .  .  un  loc  de  vostra  [terra]'')  .  .  .  vostra  mer^e 
de  mudar^)  .  .  .  car  appareyllas  nos  .  .  .  en  altres  estudis. 
0  si  vos,  senyor,  voliets  haver  per  fonua^)  .  .  .  ben 
creem,  que  nos  trobariem  loc  axi  e  mes  sufficient  a  es- 
tudi,  que  no  es  Leyda  e  especialment  o  en  Girona  o  en 
Osma  (?)  0  en  Montblanc.  Daco,  sejTior,  vos  parlara  lo  dis- 
cret  en  Loren^  MartiniQ,^)  rector  de  la  esglesia  de  Corbera, 
estudiant  nostre.  Al  qual,  seynor,  sie  vostra  merge  de  fer 
resposta.  Yida  e  victoria  sobre  los  poderosos  haje  la  vostra 
real  magestat.  E  vuylle  haver  a  nos  en  sa  gracia.  Dat.  en 
Leyda  lo  dia  de  sancta  Lucia. 

a)  Ein  "Wort  fehlt.      '^)  Drei  bis  \ier  "^A^oiter  fehJen. 


^)  Ein  P.  de  Monello  (Doch  nicht  der  Kanzler?)  ist  nephandi  criminis 
condempnatus.  Berengar  de  Monello  verlangt  fiir  sich  und  seinen  Bruder  den 
Nachlass.     Sie  hatten  schwer  zu  leiden  unter  der  Infamia.     s.  f.  696. 

^)  Der  Yerfasser  des  bekannten  tagebuchailigen  Berichtes  in  Finke,  Aus 
den  Tagen  Bonifaz  VIII  S.  XXXVin. 


—     923     — 

CRD  694  s.  f.  Or.  Pap.  Spuren  eines  grossem  runden  Siegels.  In 
der  Mitte  ein  Stiick  weggefault.  Die  Neigung  zum  Verlassen  Leridas  herrschte 
besonders  in  den  ersten  Jahren  des  14.  Jahrh. 

594.  Jaynie  II.  aii  Rektor  imd  Uiiiversitat  Lerida :  liat  die 
Mitteilung  ilires  Abgesaudteii  gehort;  ernialiut  ulcht  weg- 
zugeheu,  bis  er  demuiiehst  koniuit  uud  grossere  Privilegien 

gewiihrt.     Barceloua  (1305)  Mai  13. 

Discretis  et  dilectis  suis  rectori  et  universitati  scolarium 
generalis  studii  Ilerdensis  etc.  Cum  reparacio  seu  mutacio 
studii  Herdensis  multum  sit  nobis  cordi,  cum  cedat  ad  hono- 
rem  nostrum  et  ad  comunem  tocius  regni  nostri  utilitatem: 
et  propterea  nunc  in  nostra  curia  proposuissemus  de  ipso 
studio  ordinare,  super  quo  Domiuicus  de  Beylcayl  archipres- 
biter  Morelle  ex  parte  vestra  ad  nos  missus  penes  nos  in- 
stitit  et  coram  nobis  diligentissime  exposuit  necessitatem  et 
statum  studii  memorati :  tamen  cum  propter  occupationem 
uegotiorum,  que  in  nostra  curia  nunc  tractantur,  comode  in- 
tendere  non  possimus  et  c[uia  cives  Ilerde,  qui  Barchinone 
nunc(?)  sunt,  super  hoc  non  habentplenam  etliberam  potestatem, 
habita  super  hiis  deliberatione  plenaria  duximus  dictum  ne- 
gotium  diiferendum,  cj[uousque  nos  simus  presencialiter  in 
civitate  Ilerde,  ad  quam  in  brevi  esse  intendimus  domino  con- 
cedente.  Et  ideo  vos  universos  et  singulos  requirimus  et  ro- 
gamus,  quatenus  de  dicto  studio  recedere  non  velitis:  nos 
enim  scribimus  doctoribus  et  magistris,  C[Uod  ibi  remaneant, 
quia  nos  eis  vel  Ilerde  vel  in  loco  alio  opportuno  satistieri 
faciemus.  Et  cum  ibi  erimus  gracias  et  privilegia  per  nos 
vobis  concessa  observabimus  et  observari  faciemus  et  maiora 
eciam  concedemus,  ut  ibidem  in  studio  proficientes  [De]o 
servire  et  gubernare  rem  nostram  publicam  adiscatis.  Dat. 
Barchinone  III.  idus  Madii  anno  predicto. 

Eeg.  235  f.  218.  Vorher  geht:  Discretis  et  dilectis  rectori  et  magis- 
tris  et  aliis  lectoribus  universis  et  singulis  ad  comune  scolarium  civitatis  Ilerde 
legentibus  in  studio  Ilerdensi  etc.  Hat  den  Dominicus  de  Beylcal  archipresbyter 
Morelle  gehort.  Bittet  nicht  -wegzugehen  von  Lerida,  da  er  bald  hinkommt. 
Dat.  B.  IIL  idus  Madii  a.  predicte  [1305]. 

595.  Poncius  de  Aquileuido  prior  Vatensis  an  Jayme  II. : 
sendet  Transsumpt  eines  Privilegs  betr.  Kl.  Mons  Aragonum, 


—     924     — 

soweit    er   es   iiocli    iiiit  dem  Kristall  imd  sonstigen  Htilfs- 

mitteln  lesen  konnte;  Mttet  den  Konig,  dass  seinem  Kloster 

kein  Nachteil  daraus  entstehe.    (1306?)  October  13. 

Yestre  regie  ac=')  dominacioni  magnifice  presentibus  pate- 
fiat  me  vobis  mitere  transsumptum  de  verbo  ad  verbum,  in 
quantum  legi  potest  cristallo  et  aliis  modis,  quibus  potui, 
cum  sit  in  aliquibus  locis  vetustate  deletum,  illius  privilegii 
Montis  Aragonum,  si  privilegium  dici  debeat,  de  quo  tran- 
sumptum  a  me  per  vestras  litteras  demandatis.  In  ipso  si- 
quidem  nulla  bulla  existit  nec,  quod  sit  transumptum,  nuUa 
habetur  mentio  in  eodem,  prout  in  ipsius  tenore,  de  quo  nec 
littera,  in  quantum  legi  potest,  nec  signuni  vel  aliquid  aliud 
deficit,  poteritis  intueri.  Verum  cum  iam  dictum  privilegium, 
si  privilegii  nomen  mereatur  habere,  pro  loco  Montis  Ara- 
gonum  facere  videatur:  eapropter  vestre  celsitudini  regie  duco 
humiliter  suplicandum,  quatenus,  si  habueritis  ipsum  neces- 
saiium  vel  alias  volueritis  transumptum  manu  publica  factum, 
videre  dignetur  vestra  magestas  regia,  quid  me  oporteat 
facere  in  predictis.  Nam  paratus  sum  facere,  que  salva  et 
honesta  potero  consciencia,  ita  quod  in  dampnum  vel  lesionem 
YotensiSa)  ecclesie  vel  alicuius  alterius  non  valeat  redundare, 
que  excelse  dominationi  vestre  placuerit  me  facturum.  Data 
in  Fontibus  III.  idus  Octobris. 

CRD  12851.  Or.  Pap.  Ssp.  Tatsachlich  findet  sich  in  einem  Register, 
das  Stiicke  aus  der  Zeit  Jaymes  I.  und  II.  enthalt,  das  Transsumpt  eines  Pri- 
vilegs  fiir  Mons  Aragonum  mit  Liicken.  "Wahrscheinlich  gehort  das  Stiick  in 
die  Zeit,  da  um  die  Berechtigung  der  Besetzung  der  Ahtsstelle  in  dem  genannten 
Kloster  an  der  Kurie  gestritten  wurde.  Vgl.  Finke,  Papsttum  imd  Untergaug 
des  Templerordens  II  S.  25  zu  1306. 

596.  Der  baiulus  Dertusensis  G.  de  Cereto  an  Bernardus  de 
Auersone:  sendet  Antwort  des  stellyertretenden  Dominikaner- 
priors  von  Tarragona  (laut  welclier  kein  Bruder  im  Kloster 
das  horarium  s.  Marie  besitzt;  alle  beten  es  auswendig)^ 
ferner  sein  Buch  mit  einigen  Oebeten  und  Schriftproben 
des  fr.  Jacobus  (xarrigaus.  Tortosa  (nach  1308)  November  7. 

.  .  .  [Noveritis,  domine,]^)  quod  super  eo  pridie  michi 
scripto  per  dominum  regem  racione  cuiusdam  libri:  horarium 

.595  a)  So  Or.       5.%  aj  Loch  im  Pap. 


—     925     — 

«ancte  Marie,  quem  per  fratrem  Jacobum  de  Garrigans  scribi 
mandavit,  rescribo  nunc  ipsi  domino  regi,  mitens  sibi  literam 
michi  directam  per  gerentem  vices  prioris  fratrum  Predicato- 
rum  Terrachonensium  et  queudam  librum  meum,  in  quo 
alique  sunt  oraciones  inserte  satis  devote'0  •  .  .  vestre  pru- 
dencie  de  predictis  coustare  poterit  per  literam  domino  regi 
per  me  inde  uoviter  directam,  unde  vestram  deprecor  probi- 
tatem,  quatenus  circa  ea,  que  domino  regi  scribo  notificando 
sibi  et  ad  memoriam  reducendo  instare  dignemini,  quod  domi- 
nus  rex  suum  michi  rescribat  beneplacitum  et  mandatum, 
reservando  vel  remitendo  michi  dictum  meum  librum,  si 
tamen  domiuus  rex  ipsum  uoluerit  retinere.  In  fine  vero  dicti 
mei  libri  feci  per  dictum  fratrem  Jacobum  scribi  tres  formas 
litere  rotunde,  adeo  ut  dominus  rex  eligat,  de  qua  seu  quibus 
formis  predictarum  librum,  quem  mandavit  fieri,  seu  alios 
sihi  per  dictum  fratrem  jusserit  conscribendos  .  .  .  Dat.  Der- 
tuse  pridie  nonas  Novembris. 

Congregavii)  omnes  fratres,  eos  interrogans,  si  haberent 
horas  beate  virginis,  quas  petebatis.  Et  non  inveni  aliquem. 
qui  haberet.  Omnes  enim  fratres  laciunt  predictas  horas 
cordetenus  et  sic  non  habent.  Ceterum  audivi,  quod  frater  Jaco- 
bus  de  Olzina  Maioricensis  asportat  de  Parisius  filiis  regis 
predictas  horas  bonas,  pulcras,  ordinatas  et  bene  correctas, 
cum  quibusdam  aliis.  Valete  et  pro  nobis,  si  placet,  orate. 
Dat.  Terrachone  in  festo  Omnium  sanctorum. 

CRD  13006.  Or.  Pap.  Ssp.  Der  Konig  hatte  veiiangt  die:  hore  beategene- 
tricis  Dei  Marie  iuxta  consuetudinem  ordinis  fratram  Predicatorum.  CRD  13029- 
Ueber  die  interessante  Personlichkeit  des  Schreibers  J.  de  Garrigans,  des  friihern 
Templers  und  jetzigen  Dominiiianers,  vgi.  Finke,  Papsttum  imd  Untergang  des 
Templerordens  II  S.  61:  ff. 

597.  Tidal  de  YillanoYa  aii  Jaymell.:  Hagelschlag  am 
4.  Jull  iu  Xativa;  Bitte  des  Rates  nn  ihn,  den  Schaden  zu 
hesichtigen;  sie  planen  die  Hiilfe  des  Konigs  anzurufen  und 
brauchen    dazu    Vidal    als    Fiirspreclier.    Er   schildert  den 

b)  Zwei  Worter  fehlen. 


^)  Angeheftet  Antwort  des  stellvertretenden  Priors  Bernardus  Dui'a[njdi. 


—     926     — 

Schaden    an     Weinbergen,     Baumen,     Getreide.       Valencia 
(1309?  1320?)  Juli  12. 

Divenres  IIII.  dias  del  present  mes  de  Juliol  caech 
pedra  en  lo  terme  de  Xativa,  axi  que  na  levada  et  destroida 
la  meytat  dela  orta  o  pus.  E  sobre  ago  los  jurats  els  pro- 
homens  dela  vila  de  Xativa  pregaren  me,  quel  diluns  siguent, 
que  yo  devia  partii'  de  Xativa  per  entrarmen  en  Valencia^ 
volgues  passar  per  una  partida  de  la  orta  per  veer  a  vuyl 
lo  gran  don*),  que  havian  pres.  Eago  per  rao  con  ells  ente- 
nian  a  trametre  a  vos,  senyor,  suplican  ala  vostra  alta  sen- 
yoria,  que  aguesset  merce  dells  et  que  yo  fees  sobre  a^o  letra 
a  vos,  senyor.  E  yo,  senyor,  lo  diluns  damunt  dit  passe  alj 
una  gran  partida  dels  prohomens  dela  \ila  per  aquella  par- 
tida  dela  orta  .  .  .  e  viu,  que  les  vinens  els  arbres  e  ada^es 
els  panigs  tot  ho  havia  destroit.  E  axi  eleix  havia  toquat 
per  tot  lo  terme  de  Xativa  e  encara  a  Montesa  .  .  .  Feyta 
en  Valencia  XII.  dies  de  Juliol. 

CRD  Juli.  Or.  Pap.  Ssp.  Die  zweifelhafte  Datierung  nach.  der  Angabe 
des  Wochentages. 

598.    Jayme  II.  an  Bischof  Poncius  von  Lerida:  Klagen  iiber 

nachtliche     Ruhestorungen     durch     hewaffnete    Studenten; 

fordert  Ibhiilfe.     Saragossa  (1311)2  Januar  2. 

Venerabili  in  Christo  patri  Poncio  divina  providencia  Uer- 
densi  episcopo  nec  non  .  .  .  rectori  studii  Ilerdensis  etc.  Per- 
venit  ad  audienciam  nostram,  quod  studentes  in  studio 
supradicto  seu  aliqui  ex  eis  de  nocte  cum  armis  et  alias  in- 
honeste  per  civitatem  Ilerde  inceduut.  Ex  quibus  inter  ipsos 
studentes  et  cives  aliquos  civitatis  eiusdem  aliqua  dissencio 
suboriri  incepit  et  posset  de  facili  grave  scandalum  suscitari. 
Verum  cum  dicti  studentes  talibus  se  non  debeant  inmiscere 
nosque  deceat  ipsos  abinde  oportunis  remediis  cohercere, 
ideo  vos  requirimus  et  rogamus,  quatinus  erga  corrigendos 
et  ammonendos  studentes  predictos  taliter  provideatis,  quod 
ipsi  honeste  die  noctuque  se  habeant  atque  gerant  et  inter 
dictos    cives    conversentur   decenter   nec    aliquibus    inhonestis 

a)  So  Or. 


—     927     — 

actibus  se  inmisceant  sive  ponant,  ut  inter  eos  et  dictos  cives 
omnis    scandali    et    discencionis    materia    sublevetur.       Dat, 
Cesarauguste   IIII.  nonas   Januarii   anno  predicto  [MCCCXIj. 
Eeg.  239  f.  203. 

599.  Jayme  II.  an  den  Hofrichter  Ombertus  de  Capite  pontis : 
Ruhestorer  fordern  voni  Kjipitel  zu  Lerida  fiir  die  Universitat 
mehr  als  vertraa:smassig  festgesetzt  ist;  verlangt  Unter- 
suchung    und  Mitteilun;?,    da    er   energisch   vorgehen   will. 

Bjircelona  1312  Juni  22. 

Jacobus  etc.  dilecto  iudici  curie  nostre  Omberto  de  Capite 
pontis  legum  doctori  etc.  Ad  audienciani  nostram  n[overitis] 
pervenisse,  quod  quidam  sub  specie  boni  turbant  et  turbare 
nituntur  studium  generale  Ilerde,  querentes  plus,  quam  fuerit 
in  pacto  seu  convencionibus  deductum  inter  capitulum  Iler- 
dense  et  paciarios  et  probos  homines  civitatis  eiusdem.  Propter 
quod  dictum  studium  fuit  et  est  non  modicum  perturbatum. 
Idcirco  vobis  per  presentes  iniungimus  et  mandamus,  quati- 
nus  super  predictis  veritatem  breviter  inquiratis,  qui  et  quot 
sunt  dicti  studii  perturbatores,  referendo  nobis  vestris  litteris, 
quicquid  inveneritis  veritatis.  Nos  enim  huiusmodi  turbatores 
taliter  corrigemus,  quod  cedet  de  cetero  aliis  in  exemplum. 
Dat.  Barcliinone  X.  kalendas  Julii  anno  domini  MCCC^  duo- 
decimo. 

Eeg.  240  f.  31. 

600.  Jayme  II.  an  die  Paciarii  in  Lerida:  Terhot  eigen- 
machtig    Professoren     an     der    UniversitJit    zu    ernennen» 

(Barcelona  1312  Septeniher.) 

Nos  Jacobus  etc.  lidelibus  suis  paciariis  Ilerde  etc. 
Quia  intelleximus,  quod  vos  propria  auctoritate  vestra  aflir- 
mastis  seu  intenditis  afirmare  doctores,  qui  legant  in  studio 
Ilerdensi  et  ex  hoc  ipsum  studium  perturbatur,  cum  iuxta 
convenciones  habitas  episcopus  et  capitulum  Ilerdenses  uua 
cum  rectoribus  et  consiliariis  dicti  studii  debeant  et  teneantur 
dare  sufficientes  doctores  in  dicto  studio  [ad  l]egendum:  id- 
circo  mandamus  et  dicimus  vobis,  quatenus  de  hiis  minime 
vos  intromitatis,    set   quod  dictos  episcopum  et  capitulum   et 


—     928     - 

rectores   et  consiliarios  dicti  studii  fieri  (?)  permittatis.     Dat. 
Barchinone  [kalendas]  Septeml)ris  anno  predicto  [MCCCXII'^]. 

Reg.  240  f.  58.  Welche  conventiones  sind  hier  gemeinf?  In  den  Statuten 
um  1300  ist  die  Beteiligung  des  Bischofs  nicht  erwahnt. 

601.  Vier  Sclireiben  Jaymes  11.  aii  deii  Biiclier-lUumiiiator 
Bernard  Gonterii:  1.  Illuminierung  eines  Buches  niit  Ini- 
tialen  und  Fi^uren;  2.  Illuminierung  einer  Bibel,  die  der 
Franziskaner-Provincial  fiir  den  Konig  liat  machen  lassen; 
3.  Weigerung  Bernards  ein  ihm  vom  Notar  Johannes  Pro- 
bohonime  iibergebenes  Buch  zu  illustrieren  und  dieseni  zu- 
riickzugeben  und  Befehl  beides  auszufiiliren;  4.  Antwort  auf 
ein  Schreiben  Bernards  betr.  Illuminierung  eines  Psalters: 
soU  keine  Passionsbilder  anbringen  und  das  Buch  bald  ab- 
geben.    1313  April  16  bis  November  4. 

1.  Magistro  Bernardo  illuminatori  suo  .  .  .  Mandamus 
vobis,  quatenus  quendam  librum  nostrum,  quem  Johannes  de 
Probohomme^)  notarius  Cesaraugustanus  vobis  tradet  vel 
mitet,  incontinenti  illuminetis  de  capitibus  Ktterarum  et  aliis 
figuris  ad  eius  necessariis  ornamentum.  Dat.  Barchinone  XVI. 
kalendas  Madii  anno  domini  MCCCXni. 

2.  Jacobus  etc.  fideli  suo  magistro  Bernardo  illuminatori 
etc.  Cum  nos  velimus,  quod  vos  illuminetis  quandam  bibliam, 
quam  venerabilis  et  religiosus  frater  Romerius^)  minister 
fratrum  Minorum  in  provincia  Aragonie  scribi  fecit  ad  opus 
nostri,  idcirco  vobis  expresse  mandamus,  quatenus  dimissis 
aliis  negotiis  quibuscumque  dictam  bibliam  illuminetis  in  illo 
loco  et  eo  modo,  prout  dictus  minister  duxerit  ordinandum. 
Dat.  Orte  XII.  kalendas  Augusti  anno  domini  MCCCXIII. 

3.  Jacobus  .  .  .  magistro  Bernardo  illuminatori  salutem 
et  graciam.  Intelleximus  ex  parte  Johannis  de  Prohomne'') 
notarii  Cesarauguste ,  quod  vos  contradicitis  et  differtis  ei 
tradere^)  quendam  librum  uostrum,  quem  ipse  de  mandato 
nostro  scripsit  quemque  ipse  vobis  tradidit  ad  illuminandum 
de  capitibus  litterarum  et  aliis  figuris;  et  quod  diftertis  etiam 
illuminare  dictum  libruni  et  quod  vos  hoc  differebatis,  ut  vos 
•dictum  librum  nobis  illuminatum  presentaretis:  de  quo,  si  ita 

a)  Probohomm  mit  Abkurzungssti-ich.     b)  So  Reg.    c)  tradedere  Reg. 


—     929     — 

est,  de  vobis  cogimur  admirari  non  modicum.  Quare  .  .  . 
mandamus,  quatiuus  .  .  .  librum  .  .  .  statim  sine  mora  illu- 
minare  curetis  et  .  .  .  absque  impedimento  .  .  .  deliberetis 
dicto  Johanni  de  Prohomne  .  .  .  Alias  per  presentes  manda- 
mus  iusticie  Daroceusi,  quod  ad  requisicionem  dicti  Johannis 
.  .  .  vos  inde  compellat  fortiter  et  districte  ad  reddendum 
eidem  librum  predictum.  Dat.  Ilerde  VII.  kalendas  Septem- 
bris  anno  domini  MCCCXIII. 

4.  Magistro  Bernardo  Gonterii:  Receptis  et  intellectis 
litteris  per  vos  nobis  destinatis  super  facto  illius  salterii  nostri, 
quod  pro  iHuminando  eo  vobis  tradi  iussimus,  vobis  taliter 
respondemus,  quod  .  .  .  mandamus  expresse,  quatinus,  si  non- 
dum  ilhiminatum  est,  ipsum  omni  mora  et  tarditate  postpositis 
ilhmiinare  perfecte  curetis,  quodque  iUuminatum  tradi  per 
vos  Johanni  de  Probo[homne]<^)  .  .  .  Cesaraugustano.  Vohmius 
et  mandamus,  ut  ipsum  Hgari  faciat  Cesarauguste  et  aptari, 
ut  iam  sibi  dedimus  [in  mandatis].  Quoniam  de  istoriis 
passionis  Christi,  quas  nobis  scripsistis  velle  facere  in  ilhimi- 
natione  premissa,  [njohmius  de  eis  vos  intromittere ,  quia 
sufficit,  ut  dictum  salterium  ahter  sine  ipsis  istoriis  sit  de- 
center  ilhiminatum'^), .  . .  mandamus  per  aliam  Htteram  nostram 
iusticie  Darocensi,  quod  inde  vos  compellat  fortiter  et  districte. 
Dat.  Barchinone  11.  nonas  Novembris  anno  domini  MCCCXIII. 

Eeg.  240  f.  188^;  241  f.  6,  f.  35,  f.  74v.  Es  folgt  der  Brief  an  den 
iusticia  Darocensis,  dass  er  den  IUuminator,  wenn  notig,  mit  Gewalt  zur  Aus- 
liefening  des  Buches  zwtngt;   ferner  ein  Schreiben  an  Johannes  Probohomne. 

602.  Jaymes  II.  Yerordimiig  Ibetr.  Streit  iiher  deu  Unterlialt 
der  Universitjit  Lerida:  Statt  des  Zuschusses  der  Stadt  fiir 
Bischof  uiid  Kapitel,  die  dami  fiir  die  Lehrer  zu  sorgen 
hatteii,  iibernimnit  jetzt  die  Stadt  die  Tersorguiig  der  Uui- 
versitat  uud  der  Lehrer  uud  die  heideu  audereu  zahleu  eiueu 
Zuschuss.  Deui  Bischof  bleiht  die  geistliche  Jurisdilitiou. 
Etwaiger    Streit    iiher    Zahl   uud    Tauglichkeit   der   Lehrer 

entscheidet  der  Kouig.     Lerida  1313  Septeniher  4. 

In  Christi  nomine.  Noverint  universi,  (juod,  cum  nos  Ja- 
cobus  Dei  gracia  rex  Aragonum,  Valencie,  Sardiuie  et  Corsice, 
comesque  Barchiuone  tam  auctoritate  apostoHca  quam  nostra 
601  dj  Zwei  "S^^orter  feUen. 

Finke,  Acta  Aragonensia.  5" 


—     930     — 

funda^dssemus  in  civitate  Ilerde  studium  geuerale  in  omnibus 
scienciis  approbatis  demumque  pro  reformatione  et  ordinacione 
eiusdem  studii  universitas  dicte  civitatis  promisisset  anno 
quolibet  usque  ad  decem  annos  solvere  episcopo  et  capitulo 
Herdensibus  duo  millia  et  quingentos  sol.  Jacc,  ut  iidem 
episcopus  et  capitulum  haberent  doctores  et  magisti^os  in 
dicto  studio,  qui  legerent  ibidem  iura  et  alias  sciencias  ap- 
probatas;  prefatique  episcopus  et  capitulum  assererent  se  nou 
teneri  ad  predicta  ex  quibusdam  causis  coram  nobis  verbotenus 
propositis:  et  ea  propter  plures  questiones  inter  dictam  uni- 
versitatem  et  cives  eiusdem  ex  una  parte  et  dictos  episcopum 
et  capitulum  ex  parte  altera  fuissent  exorte  nobisque  esset 
per  utramque  dictarum  parcium  supplicatum,  ut  ea  omnia 
deberemus,  prout  nobis  expediens  et  dicto  studio  utile  vide- 
retur,  diffinire  et  terminare,  et  quelibet"*)  pars  promisisset 
sollempniter  se  observaturam,  quicquid  nobis  placeret  cii*ca 
premissa  statuere  seu  eciam  ordinare:  ideo  nos,  affectantes 
cuiuslibet  dissensionis  et  discordie  inter  partes  predictas  oc- 
casionem  et  materiam  amputare,  venerabili  patre  Poncio  Dei 
gratia  episcopo  Herdensi  eiusdemque  ecclesie  capitulo  nec  nou 
Petro  de  Bosco,  Rapnundo  Qoqueti,  Dominico  de  Casserris  et 
Thoma  Johannis  paciariis  civitatis  iam  dicte  in  nostra  presencia 
constitutis  pro  se  et  tota  universitate  predicta  sic  duximus  provi- 
dendum  et  ordinandum,  ut  dictum  studium  conservetur  possitque 
in  melius  refonnari,  quod  ordinacio  studii  et  doctorum  pro^dsio 
de  cetero  competat  paciariis  et  dicte  universitati,  non  autem 
episcopo  et  capitulis  prelibatis,  salva  iurisdiccione  ecclesiastica 
eidem  episcopo,  ubi  alias  ei^)  de  iure  competit.  Et  quod 
dicti  episcopus  et  capitulum  per  octo  annos  continue  subse- 
quentes  solvant  et  solvere  teneantur  anno  quolibet  dicte  uni- 
versitati  tria  milia  sol.  Jacc,  medietatem  videlicet  iu  festo 
Omnium  sanctorum  proxime  venturo,  et  aliam  medietatem  in 
subsequenti  festo  pasche  resurreccionis  domini  et  dare  per 
dictos  annos  canonicam  porcionem  integriter  uui  magistro 
medicine,  quem  eadem  imiversitas  duxerit  eligeudum,  et  quod 
ipsa  universitas  suis  propriis  missionibus  teneatur  et  procu- 
rare   et  habere   doctores  sive  magistros,  cjui  legant  in  studio 

a)  qualibet  Reg.         b)  Reg.  eis. 


—     931     — 

prelibato,  necessarios  et  sufficientes.  Et  si  forte  siiper  numero 
doctorum  habendorum  vel  sufficiencia  seu  idoneitate  eorundum 
inter  prefatos  episcopum  et  capitulum  et  universitatem  omni- 
um  predictorum  controversia  aliqua  oriretur,  quod  stent  et 
stare  habeant  nostre  noticie  et  declaracioni,  quam  inde  duxe- 
rimus  faciendam;  nec  universitati  teneantur  ad  aliud  dicti 
ej)iscopus  et  capitulum  nisi  ad  dicta  tria  milia  sol.  Jacc.  et 
canouicam  porcionem.  Volumus  tamen,  quod  in  emendam 
eorum,  que  iidem  episcopus  et  capitulum  habuerunt  solvere 
discreto  Petro  de  Yerdalia  decretorum  doctori  ad  lecturam 
decretalium  per  iam  dictum  episcopum  deputato,  dicta  uni- 
versitas  solvat  ipsis  episcopo  et  capitulo  mille  sol.  Jacc. 
Hancque  nostram  provisionem,  ordinacionem  et  diffinicionem 
volumus  per  dictas  partes  inviolabiliter  custodiri.  Mandantes 
curie  Ilerde,  qui  nunc  est  et  qui  pro  tempore  fuerit,  cete- 
risque  nostris  officialibus,  quod  predicta  observari  faciant  et 
neminem  contravenire  permittant.  Dat.  Ilerde  11.  nonas  Sep- 
tembris  anno  Domini  M^^CCCOXIIF. 

Eeg.  240  f.  113.     Gedr.  Espana  sagrada  XLVH,  351. 

306.  Jayme  II.  an  Thomas  von  Proxida:  Bericht  des  Johannes 
Burguudi,  dass  er  in  Neapel  einen  fiir  100  Gulden  kiiuf  lichen 
Titus  Livius  gesehen;  Befehl  Jaymes  II.,  dass  Thomas  das  Buch 
fiir   ihn    kaufen     und    ihm    senden    soll.      Lerida    (1314:)5 

Februar  19. 

Jacobus  etc.  dilecto  consiliario  suo  Thome  de  Proxida 
sahitem  etc.  Scire  vos  volumus,  quod  venerabilis  et  dilectus 
consiliarius  noster  Johannes  Burgundi  sacrista  Maioricensis 
rediens  de  partibus  Neapolis  ad  nos  pridem  retulit  nobis, 
quod  viderit  in  civitate  vestra  (?)  Neapoli  in  posse  cuiusdam 
venditoris  librorum  quendam  librum  venalem,  intitulatum: 
,Titus  Livius'  in  quo  tractatur  de  bona  et  grata  materia, 
quam  audire  et  scire  veUemus.  Et  quod  requirebantur  pro 
precio  ipsius  libri  floreni  auri  centum.  Cumque  nos  librum 
ipsum  desideremus  habere  volumus  et  vos  rogamus,  ciaatenus 
dictum  librum  in  civitate  predicta  perquiratis  et  faciatis 
perquiri  ipsumque  ematis  et  emptum  ad  nos  mitatis  eundem 
per  nuncium  securum.  Et  significetis  nobis  per  vestram  litteram 

59* 


—     932     — 

quantitatem  precii  dicti  libri  et  cui  volueritis  per  nos  quan- 
titatem  ipsam  in  partibus  istis  esse  solvendam.  Nos  enim 
quantitatem  ipsam  in  continenti  faciemus  exsolvi.  Et  in  hoc 
nobis  gratum  servicium  facietis.  Dat.  Ilerde  XI.  kalendas 
Marcii  anno  domini  MOCCCXmi. 

Reg.  242  f.  93"^.  J.  Burgundi  war  kurz  vorher  als  Gesandter  in  Siciiien. 
Der  Titus  Li^ius  befindet  sicli  niclit  im  Barcelonaer  Arcliiv,  soweit  ich  in  den 
verschiedenen  Sammlungen  habe  feststelleu  konuen.  Ich  fiige  Iiier  noch  eioige 
zufallig  gefundene  Biicherangabeu  an.  Eeg.  1967  f.  101:  Juan  I.  hat  den  Tod 
magisti'i  Rodi  erfahren.  Unde  cum  idem  magister,  dum  huius  xita,  misera  frue- 
retur,  haberet  inter  libros  alios  penes  se  Titum  Livium,  Plutarcum,  Cronicam 
magnam  Ispanie,  Cronicam  Grecie  et  quendam  alium  libram  vocatum  dels 
emperadors,  r^uos  legere  et  habere  multum  nostri  cordis  affectio  concupiscit: 
soll  sein  Prokurator  an  der  Kurie  Gaufrid  Boyl  sie  ilim  verschaffen.  1396. 
Reg.  2053  f.  ll^.  Die  Gemahlin  Juans  I.  an  einen  decretoram  doctor:  Sabut 
havem,  que  vos  havets  im  libre  apellat  Cigonia,  qm  fo  fet  per  lo  bisbe 
en  Cigo  quondam  de  Leyda  et  lo  qual  tracte  de  desfer  fetilleries  o  malfacis. 
Da  sie  das  Buch  sehr  notig  hat,  bittet  sie  es  ihi-  zu  leihen.     1387. 

604.  Geiitilis  Orsiiii  an  Petrus  Ferdinaiidi  de  Ixar:  Trauer, 
dass  er  iliu  iiiclit  geseheii;  driugeude  Bitte  dafiir  zu  sorgen, 
dass  ihm  der  Ruhni  des  Friedeusstifters  zwischeu  Kouig 
Robert  und  Friedrich  nicht  entgehe;  Erinuernufi:  an  eiu 
Geschichtclieu,  wie  Yirgil  als  Autor  vou  Yersen,  die  er  ge- 
geniacht  uud  eiu  auderer  fiir  sich  beausprucht  liatte,  sich 
ausweist.     Neapel  (1317)  Mai  17. 

Mangnifico  et  spectabili  viro  domino  Petro  Ferrandis^) 
domino  de  Ysiar^)  sancte  Romane  ecclesie  per  illustrem  regem 
Aragonum  vexillifero  i)  Gentilis  de  filiis  Ursi  miles  ^)  regni  Sy- 
cilie  magister  iustitiarius  salutem  et  omne  bonum.  Letus  fuisset 
hiis  diebus  noster  ad  partes  Neapolitanas  accessus,  si  persone 
vestre  amicitiam  revidisset.  Yerum  quia  pro  negotio  sic 
fidelibus  necessario,  in  c[uo  tot  labores  et  sumptus  continue 
consumastis  et  relinquendus  nou  esset,-"^)  abestis,  sic  a  remotis 
nobilitatem  vestram  videmus ,  Cjuasi  conveniremus  in  unum. 
Et  suademus  enisse,  ut  honorem  vestrum  nemini  relinquatis, 

604  a)  So  Or. 


604  1)  Er  wai"  stellvertretender  Bannerherr. 

2)  Doch  der  beriihmte  Guelfe,   der  in  Rom  1312  uud  spater  eine  grosse 
Eolle  spielt? 


—     933     — 

set  potius  ministerio  vestro  [conjcordiam  istam  desideranter 
expectatam  mundus  inspiciat,  et  utriusque  regis  milites  a 
futuro,  in  quo  se  preparant,  periculo  liberentur,  et  legati 
domini  pape  cum  nunctio  regis  Aragonum  venientes  laborem 
vestrorum  onerum  non  iisurpent.  Multum  quidem  merito  de- 
beremus,  si  cum  Virgilio  cantaretis: 

Hos  ego  versiculos  feci,  tulit  alter  honorem: 

Sic  vos  non  vobis 

Sic  vos  non  vobis 

Sic  vos  non  vobis. 
Fuit  quidem  talis  ystoria.  Non  habente  notitiam  apud 
imperatorem  Virgilio,  scripsit  et  in  aulam  proiecit  duos  versus, 
videlicet:  Propter  sollempnitatem ,  quam  in  crastinum  impe- 
rator  facturus  erat,  tota  quidem  nocte  pluerat,  et  credebatur, 
quod  in  mane  spectaculum  remaneret.  Set  apparente  sere- 
nitate  cum  sole  festum  fuit  soUempniter  celebratum.  Unde 
Virgilius  applaudendo  imperatori  rescripsit  hos  versus  et  in 
aula  proiecit: 

Nocte  pluit  tota,  redeunt  spectacula  mane, 

Divisum  imperium  cum  Jove  Cesar  habet. 
Cum  ergo  ad  manus  imperatoris  venirent,  quesi\dt  auc- 
torem.  Respondit  unus  alius  adulator  et  asseruit  se  eos 
fecisse,  factumque  fuit,  ut  Virgilius  ipsos  iterato  rescriberet 
et  adiunxit:  ,Hos  ego  versiculos'  etc.  Videns  ergo  imperator 
versus  trunccatos,  vocavit  usurpatorem  dicens:  Quare  non 
perfecisti  eos?  Et  ille,  qui  non  fecerat,  non  complevit.  Re- 
pertus  ergo  Virgilius  eos  perfecit  adiungens: 

Sic  vos  non  vobis  vellera  fertis  oves 

Sic  vos  non  vobis  fertis  ara[tra]  boves 

Sic  vos  non  vobis  mellificatis  apes. 
Ut   igitur    cursum  non  feceritis  invacuum  cum  apostolo 
aerem   verberando,  perficiat  Deus   omnium  operator  bonorum 
per  manus  vestras  omnia  supradicta  .  .  .     Data  Neapoli  die 
XVn.  Madii. 

CRD  11547.  Or.  Pap.  Ssp.  Dieses  Stiick  hat  Pedro  Ferrandez  auch 
dem  Konige  mitgeteilt,  wie  die  Notiz  auf  der  Eiickseite  von  seiner  Hand  be- 
kundet:  Al  senyor  rey  Darago  sia  dada.  Der  Adressat  war  im  Jahre  1316  zur 
Friedensstiftung  in  Neapel  und  Palermo.     Er  brachte  aber  den  Frieden  nicht 


—     934     — 

zu  Stande,  sondern,  wie  angedeutet,  erst  die  papstlich.en  und  aragonesischen 
Gesandten  1317.  Vgl.  oben  S.  736.  Die  Geschichte  mit  Yii-gil  steht  im 
jiingern  Donatus,  Leben  VirgLls  17.  Vgl.  Biichmaun,  GefUig.  Worte  (21  Aufl.) 
S.  438. 

605.  Jayiue  II.  an  seiiie  baiuli :  iiber  clie  bruuueuvergifteuden 
Leproseu;  sollen  sie  gefaugeuueliuieu  uud  veruehnieu.    1321 

Juni  27.     (tJber  die  Pastorelleu.    1320  Juli  20.) 

Ciim  pro  certo  sciverimns  ex  inquisicione  et  confessione 
quornudam,  qui  snnt  de  infrascriptis  cou^dcti  et  de  mandato 
nostro  puniti,  et  eciam  per  certiticaciouem  aliorum  iuridiccioni 
presidencium,  quod  aliqui  de  partibus  alienis  tam  leprosi 
quam  alii  non  leprosi  tractatu  et  assensu  dictorum  leprosorum 
volentes  inficere  gentes  nostras  veneno'')  et  aliis  poculis  mor- 
tiferis  nisi  sunt  aquas  corrumpere,  ut  ex  eis  bibentes  inter- 
ficerentur  aut  leprosi  fierent,  et  quod  plures  ex  eis  fugientes 
de  aliis  regnis  ad  regna  et  terras  nostras  se  transtulerunt, 
ubi  sunt  pro  perpetrandis  maleficiis  supradictis  .  .  .  Omnes 
alienigenas  tam  mares  qiiam  feminas,  de  quibus  nulla  noticia 
habeatur,  .  .  .  capiatis,  et,  si  quos  ex  eis  leprosos  inveneritis, 
contra  eos  de  predictis  cum  summa  diligencia  inquiratis  .  .  . 
Ceteros  vero  non  leprosos  captos  a  terra  uostra  eici  faciatis. 
Dat.  .  .  .  quinto  kalendas  Julii  anno  domini  MCCCXXI. 

Reg.  246  f.  232.  f.  58  ff.  super  facto  dels  Pastorels  an  Bischof  Poucius 
Vicensis:  Recepimus  literam  illorum,  qui  se  nominaut  Pastorels,  negocium  des- 
cribentem  .  .  .  nos  iam  nuper  videntes  grave  scandalum,  quod  in  regnis  et 
terris  nostris  ex  ingressu  dictorum  impro^idorum  Pastorels  succrescere  et  pro- 
venire  posset:  hat  bereits  zur  Abwehr  au  seine  Officiale  geschrieben.  1320 
JuU  20. 

606.  Ein  Pisaner  Kapitiin  au  Azo  und  Johaunes  Malaspina, 
rectores  terre  Sassari:   seudet  Geheinisprache.     Castello  di 

Castro  (1325)  August  27. 

De  inimicis  nostris  large  poterinms  triumpbari  .  .  .  Et 
ut,  que  inposterum  venient  rescribenda,  possimus  alter  alteri 
secure  rescribere,  ecce,  quod  presentibus  intercludimus  per- 
mutacionem  Alphabeti,  per  quod  vos  nobis  et  nos  vobis, 
quando  gra\is  materia  superesset,  resQj'ibamus  .  .  .  Dat.  in 
Castello  casti'i  die  XXVII.  Augusti  YIII.  indicciouis. 

CRD  10044.     Gleichz.  Kopie  Pap. 
^  a)  venenio  Reg. 


—     935     — 

Proi)  a  b  c  d  e  f  g  h  i  k  1  m  n  o  })  q  r  s  t  11  X  y  z 
qr  s  tuxyzpomn  1  k  i  hgfeabcd 
Pro  rege  Aragonnm  ,  pro  iufante  ,  pro  iudice  Arbo- 
ree  R,  pro  gubernatore  Q,  pro  Berliugard(?)  ,  pro  com- 
muni  Pisarum  X,  pro  vobis  ,  pro  nobis  ,  pro  Sassari  , 
pro  Castello  ,  pro  castro  Benaero  ,  pro  Villa  ecclesie  , 
pro  Sardis     . 

607.  Jaynie  II.  aii  deii  Curia  und  die  Paciarii  von  Lerida: 
Angriff  und  Totung  niehrerer  Studenten  durch  Biirger  von 
Lerida;  Aufforderung  diese  streng  zu  hestrafen.    Barceloua 

1327  Mai  16. 

Jacobus  etc.  dUectis  fidelibus  curie  et  paciariis  civitatis 
Ilerdensis  etc.  Rem  detestabilem  et  enormem  audivimus 
noviter  perpetratam,  quod,  cum  aliqui  cives  et  habitatores 
Ilerde  ac  quidam  alii  iu  necem  quorundam  scolarium  insis- 
tencium  studio  civitatis  eiusdem  nequiter  conspirassent,  pre- 
conceptum  prave  propositum  in  actum  temere  deducentes,  non 
attento,  quod  dicti  scolares  in  domo  propria  vekit  in  tuto 
refugio  permanebant,  armata  manu  ad  ipsorimi  hospicia 
accesserunt  et  eorum  domos  tumultuosis  ac  violentis  invasioni- 
bus  expugnanter  percusserunt  et  vuhieraverunt  graviter  ali- 
quos  ex  eisdem,  sic  quod  quidam  ex  ipsis  fuerunt  in  expug- 
nacione  et  invasione  huiusmodi  interempti.  Cumque  reatum 
huiusmodi  tanto  vehemencius  detestemus,  quanto  pocius  in 
regie  dicionis  contemptum  et  lesionem  rei  publice  et  excidium 
studii  prelibati  illum  x^rospiciamus  attemptum,  .  .  .  mandamus, 
quatenus  .  .  .  inquiratis  super  premissis  et  .  .  .  quos  culpa- 
biles  inveueritis,  ...  sic  severitate  iusticie  puniatis,  quod 
eorundem  peua  sit  taute  limes  offense  et  ceteros  .  .  .  cohibeat 
.  .  .  Et  quia  huiusmodi  transgressores  preter  corporales  penas, 
quas  iuris   sanccio   merito   eis   infert,    iu    penas    pecuniarias 


606  i")  Auf  angeklebtem  Zettel.  Hinter  den  folgenden  Namen  stehen  in  den 
hier  angegebenen  Liicken  verschnorkelte  Buchstabenzeichen,  Kreuze,  Schlangen- 
linien  usw.  Etwas  spater  wird  (CKD  10783)  von  Bonanat  Qapera  eine  andere 
Geheimschrift  zwischen  ihm  und  F.  de  s.  EulaHa,  der  in  Genua  weilt,  erwahnt: 
La,  hon  fa  mencio  de  florins,  se  enten  de  galees  de  Genova,  e  la,  hon  fa 
mencio  de  dobles,  se  enten  de  galees  de  Sahona. 


—     936     — 

iuxta  pri\alegia  nostra  ipsi  concessa  studio  incidisse  dicuutur, 
vobis  curie  supradicto  precipimus,  ut  vocato  procuratore 
nostro  fiscali  .  .  .  exigatis  ab  ipsis  transgressoribus  dictas 
penas  . . .  Dat.  Barchinone  XYU.  kalendas  Junii  anno  doniini 
MCCCXX  septimo. 

Reg.  250  f.  32.  Vielleicht  hangt  diese  Affaire  mit  der  Gefaugenschaft 
des  mag.  Paulus  Esgremidor  und  seiner  Befreiung  zusammen.  f.  24.  —  CRD 
1223  s.  f.  erwahnt:  Guillelmus  Fasena  doctor  decretorum  .  .  .  ci^itati  llerdensi 
astrictus  ad  legendum  decretum-.  Freund  des  Bernardus  Jordani  de  Insula. 
(Um  1325).  —  1325  schreibt  der  Konig  an  Michael  Despens  rector  ecclesie  de 
Cardacans:  Cum  vos  ex  concessione  nostra  teneatis  stationem  generalem  in 
studio  Ilerdensi,  in  qua  iuxta  statuta  studii  prelihati  dehetis  hahere  copiam 
peciarum  librorum  et  ahanim  scriptiu-arum  necessariarum  studentibus  in  eodem, 
quod,  ut  didiscimus,  actenus  f  acere  detractastis,  quamvis  pluries  requisitus :  be- 
fiehlt  zu  sorgen  ut  in  dicta  statione  reperiatur  copia  peciarum.  Ueher  den 
Stacionarius  vgl.  Viage  litt.  XVI,  225. 

608.  Jayme  11.  scheiikt  seinem  Oberarzt  Johaimes  Amelii 
eiiie    wegeii    Ehebruchs   konflszierte    Sarrazenin.      Valencia 

1327  Jnni  7. 

Jacobus  .  .  .  baiulo  regni  Yalencie  generali  .  .  .  Cum 
nos  dederimus  graciose  dilecto  maiori  phisico  nostro  magistro 
Johanni  Amelii  ius,  si  quod  nobis  competit,  in  persona  Fatom 
Latintara  Sarracene  uxoris  Ali  Abengalip  loci  de  Navalles 
dicti  magistri  Johannis  ratione  adulterii  per  eam,  ut  dicitur, 
commissi:  idcirco  vobis  dicimus  et  mandamus,  quatenus,  si 
dictam  Fatom  ratione  dicti  adulterii  aut  alias  nobis  contin- 
geret,  conliscari  eam  dicto  magistro  Johanni  tradatis  .  .  . 
Dat.  Barchinone  YII.  idus  Junii  anno  domini  millesimo  tre- 
centesimo  vicesimo  septimo. 

CRD  9449.  Or.  Fap.  Ssp.  Hier  angefiihrt  wegen  der  Personlichkeit  des 
oft  in  den  Registern  vorkommenden  Arztes  und  der  eigenartigen,  ofter  sich 
wiederholenden  Schenkung. 

609.  Infant  Pedro  an  Kardinal  Napoleon  Orsiiii:  beglaubigt 
seinen  Arzt  und  bittet,  Uim  inbetreif  eines  Werkes  Auskunft 
zu   geben;   erhoflft  Erfiillung   seiner   ersten  Bitte.     Daroca 

1330  Mai  25. 

Reverendo  in  Christo  patri  domino  Neapolioni  divina 
providentia   tituli   sancti  Adriani    diacono    cardinali,    speciali 


—     937     — 

amico  nostro  infans  [Petrus]  etc.  salutem  et  reverentiam  de- 
bitam  cum  honore.  Cum  fidelis  medicus  noster  magister 
Bernardus  incoaverit  quoddam  o[pus]  per  vos,  ut  asserit,  sibi 
graciose  coUatum  et  aliqua  dubia  circa  opus  ipsum  emergant, 
super  quibus  a  paternitate  vestra  necessario  exhigit  informari : 
idcirco  eandem  paternitatem  affectuose  ducimus  deprecandam, 
quatenus  eundem  medicum  nostrum  [circa?]  dubia  predicta 
nec  minus  ad  album  vel  rubeum  ^)  aliquem  punctum  sibi  utilem 
et  necessarium  circa  id  vestra  bonitate  solita  nostrique  honoris 
intuitu  dignemini  informare  et  super  negocio  suo  huiusmodi, 
quod  nostrum  verius  reputamus,  ampliorem  graciam  elargiri. 
Dignetur  insuper  paternitas  vestra  relatibus  dicti  medici  nostri 
super  eo  sicut  nobis  fidem  credulam  adhibere  taliter,  si  vestre 
paternitati  placuerint,  circa  dictum  negocium  vos  habendo, 
quod  nostras  huiusmodi  primitivas  preces  penes  eandem 
paternitatem  suum  optatum  consequantur  effectum  .  .  .  Dat. 
Daroce  VIII.  kalendas  Junii  anno  domini  MCCCXXX. 

Reg.  Secretnm  des  Infanten,  spateren  Konigs  Pedro  (von  1330  an)  in  den 
Papieren  Salazar  A.  3  in  der  Bibiiothek  der  Atademie  der  Geschichte  in  Madi'id. 


Anhan^  zu  S.  420. 

275a.  Augustiiierprior  Konrad  iii  Miiiichen  und  Karthauser- 
prior  Crottfried  von  Allerheiligenthal  bekunden  die  Einigung 

zwischen  Ludwig  d.  B.  und  Friedrich  d.  Sch. 
Friedrich  d.  Sch.  erklart,  dass  er  fiir  den  Fall  der  Ab- 
wesenheit  oder  des  Todes  Ludwigs  d.  B.  tutor  seiner  Faniilie 
und  seines  Landes  sein  will.  Miinchen  1325  September  1. 
Protestationes  der  beiden  Fiirsten. 
In  Dei  nomine  amen.  Nos  ego  frater  Conrardus^)  prior 
in  Monacho  ordinis  sancti  Augustini  Heremitarum  indignus  (?), 
confessor  nobUis  et  altenati  principis  regis  Ludovici  de  Roma 

27oaa)   So. 


609   1)  Was  bedeutet  das? 


—     938     — 

et  ego  frater  Godefredus  prior  Vallis  omniiun  sanctorum  in 
Maurbach  ordinis  Cartusiensis,  confessor  altenati  principis  ducis 
Frederici  de  Austria,  confitemur  et  facimus  notum  omnibus 
illis,  qui  istam  litteram  viderint  seu  audiverint  legi,  quod  de 
superfluenti  gracia  sancti  spiritus,  de  quo  omnis  veritas  et 
honor  venit,  idem  altenati  principes  nostri  domini  rex  Lodo- 
vicus'')  de  Roma  et  dux  Fredericus  de  Austria  de  integro  corde 
unam  perpetuam  concordiam  et  integram  unionem  sine  omni 
fraude  cum  integro  compromisso  et  cum  iuratis  iuramentis  in 
nos  simpliciter  et  sincere  compromiserunt,  sic  quod,  quicquid 
nos  desuper  pronunciaverimus,  hoc  iutegrum  perpetuo  remanebit 
et  illesum.  Nos  igitur  pronunciamus  primo,  quod  ipsi  ambo 
sedi  Romane  debeant  esse  obedientes  secundum  rectam  fidem 
et  secundum  christianam  consuetudinem  et  iuvare  ac  apponere 
eidem  in  omnibus  iustis  causis.'')  Et  debet  noster  dominus 
de  Austria  cura  integro  conatu  et  cum  amicorum  adiutorio  ac 
consilio  laborare  pro  concordia  inter  nostrum  sanctum  patrem 
dominum  papam  et  regem  Ludovicum  de  Roma,  et  debet  rex 
de  rationabili  concordia  contentari  secundum  nostri  domini 
ducis  Frederici  consilium,  prout  consueta  et  racionabilis  emenda 
ostendet  et  demonstrabit.  Etiam  debeut  ipsi  ambo  Romano 
imperio  sua  iura  acquirere  et  tenere  cum  omni  ipsorum  potencia, 
et  hoc  sicut  iura  Romani  imperii  locuntur  et  ostendunt,  sicut 
ipsi  antea  promiserant")  et  iuraverunt.  Etiam  debent  ipsi 
inter  semet  ipsos  integram  et  iustam  pacem  ac  unionem 
servare  usque  in  mortem  ipsorum  amborum  et  hoc  in  suis 
heredibus  coutinuare  et  nullum  hominem  iu  isto  mundo  sequi, 
qui  eos  in  dicta  unione  facere  vellet  errare  seu  vellet  impedire. 
Et  si  ibit  eorum  unus  ad  partes  Gallicas  seu  Latinas,  tunc 
sit  alius  in  terris  Theoutonicis'')  vel  aliter,  sicut  eis  videbitur 
expedire  secundum  iura  Romane  sedis  et  imperii.  Et  eleccio 
de  remanendo'^)  in  Alamannia  vel  eundi  extra  apud  regem 
predictum  residebit.  Etiam  debent  ipsi  in  ipsorum  propriis 
terris  et  in  tota  christianitate  cum  corporibus  ipsorum  propriis 
et  omnibus  ipsorum  homiuibus  concordiam  et  pacem  ordinare 
et  iustum  iudicium  servare  et  obtinere  cuilibet  toto  nisu  suo. 
Etiam   debent   ipsi   ambo    ignoscere  omnibus,    qui  verbis  vel 

b)  So  hier.       c)  romaneudo  Abschr. 


—     939     — 

factis  unquam  fecerunt  contra  eos  usque  ad  diem  hodiernum, 
ita  quod  de  hiis  nunquam  ^dndictam  captent  aliquam  seu 
requirant.  Etiam  debent  ipsi  omnia  iniusta  theolonia,  sturas 
et  exacciones  in  omnibus  terris  dimitere  et  deponere,  sicut 
ipsi  unquam  perfeccius  poterunt.  Etiam  debent  ipsi  omnibus 
episcopis,  prelatis,  ecclesiasticis  et  clericis  iura  sua  et  emuni- 
tates  servare  et  eorum  homines  defendere  et  pacificare,  ubi- 
cumque  habent  potestatem,  sicut  ipsi  perfeccius  poterunt. 
Etiam  debent  ipsi  dampna  et  despoliationes  in  exercitibus 
ipsorum  et  expedicionibus  factas  ecclesiis,  monasteriis,  terris 
et  hominibus  resarcire  secundum  graciam  et  ius  secundum 
consilium  meliorum  confessorum  suorum  et  sicut  ipsi  perficere 
melius  poterunt  et  adimplere.  Etiam  debent  ipsi  omnia  pro- 
nunciata  servare,  quia  ipsi  ambo  corpus  Christi  sub  hoc  rece- 
perunt.  Hoc  ponimus  nos  super  ipsorum  consciencias  et  animas, 
sicut  ipsi  de  hoc  in  die  novissimo  velint  Deo  respondere. 

Nos  Fredericus  Dei  gratia  dux  Austrie  et  Styrie'^)  con- 
fitemur  in  ipsis  litteris  publice,  quod  nos  nobis  in  fidelis  viri 
seu  in  fidelitatis  manus  nostri  dilecti  domini  regis  Ludo\ici 
de  Roma  coniugem  domine  Margarite  regine  et  ipsius  regis 
Ludovici  pueros  et  terre  ipsorum  in  Bawaria'^)  et  omnium 
terrarum  aliarum  eorum,  hominum  ac  bonorum,  in  quibus- 
cumque  sint  locis,  quod  nos  ipsorum  et  illarum  terrarum,  si 
ipse  non  fuerit  in  terra,  tutor  esse  debemus  nomine  domini 
nostii  regis  prenominati  et  ex  parte  nostra  tuendo  fideliter 
ipsos,  sicut  unquam  melius  possumus,  et  volumus  etiam  ac 
debemus  pro  ipsis  respondere  et  eorum  terris,  hominibus  et 
bonis  ubicumque  locorum  ac  defendere,  pacificare  et  curam 
eorumdem  habere  contra  quemlibet.  ^)  Et  si  ipse  decederet, 
tunc  volumus  et  debemus  nos  adhuc  ipsorum  tutor  esse  et 
pro  ipsis  respondere,  donec  perveuiant  ad  annos  adulcionis  et 
ipsos  iuvare  ad  omnia  iura  sua  et  ipsis  illa  iura  requirere 
secundum  litteras  inter  ipsum  et  fratrem  eius  ducem  Rudolfum 

d)  tJber  S  ebenfalls  Abkiirzimgszeichen.  e)  Korrigiert.  Anfangs  ■«lu-de 
ein  grosses  "W  gemacht.  f)  Der  Satz  ist  bis  coniugem  unverstandlich  und 
schwer  zu  kori-igieren.  Auf  deutsch  heisst  die  Stelle :  Daz  wir  ims  imderwimden 
haben  in  trewes  mannes  hant  unsers  lieben  heiTen  kmiig  Ludowigs  von  Eome 
wiertinne  vrowen  Margareten  usw.     Mon.  Boiea  XXXV,  2,  62. 


—     940     — 

bone  memorie  avunculiim  nostrum  ordinatas  et  datas.  Etiam 
debent  ipsi  nobis  terre  et  homines  sicut  viri  muntbaro^)  et 
tutori  subesse  et  obedire  in  omnibus  causis,  sicut  nobis  secun- 
dum  nostrum  intellectum  extimacione  nostra  hominiljus  et 
terris  videbitur  expedire,  et  hoc  contra  quemlibet.  Et  uos 
debemus  etiam  Cj[uemlibet  permittere  in  suo  iure  remanere.  Et 
super  hiis  omnibus  pro  testimonio  publico  presentem  litteram 
damus  sigillo  nostro  sigillatam.  Dat.  in  Monako  anno  domini 
MO.CCCO.XXVO.  in  die  sancti  Egidii. 

Iste  sunt  protestaciones,  quas  principes  predicti  eadem 
die  et  in  eodem  loco  fecerunt. 

Protestatur  serenissimus  dominus  Ludovicus  Romanorum 
rex  et  illustris  Fredericus  dux  Austrie,  quod  sanctam  Roma- 
nam  ecclesiam  matrem  suam  semper  venerari  volunt  et  eius 
sacra  instituta  reverenter  servare. 

Item  quod  Stephanus  et  Elizabet^)  liberos  suos  prohibito 
consanguinitatis  gradu  coniunctos  matrimonio  volunt  coniungere 
et  usque  thori  copulam  volunt  sociare. 

Item  quod  predicti  Stephanus  puer  nondum  sextum  set 
Elizabet  nuper  octavum  sue  etatis  annos  perfecerunt. 

Item  quod  predicti  matrimonii  copulam  non  ex  temeri- 
tate  et  contemptu  set  bono  zelo  faciunt  (?),  ut  scilicet  inter  eos, 
qui  erant  inimicissimi  licet  consanguinei,  ut  est  notorium,  vere 
amicicie  et  amoris  vinculum  Dei  solius  gracia  factum  solidius 
confirmetur. 

Item  ut  ambiguitas  .  et  suspicio  sinistre  credencium  de 
cordibus  tollatur. 

Item  ut  pax  fiat  patrie  et  mundo. 

Item  ut  gaudium  dilatetur. 

Item  ut  sancta  Romana  ecclesia  inde  honoretur  et  gloria 
eius  manifestetur. 

Item  quod  diuturnam  guerram  et  brigam,  quam  inter  se 
ad  multorum  habuerunt  incomodum,  uno  spiritu  et  una  fide 
in  bonum  convertant. 

Item  quod  per  hoc  et  per  omnem  alium  modum,  sicut  oportet 
et  sicut  vere  intendunt,  pacem  et  quietem  fidelium  procurent. 

g)  Das  t  iiber  u.     ^)  Am  Schlusse  hinter  Elisabe  ein  et-Zeichen. 


—     941     — 

Item  protestantur,  quod  sancte  Romane  ecclesie  institutioni 
et  consuetudini  generali  christianitatis  in  contrahendis  matri- 
moniis  per  hoc  derogare  nolunt  nec  scandalum  suscitare  set 
discidia  toUere  et  amiciciam  propagare. 

Item  quod  ipsius  sancte  Romane  ecclesie  omnes  sunt  et 
semper  esse  volunt  devotissimi  dispensationisque  beneficium 
oportuuitate  temporis,  antequam  predicti  puer  et  puella  ad 
annos  nubiles  perveniaut,  volunt  cum  effectu  operis  inpetrare. 

Protestantur  premissa  omnia  et  singula  coram  vobis 
principibus  ecclesiasticis  et  secularibus  ac  prelatis  et  clericis 
necnon  spectabilibus  comitibus,  proceribus,  baronibus,  nobilibus 
et  aKis,  qui  presentes  estis,  vestrum  super  hiis  testimonium 
invocantes,  dictis  et  scriptis,  sicut  opus  fuerit,  afferendum. 
Et  vos  magistrum  Martinum  Liberum,  civem  Monacensem, 
publicum  inperiali  auctoritate  uotarium  petunt,  requirunt  et 
monent,  ut  de  hiis  conficiatis  unum  vel  plura,  sicut  rec(uisiti 
fueritis,  instrumenta. 

CED  7934.  Gleichz.  Abschrift.  Pap.  Vgl.  oben  S.  420.  Die  Urkunde 
Friedrichs  deutsch  m '^"estenrieder,  Beytrage  V,  240  und  Mon.  Boica  XXXV,  2,  62. 


NamensYerzeichnis  zu  den  Qnellen. 


Der  Name  JacobusIL,    JaymelL,   ist  nicht  verzeiclmet. 
sind  hier  weggelasseu. 


Auch  seine  Titel 


A.de  la  cambra  de  la  reyna(EHsabef  h)369. 
Abbacia,  Bemardus  de,  iudex  curie  848. 

vicecancellarius  550. 
Abbacia,  Johannes  de,  Cesaraugust.  853. 
Abbacia,  P.  de  la   Badia,    procurator, 

can.  Valentinus  378,  380,  383.  384, 

406,  407,  410,  422,  477,  497,  504, 

577,  621,  640,  689,  807,  830,  832 

bis  834. 
Abdalla  Miramuninus,  rex  Tunicii  743. 
Abelya,  Ferrer,  de  v.  Apilia.  806,  812. 
Abalfat  Mahomet  755,  756. 
Accon,  Aqre,  Dacre,  1,  1',  3,  4,  6,  7,  12. 
Achaya,  Prinzipat  552,  566,  ^89,  718, 

principissa  491,  Machtild  491. 
Addabriicke,  Treffen  an  der  387. 
Adenam,  apud,  in  Armenia  742. 
Adimari,  Boccaccio  degli  523. 
Adiutus  martir  ord.  Min.  754. 
Adriensis  dioc.  656. 
Adyacensis  v.  Ajacium. 
Aegypten  261. 
Affrancho,  v.  Alafranchus,  Lanfranco 

et  sos  companyos  iChiarenti)  91 — 93. 
Africa  v.  Moros. 

Affrica,  civitas  de,  caput  Berberie  758. 
Agarenorum,  regna  757. 
Agarni,    Gmlelmus,  proc.   Caroli  regis 

193,  194  prep.  Aquensis. 
Agathensis  ep.  143,  760. 
Agen  198,  874. 

Agennensis  ep.  Bertrandus  de  Got  760 
Ager,  labat  de  [canonge  de  Malorcha]  489. 
Agerensis,  vicecomitatus  498. 
Agilagueriis,  Berengarius  de  221. 
Agrigentum  88. 
Agropolis  55,  tn  maritima  A. 
Aguar  (Aj-^-ar,  Yvar),  Sanciusde,  milest 

886,  887. 


Aguile,  Bemardus.  fr.  do  ord.  Pred.  in- 
quisitor  Maioricensis  851. 

Aiacium,  Aiaccio  572,  746,  Adyacen- 

Ayanna  (?)  mon.  760. 

Ayerbe,  Ayerwe.  Garsias  Michaelis  de, 
cam.  Terrachon.  188,  189  v.  s, 
Christine  prior.  Garcias  Petri  de  687. 

Aymericus  magister  ord.  Pred.  888, 
889. 

Ayneres  455. 

Aistria  (fiir  Austria). 

Aix  149  v.  Aquensis. 

Alacatona  101. 

Alafranchus,  Lanfrancus,  mercator  de 
societate  Clarentinorum  51,  52. 

Alagone,  Blasius,  Blasco,  Brasco  de  64, 
77,  99,  144. 

Alagon  762. 

Alaya  v.  Anagni. 

Alamanda  361.   v.  Sapera. 

Alamania,  Allemagna,  Alemannia,  232, 
234,  236,  241,  307,  329,  339,  340, 
384,  385,  388,  393,  395,  410—413, 
415,  424,  426,  611,  ubi  locuntur 
Gallicum  101,  330.  Alamany,  Ala- 
mayns  365.  385,  817,  cavallers  264, 
431,  491,  homenatge  del  rey  232, 
prelati  bellicosi  856,  Judei  396, 
vic.  gen.  417.  rex  v.  Henricus,  Fride- 
ricus,  liudovicus.  v,  Dalamania. 

Alainanys  (Deutschorden),  casa  dels  6* 

Alba  (Lombardei)  305,  475. 

Albalato,  Geraldus  de,  archidiac.  Muri- 
veteris,  procurator  69,  97,  100 — 106. 

Albania,  regne  de  704—707,  718. 

Albamfum,  iuxta  Malausanam  325. 

Albertus  I.  Romanorum  rex  68, 135,237 
bis  240,  343. 

Albertus  dux  Austrie  381,  383. 


—     944     — 


Albiensis  ep.  Bertrandus  530,  533,  644. 
cam.  pape  779. 

Albizus  iudex  in  Pisa  386,  387. 

Alborensis  v.  Arboreusis. 

Albus,  card.  v.  Arnaldus  Novelli. 

Alcala  867. 

Alcauicium  270. 

Aldobrandini.  Tucius,  Sienese  Biirger 
von  Barcelona  621. 

Aldimaris,  Biudus  de  554. 

Alegre,  P.  fr.  914. 

Alexander  ord.  Minorum  gen.  minister. 
666,  668,  669,  670,  673,  902. 

Alexandria  39,  41,  80,  94,  658,  659, 
743,  744,  745,  752,  915—917. 

Alexandria  (Italien)  305,  313,  330. 

Alexaraff  (Aschraff)  melek,  Alexandrie 
rex  86. 

Alfanis,  Vermilius  de,  de  Florentia  343. 
344. 

Alfaro,  Marti  de  813. 

AlfonsusEI.  Aragonum  rex,  Namfos  rev. 
6,  7.  10,  11,  13,  14,  24/28,  45,  64, 
91,  765,  85«. 

AlfonsoIII.  Aragonum  rex,55,  446,837. 

Alfonso,  Infans,  comes  Urgelli,  fil. 
secundogenitus  J.  II.  213,  296,  297, 
3H7,  370,  385,  390,  391,  401,  403, 
407.  408,  416,  418,  419,  420,  424, 
431.  432,  443,  504,  505.  576,  582, 
586,  590,  594,  595,  599,  600,  603, 
604,  608,  611,  618,  619,  620,  623, 
62o,  627,  628,  635,  640,  739,  796, 
801,  802,  804,  805,  820—824,  829, 
830,  835,  856.  863,  867,  872,  935 
fil  del.  503,  825. 

Alfonsus  X.  CasteUe  rex  63,  104. 

Alfonsus  XI.  CasteUe  rex  801,  863. 

Alfonsus  rex  Castelle  (Praetendfut) 
176,  450.  451  v.  Cerda. 

Alf onsus  filius  (illeg.)  Fredericiregis  703. 

Algezira,  setge  de  774. 

Algeziras  (Alcira)  144. 

Alisii  comes  v.  Tiian. 

Alla,  Frau  366,  367,  madona  369. 

Almanr-or  756. 

Almaria,  Almeria,  setge  de  458,  516, 
551,  591,  771,  773,  774,  776,  779, 
786,  790,  884,  886,  889,  892,  895. 

Almugavares  4,  5,  6,  101,  682,  688. 

Alneto,  Eobertus  de,  de  Fraucia,  come- 
stabilis  equitum  554. 

Alquesar,  Dominicus  de,  de  ord.  Pi-ed. 
mag.  in  theol.  44. 

Alsacia  361,  370. 

Altisiodorensis  ep.  Beraldus  de  Mercorio 
455  V.  Autis. 


Altopascio  417,  418. 

Alvari,  Eximinus,  de  Eada  427. 

Amalfia  904.    Amalf.  mare  67. 

Amanatorum  societas  15,  28. 

Ambianensis  ep.  500. 

Anielii,  Johannes  mag.  phisicus  maior 
936. 

Amerio,  A(maldus)  de  Araer,  ord.  Mer- 
ced.  114,  115.  Petrus  de,  mag.  ord. 
laycus  114,  115. 

amicus  v.  Neapoleo  de  Ursinis. 

Ampurias,  Empuriarom,  Impuriarum 
comes  658,  659,  713,  818—820, 
827,  827,  831—833.  Hugo  de  64, 
70,  71.  Ugucius  de  101.  Eaymuudus 
818.  V.  Petrus  infans. 

Analdo,  Jannes  Torstelletus  de  555. 

Anania,  Anagni,  Alaya  28,29,30,59,60, 

62,  63,  65,  71,  82,  101,  102,  105,  144. 

AnciUone,  Sancius  de  914. 

Ancona,  AneoMitana  marcha  de  126, 
127,  389,  435,  437,  570,  733,  rector 
(K.  V,  Vaiois)  101  leg.  (Napoleon)  86, 

Andreas  Ungarie  rex  112,  233,  241, 
242. 

s.  Andree  viila,  trans   Eodanum  799, 

Andronicus  Paleologus,  Grecorum 
iraperator,  249,  403,  741. 

Angelina,  Comnina  et  Paliologha  Eome- 
orum  imperatrix  261. 

Anglia,  Angria,  Englaterra,  England, 
263,  324,  488,  499-501,  (.34,  820, 
Angleses,  cavallers  264,  card.  de  155, 
160  missatge  del  rey  826  v,  Eduardas. 

Angularia.  BeatrLx  de  914.  E.  d.  89. 
Sibilia  345,  346. 

Anibaldis,  Eiccardus  Thebaldi  de  Eoma 
90. 

Anibaldus  de  Cicano  (archiep.  Neapol.) 
presb.  card.  434,  435, 

Anjou  Haus  118. 

Auna,  Tochter  Friedrichs  d.  Sch.  372. 

Annonie  comes  491,  507,  filia  (uxor 
Ludonci  Bavari)  507,  ambax.  abbas 
491. 

Antyochia  438. 

Antonini,  prior  s.  (Textoris)  Petrus  725. 

Apilia,  Abeylla,  Dabeijlla,  Ferrarius  de. 
ord.  Pred.  Neopatrensis  archiep.  341, 
385,  393,  396,  401,  404,  405,  411, 
416,  418,  420,  423,  424,  425,  426, 
437,  4»9,  492,  493,  501,  504,  505, 
510.  E.  (signum)  591,  594,  595, 
602,  605,  606,  608,  611,  614,  618, 
C23,  624,  b29,  632,  634,  635,  636, 
638,  639,  717,  805,  806,  812.  v.Neo- 
patrensis. 


945     — 


Appamiarum  ep.  (Saisset,  Bemard)  186. 

Apulia  86,  323. 

Aque,   Aix    579,    609,   619    (arcliiep. 

Giiill.  de  Mandegoto).  prep.  v.  Agarni. 
Aquila  436. 

Aquilegensis  patriarcha  1,  2,  645,  657. 
Aquilenido,  Poncius  de,  prior  Vatensis 

923. 
Aquis,  Sancius  de,  hostiarius  762. 
Aquitanie  dux  500. 
Araborum  partes  743. 
Arago,  Aragonia.  Aragon,  partes,  Ara- 

gonenses,    domus     Aragonum      (aU- 

gemein)  22,  24,  35,  36,  45,  64,  71, 

76,  83.  84,  140,  242,  296,  346,  457, 

460,  551,  560,  583,  703,  744,  751, 

752,  779,  828,  842,  843,  855,  8  6, 

888,  933. 
Aramania  (v.  Alamania)  385. 
Aran,  Darain,    Daran,    vallis   de   124, 

158,  159,  452,  456,  458,  460,  461. 
Arborea,  Alborea  iudex,  jutge  110,  111, 

389,  890,  407,  489,  571,  590,  592, 

593,  604,  626,  635,  640.    Guilelmus 

iudex,  testamentimi  110.     v.  Basso. 
Arborensis  archiep.  590,  592,  594,  639. 

799,  835. 
Ardyache  (Antiochia),  Conradus  de  259. 
Areblayo,  Arrablayo,  Rablaya,  Johannes 

de  469.     V.  Petrus  card. 
Arecium,    Aritium,    Aresso,    Daresso, 

Arec,-,  Aretini,   113,  419,  516,  517, 

555,  558. 
Argenta  644. 
Argentinensis  civitas  372. 
Argilageriis,  Berengarius  de  archidiac. 

UrgeU.  460,  463.  v.  Agil. 
ArgOf^losis,  Rambertucius  de  272. 
Argonia,  Pandus  de  555. 
Ariminium  277.     Arirainensis  ep.  645. 
Ariza  v.  Farisia. 
Arizio,  Scotus  de,  Tuscus  248. 
Arles,  Propst  v.  Lerato. 
Arlet  163. 
Arlotti,  dom.  Johannis  Jacobus,   capi- 

taneus  326. 
Armanacho,  Armaniaci,  comes  de  410, 

462.     Bernardus  comes  195. 
Armenia  742,  regis  embax.  489,  816, 

admiral  916,  filia  v.  IsabeUa  v.  Tar- 

tarum.     v.  Sambat.  Ossimus.  Livon. 
Arnaldus  de  Falgueriis  ep.  Sabineusis 

229. 
Arnaldus  NovelU,  s.  Prisce  presb.  card. 

camerarius   pape,    c.  albus,    blanch, 

209,  210,  220,  221,   222,  228,  230, 

231,  324. 

Finke,  Acta  Aragonensia. 


Arnaldus  de  Pelagrua,  s.  Marie  in  Por- 
ticu  diac.  card.  201,  205,  206,  210, 
21.5,  219—221,  228,  231,  532-536, 
538, 540, 643, 644, 647, 650,652—654, 
656,  657,  763,  766,  768. 

Arnaldus  (Kardinal)  Nepote  Joh.  XXII. 
597. 

Arnaldus  vicarius  comitis  Romandiole 
657. 

Arnulfus,  fr.  ord.  Min.  757. 

Arpadola,  Johan  de,  vicecauceller  809. 

Artesia,  Petrus  de  459. 

Artois,  Robert  von  458. 

AruUs,  Jac.  de,  ord.  Pred.  nunciusregis 
Armenie  742. 

AspeUo,  Raymundus  Atlionis  de,  Ro- 
maniole,  Bononie,  coinitatus  Brec- 
tinoni  rector  653,  654,  comes  Ro- 
mague  328,  329. 

Asperomonte,  Robertus  de,  miles,  pro- 
^acarius  imperatoris  306. 

Ast  288,  289,  306,  313. 

s.  Athanasii  mon.  in  monte  sancto  876. 

Atenarimi  ducatus  749,  dux  GuaUerus 
de  Brenna  750,  fiUus  comitis  de 
Brenda,  423,  ducissa  459. 

AveUni  comes,  dom.  de  Bausio,  senesc. 
Provincie  356,  357,  Hugo  Roberti 
regis  sen.  330. 

Aversa  743. 

Aversone,  Averson,  Aver^o,  Naver^o, 
Bernardus  de,  uotarius,  sigiUa  teneus, 
144,  151,  158,  233,  241,  244,  274, 
326,  342,  407,  410,  430,  489,  504, 
556,  590,  629,  672,  673,  701,  708, 
761,  782,  797,  830,  868,  882,  894, 
899,  915,  916,  924. 

Avinio,  Avigno,  Avinyo,  Avignon  149, 
202,  203,  206,  215,  220,  225,  226, 
264,  265,  327,  328,  357,  614,  618, 
620,  622,  623,  626,  627,  629,  642, 
673,  691,  701,  704,  728,  729,  737, 
741,  749,  754,  762,  764,  768,  769, 
770,  777,  782,  783,  786,  787,  788, 
790,  791,  795,  796,  801,  806,  808, 
810,  814,  81.5,  816,  818,  822,  825, 
828—830,  834,  837,  856,  879,  884, 
885,  897,  903. 

Avinionensis  maior  ecclesia  689,  Predic. 
eeclesia  689,  palatiiun  Roberti  regis 
689,  contrades  512. 

Avinio,  cirurgicus  346. 

Avinione  R.  de,  Terrachonensis  can. 
212,  213,  217,  221,  230,  prep.  742, 
provist  de  Leyda  804,  805. 

Avionionensem,  s.  Andreas  ultra  pontem 
225. 

60 


—     946     — 


Augusta,  Ugucius  de  415. 

Auditores  saci  palacii  474. 

Augustiner  795. 

Avansi,  Branclialeo  554, 

Aui'asicum  206. 

Aurea,  Auiia,  Aurei,  Doria,  Oria.  domus, 
iUi  de,  388,  391,  392,  400,  592,  593, 
597,  642,  plathea  illonun  de  642, 
Antonius  307.  Bernabo  (zwei)  264, 
407,  515,  518,  519,  .525,  561,  603, 
604,  640—642.  Brandia  277,  515, 
518  — .521  (e  son  fyll)  ,525.  Capita 
525.  Caspare  admiral  635.  Corradus 
313,  641,  642,  734.  Franciscus  312. 
Galleottus  386.  Lamba  277.  Lam- 
bertus  641.  Nicolaus  369,  426,  428, 
552,  553,  565,  599,  639,  Paoliuo  489. 
Simon  578.  Alaonus,  Dagnanus, 
Fabrianus,  Marianus  de  Aurea  429. 

Aurelianis  486. 

Aurelianense,  ad  nemus  484. 

Austeriches,  Austria,  dux  de  23!  et 
soror  329.  Australis  413,  417,  575. 
AiLstria  372.  Austi-ie  domus  380, 
duces  412.  v.  Fridericus,  Luipoldus, 
Albertus. 

Austora,  66,  castram  de  66. 

Autisiodorensis  precentor  v.  s.  Mauricio. 

Aux,  Daux,  esglesia  588,  589,  590. 

Auxio  Arnaldusde,  caa.  Cesaraugustanus 
201. 

Auxiaco,  Reginaldus,  de  regis  Francie 
mUes.  vicarius  Biterrensis  125,  131. 

Ax  680  v.  Ast. 

Azzo  mai'chio  Estensis  et  Ferrarie, 
Mutine  et  Regu  514.     v.  Este. 


Babilonia   presons    del   Solda  de  752. 

V.  Soldanus. 
Baden  (Schweiz)  bayns  365,  367. 
Badia,  P.  de  la  v.  Abbacia, 
Bagnaria  550. 
Bagneolio,  viUa  de  674. 
BagnoUs,  castrum  de  675. 
Baye,  Bava,  poi-tus  de  65,  67,  70. 
Bala  (Basel)  362. 
Balaguerium  907. 
Balsemo,  iUi  de  307. 
Banuyl,  Berengarius  de,  magister  131. 
Barbant,  ducha  de  v.  Brabant, 
s.  Barbara,  lo  cors  de  756. 
Barbaria,  Barberia,  Berberia.  Terrabona 

de  148,  partes  743,  758,  764,  765, 

Maritima  851, 
Barbastro,  PhiUppus  de,  ord,  Pred.  cap. 

Napoleonis  602,  homines  de  856. 


Barbetona,  Galcerandus  de  222, 

Barcliinona,  Barsselonia,  Barcelona,  ci- 
vitas,  ecclesia,  8 — 11,  13,  18,  19, 
21,  26,  27,  30,  63,  64,  82, 
84,  195,  197,  213,  227,  233  bis 
239,  243,  267,  272,  273,  298, 
301,  346,  349,  366,  368,  385,  401, 
421,  441,  512.  514,  537,  558,  620, 
632,  639,  659.  674,  737,  741,  759, 
761,  792,  797,  827,  831,  834,  836, 
8.38,  840,  843,  851,  859—861,  863. 
870,  873,  882,  889.  891,  894,  896, 
899,  901—905,  908,  915—917,  921, 
922,  923.  929,  936,  cort,  de  79,  36, 
80,  241,  ep.  39,  214,  585,  784,  788, 
822—824,  859,  869,  Poncius  224, 
227,  555,  556,  757,  799,  sagrista  824, 
ai"chidiac.  787,  791.  Gasto  consang. 
regis  799.  v.  Hugo  de  Cardona.  can. 
Marimundo  fr.  Minor.  guard.  30. 
Pred.  prior  84,  889,  (v.  Costa)  904. 
s.  Eulalie  hospitale  114,  capilla  real 
243,  baxulus  69,  officialis  833,  palau 
920,  cambiadors  94,  v.  de  Campo; 
de  Cumbis. 

Bardi,  societas  an  der  Karie  145,  376, 
636,  691. 

Bardis,  Dinus  de  554. 

Barriere,  Pierre,  Bischof  v.  Senlis  356. 

Bartholomeus  cursor  763. 

Bartholomeus  mag.  lapicida,  constnictor 
operis  Terrachonensis  ecclesie  905. 

Basignana  376,  377. 

Basiliensis  civ.  Basel  264,  351. 

Basso,  Hugo ,  vicecomes  de  iudex,  Ar- 
borce  590,  594,  618,  639,  domini 
de  550, 

Bastida  A.'  de  92,  751,  G.  30  v.  Sabastita. 

Batha^ia,  domina  257. 

Bathefole,  Xarolus  fiUus  comitis  de  555, 

Bawaria  940.  Bavarie  dux  v,  Ludo- 
vicus,  Otto,  Rudolfus,  Stephanus, 

Bausio,  Baux,  dom.  de,  v.  Avelini. 

Beatrix  filia  Henrici  VIL  316,  317. 

Beatrix  minor  nata  CaroU  IL  109. 

Beatrix  soror  J.  II.  122,  914. 

Beaucaire,  Seneschall  von,  BelUquadri, 
131,  210,  348,  444,  747. 

BelUti-e  V.  VeUetri. 

Beylcavl,  Dominicusde,  archipresbiter 
Morelle  923. 

BeUocti,  Mettus  526. 

Belvacensis  ep.  447. 

BelUquadri  v.  Beaucaire. 

Bellioco,  Guilelmus  de,  mag,  Templi  56. 

ReUoloco,  monasterii  abbas  de  193. 

BeUoIoco,  Simon  de  575,  589. 


947     - 


Bellochiis,  Simon  560. 

Belluni  cap.  v.  Camino. 

Bellum  montem,  apud  455. 

Belrando  (Bolrando?),  Matheu,    germa 

de  misser  Landulf  card.  167. 
Behis,  A.  de,  fr.  745. 
Benaero  castrum  935  v.  Bonayre. 
Benaxi  v.  Venexi. 
Benedictus  Gaetani  diac.  postea  presb. 

card.  (Bonifacius  VIII.)  7,    11,    14, 

26. 
Benedictus    Gaetani    tit.    ss.  Cosme  et 

Damani  diac.  card.  (neposBon.  VIII.) 

20. 
Benedictus  papa  XI.  152  —  157,    159, 

160    Beneet),    161—170.    sepultura 

del  171—177,  591,  682. 
Benedicti,  Johannes  notarius  (Florenz) 

527. 
Benencasa,  Bernat,  consul  in  Bugia  745. 
Beneventanus  archiep.  Benavent  arca- 

bisbe  de  57,  61. 
BenuiUa  (statt  Belleperche?)  Uch  de,  ca- 

valer  163. 
Beraudus  (del  Got)  ep.  AJbanensis  20, 

197. 
Bergamum,  Pergamum,  Bergamo  305, 

425,  Vinturinus  de  657. 
Berlingard  (?)  935. 

Berardus  subdiac.  martir  ord.  Min.  754. 
BerbeziUum,  apud,  Xanctonensis  dioc. 

197. 
Berengarius  Fredoli  sen.,    s.  Nerei    et 

Achillei  diac.  card.,  postea  ep.  Tus- 

culanus,    card.    de  Beziere,    Besers, 

Biterrensis  206,  221,  231,  324,  360, 

541,    42,    545,   550,  581,  .086,  589, 

599,  763,  769,  781,  783,  785,  893, 

895. 
Berengarius  Fredoli  iun.  ep.  Portuensis 

798. 
Bern  264. 

Bemardinus  phisicus  640. 
Bernaduciis,  Bernaducxo,  Emigo  Arrig- 

hus,  Henricus  de  179,  521,  Lucanus 

exul  566,  unus  de  B.  555. 
Beniardus  s.  Agathe  presb.  card.  361. 
Bemardus  capellanus  472. 
Bernardus  magister,  medicus  937. 
Berola  mon.  502. 
Beronia  385. 

Bertran  (Vorname  Clemens  V.)  769. 
s.  Beiirandi  corpus  764. 
Bertrandi,  Guillelmus   ord.  Pred.   875. 
Bertrandus  de  Monte  f avencio  tit.  s.  Marie 

in  Aquiro  diac.  card.  400.  590,  597, 

599. 


Bertrandus  de  Pogetto  Poyet  card.  lega- 

tus  in  Italia,  385,  386,  387,  388,  398, 

396. 
Bethune,  Robert  v.,  473. 
Beto  521. 
Betzaer  pedra  756. 
Beziers,  Berengarius  Fredoli  Bischof  vou 

140, 141,  142, 143,  144,  162  v.Beren- 

garius  card.  Bilerre 
Biberstavn,  Giinther  von,  Kanonilcus  in 

Speyer,  343. 
Biescasa,    Petrus  de.   ord.   Pred.  pape 

penitenciarius    163,    184,    187,   538, 

545,  550. 
Bisarchiensis  episcopatus  805. 
Biscaya,  dom.  de  637. 
Biscai-ra,   Dommicus    de    622,  scriptor 

623. 
Bisema,  comes  de,  de  Campania  307. 
Biserno,  Alatheus  u.  Inghirramus,  Graf en 

de  621. 
Biterre,    143,    265,    760,    Biterrensis, 

Seneschall  348. 
Biterrensis  vicarius  v.  Auxiaco. 
Biterris,  Bertrandus  de,  prior  Cassiani 

195. 
Biterris,  Olivarius  de  183. 
Biterris,  G.  de  194. 
Bituri  montes  486. 
Blanca,    Aragonum  regina,   uxor  J.  11 

30,   40,    53,  55,  81,  98,   109,   145, 

146,   184,  199,  218,  254,  255,  290, 

297,  343,  455,  457,  692—694,  908, 

909    913 915. 

Blanca  filia  J.  II.  344,  387,  850. 
Blanca    de    CasteUa,    uxor   Ferdinandi 

de  la  Cerda  103. 
Blanca  fil.  Philippi  Tarentini  pr.  502. 
Blanch  cardeual,  656  v.  Ai-naldus  Novelli. 
Blaschus,  dom.  560. 
Blasii,  Berardus,  fil.  Ermengaudi  885. 
Biasii  Eiinengaudus  mag.  phisicus  873, 

885,  886. 
Bleuosch  G.  de  (Plaisians)  290,  291. 
Bobaire,   dom.  de  Affrica,  nepos  regis 

de  Tunez  755. 
Bobonis,  Johannis  turris  (Rome)  326. 
Boemia,  misatges  de  817   v.  Johannes 

rex. 
Boyl,  Bohii,  Petrus,    miles,    172,  173, 

515,  672,  nuncius  284,  286,  magister 

racionaUs  522,  691,   796,  877,  899. 
Boyl,Gaufridus,proc.  inRom.  cm-ia  932, 
Bolas,  Pelegri  de  47. 
Boleyna,  Sancius  de  cord.  Pred.  743. 
Boleta,    Gandolfo    (fiu-  Landulf  Bran- 

cacci)  20. 

60* 


-     948     — 


Bologna,  Bolonia,  Bononia  101,  305, 
311,  329,  376,  385,  387,  436,  437, 
561,  565,  628,  644,  646,  648—651, 
655,  657,  658.  comitatus  431,  ep.  645. 

Boloniensis  comes,  Bolunya,  Bononie, 
ambac.  regis  Francie  356,  489,  492, 
497. 

Bomida  (?),  Hugo  de  miles  484. 

Bonacolsis,  Eaynaldus  de,  vic.  Mantue 
et  Cremone  373,  374. 

Bonafidanza  (Aretinus)  555, 

Bonayre,   castell  627,  628  v.  Benaire. 

Bonatus  capelauus  805. 

Bonconvent  prope  Sena  337. 

Bonagratia  438. 

Boneti,  Beniardus  107,  116. 

Bonifacius  VIII.  papa  27,  28,  29,  30, 
31,  33,  34,  35,  36,  37,  38,  39,  40, 
41,  42,  43,  44,  45,  49,  50,  51,  52, 
54,  56,  57,  59,  60,  61,  62.  63,  64,  68 
bis  87,  89—97,  101—111,  113-115, 
119  —  121,  125,  126,  129  —  144, 
149-153,  156—158,  166,  187,  190, 
224,  241,  242,  409,  512,  539,  591, 
693,  735,  767,  778,  798,  803,  833, 
nepotes  160  v.  Marchio. 

Bonsignoribus,Bonsegnore,  Nicolaus  de, 
de  Senis  dom.  Montisionis,  Henrici, 
regis  vic.  269,  Mediolani  269,  276. 

Bonottus,  cursor,  258. 

Bonum  castrum  857. 

Boquiyenech  comanador  de  35. 

Bordo,  Bordoui,  Gerardo,  Gerardi  521, 
522,  523. 

Borges  v.  Bourges. 

Borriana,  curie  scribania,  de  249. 

Boso,  Kastell  524,  627. 

Bosanus,  ep.  566,  Nicolaus  de  Vare, 
ep.  174,  185,  570. 

Bosco,  Petrus  de,  paciarius,  Ilerdensis 
930. 

Bosse,  Johannes,  cancell.  Lucanus  526. 

Boto,  Gregorius,  in  studio  Paduano  242. 

Botrintinus,  fr.  Nicolaus  ep.  314. 

Boxadors,  Boxados,  BerengariiLS  366. 
Bernardus  de  415,  431,  629,  801  bis 
804,  806,  808,  811,  814—818. 

Brabant,  duch  de  241,  405,  455,  fylla 
405. 

Brandenbuig  400. 

Brandici  v.  Brundici  108. 

Brectinorii  comitatus  654  v.  SintiUis. 

Bremia,  Brienne  v.  Atheuarum  dux  750. 

Bretonus,  Arnaldus  9. 

Brixia,  Brixa,  Brescia  272,  273,  288, 
305,  306.     Bricxiensis  ep.  645. 

BrignoUes,  Verti-ag  von  7. 


Britannia  485,  soror  ducis  480. 
Brugensis    villa,    biu'gimastri,     scabini 

454  V.  Danvill.  eccl.  s.  Donaciani  454. 
Brundusio,   Rogerius  de,  fr.  681,   682, 

684,  685. 
Bruolo,  Pannochia  de,  de  Senis  555. 
Bruxellis,  de  152. 
Bucadane  688. 
Buchegg,  Graf  von  381,  Bucheli  comes 

383. 
Bueno,  don  et  uxor  868. 
Bugia,  ciutat  815  regnum  693,  rey.  745, 

consul  745 
Buguerra,  Jac.  mercator  Barchin.  742. 
Bulercano,P.  de  (wohlPetrus  Valerianus.) 
Buoni,  Symun  de,  civ.  Castelle  cursor  558. 
Burdegalensis       archiep.      Bertrandus 

(postea  Clemens  VH.)  194,  195,  197, 

Bordeaux     198,  242. 
Burgeti,   Arnaldus,    fr.  inq.  856,    857, 

903. 
Burgulo,  locus  de  579. 
Burgetum  iuxta  Molariam  85. 
Burgum  de  s.  Donino  429. 
Burgund,  Bm'gundia,    357,    484,  dux. 

348,  468,  471,  475,  505,  fr.  ducis 

459,  460. 
Burguadi.Johaimes,sacristaMaioricensis, 

can.     Valentinus     196—198.      283, 

303,311,.358,454,474,475,  513,  574, 

672,  760,  768,  770,  780—783,  795, 

873,  931,  932. 
Buscolis,  Nicolaus  de  555. 


^abastida  v.  Bastida,  Sabastida. 
Cabilone,  Johannes  de,  dom.  de  Arlato 

238-240. 
Cabilonensis  ep.  447. 
Qacharias,  Thedisius,  Januensis  688. 
Kaczenellembogen,  comes  Ditterius  314. 
Caffont.  Bernardus  853 
Cayre  744.  752. 
Calabria,    Calabra.    loca,    cahtells    37, 

126,  291,  337,  338,   681,  691,  711, 

712,  719—725,  727.  734,  736,  916. 

duc,  dux,  V.  Robertus. 
Calagurritanus  ep.  844. 
Calamandrana,  fr.  Bonifaci  de  13,  19, 

20,  92. 
Calatagirone,  Bemardus  de  555. 
Calataiubium    Calatayud    12,     14,    27, 

451,  500,  846,  847,  861,  baiulus  862, 

ludei  870. 
Calatrava,   Calatravenses  38,  41,   158, 

187       magister,       115       preceptor 

Valentine  domus  71,  78. 


—     949     — 


Calavera,  A.  de  917  portarius  Frederici 

regis.     Guilermus  de,  fil.  Petri  917. 
Calbulo,  Fulceriaus  de  272. 
Calders,  Calderiis,  Blancha,  Planch  366 

fills  dela  dona  Blancha  de  364—369, 

G.  d.  C.  366. 
Caleri,  Cayllarji,  Callari,  Cagliaii,  castrum 

384,  385,  422,  432,  606,  611,  618, 

619,  625,  626,  627,  628,  637-640, 

820.  Callaritanus  portus  339  regnum 

Call.  515,  550,  628. 
Cahga  rubea,  Martinus  de,  mag.  phisicus 

877. 
Calojohan,  Bataz  imperator  249. 
Calocza,  Elekt  von  112, 
Caltabellota  118,  678. 
Calvinetum  v.  Via. 
Camarana,  Johanne  de  311. 
Cambilione,  Johannes  de  348. 
Camerlench  del  papa   182,    534,   535, 

536,  540. 
Cameracensis, '  s.  Maria  454. 
Camino,   Ricardo  de,  Taruisiue,  Feltri 

et  Belluni  cap.  gen.  514,  516. 
Campania,    307,    481    comitatus    136, 

468,  484,  486. 
Campo,     Camp,  Bundus    de,  niercator 

Pisanus,  consul  Catalanonim  in  Neapoli 

31,  56,  92,  188,  Colus  fr.  Bundi  56. 
Campo,  prior  de,  Barchin.  833. 
Canali,  Amor  de,    Dionvsii  comitis    in 

Ungaria  fil.  242. 
Candia,  Crete  658.  659. 
CaneUis,   Bertrandus   de,  m.  297,  303, 

309,  310. 
Canet,  E.  de,  448  Ferrarius  442,  443, 

GuiIIemus  senescalcus  486. 
Cantavetula  917,  bajulus  917. 
Cangrande  v.  Scala. 
Canterbury,  Thonias  von  428. 
Cantulius,  Bemardus  98. 
Qapata,  Gondissalvus  433,    437  archid. 

Tirasonensis. 
(^'apera,Bernat385,Bonanat935.v.Sapera. 
Capite  pontis,  Ombertus  de,  iudex  curie 

915,  916,  927. 
Caprona,  Lippus,  de  Pisanus  miles  579, 

580,  Guido  fil.  eius  580. 
Capua,   Capolia,    Capoa,  Bartholomeus, 

de  62,  63,  69,  70,  80,  145,  199. 
Qarago^a  909,  v.  Cesaraugustanus. 
Caramayn  v.  Osa. 
Carata  Girono,  Johannes  de  99. 
Carbonelli,  Poncius  Ir.,  ord.  Min  guard. 

Barchinon.  671,  715,  717,  718,  721, 

722,  724,  725,  860. 
Carcassona    210,    504,    Carcassone    et 


Biterrensis  senescallus  132,  Sene- 
schallei,  custos  portuum  et  passa- 
giorum  348,  ep.  447,  485,  486,  iu- 
([ivs.  857. 

Carcassesio,  miles  de  504. 

Carda,  prope  Tolosam  198. 

Cardinales,  cardonals,  14,  15,  16,  20, 
44,  61,  65,  66,  80,  87,  101,  104, 
111,  134,  162,  163,  165,  167,  170, 
173—178,  181  -189,  198,  201—204, 

210,  211,  213—217,  220-225,  228, 
231,  289,  290,  305,  323,  337,  354  bis 
356,  360,  361,  378,  474,  494,  496, 
510, 512, 533, 535, 537—540, 542,  543, 
545  -547,  582,  583—587,  590,  591, 
597—599,  619,  633,  642,  672,  691, 
692,  704,  710, 7 1 1,  732, 733,  753,  763, 
767,  768,  769,  771,  777,  779,  781, 
782,  786,  795,  796,  798,  801,  805, 
808,  827,  828,  829,  837,  891,  896, 
897.  Ttalians  e  Franceses  582,  Ci- 
tramontani  203—205,  207,  208,  210, 
V.  Vascones,  Italiani. 

Caidona,  Bereugarius  de,  TempU  ma- 
gister  in  Aragonia  34,  78,  115,  116, 
123,  128,  146,  367,  841. 

Cardona,  Bonanat  364,  366,  367,  368, 
Raymundus  de  376,  377,  603,  620, 
R.  de  788,  Hugo  de,  archid.  Bar- 
chinonensis  746,  747,  841,  850. 

Carincionibus,  unus  de  555. 

Carintliie  dux  Otto  736. 

Caritate,  prior  de  469. 

Carniole  dux  v.  Fiidericus. 

Carobeii  rex  Ungarie,  nepos  Roberti, 
296,  323. 

Karolus  IV  (Carliuus)  Francie  rex  223, 
385,  388,  398—402,  404,  405,  406, 
409,  413,  416,  472,  476,  483—490, 
492,  493,  495-498,  500,  501,  503, 
504,  505,  507,  509,  512,  589,  603, 
637,  801,  808,  815,  uxor  eius  836, 
fila  del  rey  503,  506,  825,  826, 
nuncii  895,    410,    cancellarius  836, 

Karolus  comes  Marchie  476,  836  v. 
Francie  rex. 

Karolus  de  Valois,  fr.  Phihppi  IV.  regis 
Francorum,  Carles  de  Valeys,  Vallesii. 
K.  de  Francia,  2,  3,  7,  11,  13,  22, 
23,  25,  99,  101  (Tuscie  paciarius, 
rector  Romaniole  et  ducatus  Spole- 
tani  .  .  .  cap.  gen.)   103,   108,    118, 

211,  290,  348,  358,  399,  401  (filla) 
456,  (Challes  et  lemperic)  457,  459, 
461—463,  467,  468,  472,  480—482, 
484—488,  493—495,  500,  502,  503, 
509,  574,   610,   684,  687,   688,  748 


-     950 


uxor  486,  487,  fUius  459,  filia  407, 
459,486,488,610,748,  HaiisValois  483. 

Karolus  I  rex  antiquus  Sicilie  a\i  del 
rey  Robert  288,  328,  733,  735. 

Carolus,  Carles,  Challes,  Garulus  II. 
rex  Jerasaiem,  Sicilie  princeps  Salerni 
3,  7,  8,  9,  11—19,  21,  24—31,  40, 
43,  52,  54,  55,  57,  59,  62,  63,  66, 
67-70,  72,  75-78,  80,  82—86, 
87,  89,  90,  93,  97,  100,  103,  104, 
106,  110,  112,  122,  126,  127,  131, 
141,  144,  145,  146,  149,  154—157. 
164,  167,  172,  179,  180,  182,  199, 
218,  228,  235,  237,  244—246,  254, 
255,  267,  288,  289,  308,  452,  456, 
515-517,  551,  588,  630,  641.  642, 
678-680,  690,  691,  709,  744.  798, 
filia  97,  126,  127,  218,  figlo  242, 
nepos  112,  procurator  67,  193,  194, 
ambaxiatores  89,  curia  122. 

Karolus,  principis  (Tarentini)  filius 
458,  553. 

Karolus  dux  Calabrie,  fil.  Roberti  385, 
400,  401,  419,  422,   423,  555,  636. 

Carolus,  Roberti  regis  filius  266. 

Carpentoratensis  dioc    751. 

Carroc;',  Caroccius,  cap.  in  comitatu 
Florentie  302,  522,  523,  560. 

Carros,  Berengar,  gubernador  de 
Serdeyna  627,  628.  ^ 

Cartagena,  Cartliagiensis  ecclesia,  95, 
96,  111,  canonici  96. 

Cartiliano,  Arnaldus  de  311. 

Casa  nadal,  (j.  de  751. 

Caserte  comes  v.  Gaytanus. 

Casseretz  (?)  prior  mon.  de  227. 

Casseris,  Dominicus  de.  paciarius 
Ilerd.  930. 

Cassiani,Ca(;-ano,  Bertrandusde,  Biterris 
prior  195,  538,  764, 

Cassano,  Treffen  387. 

Casteyl  nou  v.  Castellonovo. 

Castela.  Xalfonso  de,  v.  Cerda. 

Casteletum  509. 

Casteilo  terra,  gente  113. 

Castella,  CastiUen  40,  72,  87,  96,  104. 
157,  160,  173,  501,  507,  537,  587, 
765,  76",  777,  865,  richos  hombres 
de  158,  milites  102,  v.  Ferdinandas, 
Maria,  Sanchius,  Alfonso. 

Castellamare  57. 

CastelHone.  dom.  de  476,  Johanua  de, 
vidua  ducis  Athenaiaim  750,  filii  750. 

Castellonovo,  Castell  uou,  Casteyl  nou, 
Caslrinovi  ^icecomes,  Javpertus,  Gis- 
bertus  de,  nobilis  141,  148.  168, 
242,  470,  679,  746,  748,  851. 


Castelloto,  Gisbei-tus  de,  m.  18,  19. 

Castellum  Castri  339,  550,  572,  573, 
640,  934,  935. 

Castlacensis  decanus  460. 

Castlari,  P.  de  622 

Castrinovi  ^icecomes  v.  Castellonovo  de. 

Castro  episcopali,  Berengar  de,  miles 
755. 

Castronovo,  Jacobus  de   scriptor  249. 

Castro  Maynardi  Corradus  de  280,  294. 

Ca,strucchius  de  Interminellis,  Castruxias 
Castmccio,  de  Antehn.  385,  407,  410, 
417,  423,  435,  436,  565,  579,  607, 
608,  609.  611,  612.  622,  623,  630, 
631—633,  637. 

Castrum  Johaunis  353,  718,  719,  723. 

Catala.  Bonanat.  de  Barcelona  758. 

Catalonia.  CataJuuva.  Katalonien.  Cata- 
lani  15,  22,  24.'  27,  30,  36,  40,  43, 
48,  54,  56,  63,  64,  71,  86,  88, 
98, 112—114, 122, 131. 155.156.251, 
267,  296.309,  339,346,364,  365,  401, 
486.  517,  523,  529,  559,  560,  575, 
579,  582,  583,  606,  618,  636,  638, 
640.  656,  659,  681,  688.  716,  741, 
742,  744.  749.  765,  774,  841.  843, 
curia  generaJis  128.  consol  dels  56, 
274,  640,  745,  mercatores  453,  balli- 
starii  71,  societas  749,  751. 

Catania  34,  71.  74,  88,  99,  736,  887 
ep.  Leonardus  (01. 

Catastani,  Stephanus  in  studio  Paduano 
242. 

Catelli,  Jacobus,  iudex  97. 

Catharina,  uxor  Karoli  de  Valoys, 
imperatrix  Constantiuopolitana  29, 
450,  457,  V.  Carolus  de  Valois. 

Catharina  v.  Oesterreich  388. 

Caterina  866.  367. 

Cathalana,  ena  369. 

Cathalanus,  portaiius  820. 

Qatorre,  R.  916. 

Catursio,  I.  de,  papa  Johannes  XXII. 
212.  213,  215. 

Cavalcabene  de  Cremona.  marchiones, 
376. 

CauaUinus,  ambax.  Janue  630. 

Cavensis  abbas  220. 

Ceyilia  81,  108  v.  Sicilia. 

Cedaldi,  Petracius,  Florentinus  55^. 

Kelavun  7. 

Celestinus  V.  15,  17,  19,  20,  26,  735. 

Celsonensis  archidiac.  809. 

Celsonensis  prep.    132   v.   Solsonensis. 

CenteUes,  Centiges  v.  Sintillis. 

Cepoy,  V.  Zepoy  Mite. 

gepta  (Ceuta)  773. 


951     — 


Cerda,  Alfonsus  de  la,  A.  de  Castella, 

A.  de  Hispania  archidiaconus  Parisi- 

ensis85, 124, 126, 158,487,  503—506, 

826,  914. 
Cerdeyna  v.  Sardinia. 
Cereto,  G.  de,  baiiUus  Dertusensis  924. 
Ceria,  de  la,  Laceriis,  Laceria,  Guilel- 

mus  de  Lasera,  146,  151,  158,  164, 

165, 169, 176, 179, 181, 183,  186,297, 

343,  551,  691. 
Cervara  899,  Cervarie  couventus. 
Cervarum  prior  857. 
Cervie  potestas  ot  capitaneus657,  Cervi- 

enses  271,  ep.  645. 
Cervilione,     Brunissenda     oLLm     uxor 

Gueraldi  de  346. 
Cesaraugusta,  Saragossa,  civ,,  eccl.  79, 

107,  203,  234,  244,  245,  246,  260, 

427,  473,  816,  853,  868,  876,  909, 

919,   927,    929,    provincia   877,  ep. 

158,    214,  ep.  Petrus  799,  853,  ep. 

Eximinus    de    Lima    222,     archiep. 

Terraconensis    v.    Vergua    archiep. 

589,  830.   —  sacrista   762,  can.  v. 

Auxio. 
Cesaraugustanus   merinus    v.  Palacini, 

Prohomne,  Gozmar. 
^esco  V.  Lucas  Fieschi. 
Cesena,  fr.  ]\Iichael  448,  676,  677. 
Cestollano,  Petrus  de  lOO. 
Chiarenti  93  v.  Affrancho. 
s.  Christiue  prior,  cam.  Terrachonensis, 

Gar(,'ias  prociu'ator   146,    156,    159, 

160,     161,     166,     173—175,     177, 

185—187. 
Cunnichaellis,  filius  imp.  Constantino- 

politani  686. 
Ciciha  v.  Siciha, 
Ciprus,  ChyjDre,  Cyi^ern  12,  415,  489, 

687,  746,  757,  771,  913,  917.  Cypri 

gubemator  v.  Tyri.    Cipri  soror  regis 

552,  554. 
Ciribe,  Jacobus  de  259. 
Kyi'onensis    ep.  Facius   de  Donoratico 

335. 
Cismarine  partes  115,  746. 
Cistell,  abat  de  (Robertus)  20. 
Citramontani  cardinales  354,  356,  357, 

efpiites  636. 
Civitas  Castelle  558,  561. 
Civitas    vetus,     ^^"^'^ta    vegia    (Civita 

vecchia)  34,  307. 
Claramonte ,   Clarmonte ,   Crerarmunte, 

Cremunti,  ]\tanfredus,  Matfridus  de, 

comes  de  Mohac,  senescalcus  99,  310, 

315,  317,  319,  329,  689.    Johannes 

de,  senescallus,  mag.  racionalis  374. 


Claramonte,  Ludovicus  de  223,  224, 
742.  LoYS  de  Clarmont  399.  Cler- 
mimt  489. 

Clarentinorum  societas  de  Pistorio  28, 
51,  52. 

Claromonte  71. 

ClaueUi,  Poncius  mag.  261. 

Clemencia,  filia  Carolli  MarteUi  de 
Ungaria,  soror  regis,  postea  regina 
Francie,  neptis  Robeiti  210,  216, 
296—298,  357,  465,  466,  468,  509. 

Clemens  IV.,  114,  643,  644,  841. 

Clemens  V.  papa,  Climent,  149,  150, 
151,  155,  191,  194—196,  198,  199, 
205,  215,  226,  258,  264-266,  268, 
271,  280,  281,  286,  287,  289—292, 
298,  300,  303—305,  311,  315,  321, 
322,324,325,  327,  332,  333,454,  457, 
472,  511,  512,  529,  531—540,  541  bis 
550,  588—591,  643,  653—660,  667, 
669,670,686,  687,  691,  692,  694,695, 
704,  708,  709,  742,  746—748,  753, 
760,  783,  790,  792,  798,  803,  838, 
850,  873,  874,  878,  879,  884,  885, 
888—892,  896,  916. 

s.  Clemente,  Franciscus  de  443. 

s.  Clemente,  Nicholaus  de,  civis  Iler- 
densis  908. 

Cluniacensis  abbas  447. 

Clusina  ecclesia  701. 

Ckisio,  Manfredus  de  555. 

Cocentayna,  Cossentayna  castrum  de 
32,  765. 

Coch,  Johannes  Guillot  9. 

Cocina  locus  248. 

Coliures,  Frances  official  de  Tortosa 
847. 

Colonienses,  iudices,  scabini,  conciliiun 
242. 

Coloniensis  archiep.  350,  383,  diac. 
381,  prep.  381. 

Coliunpna,  Colonna,  Coloneses,  16,  17, 
74,  161,  185,  276,  303,  325,  326, 
361,  432,  809.  Agapitus  73.  Sciarra, 
Sarra,  Sarras  74,  287,  325,  389.  429, 
430.  Stephanus  389,  426,  431,  432, 
436.     V.  Jacobus,  Petrus. 

Coinaclensis  dioc.  656. 

Comenge,  Rogerius  de,  fil.  A.deYspania 
452. 

Comes,  A.  ces  v.  A.  de  Cumbis. 

Comitata,  Johannes  de,  Aritii  cursor 
558. 

Comite,  Paulus  de  445. 

Comitis,  P.  leg.  d.  903. 

Compaguie, Katalanische678,  681 — 689. 

Compayn,  Jacobus  63. 


—     952     — 


Comum,  Como,  Ciimmi  305,  426,  507. 
Conchis,  Berongarius  de  118. 
Conesa,  E.  presb.  694,  890. 
Constancia  mater  Jacobi  II.  regis  Ara- 

gonum  7,    28,    32,    41,   50,  53,  55, 

297,  914. 
Konstanze  infantissa,   filia  J.  II.  uxor 

Johannis  infantis  278,  348,  821,  867. 
Constancia,    fiha    regis  Frederici  415, 

702,  703,  regina  Cipri  440,  443. 
Constancia,  Johannes  de,    cursor  354, 

362—367,  369. 
Constancia,  domina  (Fi'au  des  B.de  Turri?) 

761. 
Constantinus  imp.  135. 
Constantinopel,  imperadrice  de  (Katha- 

rina)  29,  456,  457. 
Konstantinopel,  Patriarch  von  751. 
ConstantinopoUs  682,    683,    685,    720. 
Constantinopolitanum    imperium     460, 

imperator  403,  435,  630,  682—687, 

filius  684,  748,  nuncius  ep.  748,  749, 

V.  Andronicus.     Kathaiina. 
Constanza,     Costanra    fila    del    emp. 

Frederich,     emperadric;    dels    Grecs 

246—249,  346,  soror  ord.  Hosp.  249. 
Convenarum  civitas  764. 
Conuenarum  com.  fiUa  213. 
Qoqueti,  Eaymundus  930. 
Corallo  V.  Curralli. 
Corbara,  eccl.  787. 
Corbera  v.  Martini. 
Cordova,  Cordubensis  ep.  788. 
Cornacchini  societas,  aus  Florenz  561. 
Cornelii,  Petras  913. 
Cornetum  41,  429. 
Cornovaylla  v.  Guavastone. 
Cornudella,  Bertran  de,  elet  de  Oscha 

804,  805,  809—811 
Corradinus  rex,  Corrali,  25,  842. 
Corsica,    Corsicha,    Corsega.    Cor^ega 

regnum  etc.     v.  Sardinia. 
Cort,  GuiUem  v.  Curia. 
Corts,  Simon  ses  707.  708. 
Coruario  v.  Nicolaus  V. 
Costa,  Guilelmus,  Dominikanerprior  aus 

Barcelona  438,  441,  inri.  870. 
Costa,  P.  de27. 
Cremona  305,  378,  428.  v.  Cavalcabene. 

Bonacolsis. 
Creramunte,  Cremunti,  Manfred  de,  v. 

Claramonte. 
Croaria,  P.  de  919. 
CrodilliSjGilabertus  de,  prior  Agennensis 

96.     V.  Crudillis. 
s.  Crucum  mon.  905,  906,  abbas  Bo- 

nanatus  905,  Petrus  905,  907. 


Cnidiliis,  Guilaberbas  de  13,  27. 

Cruiyles,  en  809. 

Cruylles.  Gilabert  de,  bisbe  de  Gerona 

805,  809. 
s.  Cucuphatis  Vallensis  mon.  910;  abbas 

Geraldus  910,  911;  Cucui^hatis  reli- 

quie  910—912. 
Cumani  112. 
Cumbis,  Arnaldus  de  207, 208, 21 1—216, 

219,  220,  222,  224,  786,  805,  832, 

836,  archidiac.  s.  Marie  de  Mari  834, 

can.  Barchin.  852. 
Cummi  v.  Como. 
Cumo  (in  Sicilia)  168. 
Cunaviensis,  Guilelmus  ep.  572. 
Cimico  in  LombarcUa,  in  contractis  de 

679,  680. 
Cunzani  castrum    comunis  Alexandrie 

690. 
Curia  (Cort,  de  la)  Guilelmus  de,  ord. 

Min.     GuiUelmus  nimcius  Bon.  YIII. 

76-82,  85,  86,  100. 
Curralli,  Corallo,  Michael  de,    archid. 

Darocensis  385,  477—488.  820.     v. 

Darocensis. 
Curtibus,  Simon  de,  scriptor  porcionis 

domus  regis  Frederici  311. 


Dabeyla  v.  Apilia. 

Dacre  v.  Accon. 

Dayerbe,  Jacme  Sohn  Peters  515. 

Dalamanna,    Dalamayna,    (Alamannia) 

865 ,  433,    enbayxadors  de  part  dels 

nobles.  449  princeps  v.  Alamania. 
Dalbi,  bisbe  Bertrand  des  Bordes,  spater 

Kardinal  533. 
Damiata  735. 
Danvill,  Johannes,  burgensis  viUe  Bru- 

gensis,  borgers  de  Bniges  454. 
Darain,  v.  Aran,  vaUis  D.  83. 
Darmenia,  passatge  489. 
Daroca  27,    853,   937,  archidiac.  796. 

Michael  822,  justicia  929. 
Dartesa,  P.  464.     Eximinus  464. 
DaspeU,  E.  At  534,    535  (Eaymimdus 

Athonis  de  Aspello). 
Datria  v.  Atrio. 
Daver(,',o  v.  Aversone. 
Danglaterra  casa  del  rey  501  v.  Anglia. 
Daux  V.  Aux. 

Delfini,  Guydo  357,  Johannes  357. 
Dentensa  v.  Entenza. 
Denbac,  G.  fr.  745. 
Ueo,  P.  de  fr.  805. 
Dertusa,  Toi-tosa,  27,  128—132,  303, 

453,  454,  678,  792,  847,  861,  880, 


953 


925,  ep.  39,  347,  799,  845.   Ai-naldus 

ep.  44,  156,  841.     Petrus  ep.  84H, 

850,  880.     Franciscus  sacrista  829, 

comanador  del  Temple  34,  35,  baiulus 

V.  Cereto. 
Desio,  Turolus  de  374. 
I)espens,Michaelrectoreccl.deCardacans 

936. 
Desplugites  P.,  arciach  Dalgezii-a  e  pro- 

curador  774. 
Dest  marques  v.  Este. 
Deutschland  491. 
Didacus  quondam  Cartagiensis  ep.  95. 

96. 
Dimola,  fr.  P.  830. 
Dionvsius  rex  Portugallie    (Diniz)  62, 

103,  105,  232,  256,  595,  637. 
Dispensarii,  Hugo,  Dispenser  499. 
Doay  (Schlacht  in  Flandern)  453. 
Doliensis  episcopatus  8*^5. 
Doltramar  pasage  399. 
Dominicus,  ord.  de  Monte  Carmeli  772. 
Dominicus    fr.    confessor   P.   de    Ixar 

719,  723. 
Donati  Corso,  Donatis,  Cursus  de,  Bona- 

cursus  179,  521—528,  525. 
Donferrandus,  filius  regis  Maioricensis 

688.     V.  Ferrandus. 
Donoratico,  Graf  von,  550,  640,  sparius. 

Bonifacius  628.  Nere  813.  Raynerius 

390,  603,  628. 
Doria  V.  Aurea. 
Doscha,  bisba  425  v.  Oscensis. 
Dostalric  G.  fr.  745.     v.  Austria. 
Ducles  V.  Uclenses. 
Dunelmensis    ep.    342.      Antonius  ep. 

874,  875. 
Durafoi-tis,Durfort  C.  14,  27,  232,  233. 
Diu'as,  Durrazzo,  ciutat  de  704,    706. 
Dusay,  Eymerich  744,  745,  751,  752. 


Eduardusl.  rexAnglie,Anglateri'a,Deng- 
leterre  6,  7,  149,  457,  fila  6,  nuncii 
65,  125,  162,  confessor  v.  Gualterius. 

Eduardus  II.  primogenitus  410,  413, 
499,  500,  rex  258,  501,  502,  695, 
808,  814,  875,  neptes  512,  neboda 
501,  et  barones  324,  ambaxatores 
428. 

Egidii,  Johannes,  pictor  899. 

Egipti  terra  683. 

Elba  394,  398,  404,  544,  546,  606. 

Elyanor  uxor  Frederici  v.  Sicilia  737. 

Ehas    ord.  Min.  guardian.    Neap.  297. 

Elisabet,  Isabelia,  Icabel,  Elysabeth, 
filia   J.'s  II.,    uxor   Friderici    regis 


Romanorum  346—349, 357, 362-365, 

367—371,  379,  380,  confessor  348, 

365,  maestro  de  la  cambra  Frederich 

363. 
Elisabeth     von     Oesterreich,    Tochter 

Albrecht  I.  343. 
Eiisabeth,  filia  Ottonis  Carinthie  ducis, 

uxor  Petri  regis  Sicihe  736. 
Elisabeth,  filia,  quinque  annonun  Fri- 

derici  Romanoram    regis    372,    940. 
Elisende    reg.   Aragonum  4,    uxor  Ja- 

cobi  II.  600,  756,  814. 
Elna  792,  ep.  84. 
Elsass  371. 
Empoli  521,  524. 
Emi)uriarum  v.  Ampurias. 
Enapolio  v.  Neapoleo  Orsini. 
Enbassole,  Talano  del  522,  523. 
Enegus,  Martinus  host.  regine  887 
Englaterra  v.  Anglia. 
Enguerrand  v.  Marigoy. 
Enricus  fil.  Manfredi  regis  244—246. 
Entien(;-a,  RaymundusGuillelmi,  Oscensis 

can.  189,  193,  194. 
Entenza,  Denten(,'a,  Intencie,Berengarius 

98, 194, 641,  Belingerius  de  683— 688, 

Gombaldus  6L 
Entessa,  G.  de  108. 
Esgremidor,  P.  mag.  936. 
Esinuni  389. 
Espanya  12,  588,  reys  774,  777,  prelats 

de  774  V.  Hispania. 
P.  Espayol  v.  Ispanus. 
Espingala  (ballista)  648. 
Espinola,  Capita  524,  525  v.  Spinula. 
Espital  95,    916,    Espitalers    582    v. 

Hospitalis. 
Esquerrerii,  Scarrerii,  Nescarrer,  Guil- 

lelmus   277,    293—296,    298,    299, 

706—708,  748,  749. 
Esslingen,  Ezzelinga  238,  367,  371. 
Este  (Deste)  515,  marchio  149.  Mark- 

grafin  642,  Azzo  514,  516,  644,  Folco 

Azzos  Enkel  644,  Fresco,  Frisco,  Sohn 

Azzos,  644,  649. 
Esteve   Miquel.    procurator  Friedrichs 

398,  405. 
Esterliche  v.  Friedrich  d.  Sch. 
Eugubii  comune  85,  86,  561. 
s.  Eulalia,  F.  de  935. 
Exaso  (?),  P.  de  469. 
Exemeno  761. 

Exericha,  Jajone,  filia  502,  Maria  837. 
Exernit  ('?),  R.  501. 


—     954     — 


Fabre,  G.  coqua  de,  799. 

Fabri,  Petrus  mag.  473,  787. 

Fagerdo  Dortiguera,  Nasco,  Templer  752. 

Faggiola,  Ugucio,  della  552,  553,  565. 

Falconibus,  Falconus  de,  Messina  387. 

Feltri  cap.  v.  Camino. 

Famagusta  757. 

Fangos  portus  640. 

Fanum  579. 

Fagnerdi,    Falcradi,    Ges.    d.    Sultans, 

744,  751,  752. 
Farga,  Fraga  v.  Montechateno. 
Fargis,  Beraardus  de,  arcliiep.  Rouen, 

Narbonne  589. 
Fai-isia  158  (Ariza). 
Faro,  Riambaldus  de,  vicarius  Gerunde 

et  Bisuldini  346. 
Fai-um  296,  341,  740,  765. 
Faseno,  GuiUelmus,  d.  decr.  936. 
Fatom    Latintara  Sarracena,    uxor  Ali 

Abingalip  936. 
Favencia  646,  Faventinus  ep.  645. 
Fazelus  (III),  Pisa(?)  Gerardus  professor 

.  .  .  conti,  iudex  545. 
Fedangole  Bichini,  Johannes  676. 
Fenolar,  Reg.  (?)  des  64. 
Ferdinandus  fr.  regis  Castelle  40,  450 

V.  Cerda,  fihi  63. 
Ferdinandus,    Ferrando    Castelle    rex, 

Ferrandus,    71,    72,    95,    147,    151, 

158,  160,  162,   167,  177,  254-257, 

273,  278,  279,  322,  323,   325,  702, 

703,  764,  767,   769,  773,   774,  778, 

781,  782,875,  876,  882. 
Feretranensis  ep.  645. 
Ferrandez,  Maria  19. 
Ferrandez,  Pedro  933. 
Ferrandus,  Inf  ant  v.  Mallorca  486,  566. 
Ferrandus  fr.  908. 
Ferraria  327,  643—653,  655,  656,  658, 

776,  marchiones  633,  palacium  651, 

652,  ep.  645. 
Ferrarii,  Beruardus,  can.  Herdensis,  49. 
Fesulanus  ep.  645. 
Fiadone,  Homo  Deo  512,  529. 
Fibla,  Pon(,',  cambiador  de  Valencia  852. 
Fieschi,  701.  v.  Flesco. 
Figeres  91. 

Filangeri,  Guidone  99. 
Finestres,  Berengar  de  92. 
Finoleriis,    Gerardus  fr.,   piec.   domus 

Temph  167. 
Fixich  (Fusecchio)  521,  524. 
Fermo  389. 

Flamenchi,  Flamingi  212,  454. 
Flandria  Flandres  454,  458,  474,  475, 

484,  498,    mercader  de  146,  nuncii 


474,  475,  mihtes  455,  Flandrenses 
453—455,473—475,  727,  790,  comes 
454,  471,  472,  487,  Kobertus  314, 
482,Henricus  marescallus  399,  procu- 
rator  Henrici  VE.  314,  315,  316, 
317. 

Flesco,  de  358,  Fhscatores  642  v.Lucas. 

Flor,  Roger  de  681  v.  Brundusio. 

Flor  de  Liz,   fUia  regis  Matfregi  244. 

Fiorensa,  Florencia,  FIoren(,'a  179,  180, 
277,  302,    327,  328,  386,  390,  419, 

422,  423,  433,  513-520,  524,  525, 
527,  553,  554,  556—565,  567,  568, 
576,  621,  622.  633,  668,  Florentini 
105,  177,  179,  326,  328,  410.  417, 
419,  436,  491,  492.  512,  524,  552, 
553—556,  559—561,  563,  565,  568, 

621,  622,  631,  633,  636,  637,  640, 
domiaium  419,  uuncii  525,  526,  627, 

622,  636,  priores  422,  423,  520,  522, 
527,   529.  559,  621,  637,  societates 

423,  444,  Guelfi  522,  560,  562,  ep. 
Antonius  491,  551,  555—557,  559, 
pla(,'a  de  s.  Johann  521,  s.  Cascianum 
prope  F.  326  v.  Alfanis,    v.  Spinis. 

Flote,  Floto,  PetiTis  90,  cancellaiius  125. 

Foch,  Motxa  9. 

Foix  V.  Fuxensis. 

Folcra,  Folcrandi,  Berengar  ,502. 

Fonollar,  Berengar  des  847. 

FonoUar,  Fenolar,  FonovHar,  Bernat 
des  87-41,  48,  60—64,  131,  151, 
232,  233,  263,  531,  535,  537,  545, 
766—768,  770,  778,  779,  848,  852. 

Fonqual(iuerii  (statt  Forq.),  comitatiis, 
redditus,  77,  78. 

Font,  Bernart  sa  534. 

Fonte,  Bernardus  de  152. 

Fontana,  Raymundus  de,  mag.  prior 
de  Gorreya,  modo  prior  de  Saraynena 
187. 

Foriivium  272,  646,  Forhvenses  271. 

Fornelh  v.  Purnerii. 

Foresio,  comes  de  207,  209. 

Forest,  Johannes  comes  de  314. 

Foroiuliensis  ep.  213,  645. 

Fraga,  Michaelis,  Stephanus  de,  procu- 
rator  736,  Fr.  736. 

Franceses,  cardenals  533. 

Francia,  Fran(,'a,  Franceses  83,  121, 
127,  162,  190,  205,  207,  210,  211, 
225,  356—358,  399,  400,  401,  450, 
453,  456-458,  459,  466,  475,  477, 
481,  484,  490,  496,  500,  504,  542, 
561,  761,  820,  825,  casa  de  288, 
290,  477, 479,  488,  502,  509,  eglesias 
de  588,  reges  (allgemein)  467,  nobiles 


955     — 


223,  468  nuncii  263,  356,  382,  474. 
475,  787,  curia  458,  465,  466,  485, 
495,  496,  marescallus  476,  498  puella 
de  domo  F.  502  v.  Philippus  IV., 
V.,  VI.  Ludoviciis  X.,  Karoius  IV. 
V.  Karolus  de  Valois. 

b.  Fransciscus  756,  Fratres  Jacobus 
et  Henricus  661. 

Francisci,  Petrus,  de  Xativa  868. 

Franciscus,  Min.  10. 

Franciscus,  fisicus  fil    Caroli  II.  9,  10. 

Franciscus  de  Atiio  card.  20. 

Franciscus  Gayetanus  s.  Marie  in 
Cosmedindiac.  card.  148,  149, 181, 187 
bis  192,  200,  212.  213,  215,  361. 

Franciscus  Neapoleonis  Ursinus  s.  Lucie 
in  Silice  diac.  card.  130  (falsch  Marie) 
160,  177. 

Francolinus  646,   647,   650,   651,  654. 

Francorum  exercitus  689  in  Eomanie 
partibus. 

Frederich  II.  emperador,  246 — 249, 
634,  727,  734,  735,  772. 

Fredericus,  Frederic,  Freric,  Federic, 
F..  tertius  de  Aragonia,  rex  Sicilie, 
Trinacrie,  rey  de  la  isola,  in  regno 
Sicihe  locum  tenees  8,  10,  15,  16, 
17,  18,  28,  29,  31,  34,  36,  43, 
43,  46,  50,  54,  56—58,  63,  64,  67, 
68,  73,-75,  77,  82—84,  88,  100, 
102,  103,  106—109,  118,  127,  140, 
141  148,  uxor  155,  156,  161,  167, 
168,  188,  199,  216,  217,  226,  229, 
232,  244,  245,  247,  248,  253,  267, 
276,  277,  281,  288,  289-297,  300, 
303,  304,  312-321,  323,  329,  332, 
bis  342,  352,  353,  375,  376,  378, 
387,  389,  392,  395,  401,  409,  414, 
415,  418—420,  422,  424,  426,  433, 
435—437,  439,  440,  442,-446,  456, 
471,  477,  515,  554,  561,  563,  564, 
574,  582,  599,  630,  631,  636,  637, 
640,  660,  667—671,  6  3,  674,  678, 
679,  681—683,  686,  688-  693,  701 
bis  738,  742,  744,  754,  757,  786, 
789,  795,  798,  810,  815,  834,  837, 
880-883,  886,  887,  890—898,  903, 
916,  932,  filia  874,  uxor  Eogeroni 
642,  fiiia  834,  regina  Cypri  436, 
Fredericus  fil.  Manfredi  regis  244,  245. 
247,  261. 

Fredericus,  Fridericus,  Friedrich  der 
Schone,  ,dux  Austrie,  dux  Esterliche 
et  Stirie  dom.  Cainiole,  Marche  ac 
Portusnaoue,  Romanorum  rex  204, 
227,  233,  269,  278,  343,  344,  345, 
346,  348,  349,  351—356,  358,  359, 


360,  361,  362,  363,  uoces  362,  364, 
365,  367,  368,  369,  371,  372,  374, 
375,  378—383,  395,  410,  412,  413, 
416,  Fredericus  Australis  417,  419, 
420,  423,  433,  435,  591,  808,  814, 
937—940,  filia  384,  nuntii  345,  346,* 
348,  370,  372,  375,  381,  382,  383, 
soror  et  mater  eius  330. 

Fredrich,  Solm  Friedrichs  d.  Sch.  367. 

Frederich  maestro  de  la  cambra  der 
Konigin  Elisabeth  363. 

Fremig  P,  clericus  114. 

Freoli,  jutglar  del  rey  dels  Eomans  363. 

Fridericus  v.  Missinensis. 

Frisiiun  auruiii  913. 

Fros,  jatglar  del  rey  dels  Romans  363. 

Fulco  decanus  Legionensis  97. 

Fulchetus  370. 

Fulgineode,  f  r.  Fredericus  ord.  Pred.  571. 

Fulit,  Berengner  920. 

Fulgosii,  Gallatius  436. 

Fulqueti,  P.  portarius  277. 

Fundi,  comitis  de,  filia  71,  72. 

Funtana,Jacobusde,cap.Ferrariensis657. 

Furnerii,  Fornelli,  Andreas,  secretarius 
Frederici,    Manfredi   fil.    255,    256, 

Fuster,  Fusteiii,  Bernardus  ord.  Min. 
795,  796,  fi.  Franciscus  405,  fr. 
Franchetus  812. 

Fuxeusis  abbas  archid.  Terrachonen.sis 
Gaufridus  83,  84,  110,  112,  529, 
537,  570. 

Fuxensis,  Foix,  124  comes,  comte  213, 
763,  795,  comitissa  477,  577,  Gaston 
498,  Bogerius  Bernardi  452,  Grafin, 
zwei  Tochter  imd  Schwester  Con- 
stancia  198. 


Gaddus,  Minorit  608. 

Gaddus,  comes,  (Gherardeschi)  579. 

Gaetani,  Gaj-etani  (Geschlecht)   355  P. 

Boiiifacii  VIII.  nepos,  comes  Caserte, 

dom.    Miliciarum    131,  v.    Marchio. 

Eoffredus  72.    v.  Pisis. 
Gag'etum,  Gayeta,  Gaeta  50,  54,  66. 
Galar^,    Guillelmus,  eccl.  Cartaginensis 

proc.  97. 
Galcerandi,  Gaucerandi,  G.  77,  141. 
Galli,  (?)  abbas  s.  307. 
GaUici,  401,  410,  473,  503,  633,  Galli- 

corum  dominium  19,  mos458,  equites 

410,  negocia  790,  Galhcus  cursor  110. 
Gallici    cardinales    209,  210,     Gallice 

partcs  938. 
Galliciauo,  P.  de  488. 
Gallifa,  Bertran  349. 


—     956     — 


Gallipolis.  Calvpolis,  Galipo  684,   685, 

686,  688. 
Galvayn,  G.  leg.  doctor  27. 
Gallucziis,  Orlandinus   de,  de  Bononia 

\ic.  in  Florenz  565. 
GaUura,     Galluria.     iudicatus    Galiu-o, 

386.  514,  515.  592.  Ugolinus  iudex 

515,  526. 
GaJlurie,    Johanna,     Quana,    comitissa 

filia  Ugolini  iudicis  Gallui'e  et  tercie 

pa.itis  regni  Callaritani  514,  515,  516. 

526. 
Gambacurta,  (Pisa)  Bonacui-sus  545. 
Gambatesa,    Rizaldus,    Seneschall    der 

Provence  642. 
Gargonza  516. 
Gan-igans,  Jac.  fr.  de  925. 
Garsia,  Gar(;-ie,  Goudissalbus,  Gonvalbo, 

consil,    51,    53,    54,    92,    119,   123. 

173,  283,  296,  705,  714. 
Garsie,     Didacus,     filia    703,     Garsie, 

Fernandus,  mag.  schol.  in  Cai-tagena 

96,  97.  fr.  Ferrandus,  cust.  fr.  Min. 

conv.  Valent.  297. 
Gascogne,  Gascogner  203,  488. 
Gastonis,  R.  mag.  can.  Valent.  772. 
Gatarellus,  Gattarello,    Vannes,    miles 

exul  civ.  Pisaram  513,  515,  516  bis 

519    524. 
Gatello,  Arbertus  de  621,  622. 
Gathani,  Jacobus,  de  Pisis  513  v.  Pisis. 
Gauvelm,  Gaucelinus,  Johannis    tit.   s. 

Marceihni  et  Petri  presb    card,  400, 

597,  598. 
Gaudisii  Inseln  47. 
GebeUna  part  v,  Gibelina  pars. 
S.  Geminiano  327. 
Geneve  comes  348. 
S.  Genovefe  abbas  (Paris)  447. 
Gentilis  tit.   s.  Martini   pr.   card.    130, 

181. 
Genua  v.  Janua. 
S.  Georgio,  Thomas  de,  magister  racionahs 

Kai-oh  II.  642. 
S.  Georgiimi,  prope  (in  Sicilia)  99. 
Geraldi,    Eomeus,     repositarius     109, 

110,  115. 
Gerardinis.  Raynaldus  de  554. 
Gerardo,  Enricus  de  43. 
Gerardus  (Gesandter  aus  Cypern)  746. 
Gerardus,  Guerardus,  Guirart,  de  Par- 
ma,  Pahna,  ep.  Sabinensis  7,  11,  43, 
50.  52,  54.  55.  59,  73,  74,  77,  96, 
102,  113. 
Gerba,  Gerbe,  671.  743,  837. 
Gerona,  Gerunda,  Girona,  Gerandensis 
civ.  116,   204,  214,  262,  755,  810, 


814.  857,  859,  906,  907,  922,  eccl. 
63,  792,  episcopatus  41,  214,  347, 
348,  805,  809,  812,  ep.  Bernardus 
845,  Guilehnus  202—205,  caii.  v. 
Pavo,  vicarius  v.  Faro. 
Gerra,     en     (wohl     Enguerrandus  de 

Marigny)  290.  291. 
Gibehna,GebeJlina,Ghibellina,GuibeUina 
pars.  GibeUini,  G.  extrinseci,  in  Italia, 
85,  86.  180,  271,  328,  374,  378,  385, 
390—392,  395,  397,  405,  416,  418, 
425,  432:  477,  480,  491,  515,  517, 
519,  .527.  561,  567,  579,  603,  615, 
616,  630,  642,  656,  657. 
Gibellus  nions  70. 
Gibeltar,  strictus,  Gubaltari  estret  774, 

851. 
Giga  760. 
GU,    Johan,  pintor,  turcimanv  del  rev 

de  Tuni(/  900. 
Gilera,  Br.  705,  wohl  Ghilerius,  Beren- 

garius  274, 
s.  Giusta  572  v.  s.  Justa. 
Gombertus  7. 
Gonterii,    Bernai'dus   mag.  Uluminator 

928.  929. 
Gorreya  v.  Fontona. 
Got,    del,    cardenal    534,    536,  545  v. 

Eaimimdus. 
Gozmar,   Pascual  de,  prior  de  la  sied 

de  (^arago?  a  909. 
Gradenico,  Petras,   Doge  658,    659  v. 

Venecia. 
Graisbach,  Berthold  von  388. 
Grana,  pannum  de  152. 
Granada,  Granata  126, 147, 151, 158, 152, 
160.  551,  589.   691,  745,  754,  765, 
769,  776,  779,  780—782,  788,  790, 
795,  837,  876.  878,  rey  147,   158, 
3.32,   773.  774.   575,  776,  777,  851. 
Gratianopolis  888. 
GrauseUo.  in  772. 
Graz,  371,  373,  380. 
Grechs,   Grecs,  Greci,  566,  686,   706, 
744,  750,  756  G.  servi  de  Eomaiiia 
698,  Grecie  decima  101. 
Grecie  cronica  932. 
Grecoram  imperatores  686,  v.  Calojohan, 

Andronicus,  Constancia. 
Grecus     ille.  (Montferrat.  Theodor  v.) 

403,  690.' 
Gregorius  IX.   133  X.  173,  178,  207. 
Greliaco,  GreUi  (de  Gebelino),Johannes, 

de  15,  20. 
Griffi,  Griffus  554. 
Grimaldi  86,  593,  642. 
Gros  ('?),  R.  mercator  867, 


—     957     — 


Grospiqui  369. 

Grossis  de  Ferraria,  Petras  de  374. 

Gualandis,  Johannes  Rossus  de,  ambax. 

Pis.  514. 
Gualandoruni    domus    (Pisa)  579,  580. 
Gualiciano.  Petms  de  499. 
Gualterius,  confessor  regis,  Winterburn 

Anglonim  fr.  tit.    s.   Sabine     card. 

162,  189. 
Guardia,  Raimundus    de,    com,  Mansi 

Dei  138,  143. 
Guarneriiis  comes.  pro  imperatore  Wc. 

gen.  in  Lumbardia  312,  330. 
Guasch  533  v.  Vascones. 
Guascappa,  lldebrandinus  not.   ambax. 

Pis  514. 
Guastone,  Petrus  de,  comes  de  Corno- 

vaylla  324. 
Gubbio  V.  Eug-ubium. 
Guelfa  pars  216,  274.    374.  375,  418. 

421,  425,  435,  437,  491,   512,  522. 

526,  527,  547.  548,556.  557,  564,568, 

573,  590,  Guelfs,  Guelfi  66, 179,  180, 

301.  305,  390.  391,  392,  405,  521, 

561,  603,  615,   616,  630.  642,  687, 

Guelfi  Tuscie    514,    517,    553,    568 

et    Lombardie,    Ytalie    636,    Guelfi 

Lucani  564,   cap.   partis   Guelfomm 

559,  560,  565,  consilium  gen.  Guel- 

forum  553. 
Gueriaco,  Gueri,  Guvlelmus  de,  scutifer 

Caroli  de  Valois  477,  478,  479,  480, 

483,  486.  487. 
Guiamo.  en  368. 
Guilamutxo  30. 
Guilelmi  castrum  650. 
GuiUelmus  Petri  Godin  s.  Cecilie  preb. 

card.   206,    616,    675,     826    postea 

ep.  Sabinensis  381,  903. 
Guilelmus    de    Ferrariis.    Ferrers     20 

prepos.  in  Marseille,  tit.  s.  Clementis 

presb.    card.    27,   cai'd.    de  Marsela 

30,  93. 
Guilelmus,  fr.,  Marlesfeld,  tit.  s.  Sabine 

card.  162. 
Guilelmus  tit.  s.  CeciUe  presb.  cai'd.  360. 
Guilelmus   de  Bergamo  tit.  s,  Nicolai 

in    carcere  TuUiano  diac.    card.  20, 

181,  200,  355. 
Guillelmus  de  Mandegoto  not.  11 — 13, 

ep.  Prenestinus,    quondam    archiep. 

Aquensis  206,  210.  360,  780. 
Guillelmus,  filius  Frederici  r.  837. 
Guiilermus,  rev.  pater  (wer?)  623. 
Guirachii,  comes  Arrigius  310. 
Guliacensis  (st.  JuUacensis  comes  372. 
Gurna  (?  499.) 


Gundisalvus  ep.  Albanensis  59. 
Guorga,  Guarga  archidiac.  v.  Lupi. 


Hanonie,  Hanaut,  Heimegau  484,  conaes 
416,  soror  480,  fvUa  Margaretlia, 
fyU  405. 

Henricus  fiUus  regis  Hencii  247,  248. 

Henricus  VII.  Romanorum  rex,  em- 
perador,  rex  Alamannie  233,  263  bis 
342,  343,  345,  352,  355,  440.  512, 
551,  573,  660,  689,  705,  713,  725, 
731,  738,  los  barons  de  263,  mater 
339,  fiUa  323,  327,  339,  una  ex 
filiabus  266. 

Henricus,  rey  de  Cypre  6,  743. 

Henricus  Theutonicus  conestabiUs  640. 

Henricus,  fr.  b.  Fi'ancisci  661. 

Hydrontinus  archiep.  v.  Otranto. 

Hyspania,  Ispania  25,  41,  103,  104, 
682,  764,  765,  771,  788,  882,  Ar- 
naldus  de  452,  Hispanie  magna 
cronica  932. 

Hispauus,  Petrus,  auditor  97,  referen- 
darius  102,  v.  Petrus  Sabinensis. 

Hochon,  Jude  861. 

Homeras  102. 

Hoiiandus,  dom.  (Lucanus)  179,  v.  Rot- 
landus. 

Hospitalarii,  HospitaUs  s.  Johannis  in 
Jerusalem  Ospital.  Espital,  Spital 
80,  maestre  2,  115  nusquam 
clericus  742,  826,  829,  832,  930, 
prior  125,  frai-es,  fr.  6,  38,  41,  71, 
325.  766,  771,  818,  819,  830—833, 
834. 

Hostai-icba  369,  v.  Friedrich  d.  Sch. 

Hostia,  Ostia,  Hostieusis.  card.  v. 
Nicolaus  de  Prato, 

HucsoU  v.  OsoU,  KasteU  524, 

Huesca  v.  Osca. 

Hugulio,  Bavosius  de  374. 

HumiUs  Benoditi  de  Perusia  676. 


Jac     (Aci)     casteU     de,     691,     Jacho 

casti-um  de. 
Jacca  117,  920,  Dominicus  de,  fr.  ord. 

Min.  31,  907_,  Egidius  54,  abbas  782, 

conv.  ord.  Min,  907. 
Jacobus  I.  rex  Aragonum  114. 
Jacobi  II.,  Jayme,  Aragonum  regis  filii 

296,    403,    filie    344,    748,  infantes 

346,    fiUa    409,    filia    minor    345, 

Kinder  81. 
Jacobus,  primogenitus  Jacobi  II.,  infans 

343,  716,  767,  914. 


—     958 


JacohiLS  I.,  Jayme,  rex  Maioricaram  11. 
13,  38,  42,  43.  69,  97,  98.  106.  109. 
136,  137.  140,  144,  145.  157.  160, 
175,  452,  469,  470,  745,  760.  768. 
903,  filius  maior,  primogenitiis  109. 
144,  145,  157,  175,  913,  filius  et 
filia  106. 

Jacobus,  fil.  Jacobi  I.  Maior,  regis. 
ord.  Min.  145. 

Jacobus,  Jayme  II.  rex  Maioricarum 
419. 

Jacobus  Columpna,  Colonna.  s.  R,  e. 
card.  11.  14,  17,  18,  200,  204,  212 
bis  215,  289.  355,  357,  360,  795, 
880,  illi  de  Columpna  155. 

JacobusGaetanus  (Stephanescbi),  Jacme 
Gayeta,  tit.  s,  Georgii  ad.  yelum 
aureum  diac.  card.  289.  355,  395, 
397,  400.  489,  591. 

Jacobus,  ep,  Portuensis  dudum 
Avinion.  ep.,  de  Catui"sio,  pridem 
cancell.  Roberti,  papa  212,  213,  215, 
216,  222. 

Jacobus,  fr.  b.  Francisci  661. 

Jandun,  Johannes  de  448. 

Jacobus,  fr.  ord.  Pred    242,  243. 

Jane  castrum  88. 

Janua.  Genova,  Genua,  civ.,  capitaneiis 
et  popuhis  8.  47.  48,  50,  55.  74,  88, 
89.  98.  99,  112.  122,  130.  131.  139. 
152,  162.  174,  198.  247,  248,  251, 
264.  265.  269,  275—280,  282,  287, 
289,  306—308,  310,  313,  329,  331, 
358,  370,  376,  388,  391,  400,  404, 
407,  409,  435,  447,  500,  515,  523  bis 
525,  542,  566,  575,  578,  579,  582, 
592. 596,  598,  599, 603, 610,  612,  630, 
631,  634—639,  641—643,  690,  705, 
720,  732,  878.  879,  915,  924,  935,  ex- 
trinseci  (GebelHni)  388,  389,  402, 
404,  476,  591,  593,  597,  intrinseci 
388,  395—397,  403,  409,  578,  592, 
593,  599,  629,  630,  636.  de  Janua 
et  Saona  422,  738,  ambax.  164, 
391,  597-599,  604,  620,  635,  685 
bis  688,  691,  galee  73,  685,  dom. 
Min.  278. 

Jdronto  v.  Otranto. 

Jeanne  d'  Evreux  (irrig  488  Nevers) 
iixor  Karoli  IV.  de  Francia  409, 
503,  509. 

Jeanne,  Tochter  d.  Titularkaiserin  v. 
Constantinopel  457. 

Jhenisalem  746,  regni  titulus701,  pa- 
triarcha  182,  183,  757.  fr.  Menors 
759,  ord.  Pred.  756,  loca  sancta  747. 
sancta  casa  751,  s.sepulcre755 — 759. 


Ilerda,  Lerida,  Levda,  civ.,  eccl.  27, 
37,  43,  83,  98,  141,  167,  185,  201, 
202,  333,  439,  671,  804,  805.  838, 
841,  863,  869,  872,  899,  900,  910, 
919,  920,  923,  926,  931,  932,  — 
castrum  906,  908,  curia  et  jjaciarii 
919,  927,  931,  935,  ep.  149,  151, 
531,  535,  537,  809,  810,  838,  en 
Cigo  quondam  932.  Petnis  845,  909, 
917,  918.  Poncius  263,  762,  764, 
766—769.  799,  850,  926,  927,  930, 
931.  Raimuudus  859,  863,  dec.  et 
cap.  918,  927,  930,  931,  sacrista 
453,  838,  guard.  Min.  900.  —  stu- 
dium  generale  918—923,  926,  927, 
930,  935  (rector,  scolares).  Judei 
860,  cives  v.  s.  Clemente.  Penna- 
fracta.     Turri. 

Imbriaceusis,  Nikolaus  prepos.  383. 

Immola  646,  Immolenses  271,  ep.  645. 

Iinpuriis,  Huguetas  de  77. 

Impuriarum  comes  v.  Ampurias. 

India,  parts  de  756. 

Innocenz  VI.  838. 

Insula  (Lille)453. 

Insula,  YUa,  Ila,  dom.  de  213,  Jordanus 
399,  490,  492.  Beraardus  Jorda 
449,  472,  936,  dona  de  la,  Tochter 
des  Grafen  v.  Foix  795. 

Jane  v.  Johannes. 

Johanna  reg.  Armenie  742. 

Johanue,  Fi-ancicus  de, mil.  701 ,  703, 704, 

Johannes  XXII.  217—231,  376—379. 
381-390,  392  -397,  399-402, 
404—411,  413-416,  418,  420-423, 
425  —  428,  430—432,  434  —  437, 
439  —  442,  444  —  446,  448,  449, 
471—477,  486  -497,  504,  507.  508, 
510,  574—578,  581—597,  599,  600, 
602,  604,  609—619,  621—623,  630, 
631.  637,  656,  671—676,  718,  719, 
721—729,  731—734,  736,  737,  739, 
752,  754,  757,  758,  784,  786-792, 
795—799,  801—838,  856,  870,  903 
933. 

Johannes  Bocamathia  ep.  Tusculanus 
96,  181,  189. 

Johannes  de  Castro  Coeh  tit.  s.  Vitalis 
presb.  card.  20. 

Johannes  Gaietani  tit.  s.  Theodori  diac. 
card.  422,  427,  436,  440,  441,  618, 
639,  739. 

Johannes  Monachi  tit.  s.  MarceUini 
et  Petri  presb.  card.  20,   101,  104, 
105,  173,  181,  184. 

Johannes  de  Mora  ep.  Portueusis  181, 
182,  885,  890,  895,  896. 


—     959     — 


Joharmes  Boemie  rex  323,  329,   330, 
339,  388,  402 ,  404,  413,  498,  505, 
817. 
Johannes,  frater  r.  Roberti,  Jane,  de 
Gravina.  285—293,  299,  305—307, 
311,   321,  325,  327,  334,  372,  429, 
432,  471,  737. 
Johannes  Emamielis  589,  863—867. 
Johannes  fr.  Jayme  II.  763. 
Johannes  infans  (v.  Toletanus)  187,  206, 
265,  367,   501,  507,  728,  791,  792. 
890,  909,  postvilacio  212—214,  217, 
219,  220,  222,  225,  227—230,  784, 

786. 
Johannes    Nunii,    Nunez,    de  Castella 

105,  146,  778,  875. 
Johannes,  princeps  Acaye  637. 
Johannes  sacrista  Uerdensis  123. 
Johannes  apothecarius  camereregis415. 
Johannis  casti-um  73,  100. 
Johannis  Petms  ord.  Pred.  14. 
Johannis,  Alfonsus  702. 
Johannis,  Thomas,  paciarius,  Ilerd.  930. 
Joyosa  Guarda,  castrum  de  628. 
Jolant,  domina  277,  (doch  Roberts  Ge- 

mahlin?)   et  eius  sorores  v.  Violant. 
Jorba,  Berenguer  de  504,  825,  827,  828 

bis  830. 
Jornet,    G.    conf.   d,  inf.  Alfonso  805. 
Ispalensis  archiep.  600,  864. 
Ispanus,  Petras,  ord.  Predicat.  14. 
Irminie  v.  Armenie  rex. 
Isabella,    Elisabeth   (s.)   regina  Portu- 

gaUie  103,  725,  733. 
Isabella,  Elisabeth  infantissa  fiha  J.  II. 

278,  298  V.  Elisabeth. 
Isabella,    filla   del    rey   Sanxo,    uxor 

Jacobi  II.  12,  19. 
Isabela,     march.     Malaspiua,     consors 

OpeciBi  Spinule  269. 
Isabella,    regina  Angije,  uxor  Ed.  II., 

soror  regis  Francie  413,  500. 
Isabella  olim  reg.  Armenie  f  ilia,  domina 

Tiri  746. 
Iscla  V.  Vintimilii. 

Iscla,Ischia  14, 29, 32, 34, 67, 73, 86, 300. 
Italia,  Ytalia,  Italici  101,  241,  275,  294, 

301,  321,  337,  339,  342,  349,  355, 

385,   387,  388,  390,  403,  410,  413, 

415  —  417,    423,     430,     431,     433, 

477_480,  512,  531,  543,  607,  608, 

616,  625,    633,  636,  637,  640,  647, 

655,    677,    837,    comunitates    265, 

feudorum  mos  624. 
Italici  cardinales  200,  203—205,  207, 

208,  210,  212,  215,  217,  354,  355, 

357,  533. 


Juan  I.  K.  V.  Aragonien  u.   Gemahlin 

932. 
Judaria  860.    Judei  697,  698. 
S.  Justa  inSardinea,  ep.  v.  Montegi-anato. 
S.  Just,  Pere  de,  Komthur  in  Corbins 

78.     Komthur  in  Saragossa  34. 
Justinianus  imp.  735  lex  Greca  699. 
Ivar  v.  Ayvar. 
Ixar,  Peti-us  Ferdiuandi  de,  Pere  Fer- 

nandes  de,  nobilis  671,  719,  724,  725, 

855,  856,  932. 

Liabadia  v.  Abbacia,  P.  de. 
Lacera,  G.  de,  v.  Cera,  de  la. 
Lacus  obscunLS  643,  647. 
Lambrecht,    Lambert,    Abt   Otto,  346, 

Conrat  (?)  344. 
Lancaster,  Graf  Thomas  von  428. 
Lancea,    Lanya,    Lanza,    Corradus   de 

Castro  Maynardo,    Corral,   miles  29, 

32,  34,  311,  572,  886,  Manfred  28. 
Landulfus  Branccacius,  card.  de  Napols, 

s.  Angeli  diac.  card.  20,  55,  63,  66, 

69,  70,  74,  76,  104,  116,  117,  130, 

152,    158,  159,  164,  167,  170,  171, 

174,    176,  183,  187,  192,  199,  679, 

763,  771,  873. 
Landuniaco,   Landunaco,   Jvo  de  458, 

460,  500  cler.  regis  Fraucie. 
Lanfrancis,    de,    Ganus    Chiccolus    de, 

mil.  545,  nobiles  de  domo  579,  580, 

Corbinus  580. 
Lanfrancus  v.  Alafranchus. 
Langusco  v.  Pavia. 
Larlato,  Simon.  de,  consol  dels  Catalans 

en  Pissa  112. 
Lateranensis  ecclesia  323,  v.  Roma. 
Latiniacensis  abbas,  mag.  229. 
fr.     Latinus     (Malabranca)    Hostiensis 

11,  96. 
Latine  partes  938. 
Latins  religioses  756. 
Latis,  gi-adus  de  453,  castrum  de  467. 
Lavardenx  195. 
Laurentius    lector,    ord.   Min.   Neapol. 

297. 
Lauria,  Lauro,  v.  Loria. 
Lauro,  Simon  de,  Barchinone  et  Val- 

lesii  vic.  261. 
Lebreto,  Amenevo,  Nemaneu  de,  410, 

779. 
Ledonis  castrum  880. 
Legionensis  decanus  Folchetus,  Fulco 

131,  V.  ep.  Matzarensis. 
Leyda  v.  Ilerda. 
Leminyana  347. 


—     960 


Lenda,  f r.  Eximimis  de,  Komthur  v.Orta, 

iiJt.  mag.  Templi  124. 
Leo,    supprior    fr     Pred.    de  Urbeve- 

teri  14. 
Leodiensis,    Legiensis    ep.  Theobaldus 

307. 
Leon  V.  Lyon. 
Leonardus    ep.    Albanensis    181.    189. 

191,  192. 
Leonart,    fr.    ord.    Min.     Rom.    prov. 

miu.  30. 
Leonor  v.  Kastilieu  767. 
leprosi  934. 
Lerigi,  KasteU  525. 
Lerato,  Poncius  de,  prep.  Arelat.  708 

bis  710. 
Lerida  v.  Herdensis. 
Liber,    Maiiinus,    notarius  Monacensis 

940. 
Libiano,  Bernardus  de,  baiuhis  Valencie 

248. 
Lichtenstein,  Rudolf  von  346. 
Lydoniensis    electus  fr.  Johannes  Ta- 

lonis  757. 
Lienora  nata  Cai'oli  II.  109.  v.  Elyanor. 
Limoges  542. 
Liningen,  Joffridus  de,  mag.  cirne  im- 

peralis  314. 
Lyon  V.  Lugdunum. 
Livon  Armenie  rex  591,  742,  747. 
Lixboneusis  ep.  102,  103.  105. 
Liurans,  Lop  de,    ord.   Ho.spitalis  744, 

751. 
Lobet,  P.,  esciia  916. 
Lodi  305. 

Lodovensis  ep.  213. 
Loys  V.  s.  Ludovicus,  Ludovicus  X. 
Lombardia,    Lombardei.    Lombardi  17. 

99.   160,   162,  264,  274,   276,   305, 

306,  308,  312,  313,  362,  370,  373, 

374,  376—378.  384.  385,  387.  388, 

389,  393,   395,  421,  426,  429,  431, 

436,  437,   476,  477,  491,  515,  574. 

575,  579,  623,  630,  680,  687,  807, 

Gebelhni    de    620,    inquisidor    dels 

heretges  de  377,  legatus  374,  gentes 

legati  423. 
Lombardie  liga  374. 
Lombardie  leg.  v.  Matheus. 
Lombardus,  Johannes,  miles  742. 
Lomelina  376. 
Lorcha,  Lorca,  Lorc,   castnim  de    36, 

102,    Lorcensis    aixhidiac.   v.  Ray- 

mundi. 
Lauria,    Laurea,    Loria,    Rogerius  de, 

Roger,   almiral    10,  14,  15,  31,  32, 

34,  36,  49,  71,  76,  79,  81,  83,  86, 


88,  99,  102,  107,  117,  122,  131, 
147.  148,  606,  678,  689,  741,  765, 
837,  916,  Rogeronus  de,  fil  R.  de 
112,  Berengar  fil.  Rogerii  691,  743, 
Karles  de  691. 

Losana  264. 

Lospital,    feyt  de,    776,  v.  Hospitalis. 

Lotgerio,  Joh.  fr.  de,  inq,  in  Aragonia 
853. 

Luca,  Lucca,  Lucani,  66,  177,  179, 
180,  270,  277,  300,  302,  326—328, 
417,  511,  512,  514,  515-518,  520, 
521,  523—527,  538,  546,  548,  561, 
565,  567,  573,  574,  607,  620,  622, 
646,  potestas,  cap.,  sindici  (gran  con- 
seyl)  518,  519,  521,  dominus  621, 
622,  exules  376,  566,  569,  Fredi  de 
565  (Manfredus  Noctis),  duo  de 
Opicis  555,  v.  Malapresa. 

Lucencium    contrata,    Lunigiana    300. 

Lucas  Fieschi,  de  Flisco,  (^'escho  de 
FUsco,  s.  Marie  in  via  lata  diac  card. 
173,  181,  184,  242,  501,  579,  597, 
701. 

Lucelemburg,  Lucpenborc,  comitatus 
de,  484,  486,  comes  455,  corona- 
tus  in  regem  Alamannie  764,  v. 
flem'icus  VII,  Valeramus  fr.  Henrici 
273. 
i  LuUi.  Bernardus  213. 

Ludo\icus,  Lugdovicus,  Loys  de  Bauera, 
duc  de  B.,  Romanorum,  rex,  impe- 
rator,  Ludwig  der  Bayer,  351,  355, 
358,   359,  361,  370,  372,  381,  382, 

384—449,    507.    510,   603,    604,  607, 

608,  624,  627,  636,  637,  676.  677,  808, 

814,  837,  regina  429,  432,  Schwieger- 

vat"r  416,  LudovicusdeRoma937 — 941. 

Ludwig,  Herzog  von  Bayem,  der 
Romer  432,  L.  V.  405. 

S.  Ludovicus  Francie  rex,  s.  Loj^s,  104, 
558,  772,  la  sepouture  457. 

Ludovicus  rex  Navarre  (postea  Francie) 
357,  455,  456,  459,  467. 

Ludovicus  X.  Francie  rex  208,  209,  300, 
414,  462,  464,  735,  filia  182. 

Ludoviei  regis  defuncti  filia  211 
V.  Marguerite,  Clemencia. 

Ludovicus,  CaroU  II.  fiUus  9,  20, 
21. 

Lugdunum.  Lucdunum,  Leo,  Lyon  149, 
206,  208,  211,  212,  213,  214,  216, 
219,  220,  224,  356,  407,  786,  Pred. 
domus  207,  archiep.  Beraldus  de 
Goth  card.  20,  196,  197. 

Lugin,  (LuU),  Ramondus  fr.  878,  879, 
V.  Lull. 


961 


Luipoldus  Austrie  dux,  LeopoUo  Do- 
stalrich  372,  374,  406,  nuncii  406, 
410,  413,  416,  420,  814,  819. 

Lulli,  Bernardus,  38\  386,  387,  425, 
427,  430,  431,  504,  506,  proc.  837, 
Guillelmus  civis  Barchin.  13 — 15, 
18.  P.  346. 

Lulli,  Luil,  Lul,  Raimuudus  878,  879, 
899,  900,  901,  902,  v.  Lugin. 

Luna,  Gonyalbus  Ferrandi  de  719,  723. 

Luna,  Johannes  de  500,  501. 

Lune,  Ferrandus  de  559. 

Lunel,  Baronie  503. 

Lupi,  Luppi,  Johannes,  archidiac.  de 
Guorga  in  eccl.  Jaccensi  206,  207, 
212,  214,  217,  218,  222,  322,  354, 
360,  903. 

Lupi,  Michael  de  Mendia  684. 

Luppeti,  G.  107. 

Luque,  Eemiro  Pere?  de,  fr.  745. 

Luxemburger  Haus  388. 


M.acarii,  Johannes  maresc.  pape  fam. 
et  proc.  J.  11.  11. 

Macerata,  Berardus  plebanus  de  528. 

Mach  .  .  .  i  Nicolau  521. 

Machtild  Fiirstin  v.  Achaya  491. 

Macina  v.  Messina. 

Madeburgensis  marchionatus  393, 
Magdebui-g  400. 

Madonna  la  nova  in  Sicilia  168. 

Magalonensis  ep.  467. 

Maganeria  (castrum)  649. 

Maguntinus,  Maglon^a,  Mainz,  archiep. 
241,  355,  383. 

Mailand  v.  Mediolanum. 

Maior,  Bernardus  Maioris  scriptor  915, 
916. 

Mallorca,  Maiorica,  ce,  insula  et  Maio- 
Uca  civitas  7,  26,  42,  157,  486,  796, 
917. 

Maioricaram  reges  631,  v.  Jacobus, 
Sancius,  nuncii  443,  regnum41,  418, 
716,  ep.  84  fr.  Guido  384,  428,  795, 
796,  820,  can.  v.  Matzarensis  ep. 

Maioricis  detentus  fr.  Minor  795,  796, 
(Fusterii). 

Maioricensis  v.  Burgimdi. 

Malapresa  de  Lucha,  Rolando,  Orlandus 
de  274,  521. 

Malaspini,  Malespine,  300,  376,  513, 
519,  520,  523,  526,  561,  627,  Azo 
rector  terre  Sassari  934,  Azo  et 
Johannes  fr.  639,  Johannes  (Sassari) 
934,  Conradus,  Curradino  (de  Villa 
francha)  515,   524,   Conradus,   Mor- 

F  i  n  k  e  ,  Acta  Aragonensia. 


roellus,  Franceschinus  condam  Mo- 
roeUi  524,  525. 
Maleta,  Joh.  fU.  com.  camerlengi  99. 
Malfitanum  v.  Amalfitanum. 
Mallon,  Coraldus,    Conradus  630,    Ge- 

saudter  aus  Genua.  * 

Malta  47. 

Malaucene  265,  271,  771,  773. 
Mamilla,  can.  de  513. 
Mandeburch,  marquesat  de  (Magdeburg) 

400. 
Mandegoth  G.  de,  notari  del  papa  12, 

13  (v.  Guilelmus  de  M.  card). 
Mandello,  Paganus  de  374. 
Manfredus  rex  25,  Manfredom,  Maffre, 
Matfregus   v.  Fredericus    fil.    Man- 
fredi. 
Manfridus,    fUius  Friderici    regis    Tri- 

nacrie  ti89. 
Maniasenssis  mon    701. 
Manresa,  Pere  de  871. 
Mansus  Dei,  domus  Tempii  138. 
Manso,  Ber.  de  63,  64. 
Mantua  305,    370,    374,    651  ep.    645 

V.  Bonacolsis,  v.  Passerinus. 
Mapheus  v.  Vicecomitibus. 
Mar  Major  (Schwarze  Meer)  687. 
Marcabo,  Marcamo,  castrum  653,  654, 

655,  656,  657. 
Mar(,:ano  Thomas,  coraes  Squilagii  410. 
Marchia  389,  Marcha    v.    Anconitana, 
Trivisina. 

marchio  pape  nepos  66,  86,  389. 
marchiones  de  ligua  646. 
Marchionis  pratum  650,  651. 
Marci,    Marchi,    March,  P.    152,  341, 
556,  557,  562,  836,   859,  915,  916. 
s.  Marciali,  castrum  de911. 
Marciaua,  Borgarucius  comes  de  555. 
s.  Marco  71. 

Marcur,  lo  senyor  de,  baro  163. 
Marello,    Garsias   portarius  218,    219, 

220. 
Marguerite  de  Bourgogne,  uxor  Ludo- 

vici  X.  regis  Navarre  357. 
Margarethe  v.   Daenemarck,   fyUa  del 

rey  de  Dacia  405. 
Margaretha,      Alemanie,     Romanorimi 
regina    268,    273,    278,     283    uxor 
Henrici  Vll. 
Margarita    uxor  Ludovici  Bavari   939 

V.  Ludovicus. 
Mariesfeld,  Wilhelm,    card.   155,   160, 

162. 
Mari,   de  MassiUa,    Augerius    de   237, 
fam.  pape,  miles  Sicilie  regis  ac  cap. 
Janue  637. 

61 


—     962     — 


Maria,    regina    Castelle,    71,    72,    91, 

104,  127,  257,  702,  fiUa  91. 
Maria,  'uxor  Jacobi  II.  757. 
Maria  v.  Luxemburg,  filia  del  emperador 

409,  486,  illa  de  Boemia  488,   uxor 

Caroli  lY.  de  Francia  480,  481,  483 

bis  485. 
Maria,    regina   Sicilie,  uior   Caroli  II, 

75,  91  et  liberi  112. 
Maria  nata  CaroU  II.    109,   144,  145, 

157. 
Maria  iufantissa,  filia  J.  II.  278,  455, 

499,  908. 
Maria  de  Valoys  481. 
Mariglon,  Mario  242. 
Marigny,Enguerrannus266, 358  v.Gerra. 
Marimundo,  Romeus  de,  cons.  Barchinon. 

vic.86,  Dalmacius  deM.,  can.  Barchin. 

911. 
Marini    P.   118,    Orlandus    iimsperitus 

527,  557  (nicht  Martini)  561. 
Mai-itime    maiina  66,    304,   castra  71. 
Marocco,  Marrochs  755,  rey  12,   765, 

773,  7  76. 
Marrochitanus  ep.  Petrus  755. 
Marsela,  card.  v.  Guilelmus  de  Ferrariis. 
Marcilia,    Marsilia,    MarxiUa,     MassUia 

86.    500,  593.   695,  799,  878  prep. 

camerarius  Neapoleonis  180. 
MarciUi.    MarsiU,    MarsiUi,    P.  fr.  ord. 

Pred.  771,  773,  779,  884,  888,  889, 

890,  899. 
Marsilius  (von  Padua)  447.  448. 
Martini.  Forhmius,  miles  518  bis  526, 

771—773,  884. 
Martini    (Martiniv)  .Laurentius,    rector 

de  Corberia  763,  787,  922. 
Martinus  papa  lY.  45,  833. 
Marstetten,  Berthold  von.  Generalvikar 

in  ItaUen  384,  888. 
Martorevl,  Amau  de,  jutge  de  la  cort 

230.  " 
MascareUi,  Jac.  mercator  Barchin.  742. 
Massit,  Bertrandus  de  (und  zwei  andere) 

Forcaiquerii    et    Pedemontis    senes- 

caUus  690. 
Masticonensis  civitas  (Macon)  356  ep. 

447. 
Materono,  PhiUppus  de,  miles  885. 
Matheus    de    Aquasparta,    fr.    tit.    s. 

Laurencii    in    Damaso    presb.    card. 

11.    ep.  Portuensis    leg.  Tuscie    etc. 

43,  50,  52,  59,  85,  96. 
Matheus   Rubeus,    Matteo  Rosso,  Ros, 

M.  Ursi,  Orsini,  s.  Marie  in  porticu 

diac.  card.  11,    14,    17,   18,  38,  43, 

49,  50,  52,  59,  63,   64,  66,  67,  68, 


70,  72,  73,  74,  75,  96,  101.  102, 
103,  105,  116,  117,  130,  152,  158 
bis  160,  164,  166,  170,  173.  175, 
176,  178,  181,  182,  186,  187,  189 
bis  193,  198,  355. 

Matmontaguta,  GuileUnus  de  47. 

Matzarensis  episcopatus  161  Fulco, 
Macerensis  ep.,  Catalanus.  dec. 
Legionensis  161,  ep.  725. 

Mauricio,  Bem.  de  s.,  leg.  d.,  Autisio- 
dorensis  precentor  213. 

Maurbach,  Gotfridus  prior  ValUs  om- 
nium  sanctorum  in  381,  383,  420, 
937—939. 

Mazqueffa,  fr.  R.  de,  prior  fr.  Pred. 
Valencie  725. 

Mediolanum,  Mediolanenses,  Milan,  Mai- 
land,  276,  305,  306,  308,  312,  330, 
373,  374.  376,  377,  384,  387,  389, 
396,  408,  426,  429,  432,  433,  476, 
507,  620,  630,  ai-chiep.  377.  645, 
vicarius  v.  Bonsignoribus,  domini  v. 
Vicecomitibus. 

Mediolano,  Isachi  de,  fiUus  Oterolus  (?) 
374. 

Medis  (Miedis),  fi'.  Raymundus  de, 
custos  fr.  Min.  Valent.  757. 

Meyans.  de  28. 

Meidensis  v.  Trebis  649. 

Meldula  274. 

Melendunum,  Melondimimi,  locus  de 
466,  469, 

MeUines,  drap  de  363. 

MelUtensis  abbas  70. 

Menabef,  FeUp  de,  de  Xipre,  Templer 
752. 

s.  Menat  512. 

Mendia,  Michael  Petri  131. 

Mercedarier,  Orden  d.  113,  243. 

Mercurio,  Beraldus  de,  ep.  Altisiodoreusis 
455. 

MerescalU,  Thomas,  comes  499. 

Merode.  Wernerus,  Schiejrvaerch  (?) 
de,  dom.  de  Hej-mersbach  et  de 
"^Alih-e  243,  Wernerus  prep.  s.  Georgii 
Coloniensis  243. 

S.  Merri.  Pfarrer  490. 

Meni  v.  Tui'ri. 

Messina,  Me^ina.  Messana  18,  19.  34, 
49,  67,  73,  113,  114,  148,  168,  291, 
294,  329,  336,  387,  564,  689,  695, 
699,  702,  703,  705,  718,  725,  737, 
743,  898,  prohomens  de  671,  fr.  Pred. 
et  clerici  740,  maritima  s.  Salvatoris 
de  lingua  Fari  740. 

Messana,  Reginus  de,  capeU.  891. 

Mettis,  Peraltus  de,  Pemsinus  454. 


—     963     — 


Messeger,  P.  920. 

MicaeDis,  Romeonim  imperator  261. 

midrasses  870. 

Miquel  Paleologo  Comneno  681. 

Mija.  P.  de  759. 

Milacium  73,  76,   r25. 

Miliciaram  dom.  v.  Gayetauus. 

Milan,  Milla  v.  Mediolanum. 

Mimatensis,   episcopus  447,   479,   480, 

482,  487,  prep.  v.  MirabeUo. 
Miniate,  Bertoldus  de  554. 
Minorisa,     Raymundus    de,      vicecan- 

cellarius  15,  91. 
MinoiTim    fr.  gen.  minister  438,  447, 

676,  fratres  348,  410.  438,  439,  447, 

502,  669,  671—673. 
Mirabello,  Hugo  de,  prep.  Mimatensis 

824. 
Miralmomonin  Bujahie  Zachaiie,  fiU  de 

almir  Abhalabbez  900. 
Miramonte,  Joh.  Bernardi  de.  porterius 

265. 
Missinensis  marchio,  Fredericus,  comes 

Saxonie  palatinus  233,  234. 
Mite.  Thebaldus  de  688  v.  Cepoy. 
Mochola,  Johan  167. 
Modoecia.    obsidio    384,    387,   Monza, 

Moncia. 
Moguls,  rey  dels  et  Levantis  743. 
Molay  Jac.    de,  mag.  Templi  26,  115, 

116,  122. 
MoUeto.    G.    de,    dec.    eccl.  Valentine 

138,  142,  143.  144. 
Molhs  pons  v.  Roma. 
Moltonum,  castj-um  Yenetorum  552. 
Monachus  casti-um  630.  Monaci  c.  85. 
Monacum    (lliinchen)    939,    Monacho, 

Conradus  prior  in,  ord.  Heremitarum 

s.  Aug.  420.  937. 
Monello.  P.   de,   Mimi-Us,    \-icecanceU. 

iudex  ciu-ie  138,  142,  143,  144,  848, 

P.  de  922,  Berengar  de  922. 
Mondragon,  de,  passat  lo  Rose  768. 
Monchada,    Munchada.    Elisende   uxor 

J.  II.  799,    Gasto    de   M.    bisbe  de 

Oscha  804,  805,  810,  Not  de  M.  232, 

P.    de    M.    bisbe    de    Saragoga    de 

Sicilia  804,  G.  R.  de  Monchada  64. 
monete  magister  843. 
Monge,  Jacme,  jutge  de  la  cort  915. 
Mons  imperialis  328. 
Monsorius,  Bernardus  560. 
Montalban  138. 
Montanee  de  Pratris  841. 
Montanerius   nuncius   iudicis    Arboree 

593,  594. 
Montblanc  922. 


Monte.  Dimifrancischus  de,  de  Ursinis, 

senator  325. 
Monteacuto,  Petras  de  195. 
Moute    alacri.  Bernardus  de  100.  105, 

109,  122,  144. 
Montechateno,  Guilellmus  de,  dom.  de 

Fraga  198,  (Monchada,  Montecathino) 

Otto    de,    483,   484,  486,  487,  575, 

Raymundus  Guilelmi   de  743,  WU- 

helm  Elekt  v.  Urgel  28. 
Montecatini,  Schlacht  bei,  552.  574. 
Montefeltre,      Friedrich.      Graf     von, 

491,  523. 
Montegranato.  Fr.  G.  de,  in  Aruernya 

ord.   Pred.    ep.  s.  Juste  in  Sardinea 

571. 
Monte  imperiaU,   Manfredus  de   Scor- 

cialupis  condam  Bernardini  554. 
Montmelon.  Montemolone,  Monmoione, 

P,  de,  mercator  Barchin.    841.  342, 

732,   788,   874-876,  Trinacrie  por- 

tulanus  671. 
Monte   OUvo,    Symon    de,    cap.  castri 

Gerbarum  743. 
Montepavone,    (Mompahon)   Bernai-dus 

de,  9, 10,  20,  841  (nicht  Berengarius). 
Monteorgiali,  Gaddeus  comes  de  514. 
Montesa  926. 
Montfort,  Manfredus   de  415,  '^^'Uhel- 

mus  432. 
MontiUis,  Carpentoratensis  d.  750. 
Montis  aiagonum.  abbas Ravmundus805, 

924. 
Montis  ferrati,  marchionatus  680,  690, 

Johann    Markgr.    680,     Theodoricus 

261,    403,    Grecus,    filius   Tolande, 

eius  fiUa  312,  330,  403. 
Montis  regalis   eccl.   739.   914,  archa- 

bisbe  804,  Amaldus  310. 
Montis  serati,  Montserrat  195,  prioratus 

220.  Bernardus  prior  298. 
Montissoni,  castrum  908,  918,  ecclesia 

s.  Marie  918,  eccl.  s.  Stephani  918. 
Montoliu,  Arnau  792. 
MontpeUier,     Monspessulanus,     Mont- 

pusler,  Muutp.  36.  76,  91,  133,  136, 

138,   152.   162,  163,  198,  221,  2.30, 

248,  346,  397,  398.  453,  454.  466, 

467,   470,  480,  487,  512,  537,  564, 

639,    746,   760,  766,  767,  782,  857, 

873,  874,  879,  societates  de  196,  277. 
Montis  pessulani  baronia  469,  498,  786. 
Montepessulano,  Ermengaudus  de,  mag. 

phisicus,  885,  v.  Blasii. 
Mon^a  384,  v.  Modoecia. 
Mooya,  Bernat  de  915. 
Morela  269,  archipresb.  v.  Beylcayh 
61* 


—     964     — 


Mornay.  Stephanus  de,  clericus  484. 
Moros  Dafrica  12,  Despanya  774,  775, 

795. 
Morea'460,  706. 
Miihldorf.  Schlacht  bei  388. 
Muhamedaner  751,  771. 
Muleti.   Leo,  offic.   Roberti  regis  734, 

736. 
Munchada  v.  Monchada. 
Munels.  P.  de.  v.  Monello. 
Munsuli,  fr.  Dalmau  824. 
Muntaguda.  G.  na,  132  C.  de  na  908. 
Muntanarius  v.  Montanerius. 
Muntpesler  v.  Montpellier. 
Murcie  regniun  31.  62.  72.  95,  96.  103. 

104,  126,  127,  160,  procurator  147, 

fr.  Pred.  et  Min.  157. 
Murconum  (?)  267. 
Muriveteris.    archidiac.    G.    de    Alba- 

lato  96. 
Muto,  mare  de  688. 
Mutine,  dom.  v.  Azzo. 


Naguaria,  Mateu  de  Genoa  747. 

Namfos  v.  Alfonsus. 

Napolion,  Sohn  J.  II.,  725. 

Narbona.  Nerbone,  Narbonenses,  120, 
121,  124,  125,  454,  742,  760,  841, 
Amalricus  ^icecomes  de  136,  137, 
140,  419,  ecclesia  508,  archabisbe 
90,  162,  507,  588,  589,  590.  Guido 
840,  societates  de  277. 

Nar^es,  Naraman,  avocat  d'Espital  830. 

Naragona  529. 

Navalles,  locus  de  936. 

Navarra.  Navarrenses  211.  456.  464. 
467,  468,  560,  tit.  rex468,  rey  de  290. 

Neapoleo  Ursinus,  Napoleon  Orsini, 
Napuleonus,  .,amicus-'  (leg.  LnMarchia 
Anconitana  86),  96. 100, 104. 130, 155, 
159,  173,  174,  181—183,  187,  189, 
192,  200,  201,  210,  212,  213,  215, 
216,  217,  219,  221,  227,  230,  231, 
289,  359.  361,  380,  381.  383,  394, 
397,  398.  400.  402—405,  416,  418, 
420,  424.  425,  427,  434.  438,  488. 
504—506,  508,  510,  517.  576,  578, 
589,  590.  592-597,  599.  601-603, 
605—615.  617,  618.  620.  622—626. 
628,  629,  632,  634.  639,  640,  672. 
domus,  674,  6i5,  6<9,  739.  752, 
786,  789,  795,  799,  805,  806,  812, 
813,  816,  818,  820,  824,  826,  827, 
829,  873,  882,  936. 

Nazareth  (Xazarenum)  b.  Maria  de,  747. 

NeapoUs,    Napols,    Napol   30,  50,  52, 


53,  55.  56,  71,  81,  84,  86,  87,  92, 

101,  113,  144,   164,   199,  274,  296, 
298,  301,  308,   357,  421,  426,  431, 

575,  576,  691,   705,   713,  715,  717, 

719,  724,  725,   743,  834,  931.  932, 

Haus  der  Spinula  574.     Graf  Camer- 

lench  145. 
NeapoHtanus  card.    763    v.  Landulfus. 
Nemausus  51,  52. 
Neocastrensis  ep.  (Nica.stro).  Tancredus 

69,  700,  701. 
Neopatrensis,    444,    488.  506   archiep. 

V.  ApiUa  Ferrarius. 
Nerius,  Nerus  comes  (Donoratico)  579, 

603.  640. 
Nescarrer  v.  Esquenerii. 
Nicia  (Nizza)  492. 

NichoHnus,  coffnomento  cardinaUs  630. 
Nicholaus  Ill.^^papa  663.  830. 
Nicolaus  IV.,  papa    1,    2,  3,  6,  8,  11, 

12,  13,  91. 
NicolausBoccasini  card.  60,241,  v.Bene- 

dictus  XI. 
Nicolaus  V.,    Petms  de  Coruaria  438, 

439,  441,  442,  448,  449. 
Nicolaus  de  Freauville   tit.   s.  Eusebii 

presb.  card.  206,  464,  903. 
Nicolaus    de  Nouancours  card.    tit.  s. 

Laurentii   in   Damaso  presb.  20. 
Nicolaus     de    Prato,     ep.    Hostiensis, 

Ostiensis  card.    155,  160,  162.  177, 

181,  182,  184,  200,  204.  221,  231, 

277.  278,  280.  294,  357,  518,  519, 

529,  536,  538,  545-547,  550,  551, 

632,  768,  896,  903. 
Nicosia  746,  757. 
Nigrono.  Manuelis  de.  370. 
Nigriimpontem,  apud  688. 
Nimocium  123. 
Nisila  760. 
Nivemensis     comes.    primogen.     com. 

Flandrie  324,  482. 
Nivers.  bisbe  de,  489. 
Nocte,  Manfredus  de,  de  Maiohca,  ori- 

undus  Lucanus  556,  557,   558,  562, 

567,  568. 
Nogai'e^,   Nogareto,  G.  de.    cavaUer  et 

savi  en  dret  163,  459.  463,  464.  _ 
Nogaria,  Berengarius  de.  can.Barchin.85. 
Nogera  (SiciUa)  113. 
Noto,  val  de  74,  Noti  vaUis  236. 
Novara  305,  extrinseci  376,  ep.  645. 
Novavilla  v.  VUIanova. 
Nusiaco  (so  liier  v.  Auxiaco)  Reginal- 

dus  de.  vic.  Biterrensis  131. 


—     965 


Obertis,  J.  de,  118. 

Occursius,  martir  ord.  Min.  754. 

Oddo  ord.  Min.  martir  754. 

Oesterreich  v.  Austria. 

Oliba,  A.  fr.  ord.  Min.  823,  890. 

Olivaria,    Geraldus    de,  civis  Barchin. 

658,  755. 
OHvarii,  P.  de  502. 
OUveriis,  Petrus  de  879. 
Oliveriis,  P.  fr.,    prior  Cervarum  857. 
OUers,  castrum  872. 
OUomarii,   Oulomarii,  GuiUelmus  cons. 
284,  286,  420,  423,  424,  489,  508, 
590.    594,    640,    787—790.      Ray- 
mundus  can.  Barchin.  17,    18,   lOO. 
Olzina,  Jacobus  f  r.  de,  Maioricensis  925. 
Organus,   Raynerius   de  Calabria   555. 
Oria  V.  Aurea. 
Oristano  572,  576. 
Oriando,  Rotlandi  caput  de  57,  .59,  86, 

102,  108. 
Orsini  v.  Neapoleon  Ursini. 
Oria,  mon.  de,  Cist.  ord.  764,  908. 
Orta  V.  Lenda. 
Oi-ticii,    Romeus,    miu.    fr.  Min.   669, 

885,  895,  901,  928, 
Orvieto  v.  Urbs  vetus. 
Osa,  Osia,  Usia,  Dosa,  de  832,  Arnau 
nepos,  consU.  regis  J.  11.  vice  comes 
de  Caramavn  213,    381,    805,    806, 
813,  832. 
Osca,  Huesca  27,  118.  255,  256,  810, 
845,  863,  890,  910,  eglcsia  792,  805. 
ep.   421,   440,  737.    Gaston  canceU. 
421.  838,  Martinus  845. 
Osma  (?j  922. 

OsoU  V.  HucsoU  (KasteU)  524. 
Ospital  V.  Hospitalarii. 
Ordelaffis,  Scarpeta  de  272. 
Ossimus  Armenie  rex  344,  742. 
Ostia,  Hostia  49,  52,  92   ep.  632.  v. 

Nicolaus  de  Prato. 
Otranto,  Otrento,  Idronto,  742,  archa- 

bisbe  38,  41,  43,  Hydrontmus. 
Otto  dux  Bavarie,  comes  Reni  Palatini 

234—237. 
Otto  dux  Carinthie  736. 
Ozimiani,  castrum  comunis  Pavie  690. 


Pacerinus  v.  Passarinus. 

Padua  242.  studium  in  241,  242,  ep  645, 

649,     ep.   Ildebrandinus  444  —  446, 

Paduani  649. 
Padus  643.    644,  646-648,  650,  651, 

653,  654. 
Payteiis  v.  Poitiers. 


Palacio,  P.  de  59. 

Palacini  G.,  scriptor,  merinus  Cesarau- 

gustanus  908,  909. 
Palermo  v.  Panormus. 
PaUcio,  Damianus  de,  consil.  311,  414 

739. 
Pallarensis,  comes,  R.  Rogerii  10. 
Pahide,  Petrus  de,  ord.  Pred.  903. 
Pamplona  (cap.  gen.   ord,  Pred.)  903. 

904. 
Pandonus,  Franciscus  mUes  52,  267. 
PanicaU,  Accursius  de  269,  273. 
Panissars,  colles  de  30,  346. 
Panormus,  Palermo,  Palerm  4,  7,  18, 
34,  99,   433,    575,    715,    738,   933, 
arcliiep.     310,     733.    Bartholomeus 
archiep.  702. 
PantaUaria  insula  47. 
Papia,  306,  312.  Papienses  306,  terra 

308. 
Passarinus  de  Mantua  370,   385,  387, 

423,  431,  633. 
Parma  305,  329.   districtus  429,  Par- 
nienses  329.  ep.   Papianus  vicecanc. 
171,  173,  174. 
Paris  124,    149,  413,  416—448,  451. 
eccl.  446—448,  ep.  446,  447.  decan. 
canceU.  v.  Nic.  de  Nonancours. 
Parisiensius  universitus  153,  446,  447. 
Parisius  208,  211,  212,  266,  324,  460, 
461,  465-469,  478,  480—484,  487, 
488,  490,  498,  500,   505,  506,  794. 
Parisa,  Parisi  Janucius  de  244—246. 
Passan.  comes.  Ritxardus  310. 
Passau  (Patayiensis    d.    381),  Bischof 

Albert  v.  Osterreich  231. 
Passis,  Pazzinus  de  521,  527. 
Pastorels,  factum  dels  934. 
Paterno  71. 
Pavia,  PhiUpponus  (de  Langusco)  comes 

de  690.  V.  Papia. 
Pavo,    Berengarius  de,    procurator   in 
Rom.  cui-ia,  can.  in  Gerona  65,  can. 
Valentinus  69,  72. 
Paxin,  Felippo  de,  Saona  575. 
Pedemoncium  loca,  265,  305,  313,  808. 
PediUaniun  454. 

Pelegri,     Peregrini,    Bernardus,    prior 
prov.  Pred.  156,  158,  162-  164, 177, 
179,  181.  183,  186,  343,  823.  841. 
Pelegri,  Gerat,  de  Montpesler  133. 
Pelegrinus,   Peregrinus,  ord.  Pred.  de 
Messana     ambax.     Friderici       300, 
701—704,  725. 
Pellagrua  v.  Amaldus. 
Peniscola  35. 
Pennaforte,  fr.  Ramiimdus  de 902— 904. 


—     966    — 


Pennafracta,  Petriis  de,  lapicida  Uerd. 

906,  907. 
Penzaaro,  Chicus  de  503,  504. 
Peralta,  Ramon  de  432,  433. 
Peregrini  v.  Pelegri. 
Pergamum  v.  Bergamum. 
Perosa,  Gerart  de  la,  Templer  752. 
Perot^us  Pisanus  56.  ' 

Perpinianum,  Perpignan.   Perpinya  30, 

125.   332,   407,   418.   457,    fr.   Min. 

guardianus    748,  749  conventus  888 

V.  Talonis. 
Peregrini  castiTun  56. 
Perrotus,  Peratus,  cursor  650,  652. 
Persia  756. 
Perusium,  Perugia,  Perusa,  14,  26,  74, 

164,    169,  170,  173,  174,  175,  177, 

182—184,  186,  188,  194,  195,  198, 

199.  436,  561,  684,  873,  Perusins 
178.  cap.  atque  Gelfi  676,  duo  ex 
maioribus  555,  casa  dels  Menors  179, 
Preycadors  173. 

Perussi,  Bankhaus  145. 

Petiers  v.  Poitiers. 

Petragoricum  500. 

Petragoris ,    Boso    de ,     pape    mares- 

calcus  213. 
Petri.  Alf  onsus,  maior  alcaldus  regis  de 

Tunis  758. 
Petri,  Jacobus  frater  Jayme    II.    913. 
Petro,  Abnanda  de,  367,  v.  Sapera. 
Petrus  de  Aquila,  Elekt  von  Valva  tit. 

s.  Cnacis  presb.  card.  20. 
Petrus  de  Areblavo,  tit.  s.Susannepresb. 

card.  488,  590,  614. 
Petras    (de    Capella)    ep.   Prenestinus 

542.  545,  550,  795. 
Petrus  Columpa  Colonna,  Peter  15—18, 

200,  210,  212,  215,  289,  356,  357, 
359—361,  395,  397,  400,  590,  795, 
882. 

Petras  Hispanus.  ep.  Sabin-ensis  72,  130, 

160,  164,  181,  187.  189,   191,  192, 

194,  198,  513,  679,  873. 
Petras  (Textoris)  vicecancellarius  et  s. 

Stephani  in  Monte  Celio  presb.  card. 

726,  730,  733,  736. 
Petras  Valerianus  Duragiierra  s.  Marie 

nove  diac.  c.  52,  59,  700. 
Petrus  card.   quondam  archiep.   Vien- 

nensis  92. 
Petrus  III.  Pedro  rex  Aragonum   22, 

23,  31.  49,  233,  297,  469,  470,  728, 

734,  765,  769,  872,  905—907. 
Petrus,  Pedro,  infans  fil.  J.  II.,  comes 

Eippacurtie,  Ampuriarum  428,  440, 

490,  501,  5C2,   788,  796,  801,  802, 


804.806,  807,812—818,  831-836, 
937. 

Petras,  Pedro  Castelle  infans  204,  273. 
278,  499,  806.  8  v.  Petrus. 

Petras  fil.  Caroli  II.  553. 

Petras  primogenitus  regis  Frederici  310, 
316,  317,  323,  339,  rex  737. 

Petras  cursor  455. 

Petras  martir  ord.  ]^lin.  754. 

Philemon  696. 

Phihppus  (III.)  olim  Francie  rex  12, 
23.  25. 

Philippus  IV.  Francie  rex,  der  Schone, 
3,  7,  11.  ]3,  21,  27,  30,  40-4.3, 
68,  75,  83,  87,  103,  104,  119,  120, 
123,  125,  13.5,  136—139,  142,  143. 
149,  154,  160,  162,  163,  176,  177, 
240,  258,  263,  265,  266,  288—292, 
300,  315,  324.  325,  347,  358, 
450—455,  458—464,  486,  512,  542, 
660,  695,  748.  885,  filii  292,  455, 
nuncii  87,  90, 123, 187,  officiales  848, 

Philippus  V.  Francie  rex,  comes  Pic- 
tavensis  206-211,  217.  221,  titulus 
eius  208,  de  Francia  211,  regens 
regnum  216.  220.  223,459,465—469, 
471—482,  .501,  509,  727,  filia  482, 
836,  ambaxiatores  476. 

PhiHppus  VI.  rex  Francie  444,  449, 
509. 

Philippus  de  Valoys,  Valesio,  f  il.  Caroli 
(posteaPh.  VI)  477,  481,  485.  487, 
497    503    505. 

Philippus  infans  Castelle  702,  703,  866. 

Phihppus  princeps  Tarentinus,  fil.  Ca- 
roH  II.  59,  118,  131.288,304.457, 
459,  460,  463,  502,  552,  553.  704. 
705,  708,  735,  Blanca  filia  815. 

Philippus  de  Maioricis,  Maioricarum 
regis  fr.,  monsenvor  en  Felj^p  221, 
229,  341,  419,  717,  725,  787,  788, 
793,  794,  816,  834. 

Picardia,  Addenetus  de  455. 

Pictave,  Poitiers,  Petiers,  Peyteus  149, 
456,  457,  505,  761. 

Pictavensis  comitatus  505. 

Pictavensis,  Pictavinus  comes  v.  Phi- 
lippus  V. 

Pictavis,  Adamarius  de  210. 

Pietro  a  Grado  551. 

Pinellus,  Corsus  385. 

Pilot,  spiritus  immundus  910. 

Pipi,  Johan  146,  199. 

Pisa,  Pise,  Piza,  Pissa,  Pisani,  Pisans 
66,  110—112,  130—132,  139,  174 
179,  180,  277,  300,  304,  312,  313, 
320,  328,  331,   336,  339,  384,  385, 


—     967     — 


388-391.  394.  395.  397,  398,  402 
bis  405,  407-409,  422,  424,433,435, 
469,  491,  492,  512-  519,  521—529, 
532,  534,  538,  540,  542  —  554, 
5G1  — 566,  568,  573,  574,  576, 
n78_580,  585,  590—595,  600.  605, 
607—627,  631.  632,  635,  637—640, 
677,  713.  827,  934,  935,  embaxadors, 
sindici  523,  537.  545.  546,  578,  586, 
595.  596,  599-601,  604—606,  609, 
612-615,  617—619,  632,  638,  640, 
713,  stolium  606,  619,  635,  socie- 
tates  635,  Ancianen  546,  officiales 
550,  domine  de  573,  rebelles  565, 
exulum  universitas  80,  ]-eligioses  595, 
consols  dels  Catalans  112,  consol  de 
Pisa  2,  Campo  santo  553,  comitatus 
546,  maritima  66. 

Pisanus  archiep.  Simon  Saltarello  ord. 
Pred.  632. 

Pisciculns  Theutonicus  Johannes,  ma- 
gister  234-236. 

Pisa  V.  Albizus. 

Pisis.  Piza,  Jacobis  de,  (Gaetani)  mil. 
Bonifacii  Vlll.  fam.  26,  110,  111, 
131,  179,  180,  184,  187. 

Pistova  28,  113,  195,  199,  435,  436, 
512,  561,  621,  obsidio  511,  512. 

Pistorio,  Junta  de,  consocius  et  secre- 
tarius  Castrucchios  622. 

Pistorium  v.  Regalibus. 

Pla,  Jacme  de?  692,  694. 

PJacentia,  Piasen^a  288,  289,  305,  387. 

Placentia,  Ottobonus  de  52,  55. 

PJahipa.  Plesian,  Guillelm  de  (Plaisians) 
163,  464. 

Plano,  mag.  Guill.  de  572,  576. 

Plazfa,  villa  de  71. 

Plovacensis  episcopatus  805. 

Pliimbiniun  618,    Plonbiua    terra  513. 

Plutarcus  932. 

Podius  Bonici,  Mons  imperiaHs  328, 
331. 

Podio  certoso,  B.  fr.  de,  inq.  859. 

Podio   cuerio,  P.  de  cap.  infantis  805. 

Podio  cerritano,  Simon  de,  fr.  ord.  Min. 
901    902. 

Podis  '(Puig),  Johannes  de  846,  847. 

Podio,  b.  Marie  de  114. 

Podio  \iridi,  P.  de  77. 

Poitiers  v.  Pictave. 

Polenta,  Bernardinus  de  657,  Lambertus 
655. 

Pompiano,  R.  de,  vic,  Rossilionis  840. 

Ponte,  B.  de,  vic.  Ilerdensis  919. 

Ponte  Lagoscuro  bei  Ferrara  643. 

Ponteves,  Isnardus  de,(undzwei  andere) 


Forcalquerii    et   Pedemontis    senes- 

callus  690. 
Pontibus,  Geraldus  de  77. 
Pontoy  324. 
Pontonibus,  Dalmacius  de,  vicecanceU. . 

472,  673,  786,  787,  790. 
Ponts,  R.  de  365. 

Pontigniacum  mon.  Cistersii  483,  484. 
Popia,  fr.  Bertran  de  la  752. 
Porcello,  Porcell  (Portell?),  Petrus  de 

431,  805. 
Port  Fangos  590. 
Poi-tal,  Johannes  de,  Kanzler  Karls  v. 

Valois  479,  480,  487. 
Portuensis  v.  Matheus. 
Portugalh  regnum  148.     v.  Dionysius, 

Elisabeth. 
Portugalensis  ep.  102. 
Portusnaone  v.  Friedrich  d.  Sch. 
Postremo  (castram)  579. 
PozoHs,  Ermengaudus  de,  can.  s.  Ruphii 

470. 
Prager  Domherr  406, 
Pratis,  locus  de  908. 
Prato,  V.  Nicolaus  de,  Hostiensis. 
Prehicadors,  maestre  de  la  orden  779. 

cap.  geu.  243. 
Prenestina  civitas  161. 
Prenestinus  ep.  v.  Petrus  de  Capella. 
Probohomme.  Probohomne,  Johannes  de, 

notar.  Cesaraugust.  908,    909,    928, 

929. 
Procida  (Prochida),  Johannes  de,  Ara- 

gonie  et  Sicihe  cancellarius  10,  14, 

27,  29,  234,  236. 
Procida,    Proxida,  Thomasius  de,  mil. 

cons.  18,  19,  244,457,  931. 
Provincia.  Provensa,  Proen^a  40,  43, 

77,  78,  98,  127,  172,205,251,356, 

357,  401,   423,  435,  457,  642,  680, 

690-692,  701,  702,  710,  713,  717, 

888 
Pro\incia,  Proencja,  senescallus  76,  131, 

145,   290,  291,  324,  356,  679,  680. 

Ricardus   de    Gambatesa   288,    290, 

gabelle  82,  milites  de  419.  v.  Avelini, 
Provinciales,  Proenvais  127,  742. 
Provinciales  cardinales  210. 
Puc,  Pug,  Jacme  de  145,  199. 
Puig,  Berengar  des  847. 
PulcroVisu,Berengarde,sacnstaVicensis 

14,  Gerardus  de  20. 
Puteo  B.  de,  pictor  Barch.  907. 
Puxino.    locus  de,    monasterium  461 

bis  464. 


968    — 


Quadraques  castrura  833. 
Quaterdmi  (?)  castnim  330. 
Quastel  bisbal,  G.  de,  fr.  745. 
Queralto,  G.  de,  civis  et  mercator  Barchin. 

741. 
Queralto,  Poncius  de  77. 
Quinto,  Nicolaus  de  261. 


R.  V.  Apilia. 

Eada  427. 

Rafburch  v.  Eavensburg. 

Eagona  (Aragonia)  551,  Eagonesi  517. 

Eagusa  74. 

Raymundi,  G.  Lorcensis  archidiac.  96. 

Ravmundus  s.  Potentiane  presb.  card. 

360. 
Raimundus  de  Goto  s.  Marie  nove  diac. 

card.  532—535,  538,  540,  543,  654, 

766,  768. 
Eaimundus  Berenguer  enfant  fil.  J.  11. 

825. 
Eaimundus  Berengarii  fil.  Caroli  II.  9, 

20,  21,  164,  188. 
Eamon,  capela  del  papa  2,  7. 
Eamona,  dona  917. 
Eandaccium  civitas  74. 
Eandulf  cardinal  v.  Landulfus  62. 
EapoUanus  ep.  298. 
Eata,  marischalchus  regis  Eoberti  Deg- 

hus  della,  Diego  517,  519,  521,  523, 

559,  560. 
Eavaya,  mosse  872. 
Eavellensis  ep.  46,   Johannes,   Eevell 

bisbe  de  76,  80,  81,  85,  100. 
Eavelli  G.  76. 
Eavenna  657,  Eavennates  271,    terri- 

toriimi  653,  archiep.  645,  dioc.  656, 

potestas  655,  657. 
Eavensburg,  Eafburch,  362,  371. 
Eecuperantia  v.  Yicecomitibus. 
Eegalibus ,   Symon  Philippi  de  Pistorio 

689. 
Eegina  civ.,  Regium,  Eego,  Eigio,  de 

Eeggio   101,    329,   337,    709,    736, 

archiep.  Gentilis  8. 
Eegii  dom.  v.  Azzo. 
Reginaldus  de  la  Porte,  ep.Ostiensis632. 
Regbius  ep.  645. 
Relosatme  508. 

Remigii,  Petrus,  thesaurainus  509. 
Remolins  767. 
Remou  conversus   in   Calatayud    861, 

862. 
Reposito,  Am.  de,  camerarius  912. 
Requesen,  G.  de,  cam.  Terrachon.  pro- 

curator  131. 


Rerge,  Robertus  de  513. 

Ressis,  Latinuccius  de  554. 

Rhein  264. 

Ribagor^a  v.  Petrus  Infans. 

Ribalta,  Eibancus  9. 

Eicart,  Bernat  92. 

Eichardus  de  Senis  tit.  s.  Eustachii  diac. 
card.,  de  genis  181,  182,  184, 
189. 

Eicherii,  G.  866. 

Eicla  844. 

Eigio  V.  Beggio. 

Kipalta,  Petrus  de,  mil.  76. 

Eiparia,  Eiperie,  276,  630,  631,  R. 
Janue  74,  385,  579,  637. 

Riperia,  s.  Romulus  in  occidentis  641. 

Rippis,  Bemardus  de,  sacrista  Terrach. 
et  Cesaraug    762. 

Rippacurtie  v.  Petrus  infans. 

Ripparia,  archidiac.  de  791. 

RippoLI,  R.  de,  fr.,  mag.  Hospitalis  in 
Aragonia  841. 

Riquerii,  B.,  Baumeister  des  kgl.  Pa- 
lastes,  905. 

Ei^-iera  519. 

Eixano  castruni  377. 

Eoba,  P.  523. 

Eobertus.  Eubert,  Carolill.  fil.,  Calabrie 
dux  9,  20,  21,  36,  46,  55—57,  71, 
77,  81,  85,  88,  100,  101,  127,  131, 
141,  145,  146,  156,  172,  175,  188, 
195,  199,  419,  422,  456,  493,  511, 
515,  679,  913  et  duo  fratres  735.  et 
filii  141,  madona  la  dugessa  113 
(v,  Violant),  nebots  81.  rex.  Sicilie 
213,  215—217,  219,  222,  226,  228, 
232,  264,  265,  267,  271,  272,  274 
bis  277,  280-282,  286—294,  297, 
298,  300,  302—306,  308,  309,  312, 
315,  316,  321—323,  327—337,  340 
bis  342,  344,  345,  356—358,  371, 
378,  379,  385,  388—390,  394—397, 
400—405,  407,  413-415,  418,  421 
bis  423,  425—436,  440,  445,  471, 
475,  477,  491,  493,  509,  551,  552, 
554,  555,  560-567,  574—576,  579, 
582,  589,  590,  591,  592,  593,  597 
bis  599,  603,  609,  610,  612,  613, 
615,  617—619,  621—623,  630,  636 
bis  638,  640,  643,  656,  689,  691  bis 
694,  701,  702,  712,  724,  725,  727 
bis  729,  732,  733,  736—740,  754, 
773,  775,  789,  795,  810,  815,  834, 
935,  917,  932,  officiales  271,  272, 
curia  306,  331,  cancellarius  (postea 
Johannes  XXII.)  212,  213,  215.  — 
Eoberti  frater  429. 


—     969     — 


Robertus  tit.  s.  Pudentiane  presb.  card. 
20,  181,  182. 

Robert  sans  terre  473. 

Rocha,  Johannes  de  14. 

Rochabertino ,  Rocaberti,  Dalmau  de, 
fr.  olim  Templi  744,  745,  751,  752, 
916,  Guillehnus  Terrachonensis  elec- 
tus  770. 

Rochaberti,  Gerau  792. 

Rochaforte  688,  Jehan  de,  456,  457. 

Roda,  Petrus  de  186. 

Rodi,  magister  932. 

Rodis,  insula  de  858 

Rodrigiie^,  Navarro,  Johan  759. 

Roger,  Rogerius,  fr.  (de  Flor)  915. 

Rogeronus,  fiha  Priderici  uxor  eius  642. 

Rolandi,  Guillelmus,  mariscalcus  555. 

Roma.  Rom,  Romani  29 — 32,  43,  46, 
49,  50.  55,  71,  72,  76,  79—81.  85,  87, 
90,  91,  102,  119,  133,  155,  162.  167, 
173,  179,  217,  274,  276,  286-292, 
294,  295,  299,  302—308,  310—312, 

321,  325,  326,  335,  337,  355.  378, 
385,  399,  405,  411,  425—427,  429, 
430—436,  438,  441,  449,  510,  512, 
616,  624,  636,  678,  679,  691,  705, 
778,  apud  s.  Sabinam  315,  317—320, 

322,  eastrum  s.  AngeU  286,  305, 
436,  pons  s.  AngeU  307,  308,  312, 
Campum  dogium  307,  Coloxe  307, 
Capitolium  326,  s.  Petri  ecclesia  134, 
305,  307,  308,  312,  321,  s.  Johannes 
de  Laterano  305,  308,  Melicie  307, 
Pons  mollis  321,  ponte  Mol  302.  304, 
308,  Pont  de  Tibre  287,  bayUa  276, 
senatorie  factum  16,  senador  289, 
291,  292,  335.  senatus  officium  326, 
ambaxatores  Romanonma    430,  431. 

Romana  curia  (cort  de  Roma)  7,  13, 
15,  20,  26,  27,  48—50,  63,  69,  72 
bis  74,  81,  85,  87,  91.  92.  97,  '.^9 
bis  101.  112,  119,  122,  123,  127, 
129,  132,  141,  144,  151,  161,  162, 
164,  166,  167,  175,  186,  188,  194, 
203,  206,  214,  224,  225,  227,  229, 
230,  284,  288,  300,  301,  323,  343, 
354,  356,  358,  360,  378,  883,  389, 
402,  405,  408—412,  415,  416,  4l8, 
421—423,  434,  437,  438,  471,  473, 
475,  482,  489,  491—493,  513,  571, 
574.  575,  590,  593,  594,  596,  597, 
599,  605,  609,  611,  612,  617,  619, 
621,  629,  630,  632,  633,  638,  659, 
675,  682,  689,  693,  703,  704.  727, 
732,  733,  738.  749,  764,  767,  769, 
770,  782,  784,  785,  787,  788.  790, 
797,  801,  818,  819,  827,  849,  855, 


869,  878,  879,  882,  886,  890,  892, 

907,  924. 
Romandiola,   Romaniola  85,    267,  271, 

654,  marchia  733,  prov.  683. 
Romandiole  rector  v.  C.  v.  Yalois,  comes. 

(Raimund  Athonis  de  Aspello)    648. 
Romandiole  leg.  v.  Matheus. 
Romangia,  Napoleo  de  739. 
Romane  et  Campane  partes  445. 
Romania,    empero     10,  29,    291,   432, 

524,  678,  681—683,  686,  689,  698, 

716.  741.  748,   749,   757,  876,  915. 
Romanorum  rex  v.  Fridericus,  Henricus 

Ludovicus. 
Romanimi    imperium    237,    321 — 323, 

334,  337,  351,  352,  599. 
Romanus,  Pred.,  ep.,  legatus  KaroU  II. 

642. 
Romans  432,  512. 
Romeos,  los  681. 
Romeus  v.  Orticii. 
RondineUi,  Verius  526. 
Rosa,  pas  del  (Rhone)  20,  531,  768. 
Roses,  Kastell  der  HospitaUter  831. 
RossiUonis  vicarius  v.  Pompiano. 
Rossis,  portus  de  43. 
Rossis,    Johannes    Beccaxius    de,    de 

Florenc  555. 
Rosso,  Arrigius  311. 
Rosso  V.  Matheus  Rubeus. 
Rotlandi,  Rotlandi  caput  v.  Orlando. 
Rotomagensis,  archiep.  et  archiepisco- 

patus.  Rouen,  428,  506,  507,  508,  589. 
Roumeine,  Romenie  457. 
Rubeis,Bernardus  de527.Jacobus  del79. 
Rudolf  von  Habsburg  233. 
Rudolfus  Baverie  dux,  comes  Palatinus 

Reni  314,  bone  memorie  939. 
Rufiis,  Martinus  de  895. 
Ruphii  can.  v.  PozoUs. 
Rustichelii,    Johannes  iudex  (Florenz) 

52o. 
Ruvira,   G.  et  P.  sa,   mercatores  Bar- 

chin.  741. 


Sabastida  Amau,  maestre  racional  132, 
G.  nebot  de  A.  133,  G.  916  v.Bastida. 

Sabaudia,  Savova,  283,  264,  casa  de 
289-291,  coines  348,  390,  455,  475, 
493,  888,  Amadeus  V.  172,  269,  314, 
663,  filie  480,  Ludovicus  et  filia 
122,  Lude\*icus  Urbis  senator,  Loys 
287,  288,  299,  314,  Lodoysu  fr.  307. 
Philippus  312,  690. 

SabeUis,  Sabella,  SaveUi,  Pandulfus  de 
287, 632,  Petrus  429,  Jacobus 429, 430. 


—     970     — 


Sacce  (nicht  Saete),  et  Caltabellota  118. 

Sacer,  Sacenim  v.  Sassari. 

Sachsenhauser  Appellation  611. 

Sagnibene,  Stricha  de  554. 

Sahona,  Saona  v.  Savona. 

Salamoncellis,  de,  uniLS  555. 

Salernum,  Salern  43.  52,  54,  62,  66, 
67,  433,  913,  mare  Sal.  67,  princeps 
V.  Carolus  II. 

Saltorello,  Simon,  archiep.  Pisanus  632. 

Salvo,  Santorus  de,  iudex  Messanensis 
167. 

Salugius,  Symeon  mil.,  cons.  734. 

Saluciarum,  Saluzzo,  territorium  mar- 
chionis  542,  680.  690,  marchio, 
filius  Fredericus  680,  germans  de 
marches  de  .^15,  Beatrix  643,  Phi- 
lippus  347,  348,  627,Manfredmarchio 
in  Ax.  642,  643,  680. 

Sambat,  Armenie  rex  742,  743. 

Samperatis,  Raynerius  (?),  iuris  per. 
amb.  Pisanus  514. 

Sampolo,  comes  de  90. 

Sanoelon  (wo?),  castrimi  de  259. 

Sancii,  Dominicus  cons.  ac  alcaldus 
dom.  Bobaire  758. 

Sancii,  P.  Egidius  905. 

Sancliius  de  Aragonia,  682,  683,  684, 
913,  illegit.  Sohn  Pedrosm.,  Kas- 
tellan  von  Emposta. 

Sancius  Castelle  rex  3,  10,  11,  12,  25, 
26,  62,  103,  104,  127,  777,  filii  103, 
104. 

Sancius,  Sancho,  rex  Maioricarum  (v. 
Jacobus  I.)  97,  230.  332,  333,  3-^3, 
419,  465,  466,  469.  486,  497,  498, 
791,  794,  821,  834,  857,  898. 

Santeris  v.  ScintiUis. 

Santius.  cursor  672,  673. 

Sapera,  Alamanda  Nalamanda.  (Qapera) 
362,  366,  367,  368. 

Saragossa  v.  Cesaraugusta. 

Saraynena  v.  Fontona. 

Sardinia,  Cerdenia,  Serdeya,  Serdinya, 
Sardi.  Sardinie  regnum,  Sardinia  et 
Corsica.  33,  42,  45,  90,  101,  110, 
111,  124,  129,  130,  132,  139,  157, 
158,  166,  167  171,  174,  175,  176, 
179,  180,  185,  212,  222,  227,  229, 
265,  266,  273,  274,  277,  295.  297, 
298,  313,  327,  339,  385,  389-391, 
394,  403—405,  407,  409,  411,  422, 
489,  511—517,  523.  524,  526,  527, 
529,  536,  539—542,  544,  546,  547, 
549,  550,  551,  556,  562-564,  566. 
570—640,  693,  705,  716,  718, 
747,  766,  782,  798,  799,  801—803, 


805,  810,  812  (bisbats),  813—815. 
820,  823,  827  —  829,  861,  935,  v, 
Corsica. 

Saronichi  partes  688. 

Sarraceni,  Sarrahins,  regio.  terra  56,  80, 
83,  322,  551.  578,  584,  659,  683, 
691,  696,  697,  704,  7_34,  735,  746, 
755,  757,  758,  765,  (66,  768,  771, 
774,  775,  781,  790,  795,  801,  850, 
878,  882,  884,  887,  Sarrains  Da- 
friqua  776. 

Sarriano,  Sorriano,  Sorria,  Bemardus 
de,  thesaurarius,  ammiratus  30,  32, 
43,  47.  92,  94,  244,  332,  375.  575, 
576,  691,  710,  713,  904,  916. 

Sassari,  Sacer.  Sacerum  248,  524,  570, 
fj25,  627,  640,  935. 

Savelii,  v.  Sabellis. 

Savona.  Sahona,  Saona,  Saonenses  376, 
385,  386,  388,  395,  424,  437,  575, 
591,  633,  635,  638,  935,  GhibeUinen 
637. 

Savoyen  v.  Sabaudia. 

Scala,  de  la,  Escala,  Canis  et  Fran- 
cischinus  fr.,  Bartholomei  fihi,  dom. 
Yerone  269,  Canis  vic.  imperii  370, 
373,  374  (titulus)  379. 

Schwarzburg,  Albert  von,  Johanniter. 
406.  417, 

Scintilhs  v.  Sintillis. 

Sclauenia  242. 

Sconditis,  Nicola  de  555. 

Scorcialupis,  de  v.  Monte  imperiah. 

Scotorum  rex  727. 

Seguim,  Bernardus,  capit.  75t. 

Semenaria  720. 

Semons,  Henricus  de  447. 

Sene  v.  Siena. 

Senis,  Petrus  de,  olim  Petri  Catalani 
555, 

Senonis ,  Dvonisius  de ,  mag.  cler. 
Philippi  IV.  119,  121,  125. 

Sergne,  Andreu  de,  Isemia,  Andreas 
de,  consil.  Roberti  704. 

Seva,  Georgius  de  690. 

S.  Severine,  Severini  comes  55,  71,  308, 
familia  55. 

S.  Severo ,  dom.  de  (wer?  Kardinal?) 
229. 

SibiUo^^?)  368. 

Siciha,  CecUia,  3—7.  10.  12,  14,  16, 
23,  23,  26,  28,  29,  33,  36,  38,  39, 
42,  44,  57,  58,  60,  65—69,  71,  73, 
bis  77,  84,  85,  87,  88,  93,  97,  98 
102,  106,  113,  127,  140—146,  148,' 
199  (titol  rev)  247,  267.  288,  292, 
294,   312,  313,  335,  339,  340,  353, 


—     971     — 


400,  413,  414,  422.  423,  426,  444, 
452,  519,  554,  576,  667—669,  671. 
674,  678,  679.  681—683,  685.  693, 
694,  695,  697,  700,  704,  706.  707, 
708,  710,  711,  712,  713,  715,  716, 
717,  718,  medietas,  titulus  718,  721, 
722,  725,  732,  733.  735-739,  744. 
780,  804,  815,  873,  886,  887,  906, 
9l6,castra  716,  ecclesiel61.804,  886, 
rex  V.  Carolus,  Fredericus,  Robertus. 
Siculi,  Secilians,  Seziliauos  8,  18,  19, 
32,  34,  73,  76,  77,  82,  83,  127,  637, 
643,  671,  672,  690—692,  7()7,  708. 

Siena,  Sena  162,  512,  519—521,  524, 
561,   565,  621,  Senenses  326,   328. 

Signulfo,  Sergius  de,  de  Neupoli,  am- 
miratus  188. 

Silvestri,  Dinus.  civis  Barchinonensis, 
511,  512,  517—526,  687,  frare  512. 

Simaning.  Hervord  von  346. 

S.  Simeoii.  lo  brac  de  756,  S.  et  Jude 
reliquie  910,  911. 

Simon  de  Archiaco,  tit.  s.  Prisce  diac. 
eard.  492. 

Simon  de  Beaulieu,  Erzb.  Boiu-ges  20, 
card.  ep.    Prenestinus. 

Siinon  prior  de  Cliaritate  tit.  s.  Bal- 
bine  presb.  card.  20. 

S^Tniana.  Guiraudus  de,  (imd  zwei 
andere)  Forcalquerii  et  Pedemontis, 
senescallus  690. 

Simon,  proc.  Frederici  regis  216. 

Synionis,  Bernardus  101. 

Siutilles,  Scintillis,  Santeris,  Centeylies, 
Centelles,  Centiges,  Guilibertus,  Gila- 
bertus  de,  niiles,  cons.  in  prov. 
Eomaniola  .  .  .  vic.  gen.  149,  267, 
270,  271,  273,  274,  297,  302,  326, 
514,  515,  551,  693. 

Siracusa  52,  54,  74,  Siracusanus  epis- 
copatus  74,  161,  fr.  Dominicus  pen. 
pape  ord.  Pred.  Portugalensis  ep.  161. 

Sivrana,  castnun  (Siverana)  9. 

Sixena,  Sexena  (Sigena)  mon.  271,  499, 
Blanca  Priorin  v.  850. 

Soldanus,  Soldan,  Soudan,  Soldant, 
Sultau  49,  496,  735,  744,  745,  751 
bis  756,  758,  765. 

Solanis,  G.  de,scriptor  15,29,  30,  52,  56. 

Soles,  bishat  de  872. 

Soler.  A.  de  231. 

Solerio.  P.  de  550. 

SoUiacho.  Sori  dom.  de.  Henricus  208, 
476,  791. 

Solsonensis,  Selson.  prep.  38. 

Sorana  (Sora)  ep.  805. 

Sorgie  pons  361. 


de  Sori,  dom.  v.  SoIIiaco. 

Sorianis,  A^alentmus  de  554. 

Sorria,  Sorriano  v.  Sarriano. 

Spania(?)  387. 

Spanien  678,  Legat  in  675,  v.  Ispania.. 

Speyer,   Kanonikus  Giinther  v.  Biber- 

stayn  343.     v.  Spira. 
Spinis,  Gerius,   Gerinus,    de  Florencia, 

274.  277,   521,  527,  557,  Guilelmus 
555,  Rogerius  miles  528. 

Spinula,  Spinola,  Spillula,  domus  358, 
388,  392,  400,  592,  597,  642.  643, 
Anfrronus  de  687,  Christianus  88, 
90,  98.  131,  155.  198,  275,  275, 
.301,  307,  311,  327,  329,  374,  384, 
396,  475,  523,  597.  599,  634.  635. 
641,  642,  679,  686,  687,  878,  filii 
386,  Gabriel  641,  Gerardus  376,  378, 
Gerardinus  378,  Guidetus  641,  Opi- 
zinus  de  Luculo  capitaneus  264. 
269.  641.  642,  Nicolaus  578,  Obertus, 

275.  sein    Enkel     Obertinus     275, 
Raynaldus  642. 

Spiritualen  661  —  677,  717. 

Spira,     Spirensis    (v    Speyer),    civitas 

351,    358,    Jutenkiichhof  351.    361, 
Spital  158  v.  Hospitalis. 
Spoletum,  Expoletum  182,  183,  ducatus 

85,  86,  rector  101. 
Spoletanus   ep.   Nicolaus  (spater  card. 

Ostiensis)  160. 
Squarzaficus  ,     Scaryaf ica .    Franciscus 

98,  131. 
Squilagium  v.  Margano. 
Stancucii,  Ciones  de  Colle  555, 
Stephani,    Petrus    decr.    d.,    cantor  s. 

Satumini  728,    784. 
Stephano,  Stephanus  de,  in  studio  Pa- 

duano  242. 
Stephanus,  Ludovici  regis  Romanorum 

(Lud.  d.  B.)    nepos    (?)    427,    filius 

L.  940. 
Stephani,  Michael,  Steve,  Esteve  Fre- 

derici  proc.  378,  408,  412,  415. 
Stiria  V.  Friedrich  d.  Sch. 
strictus  maris  884. 
Strigoniensis  (Gran)  electus  112. 
Siidfrankreich  405. 
Suesionensis  ep.  356. 
Swevia  361,  370. 

Sulcitan.  ep.  Angelus  fr.  812,  813. 
Sus,  AjTnericus  de  118. 


Taffarus,  Notar  26. 
Tallaferre,  Rogerius,  terre  de  Plonbine 
513. 


972 


Talonis.  Johannes  de  Perpiguano,  ord. 

Miu.,  Lydoniensis  electus  757. 
Tarazona  v.  Tirasona. 
TarascoQ  225. 
Tarentinus  v.  Philippus. 
Tarvisine  cap.  v.  Camino. 
Tarragona  v.  Terraco. 
Tartaro,  Angelus  392,   397.    400.  401, 

597—599. 
Tartaros,  Tartres  179,  180,  Tartarorum 

embaxatores  86,  747. 
Tavernolis,  s.  Saturnini  de.  ahbas  Rai- 

mundus  763. 
s.  Tecle  reliquie  742. 
Tedericus    ep.    Prenestinus    173;    civ. 

Papalis  181. 
Temple,  cases  de  58,    (9.   80,  95,  ca- 

pitol  147. 
Templarii  79,  325,  458,  516,  538  745, 
766. 768, 780,849,908,918,  capcio671. 
Templer    Doltramar    mayestro    2,    38, 
41,  79,  86,  magister  nusquam  clericus 
115,  V.  Molay. 
Templariorum  hona,  hens  93,  226.  227, 
229,  347,  5S2,   718,   782,   795,  837. 
Teotonici.Teutonici.Theotonici,Todeschs, 
Tudeschs  mihtes  323.  324.  387,  400, 
401,  417,  432,   481,   484,  523,  552, 
553,  573,   555,  573,  575,  611,  618, 
619,  640,  in  curia  358.  magnates  236, 
Theutonicorum  furia  395. 
Terdoua  306. 
Terifa  777. 
Teroi  V.  Turolium. 
Terrach,  P.  civis  et  mercator  Barchin. 

741. 
Terraco.  Tamgona,  civ.  vel  campus  15. 
17,  27,  158,  206,  213,  227,  230, 
231,  841,  843,  845.  846.  848,  856, 
859,  869,  870,  889,  905  ecclesia 
207,  221,  228,  229,  784,  838,  archiep. 
et  cap.  83,  189,  206,  231,  341. 
347,  453,  473,  477,  658,  709,  710, 
712,  717.  791,  823,  830,  archiep. 
Roderichus  7.^4,  841—846,  848,  b.  m. 
Rodericus  213,  762,  776,  780,  852, 
858  archiep.  Eximinus  742.  799, 
851.  853,  855,  858,  859,  860.  861, 
868,  869,  proviucia  842,  843.  851, 
857  provinciale  concilium  823,  841 
bis  846.  851,  852,  853,  858, 
859,  861,  863,  prep.  et  cap.  206, 
787^  prep.  Guilelmus  762.  763,  archid. 
V.  Puxensis,  camerarius  v.  Christine 
prior,  Requesens,  sacrista  v.  Rippis, 
can.  V.  R.  de  Avinione,  Pred.  prior 
952,  procurator  212,  213,  ludei  859. 


Terranova  625,  portus  618. 
Terra  sancta  (passagium)  4,  14,  46,  65, 
80,  132,    316,    337,  493-495,  496, 
578,  635,  724,  729,   735,  742,   743, 
746,   757,  764,  768,  770,  771,   772, 
774.  798,  883,  917. 
Tervisinus  ep.  645. 
Testis,  Astoldus  de  555. 
Thcdaldi  castrum  643,  644,  646,  650, 

652,  654,  655. 
Theodor,  Palaeologe  680. 
Therinum,  ChastiauThierri,  castrum  505. 
thesaurarius  pape  et  card.  193. 
Thessalonissense  regnum  403. 
Thomas  de  Ocra,  tit.  s.  Cecilie  presb. 

card.  20. 
Tiber  46. 
Tio,  G.  94,  95. 

Tirasona,  Taragona  27,    66,   809—811, 

868,  ep.  345,  347.  sacrista  761.  archi- 

diac.  v.  Capata.     v.  Urrea. 

Tyri,    Tiri,    Amauricus  dom.  ac  regni 

Cypri  gubernator  745, 746.  v.  Isabella. 

Tirimce     (Tlemessen),     rey     de     815, 

Christenalkalde  von  917. 
Tisiimi  (Armenien)  742. 
Titus  Livius,  Uber  931,  932. 
Todeschs,  Tudeschs  v.  Teotonici. 
Toletanus,  Tholefcmus  archiep.  426,  428, 
507,  508.  Johannes  primas.  Castelle 
canceUarius  444,  587—589.  675,  728, 
729,     742.     79^,     838,     856,     860, 
863 — 866.     V.  Johannes  infaus. 
Tolosa  402,    405,  457,  478,  480.  497, 
499,  512.  603,  763,  873,  874,  comes 
727. 
Toreela,  Jacme  (Jacobus  Torrel)  batle 

de  Gerona  259. 
Tores  v.  Turritana. 
Tornaquintes.  Beringuerius  de  1(9. 
Tornagiis,  Cardelinus  de  554. 
Torralba,    Sancius    fr.  de,    ord.  Pred. 
Calatavubii  ac  .  .  .  inquisitor,  prior 
862. 
Torrey,  (?)  F.  de  29^ 
TorreyUes,  Narnau  v25. 
Torres,  Berengarius  de.  mercator  Barch. 

741. 
Tortosa  v.  Dertusa. 
Tosa,  Rubeus,  Rosso  de  la  521,    522, 

527,  Pinus  de  la  T.  554. 
Toscana  v.  Tuscia. 
Toulon,  Seegefecht  635. 
Trapani  591. 

Trausnitzer  Vertrag  384,  412. 
Trebis,    Onufrius   de,   dec.  Meldensis 
644.  648.  649,  castrum  65. 


—     973     — 


Trecensis  ep.  G.  725,  726. 
Treverensis,  Trevarensis,  Trevy  archiep. 

241,  314,  330,  372. 
Trian,  A.  de,  comes  Alisii,  nepos  80.5. 
Tridentinus  ep.,    Henricus  cancellarius 

394. 
Tridento,  Trinto,  parlamentum  in  385. 
Trinacria,  Trinaclia  v.  Fredericus. 
Tripoli,    Triple  12,    Thomas    de,    regis 

Armenie  in  cismarinis  partibus  pro- 

curator  742, 
Trivisana,    Marchia    85,    755,    leg.  v. 

Matheus. 
Truhendingen,  Frieirich  von  388. 
Tulle,  Tutelensis,  Amald  von,  Abt  644, 

648. 
Tunicium,  Tuni^,  Tunez,  ciutat,  regnum 

L'52,  253,  341,  671,  691,  715,   717, 

718,  743,   758,  788.   789,  900,  901 

—   rey,  Tunicii  rex  251—253,  743, 

757.  guaid.  fr.  Min.  902. 
Timiciiun,    consul    Cathalanorum    745. 
Tiu-chi  80,  688. 
Turdi,  Lapus  de  soc.  Ammanatorum  15, 

28. 
Tui'icella,  Jacobus  238. 
Turillis,  castinm  833. 
Turinum  99. 

Turolium,  Terol,  13,  27,  876,  889. 
Turri,    Andreas    de,    magister,    pictor, 

civis  llerdensis  906. 
Turri,  mag.  (de  Merri),  Bartholomaeus 

de,    canonicus    in     Vich    345,    350, 

760. 
Tim-itana,  Torretana,  ecclesia  430,  432, 

805,  812,  archiep.  431,  Tedisius  513, 

570,    571,    episcopi   provincie    570, 

archipresb.  513. 
Tulellensis  v.  TuUe. 
Tuscia.  Toscana,  Tuxia,    17,    85,    113, 

179,  188,  274.  275,  294,   327,  343, 

385,  387,  389,  417,  436,  511—513, 

516,  518—520,  522,  523,  554.  560, 

561,  567,  574,  608,  620,  621,  630, 

comuns,  civitates  299,  302,  303,  551, 

vicariatus  328,  331. 
Tusci,  Toscani  307.  311,  327,  330,  331, 

387,  528,  551,  576,  Guelfa  pars  559, 

561,  621,  blanchi  527. 
Tuscie   rex  (Jayme   II.),   paciarius  (K. 

V.  Valois)  101,  105,  fratres  de  pro- 

vincia  T.  666,   668,  marescal  de  T. 

Dego  della  Eatta  302. 


Cbertinus,  Hubertinus,  de  Casali  617, 
668,  672,  674,  675. 


Uclenses  38,  41,  158,  Uclensium  domus 
78,  Uclesii  frater  quidam  102.  Uc- 
lesiorum  mag.  nusquam  clericus  115. 

Ugolinus  V.  Gallura 

Ugoroggerus,  (?)  Pepo,  de  Senis 
capitaneus  in  Pisa  546. 

Uliano,  Bemardus  de  69. 

Ulma,  Schlacht  bei  376. 

Ulmis,  Bartholomeus  de  851. 

Ultramare  635.  v,  Terra  sancta. 

Ultramarinorum  nobiiium  embaxatores 
86. 

Ultramontane  gentes  275,  railites  330, 
e(juites  328. 

Ungarie,  Ongarie  partes,  regnum  212, 
234.  241,  242,  914. 

Urbs  V.  Eoma. 

Urbs  vetiis,  Orvieto  162,  436,  437.  561 
V.  Leo. 

Urgel  498,  838. 

UrgeUensis  comes  28,  363,  v.  Alfonsus, 
comitatus,  dominium  84,  218,  seu, 
ecclesia  574,  763,  792,  810,  Elekt 
V.  Montecatheno,  ep.  84,  504,  834, 
fr.  G  841,  Eaimundus  857,  868, 
archidiac.  458,  460,  v.  ArgUageriis, 
V.  Villarono. 

Urrea,  Teresia  Eximciii  de,  Priorissa, 
Schwester  des  Konigs  347. 

Urrea,  Pedrode,  elet  de  Tara^ona  804, 
805,  809,  812. 

Urria,  Johannes  de,  345. 

Ursi  V.  Eosso. 

Ursini,  Urcini,  de  filiis  Ursi,  Orsini, 
Orsins,  domus  de  Eoma  16,  17,  276, 
287,  303,  305,  307,  325,  326,  359, 
389,  432,  Gentilis  mil.  regni  Sycihe 
mag.  iusticiarius  932,  Xapoleon  For- 
tebracchia  414,  Napoleon,  domiceUus 
505,  506,  Napoleon  einer  der  Defen- 
soren  432,  Ponxellus  426,  431, 
V.  Neapoleo  card.  v.  de  Monte. 

Usia  V.  Osa. 

Tuvir  (in  Portugal)  148. 


Valencia  13,  22,  24,  27,  31,  44,  97, 
109,  115,  140,  203,  204,  247,  250, 
2r,5,  260,  264,  267—269,  282,  283, 
301,  304,  325,  346,  629,  669,  708, 
745,  765,  810,  812,  815,  862,  877, 
878,  890,  907—909,  926.  ep.  bisbede 
107,  112,  132,  161,  162,  173,  214, 
293,  537,  570,  658,  740,  770,  774, 
867,  869,  890,  936,  909.  ep.  Eaimun- 
dus  cancellarius  31,  32,  36,  39,  156, 
148,  159,  196—198,  283,  284,  762, 


974 


841,  845,  848,  868.  decauus  v.  Mol- 

leto    eanonici    v.    Abbatia,  Albalato 

Burgnndi.      Gastonis,     Matzerensis. 

Pavo.  Valentina  domus  v.  Calatrava. 

Berengar  de.  del  ordre  del  Temple  11. 

Yalentinus    iusticia  851,    baiulus    v. 

Libiano,      regne     114.     765.     831, 

842. 
Valencia  (Valence)  354,  355,  356,  357, 

359,  360.  Bischof   und  Kapitel  359, 

Benediktinerinnen  359,  ecclesia  473. 
Valejamus  de  Luccenborg  273,  v.  L 
Valeros,  Zai-aig  de,  Sarracenus  tinctor 

868. 
Valldauria,  domus  86. 
Valle,    Bernardus    de,    906.  -R.    mag. 

805.  836. 
Vailemoletum.  apud  866. 
Valles  855. 
Vailesenicii,  Petrus  de,  archipr.  Cesar- 

august.,    procurator    116.    118,   120, 

121,  123,  124.  125. 
Valsee,  Heinrich  von.  346. 
Valva  electus  v.  Petrus  de  Aquila. 
Vannes  v.  Gattarello. 
Vare  v.  Bosanus. 
Vasatensis  355,  v.  Vitalis. 
Vasconia    196,    197,    213,    410,    500, 

Vasco  355. 
Vascones  cardinales  200.  210. 
Vatensis  v.  Aquilenido. 
Weissenburg.  Abt  307. 
Vellante,  Gualtenus  de  99. 
Velletranus.  Johannes  18. 
VeUetri  (BeUitre)  29. 
Velu,  Florentinus  de,  prec.  Templi  56. 
Vene(^ia.  Venencia.  Venetorum  comune 

1,  2,  101,  241,  435,  437,  579,  643, 

644.  655.  656,  658.  687. 
Veneti  646—654,  657—660,  687,  688, 

713,  7(1,  Veneciamm  dux  et  com- 

mune  319,  320,  655,  656,  galee  688, 

737. 
Venexini,  Venexi,  Benaxi,    comitatus 

198,  199,  324,  733. 
"^enzeslaus  IL,  Boemie  rex  112,    con 

so  figlo  241. 
Verbehang,     Konrad    von,     Deutsch- 

ordenskomtur  344. 
Vercelensis  civitas  261,  376. 
Verdalia,  Petrus  de,  decr.  doctor  931. 
Vergua.  .  .  .  de    745,    Fortunius    de, 

Cesai-aug.  856,  Guarcias  de  687. 
Vermundi,  fr.  P.  ord.  Pred.  10. 
Verona  305,  370,  374,  386,  651. 
Vert,  Xanni  del  113. 
Via,  A.  de.  Nepot  400. 


Via.  P.  de  213,  381,  798,  805,  815, 
nepos  pape,  dom.  Villemuri  et  Cal- 
vineti. 

Viana.  dalfinus  348,  uxor  (filia  Philippi 
regis).  Guido  de  523. 

vicecanceUarius  pape.  \-i&can(;eUer  171, 
174,  473,    761.  763    779,  782,  787. 

Vicecomitibus  deMedioIano,  Galeaz,  Oa- 
leatius  376.  378.  38(3—389,  408.  432, 
G.  filius  633,  March,  Marchus  387, 
408.-432,  Mapheus  (Matheas)  de  373, 
374.  377.  379,  476,  578,  579,  638. 
fiUi  377. 

Vicecomitibus,  de  Pisis,  Guillelinus  de 
Recuperantia  de  179,  180.  514. 

Vico,  Paganellus  de.  iudex  233,    234. 

Vicensis  ep.  158,  220,  ep.  Poncius, 
coUector  132,  845,  934,  episcopatus 
792,  869,  capitulum  84,  sacrista  v. 
Pulcrovisu,  can.  v.  Turri. 

Vicentia  370,  374,  ep.  645. 

Vicencius.  fr.  Min.  8,  cum  socio. 

Vienna,  Vjana  281,  285.  289,  290,  293, 
36  (,  8v4,  archiep.  494,  conciUum 
570,  766.  850.     v.  Petnis. 

TVien.  Schottenkloster.  Abt  WUhelm  343. 

VignaUs,  castrum  690. 

Vignolo.  villa  de  386. 

Villabertrau  91. 

Vilalba,  G.  de,  Templer  744,  757. 

VUla  ecclesie  595,  603,  606.  608.  625, 
935. 

ViUafrancha  15.  859,  F.  de.  alguazirius 
regis  752,  fr.  de  745. 

VUaiiaguto,    Berengarius  de  47,    835. 

VUamur,  Pon?  de  768. 

ViUanova,  Apparicius  de  118,  887. 

ViUanova,  XovaviUa,  Anialdus  de,  Ar- 
naut,  magister,  phisicus,  consiUarius 
102.  105.  124.  127.  342,  450—453, 
692  —  695,  701.  702,  705-708, 
872  —  881,  883  —  887,  890-896, 
914. 

VUIanova.  VitaUs,  Vidal  de  129.  131, 
132,  146,  151,  157.  158.  162,  164, 
165.  169,  173,  176,  178,  181.  183, 
186,  188,  212,  214,  224.  227—230, 
259,  269—271,  343,  378,  379,  530, 
531,  538,  539,  542,  546,  548,  549, 
576,  581.  582,  585.  586,  588—591, 
594,  617,  639,  656,  705,  748,  752, 
770,  775—777,  780-782.  784,  788, 
791,  797,  798.  814.  889,  925,  maior- 

domus  Blanche  regine  550. 

Villanova.  R.  de  32,  Bernardus  fr.  717. 

Vilar,  en  2. 

ViUamau,  Domiuicus  de  887. 


—     975     — 


Villarono,  Berengar  de,  archidiac.  Ur- 

geU.  31. 
ViJla    rasa,    Petrus    de,    iudex     carie 

518—526. 
Vilas,  P.  dez  916. 
VilJemuri,  dom.  v.  Via. 
Villers  Cotterets  501. 
Vincentio,  Berengariiis  de  s.  137,  421. 
Vinci,  Kastell  565. 
Vincianum  137. 
Vinnenberg  v.  Virneburg 
Vintimilii,    Franciscus    comes,    Giracii 

et  Iscle   maioris,    374,    733,  Venti- 

migiia. 
Violant,    Jolant,    domina,    filia   J.   11. 

477—481,  483,  484,  486,  488,  499, 

500,  503. 
Violante,    uxor  Eoberti  ducis  Calabrie 

26,    40,    53,    55,  85,  91.  113,  235, 

236. 
Virgilius  quidam  71,  poeta  933. 
Vimeburch,    Johannes  de,   prep.  Ker- 

pensis   381,    Rupertus   de  381,  383. 
Visai,  Guillermus,   can.  Paduanus  242. 
Viscaya,  Johannes  de  825,  867. 
Visconti,  396,  v.  Vicecomibus. 


Vitalis,  Bemardus  890. 

Vitalis,    tit.    s.    Martini     in    montibus 

presb.  card.,  origine  Vasatensis,  355, 

360. 
Viterbium  164,  325,  334,  436. 
Vives,  Jssachus,  Judeus  915. 
Volta,  Obei-tus  de  329. 
Volterra  522,  Vulterris,  nobiles  de  555. 
Voltre,  Antonius  de  504. 
Vorlande  367,  369. 
Votensis  (?)  ecclesia  924, 
Vultri,  Voltri  388. 
Wiirtemberg  369. 
Wiirzburger  Archidiakon  406. 


Xacha  (?)  Arrigius.  de  311. 
Xanaveres,  Guy  de  146. 
Xativa  852,  868,  926. 
Xipri  regis  ambax.  86,  v.  Ciprus. 


Zepoyo,   Cepoy,    Theobaldus  de,   mil., 

118,  688,  V.  Mite. 
Zifalonie  comes  566. 
Zufalu,  capud  de  99. 


DP 
130 
.3 
kU 
1903 
Bd.2 


Finke,   Heinrich   (ed.) 
i-cta  Aragonensia 


PLEASE  DO  NOT  REMOVE 
CARDS  OR  SLIPS  FROM  THIS  POCKET 


UNIVERSITY  OF  TORONTO  LIBRARY